Kumkale Çıkarması, Çanakkale Savaşı’nın kara harekâtı başlangıcında, 25 Nisan 1915 günü yapılan Müttefik çıkarmalarından biridir. Çıkarma, diğer çıkarmalar gibi Gelibolu Yarımadası sahillerine değil, Anadolu sahillerindeki Kumkale bölgesine yapılmıştır. İngiliz ve Fransız birliklerinden oluşan Akdeniz Seferi Kuvvetleri’nin Gelibolu Yarımadası’nda altı kumsala yaptıkları çıkarmalardan diğer bir farkı, göstermelik bir çıkarma olmasıdır. Bu çıkarma, Anadolu kıyıları gerisindeki iki Osmanlı tümeninin, Gelibolu’yu takviye etmesini geciktirmek amacıyla yapılmıştır. Çıkarmaya katılan birliklerin, asıl çıkarmaların kritik ilk 24 saati sonrasında geri alınması planlanmıştı.
Kumkale Muharebesi | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Çanakkale Savaşı | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
| ![]() | ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
| ![]() ![]() ![]() ![]() | ||||||
Güçler | |||||||
2. Sömürge Tugayı
|
| ||||||
Kayıplar | |||||||
778 (190 ölü, 588 yaralı ve kayıp) | 1.735 (467 ölü, 763 yaralı, 505 esir) |
Çıkarma planı
Akdeniz Seferi Kuvvetler Komutanı General Hamilton, Gelibolu Yarımadası’nda altı kumsala yapılacak olan asıl çıkarmalardan ayrı olarak bazı yanıltıcı operasyonlar da planlamıştır. Bunlardan biri de Kumkale bölgesine yapılacak çıkarmadır. Bu operasyonda amaç, Anadolu yakasındaki 3 tümenlik Osmanlı kuvvetinin bu bölgeye bağlanmasıdır, ayrıca bölgedeki Osmanlı topçu bataryalarının asıl çıkarma bölgesini ateş altına almasının önlenmesidir. Çıkarma hareketinden psikolojik bir yarar da beklenmekteydi. Osmanlı üst komutanlığını kararsızlık içine düşürmek istenmektedir. Gelibolu Yarımadasının güney kesimlerine yapılan çıkarmalarla ve Anadolu yakasındaki bu çıkarmanın, Osmanlı üst komutanlığının, asıl çıkarma bölgesini saptamak konusunda kararsızlığa sürüklemesi beklenmekteydi. Böylece Gelibolu Yarımadası’nın kuzey kesimlerindeki Osmanlı birliklerinin hızla güney kaydırılması gecikecek, asıl çıkarma bölgelerindeki en kritik 24 saat daha kolay atlatılacaktı.
General Hamilton, operasyonunun Fransız Kolordusu tarafından yapılmasını öngörmüş, 18 Nisan 1915 tarihinde Fransız Kolordu Komutanlığı’na, harekâtla ilgili emirlerini vermiştir. General Hamilton bu emirde, Kumkale ile Beşige burunları arasındaki bölgede göstermelik iki hareket yapılmasını istemektedir. Emirde, “Kumkale çıkarmasının aldatma niteliğinde olması düşünülmektedir. Harekatın kapsamı Kumkale –Yenişehir – Menderes Çayı’nın batı kısmının düşmandan temizlenmesidir. Harekat gerektiğinden fazla genişletilmemelidir. Bu iş için hayvansız ve arabasız, 75. lik bir batarya ile bir piyade alayından fazla kuvvet çıkarılmamalıdır. Gelibolu Yarımadası’nda sağlam bir dayanak noktası elde edilir edilmez karaya çıkardığımız birlikler gemilere bindirilecek ve komutanız altındaki birlikler Boğazın Avrupa yakasına alınacaktır. Aynı zamanda Beşige Limanı’nda bir gösteriş yapmak suretiyle bu harekata yardım edilmesi. kendisiyle görüştüğüm Amiral Guepratte’den istenilmiştir” denilmektedir.
Bu emirden, Kumkale çıkarmasının kısa süreli ve sınırlı hedefli bir hareket niteliğinde, Beşige hareketinin de çıkarmaya yardımcı ve ciddi bir hareket olduğu izlenimi vermeye hizmet ettiği anlaşılmaktadır.
Bu emre göre Fransız Komutanlığının operasyon için görevlendirdiği kuvvet, Senegalli biri Cezayirli lejyonerlerden oluşan üç taburlu 6. Alay –yaklaşık 2.800 tüfek-, 75 mm.lik bir sahra bataryası (dört namlu), bir istihkam bölüğü, bir sıhhiye takımı ve bir muhabere müfrezesidir. Birliklere, sömürge tugay komutanlarından Albay Ruef komuta edecektir.
Harekâtı destekleyecek deniz unsurları da, Prince George’un aralarında bulunduğu üç muharebe gemisi, bir ağır kruvazör, biri Rus Ascold olmak üzere 3 kruvazör, dokuz destroyer, altı torpidobot ve on nakliye gemisidir. Donanma topçusu, 16 ağır, 53 orta ve 59 hafif olmak üzere toplam 128 namludan oluşmaktadır.
Osmanlı savunma düzeni
Çanakkale Boğazı’nın Anadolu kıyıları ve derinliği, Osmanlı 15. Kolordusu’nun görev bölgesidir. 15. Kolordu, 26 Mart 1915 tarihinde, 3. ve 11. Tümenler ile iki taburlu 64. Alaydan kurulmuştur. Komutanı General Weber’dir.
Kolordu’nun savunma düzeni, 5. Ordu Komutanlığı’nca benimsenmiş olan savunma düzenidir. Buna göre kıyılar zayıf birliklerle tutulup ana kuvvetler geride bulundurulacaktır. Bir çıkarma halinde düşman, kıyıda güçlenmesine fırsat verilmeden gece taarruzlarıyla denize dökülecektir. Buna göre bir çıkarma durumunda gündüz, düşman çıkarması kıyı şeridinde durdurularak sabitlenecek, gece girişilecek taarruzlar için gerekli hazırlıklar yapılacaktır. Bu mümkün olmadığı durumda Kolordu, Menderes Çayı hattında savunma yapacaktır. Kolordu’nun sorumluluk bölgesi Kumkale dolaylarından güneyde Geyikli güneyine kadar uzanmaktadır. Buradan Edremit Körfezi’ne kadar olan kesim, jandarma taburları tarafından tutulmaktadır. Sorumluluk bölgesinin kuzey yarısı 3. Tümen, güney yarısı da 11. Tümen bölgesidir. Kolordu, sorumlu olduğu sahil kesimini 3.5 tabur kadar olan bir kuvvetle tutmaktadır.
3. Tümen, General Nikolai komutasında dört alaylı (31, 32, 39 ve 64) bir tümendir. Tümen emrinde ayrıca iki topçu taburu vardır. 11. Tümen ise Kurmay Albay Ahmet Fevzi Bey komutasında, üç Alay (32, 126, 127) ve iki topçu taburundan kurulmuştur.
Kumkale - Yeniköy bölgesinde görevli Osmanlı birliği 31. Alay’dan 6. Bölük’tür. Bölük komutanı saat 03:30’da 31. Alay Karargâhı’na gönderdiği raporda, “Birçok gemilerin Bozcaada’dan hareket ettikleri ve Yenişehir açıklarından hafif bir ışıkla ve borular çalarak geçtikleri, havanın karanlık olduğu ve gemilerin Boğaza mı yoksa Saros Körfezi’ne mi gittiklerinin seçilemediği” ni bildirmiştir. Bu rapor, saat 04:00’da 3. Tümen Karargâhı’na gelmiştir. Tümen Komutanı Albay Nikolai, saat 05:00’de tüm tümene yayınladığı emirlerle tümeni alarma geçirmiş, birlikleri muharebe düzenine sokmuştur. Tüm bu düzenlemeler, henüz bölgede bir çıkarma hareketi yokken başlatılmış ve yine aynı durumda tamamlanmıştır. Çıkarma yapılacağı kesin değildir, hangi bölgelerde çıkarma yapılmakta olduğu, ne kadarlık bir kuvvetin çıktığı netleşmemiştir ve bu duruma karşın, tümenin tüm birlikleri hareketlendirilmiş, bir savaş düzeni alınmıştır. Düzenlemeler, Menderes Çayı’nın hemen batı kıyılarında bir savunma düzenidir. Sadece 31. Alay 3. Tabur’u ile 39. Alay 2. Tabur’u Menderes Çayı’nın batı kesimine gönderilmişti. 39. Alay 3. Tabur, önceden bu bölgede bulunuyordu. Alay komutanı Yarbay Nurettin Bey, 2. Tabur’la birlikte hareket etmiş, saat 09:00 işaretli Tümen emriyle Menderes Çayı batısındaki kuvvetlerin yönetimini üstlenmişti. Aynı emirle bir dağ topçu taburu emrine verilmiştir. Emirde “… Karaya çıkan düşmanı püskürtünüz.” denilmektedir. Oysa Kolordu Komutanlığı’nın 8 Nisan 1915 tarihli emrinde, “… 3. Tümen’in görevi düşmana geceleyin süngü ile hücum ederek Kumkale’den atmaktır.” denilmekte idi. Tümen’in 09:00 işaretli emri ile bir gündüz taarruzu emredilmektedir. Kolordu Komutanlığı, beraber bulunduğu ortak gözetleme ve muhabere yönetim yerinden Tümen’in tüm hareketlerini izliyor olduğu halde herhangi bir engellemede ya da uyarıda bulunmamıştır.
Çıkarma
Beşige bölgesi için ayrılan filo, 25 Nisan 1915 sabahı karanlıkta Küçük ve Büyük Beşige Burunları arasına geldi. Gün ağarırken bombardımana başlanmıştır. Bombardıman, klasik çıkarma hazırlık ateşidir. Saat 10:00'a doğru yine klasik çıkarma hareketi olarak birlikler filikalara alındı ve kıyıya doğru hareket ettirildi. Filikaların hareketlerinde belirgin bir düzensizlik gözlenmekte idi. İleri geri hareket ediyor, bir türlü kıyıya rampa edemiyorlardı. Öğleye doğru sis bastırdı. Hareketin sürdürülmesine gerek görülmeyerek birlikler gemilere alındı ve filo, bölgeden uzaklaştı.
Harekâtı destekleyecek gemiler, 25 Nisan sabahı saat 04:30 dolaylarında Kumkale ve Beşige Limanı önlerinde düzen aldılar. Aslında Akdeniz Seferi Kuvvetleri’nin tüm Fransız tümeni filoyla beraber, nakliye gemilerinin içindeydi, sadece görev kuvveti çıkarmaya katılacaktı. Donanma, saat 05:15 sularında bombardımana başladı. Bombardıman dört saat sürdürülmüştür. Prince George, özellikle İntepe bölgesinde yoğunlaşan ateşiyle Anadolu yakasındaki Osmanlı obüs bataryalarını hedef almaktaydı.
İlk dalga çıkarma birlikleri saat 06:20’de filikalara alınmaya başlandı. Filikalar, saat 07:00’ye doğru palamarları atarak sahile doğru hareket etmeye başladılar. Bir süre düzen içinde çekilen filikalar, sahile yaklaştıkları sırada, Anadolu kıyılarını yalayarak geçen akıntıya çarptılar. Daha önce sahile yakın keşif yapılmadığı ve düşünülmediği için bu akıntı hesaba katılmamıştı. Filikaları çeken motorlar akıntıyı sökemediler. Bombardımanı sürdürmekte olan destroyer ve torpidobotlardan bir kısmı bu görevden alınarak yardıma gönderildi. Epey bir uğraşmadan sonra filikalar saat 09:53’te sahile rampa edebildi. Sahil kesiminde birkaç ağır makineli tüfek olmaması, çıkarma birlikleri açısından büyük şanstı. Aksi takdirde filikalar deniz üstündeyken ateş altına alınabilirdi ve üç saate yakın süren manevralarda kesin bir kıyım yaşarlardı. Yine de İntepe’deki Osmanlı bataryası, akıntıyla mücadele eden bu hedefleri ateş altına almış, bir filikayı batırmıştı.
Çıkarmanın ilk dalgasını oluşturan birlikler, sakin bir ortamda karaya çıkartıldılar. Senegalli askerler tarihi kale kalıntısını ve Kumkale Köyü’nü kısa sürede işgal ettiler. Tüm çıkarma unsurları saat 17:30’a kadar sahile atılmış olacaktır.
Muharebeler
Çıkarmanın ilk dalgası iki Fransız bölüğüdür. 6. Bölük’ten bir takım eski kale içinde mevzilenmişti. Karaya ilk çıkan iki bölük bu mevziye taarruz etmiştir. Kısa süre sonra gerideki yarım takım da mevziye ulaştı. 6. Bölük’ün bir buçuk taburu, bir saat kadar mevzide kalmıştır. Yanmakta olan Kumkale köyüne çekilen kuvvet, köy içinde çatışmalara devam etti. Bu süre içinde yeni Fransız kıtaları sahile atılmaktadır. Köyde, kuşatılma tehlikesi baş gösterince 6. Bölük köyü tahliye etti. Saat 11:30 da Kumkale mezarlığına çekildiler. Bu arada bölük komutanı Menderes Çayı ağzındaki yarım takımı da bölgeye çekmeyi başarmıştı. Kumkale mezarlığında iki takımdan oluşan bir kuvvete komuta etmekte, köyün güney çıkışını sürekli ateş altında tutmaktaydı.
Öğleye doğru 6. Bölük birlikleri, 31. alayın 3. taburundan iki takımla takviye edildi. Ancak saat 11:00 itibarıyla cephane sıkıntısı yaşanmaktaydı. Bu cephane sıkıntısı öğleden sonraki saatlerde giderildi. Öğleden sonra 13:00 de 31. alayın 3 taburunun kalan kısmı da cepheye yetişti. Sağ kanadını 6. bölüğe dayayarak Kumkale Köyü ile Orhaniye sırtları çizgisinde mevzilendi. Saat 13:10’da Tabur komutanının Alay’a gönderdiği raporda “Düşman piyade bölüklerinin kumluk ile mezarlık arasında ileri hareketi durduruldu.” denilmektedir. Çıkarma birliklerinin Yeniköy yönündeki ileri hareketi durdurulmuştu.
Çıkarmanın başlangıcında Menderes Çayı üzerindeki köprü geçişleri tahrip edilmişti. Dolayısıyla çıkarma kuvvetlerinin doğu yönünde ileri hareketi bu yolla engellendi. Çıkarma birlikleri için tek hareket yönü, güney yönü haline getirilmiş oldu. İlk saatlerde bölgeye ulaşan kuvvetler, çıkarma birliklerinin güney yönündeki hareketini Yenişehir – Orhaniye sırtları hattında durdurmayı başarmıştı. Taarruz edecek olan Osmanlı kuvvetleri, köprülerin olmaması nedeniyle önce güneye, sonra batıya, en son etapta kuzeye hareket etmek zorundaydı. Sarıçalı dolaylarından Kalafatlı Köprüsü – Yenişehir kavsi kullanıldı. Böylece Osmanlı kuvvetlerinin hareketleri de gecikmiş oldu. Aslında bu gecikme, 5. Ordu emrine uygun bir hareket tarzını zorunlu olarak getirdi, düşmana gece taarruz edilebilecekti.
Akşam saatlerine doğru 5. Ordu cephesindeki durum açıklığa kavuşmuş bulunmaktaydı. Müttefiklerin ana kuvvetleri Gelibolu Yarımadası’nın güney kesimine çıkarılmış bulunuyordu. Kumkale bölgesinde yapılan çıkarmanın küçük bir hareket olduğu görülmüştü. Zaten saat 17:30 sonrasında çıkarma durmuştu. Çıkarma birlikleri daracık bir burunda sabitlenmişler ve karşılarında takviyeli bir Osmanlı alayı bulunmakta idi. Buradan fazla bir tehlike beklenemezdi artık.
5. Ordu Komutanlığı’ndan bu saatlerde 15. Kolordu Komutanlığı’na gönderilen emirde, “Eğer bölgenizde ciddi bir çıkarma yoksa ve elinizde verebileceğiniz bir birliğiniz varsa, bir alayını Eceabat’a göndererek Esat Paşa’ya yardım ediniz. Düşman Seddülbahir ve Arıburnu’nda ciddi çıkarmalar yapıyor.” denilmektedir. Ordu komutanlığı, düşmanın ana kuvvetlerinin Gelibolu Yarımadası’nın güney sahillerine çıkarıldığını bildiriyor fakat 15. Kolordu bölgesindeki çıkarmaların ciddi olup olmadığı kararını, Kolordu Komutanlığı’na bırakmış görünüyordu. Bu saatlerde Kolordu Karargâhına ulaşan raporlarda, bir alay kadar bir kuvvetin çıkarıldığı ve çıkarmanın durduğu belirlemekteydi. Beşige’ler bölgesinde ise öğle saatlerinden bu yana açıkta tek bir gemi bile görülmüş değildi. Bu raporlardan Kolordu Komutanlığı da çıkarmanın tali olduğunu anlayabilmekteydi. Sonuç olarak 3. Tümen’in büyük bir kısmı ile 11. Tümen’in neredeyse tümü, boşta idi. Bütün bunlara karşın, Ordu Komutanlığı’nın, daha çok dilek niteliğindeki emrine bir yanıt verilmedi.
Yanıt verilmemesi üzererine Ordu Komutanlığı yeni bir emir göndermiştir. Bu emirde “3. Tümen’den bir piyade alayını Esat Paşa’nın emrine girmek üzere Eceabat a gönderiniz. Sanıyorum ki kolordunun bölgesinde yalnız küçük çıkarmalar olacaktır. Bu durumda, 11. Tümen 3. Tümen’i takviye edebilir.” denilmektedir. Bu emir de bir süre karşılıksız kaldıktan sonra saat 17:00’da “…Burada düşman karaya asker çıkarıyor. Orada birçok taşıt gemisi var. Keza, Bozcaada’nın önünde 7-9 taşıt gemisi bulunuyor. Bunun için durum henüz açıklık kazanmamıştır. Bununla beraber, Esat Paşa’ya zor durumda ise 64. alay ı verebileceğim.” ifadesi yer alıyordu. Adı geçen 64. Alay, üç değil iki bölüklü bir alay olup eğitim ve teçhizat yönünden oldukça yetersiz bir durumdaydı. Bu alayın gönderileceğinin bildirilmesi üzerine Ordu Komutanlığı yeni bir emirle başka bir alayın gönderilmesini emretti. Ardından iki emir daha gönderildi. Ordu ile Kolordu arasındaki telefon bağlantısı, Müstahkem Mevkii Komutanlığı’ndaki santral üzerinden yapılmaktaydı. Olayların zorlaması ve denk gelişler sonucu üç Osmanlı kurmay subayı bu iletişim hattını etkin bir şekilde kullanmaya başladılar. Bir yandan Ordu Komutanlığı’na takviye kuvvetler istenmesi yönünde etki yapıldı, aynı zamanda da bu etkilerin Kolordu Komutanlığı’na iletilmesi hızlandırıldı. Diğer yönden de Kolordu bölgesindeki durumun ayrıntıları hızla Ordu Komutanlığı Karargâhı’na iletildi. Bu üç kurmay subay, Gelibolu’daki 3. Kolordu Kurmay Başkanı Albay Fahrettin Altay, 15. Kolordu Harekât Dairesi Başkanı Kurmay Yüzbaşı Nihat Bey ve Müstahkem Mevkii Kurmay Başkanı Yarbay Selahattin Adil idi. Bu üç kurmay subayın çalışmalarının, en azından Anadolu yakasındaki durumun Ordu Komutanlığı’nca daha yakından ve sağlıklı olarak izlenebilmesinde önemli yararları olmuştur. 64. alayın değiştirilmesi sağlanamadıysa da onun ardından 33. Alay’ın gönderilmesi işlemi gerçekleştirildi ve Anadolu tarafından birlik kaydırılmasının yolu açılmış oldu.
Yenişehir’e saat 18:00’de gelen 3. Tümen komutanı Albay Nikolai, durumu inceledikten sonra gece taarruz yapılmasına karar vermiştir. Ancak hava kararmaya başlamıştı ve bir gece taarruzunun gerektirdiği düzenlemeleri yapmak için yeterli zaman yoktu. Birlik komutanlarına “Kumkale Köyü işgal edilecek. Düşman denize dökülecek.” gibi genel emirler verildi, birlik bazında ayrıntılı emirler verilemedi. Zaten ayrıntılı bir taarruz planı da yapılmamıştı. Osmanlı karşı taarruzları 25 Nisan 1915 akşamı saat 19:00’da başladı. Taarruzun sol kanadı deniz kenarındaydı ve donanmanın ışıldaklarıyla aydınlatılan kumsaldan yapılıyordu. Donanma topçusunun yoğun ateşiyle bu kesimde taarruz ilerletilemedi. Taarruzun merkez kesimi ve Kumkale mezarlığı üzerinden yapılan hücum dalgaları savunmayı çökertmeyi başardı ve köye girildi. Diğer bölüklerin köye girişinde ciddi bir karışıklık oldu. Karanlıkta, dolambaçlı köy yollarında birlikler birbirine karıştı, kimin kime ateş ettiği belli değildi. Kısa sürede köy içindeki birlikler komuta edilemez hale geldiler. Birlik komutanları, Kumkale Köyü’nü işgal etmek, düşmanı denize dökmek için birliklerini ileri sürdüler. Köyün ele geçirilen bölümüne, kaldıramayacağı kadar bir kuvvet yığılmış oldu. Saat 24:00 dolaylarında köydeki taarruz durduruldu. 3. Tümen komutanlığı’nca takviye olarak gönderilen 31. Alay 1. Tabur’uyla taarruzun yenilenmesi emredildi. Tabur, saat 03:00’de Kumkale’ye taarruz etti. Fransız birlikleri köyü, dikenli tel engelleri ve uygun aralıklarla yerleştirilmiş ağır makineli tüfeklerle tahkim etmişlerdi. Taburun taarruzu yarım saat kadar sürdüyse de kesin bir sonuç elde edilemedi. Saat 04:00’e doğru taarruz durduruldu. Birlikler gece karanlığında elden geldiğince düzenlenmeye çalışıldıktan sonra saat 05:00’de taarruz üçüncü kez yenilendi. İki saat süren kanlı çatışmalarda köy içinde adım adım ilerlemeler sağlanmıştır. Saat 07:00’de 1. Fransız Tümen komutanı General d’Amade, kendi birliklerinden bir bölümünü vurmayı göze alarak donanmanın ateş açmasını istedi. Bunun üzerine Osmanlı birlikleri kademe kademe köyden çekildiler.
Üç kez yenilenen taarruzlarda Osmanlı birlikleri ağır kayıplar vermişlerdir. Özellikle subay kayıpları yüksekti. Tümen Komutanlığı sabah birlikleri konuşlanışını yeniden düzenlerken, akşam üstü taarruz emrini verirken sıhhiye bölüğünü cephe hattı gerisine almayı hesap etmemişti. Birliklerden birine emir götürmekte olan bir süvari subayı sıhhiye bölüğünü gerilerde görmüş, cephe hattına yanaşmaları için kendi emir vermişti. Acil müdahale gereken birçok yaralıya zamanında yardım edilememişti. Kayıpların yüksek olmasında bu olayın önemli payı vardır.
Tümen Komutanlığı 26 Nisan 1915 sabahı saat 10:15'te 39. Alay komutanı Yarbay Nurettin Bey’e, “Fırsat düştükçe düşmana taarruz edilecektir. Her durumda Kumkale’yi elde edecek ve düşmanı geriye atacaksınız.” içerikli bir emir gönderilmiştir. Alay komutanının saat 14:00 işaretli raporunda ise, “… Bölük komutanı ve subay kalmamıştır… Şimdilik cephede ve kanatlarda 300 kişiden fazla asker bulunmadığı gibi bu erlerin de 35 saatten beri topçu ateşleri altında dövüşüp çok fazla zayiat verilmesi dolayısı ile taarruz edecek gücü kalmamıştır.” denilmekte idi. Bu rapora karşın taarruz emri geri alınmamıştır. 39. Alay Komutanı Yarbay Nurettin Bey’in ölmesi üzerine saat 16:40'ta taarruz emri iptal olundu.
Tahliye
Çıkarmaların ilk günü olan 25 Nisan’da Seddülbahir ve Arıburnu sahillerine çıkan müttefik kuvvetler, şiddetli bir direnme ile karşılaşmışlar, sahillerde çok dar bir köprü başına sıkışmışlardı. General Hamilton, 1. Fransız Tümeni’ni bir an önce bu bölgeye takviye kuvvet olarak aktarma gereğini duymuş, 26 Nisan 1915 sabahı, Fransız Tümeni Komutanı’na, Seddülbahir’e çıkarılacaklarını, gerekli hazırlıkların yapılarak kıyıdaki birliklerin 26-27 Nisan gecesi tahliye edilmesi gerektiğini bildirmişti. Bu emre göre çekilme gece karanlığında ve sessizlik içinde yapıldı. Tüm personel ve malzeme gün ağarmadan kıyılardan alınmıştı.
Sonuçları ve kayıplar
Akdeniz Seferi Kuvvetler Başkomutanı genarel Sır Ian Hamilton’un Fransız Kolordusu Komutanlığı’na 18 Nisan 1915 tarihindeki görev emrinde, “…Kumkale –Yenişehir – Menderes Çayı’nın batı kısmının düşmandan temizlenmesi…” emredilmekteydi. Fransız görev kuvveti, Yenişehir yönünde ilerleyemediği gibi, belirtilen bölgeyi de “düşman”dan temizleyemedi. Tersine, sahilde dar bir alanda sıkıştı ve 25 Nisan akşam üstü saatlerinden 26 Nisan gece yarısına kadar hayatta kalabilme mücadelesi verdi. Bu bağlamda Fransız Kolordusu, Başkomutanlık’ın vermiş olduğu görevi yerine getirememiştir.
Öte yandan Hamilton’un bu operasyondan beklentisi, Anadolu yakasındaki Osmanlı kuvvetlerini bu bölgede bağlamaktı. Bu operatif amaç, çıkarma birliklerinin 26 Nisan akşamı sahilden alınmasına kadarki süre içinde elde edilmiştir. Girişim, Osmanlı 15. Kolordusu’nu bu bölgeye, en azından 36 saat bağlamıştır. Bu sürenin ilk üçte birlik dilimi olağan kabul edilebilir, asıl çıkarma bölgeleri saptanıncaya kadar birlik kaydırmaları yapılamayacaktır. Ancak izleyen 24 saatlik bölüm, 15. Kolordu ve 3. Tümen komutanlıklarının tutumlarıyla yaratılmış oldu. Beşige burunları bölgesinde hiçbir hareket yoktu. Dolayısıyla bu bölgeden sorumlu olan 11. Tümen, neredeyse tümüyle serbestti, ağırlıklı bir bölümüyle asıl çıkarma bölgesi olan Gelibolu’ya kaydırılabilirdi. 3. Tümen bölgesinde ise çıkarma, 25 Nisan akşam üstü saatlerinde durmuştu, sahile bir Alay kuvvetinde asker çıkarılmış bulunuyordu. İleri sürülen birliklerle bu çıkarma kuvvetinin ileri hareketi zaten durdurulmuştu. 3. Tümen birliklerinden bir kısmı serbestti. Zaten 5. Ordu Komutanı Sanders, “11. Tümen, 3. Tümen’i takviye edebilir.” emri vermişti.
Sonuç olarak Kumkale Operasyonu, General Hamilton yönünden hedeflenen amaca ulaşmıştı.
Kaynakça
- 1915 Çanakkale Savaşı - İbrahim Artuç
- Büyük Harbin Tarihi Çanakkale Gelibolu Askeri Harekâtı - General C.F.Aspinall - Oglander (General Ian Hamilton'un karargâh subaylarından)
- Çanakkale Savaşı Üzerine Bir İnceleme - Emekli Korgeneral, eski içişleri bakanı Selahattin Çetiner
- Birinci Dünya Harbinde Türk Harbi - 5. Cilt, Çanakkale Cephesi. - Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı, Harp Tarihi Yayınları
- État-major de l'Armée - Service Historique, Le Ministère de la Guerre. Les armées françaises dans la Grande guerre, VIII. Cilt, La campagne d'Orient (Dardanelles et Salonique). Paris: Imprimerie nationale, 1923.
- Görgülü, İsmet. On Yıllık Harbin Kadrosu, 1912-1922: Balkan-Birinci Dünya ve İstiklâl Harbi. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014.
- Genelkurmay ATASE Daire Başkanlığı, Birinci Dünya Harbi’nde Türk Harbi, Çanakkale Cephesi Harekâtı (Amfibi Harekâtı) V. Cilt, II. Kitap. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1978.
Dış bağlantılar
- http://www.canakkale.gen.tr/kumkale.html 5 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- İntepe Bataryası Şehitliği
- http://canakkalesavaslari.comu.edu.tr/kumkale/makale/ 29 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Kumkale Cikarmasi Canakkale Savasi nin kara harekati baslangicinda 25 Nisan 1915 gunu yapilan Muttefik cikarmalarindan biridir Cikarma diger cikarmalar gibi Gelibolu Yarimadasi sahillerine degil Anadolu sahillerindeki Kumkale bolgesine yapilmistir Ingiliz ve Fransiz birliklerinden olusan Akdeniz Seferi Kuvvetleri nin Gelibolu Yarimadasi nda alti kumsala yaptiklari cikarmalardan diger bir farki gostermelik bir cikarma olmasidir Bu cikarma Anadolu kiyilari gerisindeki iki Osmanli tumeninin Gelibolu yu takviye etmesini geciktirmek amaciyla yapilmistir Cikarmaya katilan birliklerin asil cikarmalarin kritik ilk 24 saati sonrasinda geri alinmasi planlanmisti Kumkale MuharebesiCanakkale SavasiTarih25 26 Nisan 1915BolgeKumkale CanakkaleSonucSonucsuz Fransiz birlikleri tahliye edildiTaraflarFransaOsmanli ImparatorluguKomutanlar ve liderlerGeneral Albert d Amade Albay Ruef Albay NoguesWeber Pasa Albay Nicolai Albay Refet Yarbay NurettinGucler2 Somurge Tugayi 6 Karma Somurge Alayi 1 Sahra bataryasi 4 top 15 Kolordu 3 Tumen 31 Alay 39 Alay 3 Top Alayi 11 Tumen 33 Alay 126 Alay 127 Alay 11 Top AlayiKayiplar778 190 olu 588 yarali ve kayip 1 735 467 olu 763 yarali 505 esir Cikarma planiAkdeniz Seferi Kuvvetler Komutani General Hamilton Gelibolu Yarimadasi nda alti kumsala yapilacak olan asil cikarmalardan ayri olarak bazi yaniltici operasyonlar da planlamistir Bunlardan biri de Kumkale bolgesine yapilacak cikarmadir Bu operasyonda amac Anadolu yakasindaki 3 tumenlik Osmanli kuvvetinin bu bolgeye baglanmasidir ayrica bolgedeki Osmanli topcu bataryalarinin asil cikarma bolgesini ates altina almasinin onlenmesidir Cikarma hareketinden psikolojik bir yarar da beklenmekteydi Osmanli ust komutanligini kararsizlik icine dusurmek istenmektedir Gelibolu Yarimadasinin guney kesimlerine yapilan cikarmalarla ve Anadolu yakasindaki bu cikarmanin Osmanli ust komutanliginin asil cikarma bolgesini saptamak konusunda kararsizliga suruklemesi beklenmekteydi Boylece Gelibolu Yarimadasi nin kuzey kesimlerindeki Osmanli birliklerinin hizla guney kaydirilmasi gecikecek asil cikarma bolgelerindeki en kritik 24 saat daha kolay atlatilacakti General Hamilton operasyonunun Fransiz Kolordusu tarafindan yapilmasini ongormus 18 Nisan 1915 tarihinde Fransiz Kolordu Komutanligi na harekatla ilgili emirlerini vermistir General Hamilton bu emirde Kumkale ile Besige burunlari arasindaki bolgede gostermelik iki hareket yapilmasini istemektedir Emirde Kumkale cikarmasinin aldatma niteliginde olmasi dusunulmektedir Harekatin kapsami Kumkale Yenisehir Menderes Cayi nin bati kisminin dusmandan temizlenmesidir Harekat gerektiginden fazla genisletilmemelidir Bu is icin hayvansiz ve arabasiz 75 lik bir batarya ile bir piyade alayindan fazla kuvvet cikarilmamalidir Gelibolu Yarimadasi nda saglam bir dayanak noktasi elde edilir edilmez karaya cikardigimiz birlikler gemilere bindirilecek ve komutaniz altindaki birlikler Bogazin Avrupa yakasina alinacaktir Ayni zamanda Besige Limani nda bir gosteris yapmak suretiyle bu harekata yardim edilmesi kendisiyle gorustugum Amiral Guepratte den istenilmistir denilmektedir Bu emirden Kumkale cikarmasinin kisa sureli ve sinirli hedefli bir hareket niteliginde Besige hareketinin de cikarmaya yardimci ve ciddi bir hareket oldugu izlenimi vermeye hizmet ettigi anlasilmaktadir Bu emre gore Fransiz Komutanliginin operasyon icin gorevlendirdigi kuvvet Senegalli biri Cezayirli lejyonerlerden olusan uc taburlu 6 Alay yaklasik 2 800 tufek 75 mm lik bir sahra bataryasi dort namlu bir istihkam bolugu bir sihhiye takimi ve bir muhabere mufrezesidir Birliklere somurge tugay komutanlarindan Albay Ruef komuta edecektir Harekati destekleyecek deniz unsurlari da Prince George un aralarinda bulundugu uc muharebe gemisi bir agir kruvazor biri Rus Ascold olmak uzere 3 kruvazor dokuz destroyer alti torpidobot ve on nakliye gemisidir Donanma topcusu 16 agir 53 orta ve 59 hafif olmak uzere toplam 128 namludan olusmaktadir Osmanli savunma duzeniCanakkale Bogazi nin Anadolu kiyilari ve derinligi Osmanli 15 Kolordusu nun gorev bolgesidir 15 Kolordu 26 Mart 1915 tarihinde 3 ve 11 Tumenler ile iki taburlu 64 Alaydan kurulmustur Komutani General Weber dir Kolordu nun savunma duzeni 5 Ordu Komutanligi nca benimsenmis olan savunma duzenidir Buna gore kiyilar zayif birliklerle tutulup ana kuvvetler geride bulundurulacaktir Bir cikarma halinde dusman kiyida guclenmesine firsat verilmeden gece taarruzlariyla denize dokulecektir Buna gore bir cikarma durumunda gunduz dusman cikarmasi kiyi seridinde durdurularak sabitlenecek gece girisilecek taarruzlar icin gerekli hazirliklar yapilacaktir Bu mumkun olmadigi durumda Kolordu Menderes Cayi hattinda savunma yapacaktir Kolordu nun sorumluluk bolgesi Kumkale dolaylarindan guneyde Geyikli guneyine kadar uzanmaktadir Buradan Edremit Korfezi ne kadar olan kesim jandarma taburlari tarafindan tutulmaktadir Sorumluluk bolgesinin kuzey yarisi 3 Tumen guney yarisi da 11 Tumen bolgesidir Kolordu sorumlu oldugu sahil kesimini 3 5 tabur kadar olan bir kuvvetle tutmaktadir 3 Tumen General Nikolai komutasinda dort alayli 31 32 39 ve 64 bir tumendir Tumen emrinde ayrica iki topcu taburu vardir 11 Tumen ise Kurmay Albay Ahmet Fevzi Bey komutasinda uc Alay 32 126 127 ve iki topcu taburundan kurulmustur Kumkale Yenikoy bolgesinde gorevli Osmanli birligi 31 Alay dan 6 Boluk tur Boluk komutani saat 03 30 da 31 Alay Karargahi na gonderdigi raporda Bircok gemilerin Bozcaada dan hareket ettikleri ve Yenisehir aciklarindan hafif bir isikla ve borular calarak gectikleri havanin karanlik oldugu ve gemilerin Bogaza mi yoksa Saros Korfezi ne mi gittiklerinin secilemedigi ni bildirmistir Bu rapor saat 04 00 da 3 Tumen Karargahi na gelmistir Tumen Komutani Albay Nikolai saat 05 00 de tum tumene yayinladigi emirlerle tumeni alarma gecirmis birlikleri muharebe duzenine sokmustur Tum bu duzenlemeler henuz bolgede bir cikarma hareketi yokken baslatilmis ve yine ayni durumda tamamlanmistir Cikarma yapilacagi kesin degildir hangi bolgelerde cikarma yapilmakta oldugu ne kadarlik bir kuvvetin ciktigi netlesmemistir ve bu duruma karsin tumenin tum birlikleri hareketlendirilmis bir savas duzeni alinmistir Duzenlemeler Menderes Cayi nin hemen bati kiyilarinda bir savunma duzenidir Sadece 31 Alay 3 Tabur u ile 39 Alay 2 Tabur u Menderes Cayi nin bati kesimine gonderilmisti 39 Alay 3 Tabur onceden bu bolgede bulunuyordu Alay komutani Yarbay Nurettin Bey 2 Tabur la birlikte hareket etmis saat 09 00 isaretli Tumen emriyle Menderes Cayi batisindaki kuvvetlerin yonetimini ustlenmisti Ayni emirle bir dag topcu taburu emrine verilmistir Emirde Karaya cikan dusmani puskurtunuz denilmektedir Oysa Kolordu Komutanligi nin 8 Nisan 1915 tarihli emrinde 3 Tumen in gorevi dusmana geceleyin sungu ile hucum ederek Kumkale den atmaktir denilmekte idi Tumen in 09 00 isaretli emri ile bir gunduz taarruzu emredilmektedir Kolordu Komutanligi beraber bulundugu ortak gozetleme ve muhabere yonetim yerinden Tumen in tum hareketlerini izliyor oldugu halde herhangi bir engellemede ya da uyarida bulunmamistir CikarmaBesige bolgesi icin ayrilan filo 25 Nisan 1915 sabahi karanlikta Kucuk ve Buyuk Besige Burunlari arasina geldi Gun agarirken bombardimana baslanmistir Bombardiman klasik cikarma hazirlik atesidir Saat 10 00 a dogru yine klasik cikarma hareketi olarak birlikler filikalara alindi ve kiyiya dogru hareket ettirildi Filikalarin hareketlerinde belirgin bir duzensizlik gozlenmekte idi Ileri geri hareket ediyor bir turlu kiyiya rampa edemiyorlardi Ogleye dogru sis bastirdi Hareketin surdurulmesine gerek gorulmeyerek birlikler gemilere alindi ve filo bolgeden uzaklasti Harekati destekleyecek gemiler 25 Nisan sabahi saat 04 30 dolaylarinda Kumkale ve Besige Limani onlerinde duzen aldilar Aslinda Akdeniz Seferi Kuvvetleri nin tum Fransiz tumeni filoyla beraber nakliye gemilerinin icindeydi sadece gorev kuvveti cikarmaya katilacakti Donanma saat 05 15 sularinda bombardimana basladi Bombardiman dort saat surdurulmustur Prince George ozellikle Intepe bolgesinde yogunlasan atesiyle Anadolu yakasindaki Osmanli obus bataryalarini hedef almaktaydi Ilk dalga cikarma birlikleri saat 06 20 de filikalara alinmaya baslandi Filikalar saat 07 00 ye dogru palamarlari atarak sahile dogru hareket etmeye basladilar Bir sure duzen icinde cekilen filikalar sahile yaklastiklari sirada Anadolu kiyilarini yalayarak gecen akintiya carptilar Daha once sahile yakin kesif yapilmadigi ve dusunulmedigi icin bu akinti hesaba katilmamisti Filikalari ceken motorlar akintiyi sokemediler Bombardimani surdurmekte olan destroyer ve torpidobotlardan bir kismi bu gorevden alinarak yardima gonderildi Epey bir ugrasmadan sonra filikalar saat 09 53 te sahile rampa edebildi Sahil kesiminde birkac agir makineli tufek olmamasi cikarma birlikleri acisindan buyuk sansti Aksi takdirde filikalar deniz ustundeyken ates altina alinabilirdi ve uc saate yakin suren manevralarda kesin bir kiyim yasarlardi Yine de Intepe deki Osmanli bataryasi akintiyla mucadele eden bu hedefleri ates altina almis bir filikayi batirmisti Cikarmanin ilk dalgasini olusturan birlikler sakin bir ortamda karaya cikartildilar Senegalli askerler tarihi kale kalintisini ve Kumkale Koyu nu kisa surede isgal ettiler Tum cikarma unsurlari saat 17 30 a kadar sahile atilmis olacaktir MuharebelerCikarmanin ilk dalgasi iki Fransiz bolugudur 6 Boluk ten bir takim eski kale icinde mevzilenmisti Karaya ilk cikan iki boluk bu mevziye taarruz etmistir Kisa sure sonra gerideki yarim takim da mevziye ulasti 6 Boluk un bir bucuk taburu bir saat kadar mevzide kalmistir Yanmakta olan Kumkale koyune cekilen kuvvet koy icinde catismalara devam etti Bu sure icinde yeni Fransiz kitalari sahile atilmaktadir Koyde kusatilma tehlikesi bas gosterince 6 Boluk koyu tahliye etti Saat 11 30 da Kumkale mezarligina cekildiler Bu arada boluk komutani Menderes Cayi agzindaki yarim takimi da bolgeye cekmeyi basarmisti Kumkale mezarliginda iki takimdan olusan bir kuvvete komuta etmekte koyun guney cikisini surekli ates altinda tutmaktaydi Ogleye dogru 6 Boluk birlikleri 31 alayin 3 taburundan iki takimla takviye edildi Ancak saat 11 00 itibariyla cephane sikintisi yasanmaktaydi Bu cephane sikintisi ogleden sonraki saatlerde giderildi Ogleden sonra 13 00 de 31 alayin 3 taburunun kalan kismi da cepheye yetisti Sag kanadini 6 boluge dayayarak Kumkale Koyu ile Orhaniye sirtlari cizgisinde mevzilendi Saat 13 10 da Tabur komutaninin Alay a gonderdigi raporda Dusman piyade boluklerinin kumluk ile mezarlik arasinda ileri hareketi durduruldu denilmektedir Cikarma birliklerinin Yenikoy yonundeki ileri hareketi durdurulmustu Cikarmanin baslangicinda Menderes Cayi uzerindeki kopru gecisleri tahrip edilmisti Dolayisiyla cikarma kuvvetlerinin dogu yonunde ileri hareketi bu yolla engellendi Cikarma birlikleri icin tek hareket yonu guney yonu haline getirilmis oldu Ilk saatlerde bolgeye ulasan kuvvetler cikarma birliklerinin guney yonundeki hareketini Yenisehir Orhaniye sirtlari hattinda durdurmayi basarmisti Taarruz edecek olan Osmanli kuvvetleri koprulerin olmamasi nedeniyle once guneye sonra batiya en son etapta kuzeye hareket etmek zorundaydi Saricali dolaylarindan Kalafatli Koprusu Yenisehir kavsi kullanildi Boylece Osmanli kuvvetlerinin hareketleri de gecikmis oldu Aslinda bu gecikme 5 Ordu emrine uygun bir hareket tarzini zorunlu olarak getirdi dusmana gece taarruz edilebilecekti Aksam saatlerine dogru 5 Ordu cephesindeki durum acikliga kavusmus bulunmaktaydi Muttefiklerin ana kuvvetleri Gelibolu Yarimadasi nin guney kesimine cikarilmis bulunuyordu Kumkale bolgesinde yapilan cikarmanin kucuk bir hareket oldugu gorulmustu Zaten saat 17 30 sonrasinda cikarma durmustu Cikarma birlikleri daracik bir burunda sabitlenmisler ve karsilarinda takviyeli bir Osmanli alayi bulunmakta idi Buradan fazla bir tehlike beklenemezdi artik 5 Ordu Komutanligi ndan bu saatlerde 15 Kolordu Komutanligi na gonderilen emirde Eger bolgenizde ciddi bir cikarma yoksa ve elinizde verebileceginiz bir birliginiz varsa bir alayini Eceabat a gondererek Esat Pasa ya yardim ediniz Dusman Seddulbahir ve Ariburnu nda ciddi cikarmalar yapiyor denilmektedir Ordu komutanligi dusmanin ana kuvvetlerinin Gelibolu Yarimadasi nin guney sahillerine cikarildigini bildiriyor fakat 15 Kolordu bolgesindeki cikarmalarin ciddi olup olmadigi kararini Kolordu Komutanligi na birakmis gorunuyordu Bu saatlerde Kolordu Karargahina ulasan raporlarda bir alay kadar bir kuvvetin cikarildigi ve cikarmanin durdugu belirlemekteydi Besige ler bolgesinde ise ogle saatlerinden bu yana acikta tek bir gemi bile gorulmus degildi Bu raporlardan Kolordu Komutanligi da cikarmanin tali oldugunu anlayabilmekteydi Sonuc olarak 3 Tumen in buyuk bir kismi ile 11 Tumen in neredeyse tumu bosta idi Butun bunlara karsin Ordu Komutanligi nin daha cok dilek niteligindeki emrine bir yanit verilmedi Yanit verilmemesi uzererine Ordu Komutanligi yeni bir emir gondermistir Bu emirde 3 Tumen den bir piyade alayini Esat Pasa nin emrine girmek uzere Eceabat a gonderiniz Saniyorum ki kolordunun bolgesinde yalniz kucuk cikarmalar olacaktir Bu durumda 11 Tumen 3 Tumen i takviye edebilir denilmektedir Bu emir de bir sure karsiliksiz kaldiktan sonra saat 17 00 da Burada dusman karaya asker cikariyor Orada bircok tasit gemisi var Keza Bozcaada nin onunde 7 9 tasit gemisi bulunuyor Bunun icin durum henuz aciklik kazanmamistir Bununla beraber Esat Pasa ya zor durumda ise 64 alay i verebilecegim ifadesi yer aliyordu Adi gecen 64 Alay uc degil iki boluklu bir alay olup egitim ve techizat yonunden oldukca yetersiz bir durumdaydi Bu alayin gonderileceginin bildirilmesi uzerine Ordu Komutanligi yeni bir emirle baska bir alayin gonderilmesini emretti Ardindan iki emir daha gonderildi Ordu ile Kolordu arasindaki telefon baglantisi Mustahkem Mevkii Komutanligi ndaki santral uzerinden yapilmaktaydi Olaylarin zorlamasi ve denk gelisler sonucu uc Osmanli kurmay subayi bu iletisim hattini etkin bir sekilde kullanmaya basladilar Bir yandan Ordu Komutanligi na takviye kuvvetler istenmesi yonunde etki yapildi ayni zamanda da bu etkilerin Kolordu Komutanligi na iletilmesi hizlandirildi Diger yonden de Kolordu bolgesindeki durumun ayrintilari hizla Ordu Komutanligi Karargahi na iletildi Bu uc kurmay subay Gelibolu daki 3 Kolordu Kurmay Baskani Albay Fahrettin Altay 15 Kolordu Harekat Dairesi Baskani Kurmay Yuzbasi Nihat Bey ve Mustahkem Mevkii Kurmay Baskani Yarbay Selahattin Adil idi Bu uc kurmay subayin calismalarinin en azindan Anadolu yakasindaki durumun Ordu Komutanligi nca daha yakindan ve saglikli olarak izlenebilmesinde onemli yararlari olmustur 64 alayin degistirilmesi saglanamadiysa da onun ardindan 33 Alay in gonderilmesi islemi gerceklestirildi ve Anadolu tarafindan birlik kaydirilmasinin yolu acilmis oldu Yenisehir e saat 18 00 de gelen 3 Tumen komutani Albay Nikolai durumu inceledikten sonra gece taarruz yapilmasina karar vermistir Ancak hava kararmaya baslamisti ve bir gece taarruzunun gerektirdigi duzenlemeleri yapmak icin yeterli zaman yoktu Birlik komutanlarina Kumkale Koyu isgal edilecek Dusman denize dokulecek gibi genel emirler verildi birlik bazinda ayrintili emirler verilemedi Zaten ayrintili bir taarruz plani da yapilmamisti Osmanli karsi taarruzlari 25 Nisan 1915 aksami saat 19 00 da basladi Taarruzun sol kanadi deniz kenarindaydi ve donanmanin isildaklariyla aydinlatilan kumsaldan yapiliyordu Donanma topcusunun yogun atesiyle bu kesimde taarruz ilerletilemedi Taarruzun merkez kesimi ve Kumkale mezarligi uzerinden yapilan hucum dalgalari savunmayi cokertmeyi basardi ve koye girildi Diger boluklerin koye girisinde ciddi bir karisiklik oldu Karanlikta dolambacli koy yollarinda birlikler birbirine karisti kimin kime ates ettigi belli degildi Kisa surede koy icindeki birlikler komuta edilemez hale geldiler Birlik komutanlari Kumkale Koyu nu isgal etmek dusmani denize dokmek icin birliklerini ileri surduler Koyun ele gecirilen bolumune kaldiramayacagi kadar bir kuvvet yigilmis oldu Saat 24 00 dolaylarinda koydeki taarruz durduruldu 3 Tumen komutanligi nca takviye olarak gonderilen 31 Alay 1 Tabur uyla taarruzun yenilenmesi emredildi Tabur saat 03 00 de Kumkale ye taarruz etti Fransiz birlikleri koyu dikenli tel engelleri ve uygun araliklarla yerlestirilmis agir makineli tufeklerle tahkim etmislerdi Taburun taarruzu yarim saat kadar surduyse de kesin bir sonuc elde edilemedi Saat 04 00 e dogru taarruz durduruldu Birlikler gece karanliginda elden geldigince duzenlenmeye calisildiktan sonra saat 05 00 de taarruz ucuncu kez yenilendi Iki saat suren kanli catismalarda koy icinde adim adim ilerlemeler saglanmistir Saat 07 00 de 1 Fransiz Tumen komutani General d Amade kendi birliklerinden bir bolumunu vurmayi goze alarak donanmanin ates acmasini istedi Bunun uzerine Osmanli birlikleri kademe kademe koyden cekildiler Uc kez yenilenen taarruzlarda Osmanli birlikleri agir kayiplar vermislerdir Ozellikle subay kayiplari yuksekti Tumen Komutanligi sabah birlikleri konuslanisini yeniden duzenlerken aksam ustu taarruz emrini verirken sihhiye bolugunu cephe hatti gerisine almayi hesap etmemisti Birliklerden birine emir goturmekte olan bir suvari subayi sihhiye bolugunu gerilerde gormus cephe hattina yanasmalari icin kendi emir vermisti Acil mudahale gereken bircok yaraliya zamaninda yardim edilememisti Kayiplarin yuksek olmasinda bu olayin onemli payi vardir Tumen Komutanligi 26 Nisan 1915 sabahi saat 10 15 te 39 Alay komutani Yarbay Nurettin Bey e Firsat dustukce dusmana taarruz edilecektir Her durumda Kumkale yi elde edecek ve dusmani geriye atacaksiniz icerikli bir emir gonderilmistir Alay komutaninin saat 14 00 isaretli raporunda ise Boluk komutani ve subay kalmamistir Simdilik cephede ve kanatlarda 300 kisiden fazla asker bulunmadigi gibi bu erlerin de 35 saatten beri topcu atesleri altinda dovusup cok fazla zayiat verilmesi dolayisi ile taarruz edecek gucu kalmamistir denilmekte idi Bu rapora karsin taarruz emri geri alinmamistir 39 Alay Komutani Yarbay Nurettin Bey in olmesi uzerine saat 16 40 ta taarruz emri iptal olundu TahliyeCikarmalarin ilk gunu olan 25 Nisan da Seddulbahir ve Ariburnu sahillerine cikan muttefik kuvvetler siddetli bir direnme ile karsilasmislar sahillerde cok dar bir kopru basina sikismislardi General Hamilton 1 Fransiz Tumeni ni bir an once bu bolgeye takviye kuvvet olarak aktarma geregini duymus 26 Nisan 1915 sabahi Fransiz Tumeni Komutani na Seddulbahir e cikarilacaklarini gerekli hazirliklarin yapilarak kiyidaki birliklerin 26 27 Nisan gecesi tahliye edilmesi gerektigini bildirmisti Bu emre gore cekilme gece karanliginda ve sessizlik icinde yapildi Tum personel ve malzeme gun agarmadan kiyilardan alinmisti Sonuclari ve kayiplarAkdeniz Seferi Kuvvetler Baskomutani genarel Sir Ian Hamilton un Fransiz Kolordusu Komutanligi na 18 Nisan 1915 tarihindeki gorev emrinde Kumkale Yenisehir Menderes Cayi nin bati kisminin dusmandan temizlenmesi emredilmekteydi Fransiz gorev kuvveti Yenisehir yonunde ilerleyemedigi gibi belirtilen bolgeyi de dusman dan temizleyemedi Tersine sahilde dar bir alanda sikisti ve 25 Nisan aksam ustu saatlerinden 26 Nisan gece yarisina kadar hayatta kalabilme mucadelesi verdi Bu baglamda Fransiz Kolordusu Baskomutanlik in vermis oldugu gorevi yerine getirememistir Ote yandan Hamilton un bu operasyondan beklentisi Anadolu yakasindaki Osmanli kuvvetlerini bu bolgede baglamakti Bu operatif amac cikarma birliklerinin 26 Nisan aksami sahilden alinmasina kadarki sure icinde elde edilmistir Girisim Osmanli 15 Kolordusu nu bu bolgeye en azindan 36 saat baglamistir Bu surenin ilk ucte birlik dilimi olagan kabul edilebilir asil cikarma bolgeleri saptanincaya kadar birlik kaydirmalari yapilamayacaktir Ancak izleyen 24 saatlik bolum 15 Kolordu ve 3 Tumen komutanliklarinin tutumlariyla yaratilmis oldu Besige burunlari bolgesinde hicbir hareket yoktu Dolayisiyla bu bolgeden sorumlu olan 11 Tumen neredeyse tumuyle serbestti agirlikli bir bolumuyle asil cikarma bolgesi olan Gelibolu ya kaydirilabilirdi 3 Tumen bolgesinde ise cikarma 25 Nisan aksam ustu saatlerinde durmustu sahile bir Alay kuvvetinde asker cikarilmis bulunuyordu Ileri surulen birliklerle bu cikarma kuvvetinin ileri hareketi zaten durdurulmustu 3 Tumen birliklerinden bir kismi serbestti Zaten 5 Ordu Komutani Sanders 11 Tumen 3 Tumen i takviye edebilir emri vermisti Sonuc olarak Kumkale Operasyonu General Hamilton yonunden hedeflenen amaca ulasmisti Kaynakca1915 Canakkale Savasi Ibrahim Artuc Buyuk Harbin Tarihi Canakkale Gelibolu Askeri Harekati General C F Aspinall Oglander General Ian Hamilton un karargah subaylarindan Canakkale Savasi Uzerine Bir Inceleme Emekli Korgeneral eski icisleri bakani Selahattin Cetiner Birinci Dunya Harbinde Turk Harbi 5 Cilt Canakkale Cephesi Genelkurmay Harp Tarihi Baskanligi Harp Tarihi Yayinlari Etat major de l Armee Service Historique Le Ministere de la Guerre Les armees francaises dans la Grande guerre VIII Cilt La campagne d Orient Dardanelles et Salonique Paris Imprimerie nationale 1923 Gorgulu Ismet On Yillik Harbin Kadrosu 1912 1922 Balkan Birinci Dunya ve Istiklal Harbi Ankara Turk Tarih Kurumu 2014 Genelkurmay ATASE Daire Baskanligi Birinci Dunya Harbi nde Turk Harbi Canakkale Cephesi Harekati Amfibi Harekati V Cilt II Kitap Ankara Genelkurmay Basimevi 1978 Dis baglantilarhttp www canakkale gen tr kumkale html 5 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde Intepe Bataryasi Sehitligi http canakkalesavaslari comu edu tr kumkale makale 29 Eylul 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde