Ultraviyole astronomisi (Mor ötesi ışın astronomisi), yaklaşık 10 ila 320 nanometre arasındaki ultraviyole dalga boylarında elektromanyetik radyasyonun gözlemlenmesidir; daha kısa dalga boyları — daha yüksek enerjili fotonlar — X-ışını astronomisi ve gama ışını astronomisi tarafından incelenir. Ultraviyole ışık insan gözüyle görülmez. Bu dalga boylarındaki ışığın çoğu Dünya atmosferi tarafından emilir, bu nedenle bu dalga boylarındaki gözlemler üst atmosferden veya uzaydan yapılmalıdır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpKa0wwMDRNVjkzYVdSbFgwZGhiR1Y0TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxTk9ERmZkMmxrWlY5SFlXeGxlQzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Genel bakış
Ultraviyole çizgi spektrum ölçümleri (spektroskopi ), yıldızlararası ortamın kimyasal bileşimini, yoğunluklarını ve sıcaklıklarını ve sıcak genç yıldızların sıcaklık ve bileşimini ayırt etmek için kullanılır. UV gözlemleri ayrıca galaksilerin evrimi hakkında önemli bilgiler sağlayabilir. Daha soğuk bir yıldızın yörüngesindeki sıcak beyaz cücenin veya ana dizi yoldaşının varlığını ayırt etmek için kullanılabilirler.
Ultraviyole evren, görünür ışıkta görülen tanıdık yıldızlardan ve galaksilerden oldukça farklı görünüyor. Çoğu yıldız, elektromanyetik radyasyonlarının çoğunu tayfın görünür veya yakın kızılötesi kısmında yayan nispeten soğuk nesnelerdir. Ultraviyole radyasyon, tipik olarak evrimlerinin erken ve geç aşamalarında daha sıcak nesnelerin imzasıdır. Ultraviyole ışıkta görülen Dünya'nın gökyüzünde, yıldızların çoğu göze çarpardı. Bazı çok genç büyük kütleli yıldızlar ve doğumlarına veya ölümlerine yakın bir yerde daha sıcak büyüyen ve daha yüksek enerjili radyasyon üreten bazı çok yaşlı yıldızlar ve galaksiler görünür olacaktır. Gaz ve toz bulutları, Samanyolu boyunca birçok yönden görüşü engellerdi.
SDO ve SOHO gibi uzay tabanlı güneş gözlemevleri , Güneş ve onun korona üzerindeki aktiviteyi görüntülemek için (sırasıyla AIA ve EIT olarak adlandırılan) ultraviyole teleskopları kullanır. GOES-R serisi gibi hava durumu uyduları da Güneş'i ultraviyole ile gözlemlemek için teleskoplar taşır.
Hubble Uzay Teleskobu ve FUSE, gökyüzünün yakın ve uzak UV spektrumunu görüntülemek için en yeni büyük uzay teleskopları olmuştur, ancak diğer UV aletleri GALEX gibi daha küçük gözlemevlerinde, ayrıca sondaj roketleri ve Uzay Mekiği'nde uçmuştur.
Morötesi astronominin öncüleri arasında George Robert Carruthers, Robert Wilson ve Charles Stuart Bowyer bulunmaktadır .
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpKbUwxQkpRVEl3TURZeFh5MWZRVzVrY205dFpXUmhYMmx1WDBocFoyZ3RSVzVsY21kNVgxZ3RjbUY1Y3lVeVExOUdhV2QxY21WZk1TNXFjR2N2TlRBd2NIZ3RVRWxCTWpBd05qRmZMVjlCYm1SeWIyMWxaR0ZmYVc1ZlNHbG5hQzFGYm1WeVozbGZXQzF5WVhsekpUSkRYMFpwWjNWeVpWOHhMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Ultraviyole uzay teleskopları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZMUwwMHhNREZmVlVsVUxtZHBaaTh5TWpCd2VDMU5NVEF4WDFWSlZDNW5hV1k9LmdpZg==.gif)
- Apollo 16 üstünde (Nisan 1972)
+ - (135-286 nm; 1972–1974)
- Uydusal Astronomik Gözlemevi (#2:1968-73. #3:1972-1981)
- (#1: 200-380 nm, 1971; #2: 200-300 nm, 1973)
+
- (150-330 nm, 1974–1976)
+
- (115-320 nm, 1978–1996)
- (150-350 nm, 1983–1989)
- Glazar 1 ve 2 Mir Uzay İstasyonu (in , 1987–2001)
- (7-76 nm, 1992–2001)
- (90.5-119.5 nm, 1999–2007)
+
- (on SOHO imaging Sun at 17.1, 19.5, 28.4, and 30.4 nm)
+
- Hubble Uzay Teleskobu (çeşitli 115-800 nm,1990-1997-) (STIS 115–1030 nm, 1997–) (WFC3 200-1700 nm, 2009–)
- (170–650 nm, 2004-)
- (flew in 1990 and 1995)
- XUV (17-210eV) (30-6 nm, 1990–1999)
- (90.5-119.5 nm, 1999–2007)
- (135–280 nm, 2003–2012)
- (130-530 nm, 2013 -)
- Lunar-based ultraviolet telescope (LUT) (on Chang'e 3 lunar lander, 245-340 nm, 2013 -)
- (130-530 nm, 2015 -)
- (CUTE) - (255-330 nm spektrograf, 2021-)
- Public Telescope (PST) (100-180 nm,2015'te önerildi, AB tarafından finanse edilen çalışma)
- Viewpoint-1 SpaceFab.US (200-950 nm, 2022 planlı uçuş)
Gezegensel uzay aracındaki ultraviyole aletleri
- UVIS (Cassini) - 1997 (2004 - 2017 arası Satürn'de)
- MASCS (MESSENGER) - 2004 (2011 - 2015 arası Merkür'de)
- Alice (New Horizons) - 2006 (2015 yılında Plüton uçuşu)
- - 2011 (2016'dan beri Jüpiter'de)
- IUVS () - 2013 (2014'ten beri Mars'ta)
Ayrıca bakınız
- – Olağanüstü büyük miktarda ultraviyole yayan çekirdeğe sahip galaksi
- – Muhtemelen çok yüksek oranda yıldız oluşumu geçiren bir tür parlak mavi kompakt gökada
Kaynakça
- ^ a b Allen's Astrophysical Quantities. New York: Springer-Verlag. 2000. ISBN .
- ^ . 13 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Şubat 2017.
- ^ . 20 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Kasım 2021.
- ^ Ein privates Weltraumteleskope für Amateure und Profis 29 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Spektrum DE. June 2015
- ^ . 10 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Dış bağlantılar
Wikimedia Commons'ta Ultraviolet astronomy ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Ultraviyole astronomisi Mor otesi isin astronomisi yaklasik 10 ila 320 nanometre arasindaki ultraviyole dalga boylarinda elektromanyetik radyasyonun gozlemlenmesidir daha kisa dalga boylari daha yuksek enerjili fotonlar X isini astronomisi ve gama isini astronomisi tarafindan incelenir Ultraviyole isik insan gozuyle gorulmez Bu dalga boylarindaki isigin cogu Dunya atmosferi tarafindan emilir bu nedenle bu dalga boylarindaki gozlemler ust atmosferden veya uzaydan yapilmalidir Morotesi isikta sarmal gokada Messier 81 in bir GALEX goruntusu Kredi GALEX NASA JPL Caltech Genel bakisUltraviyole cizgi spektrum olcumleri spektroskopi yildizlararasi ortamin kimyasal bilesimini yogunluklarini ve sicakliklarini ve sicak genc yildizlarin sicaklik ve bilesimini ayirt etmek icin kullanilir UV gozlemleri ayrica galaksilerin evrimi hakkinda onemli bilgiler saglayabilir Daha soguk bir yildizin yorungesindeki sicak beyaz cucenin veya ana dizi yoldasinin varligini ayirt etmek icin kullanilabilirler Ultraviyole evren gorunur isikta gorulen tanidik yildizlardan ve galaksilerden oldukca farkli gorunuyor Cogu yildiz elektromanyetik radyasyonlarinin cogunu tayfin gorunur veya yakin kizilotesi kisminda yayan nispeten soguk nesnelerdir Ultraviyole radyasyon tipik olarak evrimlerinin erken ve gec asamalarinda daha sicak nesnelerin imzasidir Ultraviyole isikta gorulen Dunya nin gokyuzunde yildizlarin cogu goze carpardi Bazi cok genc buyuk kutleli yildizlar ve dogumlarina veya olumlerine yakin bir yerde daha sicak buyuyen ve daha yuksek enerjili radyasyon ureten bazi cok yasli yildizlar ve galaksiler gorunur olacaktir Gaz ve toz bulutlari Samanyolu boyunca bircok yonden gorusu engellerdi SDO ve SOHO gibi uzay tabanli gunes gozlemevleri Gunes ve onun korona uzerindeki aktiviteyi goruntulemek icin sirasiyla AIA ve EIT olarak adlandirilan ultraviyole teleskoplari kullanir GOES R serisi gibi hava durumu uydulari da Gunes i ultraviyole ile gozlemlemek icin teleskoplar tasir Hubble Uzay Teleskobu ve FUSE gokyuzunun yakin ve uzak UV spektrumunu goruntulemek icin en yeni buyuk uzay teleskoplari olmustur ancak diger UV aletleri GALEX gibi daha kucuk gozlemevlerinde ayrica sondaj roketleri ve Uzay Mekigi nde ucmustur Morotesi astronominin onculeri arasinda George Robert Carruthers Robert Wilson ve Charles Stuart Bowyer bulunmaktadir Andromeda Galaksisi yuksek enerjili X isini ve ultraviyole isiginda 5 Ocak 2016 da yayinlandi Ultraviyole uzay teleskoplariAstro 2 UIT yakalar M101 ile ultraviyole mor gosterilen Apollo 16 ustunde Nisan 1972 135 286 nm 1972 1974 Uydusal Astronomik Gozlemevi 2 1968 73 3 1972 1981 1 200 380 nm 1971 2 200 300 nm 1973 150 330 nm 1974 1976 115 320 nm 1978 1996 150 350 nm 1983 1989 Glazar 1 ve 2 Mir Uzay Istasyonu in 1987 2001 7 76 nm 1992 2001 90 5 119 5 nm 1999 2007 on SOHO imaging Sun at 17 1 19 5 28 4 and 30 4 nm Hubble Uzay Teleskobu cesitli 115 800 nm 1990 1997 STIS 115 1030 nm 1997 WFC3 200 1700 nm 2009 170 650 nm 2004 flew in 1990 and 1995 XUV 17 210eV 30 6 nm 1990 1999 90 5 119 5 nm 1999 2007 135 280 nm 2003 2012 130 530 nm 2013 Lunar based ultraviolet telescope LUT on Chang e 3 lunar lander 245 340 nm 2013 130 530 nm 2015 CUTE 255 330 nm spektrograf 2021 Public Telescope PST 100 180 nm 2015 te onerildi AB tarafindan finanse edilen calisma Viewpoint 1 SpaceFab US 200 950 nm 2022 planli ucus Gezegensel uzay aracindaki ultraviyole aletleri UVIS Cassini 1997 2004 2017 arasi Saturn de MASCS MESSENGER 2004 2011 2015 arasi Merkur de Alice New Horizons 2006 2015 yilinda Pluton ucusu 2011 2016 dan beri Jupiter de IUVS 2013 2014 ten beri Mars ta Ayrica bakiniz Olaganustu buyuk miktarda ultraviyole yayan cekirdege sahip galaksi Muhtemelen cok yuksek oranda yildiz olusumu geciren bir tur parlak mavi kompakt gokadaKaynakca a b Allen s Astrophysical Quantities New York Springer Verlag 2000 ISBN 0 387 98746 0 13 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Subat 2017 20 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Kasim 2021 Ein privates Weltraumteleskope fur Amateure und Profis 29 Eylul 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde Spektrum DE June 2015 10 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Dis baglantilarWikimedia Commons ta Ultraviolet astronomy ile ilgili coklu ortam belgeleri bulunur