Termistör veya ısıl direnç, sıcaklık ile iletkenliği (veya direnci) değişen bir tür dirençtir. Sıcaklık ile direnci değişen maddelere, term (ısıl), rezistör (direnç) kelimelerinin birleşimi olan termistör denir. Termistörler, sıcaklık sensörleri, kendiliğinden sıfırlamalı aşırı akım koruyucuları ve kendiliğinden ayarlamalı ısıtma elementlerinde kullanılır
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOaUwwNVVRMTlpWldGa0xtcHdaeTh5TWpCd2VDMU9WRU5mWW1WaFpDNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Termistörler, (RTD) farklıdır. Termistörlerde, seramik veya polimer malzeme kullanılırken, RTD'lerde saf metal kullanılır. Sıcaklık tepkileri de farklıdır; RTD'ler aşırı sıcak ortamlarda kullanılabilirken, termistörler yalnızca kısıtlı sıcaklık değerlerine erişebilir, bu da normalde −90 °C ile 130 °C arasındadır.
Temel işlemi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFd0wxUm9aWEp0YVhOMGIzSXVjM1puTHpFMU1IQjRMVlJvWlhKdGFYTjBiM0l1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Sıcaklık ile direnç arasındaki ilişkinin birinci mertebeden yaklaşık olarak doğrusal olduğu varsayılırsa:
olur.
Burada
= dirençteki değişim
= sıcaklıktaki değişim
= direncin birinci mertebeden sıcaklık katsayısı
Termistörler, işaretine bağlı olarak ikiye ayrılır. Eğer
pozitif sayı ise, sıcaklık arttıkça direnç te artar ve bu tür cihazlara pozitif ısıl katsayılı (PTC) termistör veya pozistör denir. Eğer
negatif sayı ise, sıcaklık arttıkça direnç azalır ve bu tür cihazlara negatif ısıl katsayılı (NTC) termistör denir. Dirençlerin
katsayısı mümkün olduğunca sıfıra yakın olacak şekilde imal edildiklerinden dolayı, termistör değildir. Bu yüzden dirençleri, tüm sıcaklık değerlerinde hemen hemen sabit kalır.
k sıcaklık katsayısı yerine bazen, (alfa alt T) direnç sıcaklık katsayısı terimi kullanılır. Bunun ifadesi şöyledir:
Burada katsayısı, aşağıdaki
parametresi ile karıştırılmamalıdır.
Steinhart–Hart denklemi
Pratikte, yukarıdaki doğrusal yaklaşım yalnızca belirli sıcaklık aralıklarında çalışır. Tam sıcaklık ölçümleri için, cihazın direnç/sıcaklık eğrisi ayrıntılı olarak çıkartılmalıdır. , üçüncü mertebeden yaklaşımı şöyle ifade eder:
Burada a, b ve c, Steinhart–Hart parametreleri olarak adlandırılır ve her bir cihaz için belirlenmelidirler. T, kelvin biriminden sıcaklık değeri; R, ohm olarak dirençtir. Direnci bir sıcaklık fonksiyonu olarak ifade etmek için yukarıdaki denklem şöyle düzenlenebilir:
Burada
ve
Steinhart–Hart denklemindeki hata, 200 °C üzerindeki ölçümlerde genellikle 0,02 °C'den daha küçüktür. Örneğin, (25 °C = 298,15 K) oda sıcaklığında, 3000 Ω dirençli bir termistördeki parametrelerin değerleri şöyledir:
Çeşitleri
NTC
Çoğu NTC termistörler, bir baskılı diskten veya metal oksit pişirilmesi gibi dökme çipten imal edilir. Yarı iletkenin sıcaklığı arttığında, elektrik yükünü taşıyan elektronların sayısı da artar. Bir malzemede ne kadar fazla yük olursa, elektrik akımını o denli iletir. Bu, aşağıdaki şu formülle açıklanır:
= elektrik akımı (amper)
= taşınan yük yoğunluğu (miktar/m³)
= malzemenin kesit alanı (m²)
= taşınan yük hızı (m/s)
= bir elektronun yükü (
coulomb)
Akım, ampermetre ile ölçülür. Sıcaklıktaki aşırı değişimlerde ayar gereklidir. Sıcaklıktaki küçük değişimlerde, eğer doğru yarı iletken kullanılmışsa, malzeme direnci sıcaklıkla doğru orantılıdır. Çok farklı yarı iletken termistörler vardır: Bunlar yaklaşık 0,01 kelvin ile 2.000 kelvin (−273,14 °C ile 1.700 °C) arasındadır.
PTC
Çoğu PTC termistör "anahtarlamalı"dır. Yani belirli bir kritik sıcaklıkta dirençleri aniden yükselir. Bunlar, içinde baryum titanat (BaTiO3) ve diğer bileşikler olan hamurumsu polikristal seramikten imal edilir. Bu ferroelektrik malzemelerin bağıl yalıtkanlık sabitleri sıcaklıkla değişir. Curie sıcaklığının altında yüksek bağıl yalıtkanlık sabiti, kristal tanecikleri arasındaki potansiyel bariyerlerin oluşmasını sağlayarak daha düşük dirence neden olur. Cihazın bu bölgesinde, küçük negatif sıcaklık katsayısı vardır. Curie sıcaklığında, taneciklerin etrafındaki potansiyel bariyerlerin oluşmasını sağlamak için bağıl yalıtkanlık sabiti aniden düşer ve direnç bariz biçimde artar. Daha yüksek sıcaklıklarda malzeme NTC gibi davranmaya başlar. W. Heywang ve G. H. Jonker tarafından 1960'larda bulunan bu davranışı modellemek için denklemler kullanılır.
Diğer tür PTC termistör polimer PTC'dir. Bunların yüzeyleri karbonlu plastik ile kaplanır. Plastik soğuduğunda, karbon taneciklerin tümü birbirleriyle bağlanır ve böylece cihaz iletken durumuna geçer. Plastiğin ısısı arttırıldığında, genişler ve karbon tanecikleri birbirlerinden uzaklaşır. Böylece cihazın direnci aniden yükselir. BaTiO3 termistörler gibi bu cihaz da, doğrusal olmayan direnç/sıcaklık tepkisi vardır ve kısmi sıcaklık ölçümü için değil de anahtarlama için kullanılır.
Silistör
Silistör, başka bir çeşit termistördür. Isı algılayan silikon dirençtir. Silistörler, diğer dirençlerle benzer yapı ve çalışma prensibine sahiptir. Silikon, yarı iletken malzeme gibi davranır.
Ayrıca bakınız
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Termistor veya isil direnc sicaklik ile iletkenligi veya direnci degisen bir tur direnctir Sicaklik ile direnci degisen maddelere term isil rezistor direnc kelimelerinin birlesimi olan termistor denir Termistorler sicaklik sensorleri kendiliginden sifirlamali asiri akim koruyuculari ve kendiliginden ayarlamali isitma elementlerinde kullanilirBoncuksu tur yalitkan kablolu negatif isil katsayili NTC termistor Termistorler RTD farklidir Termistorlerde seramik veya polimer malzeme kullanilirken RTD lerde saf metal kullanilir Sicaklik tepkileri de farklidir RTD ler asiri sicak ortamlarda kullanilabilirken termistorler yalnizca kisitli sicaklik degerlerine erisebilir bu da normalde 90 C ile 130 C arasindadir Temel islemiTermistor sembolu Sicaklik ile direnc arasindaki iliskinin birinci mertebeden yaklasik olarak dogrusal oldugu varsayilirsa DR kDT displaystyle Delta R k Delta T olur Burada DR displaystyle Delta R direncteki degisim DT displaystyle Delta T sicakliktaki degisim k displaystyle k direncin birinci mertebeden sicaklik katsayisi Termistorler k displaystyle k isaretine bagli olarak ikiye ayrilir Eger k displaystyle k pozitif sayi ise sicaklik arttikca direnc te artar ve bu tur cihazlara pozitif isil katsayili PTC termistor veya pozistor denir Eger k displaystyle k negatif sayi ise sicaklik arttikca direnc azalir ve bu tur cihazlara negatif isil katsayili NTC termistor denir Direnclerin k displaystyle k katsayisi mumkun oldugunca sifira yakin olacak sekilde imal edildiklerinden dolayi termistor degildir Bu yuzden direncleri tum sicaklik degerlerinde hemen hemen sabit kalir k sicaklik katsayisi yerine bazen aT displaystyle alpha T alfa alt T direnc sicaklik katsayisi terimi kullanilir Bunun ifadesi soyledir aT 1R T dRdT displaystyle alpha T frac 1 R T frac dR dT Burada aT displaystyle alpha T katsayisi asagidaki a displaystyle a parametresi ile karistirilmamalidir Steinhart Hart denklemiPratikte yukaridaki dogrusal yaklasim yalnizca belirli sicaklik araliklarinda calisir Tam sicaklik olcumleri icin cihazin direnc sicaklik egrisi ayrintili olarak cikartilmalidir ucuncu mertebeden yaklasimi soyle ifade eder 1T a bln R cln3 R displaystyle frac 1 T a b ln R c ln 3 R Burada a b ve c Steinhart Hart parametreleri olarak adlandirilir ve her bir cihaz icin belirlenmelidirler T kelvin biriminden sicaklik degeri R ohm olarak direnctir Direnci bir sicaklik fonksiyonu olarak ifade etmek icin yukaridaki denklem soyle duzenlenebilir R e x y2 13 x y2 13 displaystyle R e left x y over 2 right 1 over 3 left x y over 2 right 1 over 3 Burada y a 1Tc displaystyle y a 1 over T over c ve x b3c 3 y24 displaystyle x sqrt left b over 3c right 3 y 2 over 4 Steinhart Hart denklemindeki hata 200 C uzerindeki olcumlerde genellikle 0 02 C den daha kucuktur Ornegin 25 C 298 15 K oda sicakliginda 3000 W direncli bir termistordeki parametrelerin degerleri soyledir a 1 40 10 3 displaystyle a 1 40 times 10 3 b 2 37 10 4 displaystyle b 2 37 times 10 4 c 9 90 10 8 displaystyle c 9 90 times 10 8 CesitleriNTC Cogu NTC termistorler bir baskili diskten veya metal oksit pisirilmesi gibi dokme cipten imal edilir Yari iletkenin sicakligi arttiginda elektrik yukunu tasiyan elektronlarin sayisi da artar Bir malzemede ne kadar fazla yuk olursa elektrik akimini o denli iletir Bu asagidaki su formulle aciklanir I n A v e displaystyle I n cdot A cdot v cdot e I displaystyle I elektrik akimi amper n displaystyle n tasinan yuk yogunlugu miktar m A displaystyle A malzemenin kesit alani m v displaystyle v tasinan yuk hizi m s e displaystyle e bir elektronun yuku e 1 602 10 19 displaystyle e 1 602 times 10 19 coulomb Akim ampermetre ile olculur Sicakliktaki asiri degisimlerde ayar gereklidir Sicakliktaki kucuk degisimlerde eger dogru yari iletken kullanilmissa malzeme direnci sicaklikla dogru orantilidir Cok farkli yari iletken termistorler vardir Bunlar yaklasik 0 01 kelvin ile 2 000 kelvin 273 14 C ile 1 700 C arasindadir PTC Cogu PTC termistor anahtarlamali dir Yani belirli bir kritik sicaklikta direncleri aniden yukselir Bunlar icinde baryum titanat BaTiO3 ve diger bilesikler olan hamurumsu polikristal seramikten imal edilir Bu ferroelektrik malzemelerin bagil yalitkanlik sabitleri sicaklikla degisir Curie sicakliginin altinda yuksek bagil yalitkanlik sabiti kristal tanecikleri arasindaki potansiyel bariyerlerin olusmasini saglayarak daha dusuk dirence neden olur Cihazin bu bolgesinde kucuk negatif sicaklik katsayisi vardir Curie sicakliginda taneciklerin etrafindaki potansiyel bariyerlerin olusmasini saglamak icin bagil yalitkanlik sabiti aniden duser ve direnc bariz bicimde artar Daha yuksek sicakliklarda malzeme NTC gibi davranmaya baslar W Heywang ve G H Jonker tarafindan 1960 larda bulunan bu davranisi modellemek icin denklemler kullanilir Diger tur PTC termistor polimer PTC dir Bunlarin yuzeyleri karbonlu plastik ile kaplanir Plastik sogudugunda karbon taneciklerin tumu birbirleriyle baglanir ve boylece cihaz iletken durumuna gecer Plastigin isisi arttirildiginda genisler ve karbon tanecikleri birbirlerinden uzaklasir Boylece cihazin direnci aniden yukselir BaTiO3 termistorler gibi bu cihaz da dogrusal olmayan direnc sicaklik tepkisi vardir ve kismi sicaklik olcumu icin degil de anahtarlama icin kullanilir Silistor Silistor baska bir cesit termistordur Isi algilayan silikon direnctir Silistorler diger direnclerle benzer yapi ve calisma prensibine sahiptir Silikon yari iletken malzeme gibi davranir Ayrica bakinizTermokupl