Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Cato Sokağı komplosu (İngilizce: Cato Street conspiracy) 1820 yılında Britanya Başbakanı ve kabine üyelerini öldürmeye yönelik başarısız girişimdir. Girişim adını gizli plan sahiplerinin toplantılarını yaptığı Londra'nın Edgware Caddesinde toplandıkları sokaktan alır. Grubun içine yerleştirilen polis ajanı sayesinde ifşa olan darbeciler yakalanmış, lider kadrodan 5 kişi idam edilirken, diğer 5 kişi Avustralya'ya sürülmüştür.
Arka plan
Britanya çapında toplumsal hayatta yaşanan ekonomik zorluklar üst seviyeye çıkmıştı. Özellikle Birleşik Krallık çapında Napolyon Savaşları boyunca yapılan fedakârlık, savaşta hayatını kaybeden binlerce kişi ve zaferin kazanılması toplumda durumun iyiye gideceğine yönelik beklenti oluşturmuştu. Ancak işçiler, emekçiler, işsizler ve yoksullar savaşın 1815 yılında sona ermesiyle beraber silah altındaki eratın terhis edilmesiyle beraber daha büyük bir sefaletin içine yuvarlandı. Özellikle Mısır Yasaları gibi kimi korumacı uygulamalar nedeniyle gıda fiyatlarının sürekli artışı toplumu patlamaya hazır hale getirdi.
Bu dönemde Henry Hunt gibi radikal olsa da düzen içi reform isteyen siyasetçilerin barışçıl girişimleri bile iktidar tarafından zorla bastırılıyor, Peterloo Katliamı gibi örnekler yaşanıyordu. Sanayi Devrimi İngiltere'de aşama kaydetmiş olsa da toplumsal muhalefetin henüz emekleme aşamasında olduğu bir dönemde geniş eylemlerden beklediği radikal değişimi bulamayan siyasetçiler, doğrudan darbe ve silahlı eylemlere yöneliyordu.
Girişim
Kral III. George'un 29 Ocak 1820 günü ölmesi tüm bu çelişkileri daha üst bir boyuta taşıdı. Daha önce çeşitli eylemlerde bulunmuş olan, kendilerine Thomas Spence'den hareketle Spenceçi yardımseverler diyen grup devrimci programlarını yerine getirmek için hükümet darbesi planını yürürlüğe koyma kararı aldı. Komplocular akşam yemeğinde birarada olan hükümet üyelerini burada öldürecek, hükümet binalarına el koycak ve devrimi yönetecek Kamu Güvenliği Komitesini kuracaktı. Devrimciler eylemin duyulmasıyla toplumda hükümete karşı büyük bir ayaklanmanın başlayacağını düşünüyorlardı.
Devrimciler
Arthur Thiestlewood (1774-1 Mayıs 1820) (İdam edildi)
William Davidson (c.1781-1 Mayıs 1820) (İdam edildi)
- James Ings (İdam edildi)
- Richard Tidd (İdam edildi)
- John Brunt (İdam edildi)
- John Harrison (Ömür boyu Avustralya'ya sürgün)
- James Wilson (Ömür boyu Avustralya'ya sürgün)
- Richard Bradburn (Ömür boyu Avustralya'ya sürgün)
- John Strange (Ömür boyu Avustralya'ya sürgün)
- Charles Copper (Ömür boyu Avustralya'ya sürgün)
Planın ortaya çıkarılması
Grup içinde liderliği alan Thistlewood'un sağ kolu konumundaki George Edwars bir polis ajanı olarak gruba sızmıştı. Diğer grup üyeleri Thistlewood'u ona dair uyarsa da o uyarıları dikkate almamıştı. Edwards, sayesinde bahse konu yemeği basmak üzere toplanan grup polis tarafından 23 Şubat günü 19:30'da pusuya düşürülür. Baskınla ortaya çıkan çatışma sırasında Thistlewood Richard Smithers adlı polis görevlisini kılıçla öldürür, bazı devrimciler teslim olurken, Thistlewood, Adams, Brunt ve Harrison kaçsalar da çok geçmeden yakalanırlar.
Sonrası
Dava sırasında polis ajanı Edwards'ın tanıklığı kabul edilmez, dolayısıyla davaya dahil olmaz. Ancak polis teşkilatı eylemcilerden Robert Adams ve John Monument'ı planları itiraf etmeleri karşılığında daha düşük cezalar verileceği söylemiyle ikna eder. İtirafçıların itirafları sayesinde hüküm giyenlerin tamamı vatan hainlerine Orta Çağ'dan bu yana verilen asılma, sürüklenme ve parçalanma cezasına çarptırılırsa da ceza idam ve sonrasında kafa kesme cezasına çevrilir. Öte yandan Charles Cooper, Richard Bradburn, John Harrison, James Wilson ve John Strange'ın cezaları Avustralya sömürgesine sürgün cezasına çevrilir.
İdam mahkumları 1 Mayıs 1820 sabahı Newgate Hapishanesinde binlerce kişinin önünde gerçekleştirilir. Kalabalığın olası taşkınlığına müdahale edebilmek için silahlı birlikler görev yapmıştır. İdamlar gerçekleştirildikten sonra yarım saat asılı kalan naaşlardan kafaları kesilerek ayrılır. Kafaların kesilmesi işlemi özellikle küçük bıçakla naaşa zarar vererek yapılmış, bu uygulamanın seyredenleri korkutmak amacıyla özellikle bu şekilde yapıldığı belirtilmiştir. İdam edilenlerden kasap olan James Ingh, özellikle kanlı iş kıyafetini giymiş, usule göre idam edilenlerin kıyafetlerinin cellata kalması adeti sırasında katiline değerli bir giysi bırakmamıştır.
Etkileri
Britanya hükümeti olayları bahane edermek olarak bilinen yasaları çıkartmıştır. Buna göre askeri eğitim yapan kişilerin tutuklanması veya sürgün edilmesinin önü açılmaktaydı. Yerel idari yetkililere özel mülkileri silah vb malzeme için arama hakkı veriliyordu. Bu tür davalar için kefalet ortadan kaldırılıyordu. Ayrıca 50 kişiden çok gösterler için yerel mülki amir izni şart koşuluyordu. Siyasi konularla iligli basın suçları ağırlaştırılıyor, azami ceza 14 yıl hapse çıkartılıyordu. Bu olayları haberleştirenlere ağır cezalar konuluyor, bu ceza da gazetenin ilk kuruluşunda ortaya konması şart haline getirilien teminattan karşılanıyordu.
Popüler kültüre etkileri
- Olayla ilgili Robert Shaw tarafından 1971 yılında kaleme alınan Cato Street adlı tiyatro oyunu ilk kez aynı yıl Londra'da oynanmıştır.
- Olayın yaşandığı binanın üzerine 1977 yılında mavi tanıtıcı plaka konulmuştur.
Kaynakça
- ^ Komploya dair internet sitesi (İngilizce), 24 Mart 2025 tarihinde erişilmiştir
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Cato Sokagi komplosu Ingilizce Cato Street conspiracy 1820 yilinda Britanya Basbakani ve kabine uyelerini oldurmeye yonelik basarisiz girisimdir Girisim adini gizli plan sahiplerinin toplantilarini yaptigi Londra nin Edgware Caddesinde toplandiklari sokaktan alir Grubun icine yerlestirilen polis ajani sayesinde ifsa olan darbeciler yakalanmis lider kadrodan 5 kisi idam edilirken diger 5 kisi Avustralya ya surulmustur 1 Mayis 1820 idamlarini betimleyen donemsel cizimArka planBritanya capinda toplumsal hayatta yasanan ekonomik zorluklar ust seviyeye cikmisti Ozellikle Birlesik Krallik capinda Napolyon Savaslari boyunca yapilan fedakarlik savasta hayatini kaybeden binlerce kisi ve zaferin kazanilmasi toplumda durumun iyiye gidecegine yonelik beklenti olusturmustu Ancak isciler emekciler issizler ve yoksullar savasin 1815 yilinda sona ermesiyle beraber silah altindaki eratin terhis edilmesiyle beraber daha buyuk bir sefaletin icine yuvarlandi Ozellikle Misir Yasalari gibi kimi korumaci uygulamalar nedeniyle gida fiyatlarinin surekli artisi toplumu patlamaya hazir hale getirdi Bu donemde Henry Hunt gibi radikal olsa da duzen ici reform isteyen siyasetcilerin bariscil girisimleri bile iktidar tarafindan zorla bastiriliyor Peterloo Katliami gibi ornekler yasaniyordu Sanayi Devrimi Ingiltere de asama kaydetmis olsa da toplumsal muhalefetin henuz emekleme asamasinda oldugu bir donemde genis eylemlerden bekledigi radikal degisimi bulamayan siyasetciler dogrudan darbe ve silahli eylemlere yoneliyordu GirisimKral III George un 29 Ocak 1820 gunu olmesi tum bu celiskileri daha ust bir boyuta tasidi Daha once cesitli eylemlerde bulunmus olan kendilerine Thomas Spence den hareketle Spenceci yardimseverler diyen grup devrimci programlarini yerine getirmek icin hukumet darbesi planini yururluge koyma karari aldi Komplocular aksam yemeginde birarada olan hukumet uyelerini burada oldurecek hukumet binalarina el koycak ve devrimi yonetecek Kamu Guvenligi Komitesini kuracakti Devrimciler eylemin duyulmasiyla toplumda hukumete karsi buyuk bir ayaklanmanin baslayacagini dusunuyorlardi Devrimciler Arthur Thiestlewood 1774 1 Mayis 1820 Idam edildi William Davidson c 1781 1 Mayis 1820 Idam edildi James Ings Idam edildi Richard Tidd Idam edildi John Brunt Idam edildi John Harrison Omur boyu Avustralya ya surgun James Wilson Omur boyu Avustralya ya surgun Richard Bradburn Omur boyu Avustralya ya surgun John Strange Omur boyu Avustralya ya surgun Charles Copper Omur boyu Avustralya ya surgun Planin ortaya cikarilmasi Grup icinde liderligi alan Thistlewood un sag kolu konumundaki George Edwars bir polis ajani olarak gruba sizmisti Diger grup uyeleri Thistlewood u ona dair uyarsa da o uyarilari dikkate almamisti Edwards sayesinde bahse konu yemegi basmak uzere toplanan grup polis tarafindan 23 Subat gunu 19 30 da pusuya dusurulur Baskinla ortaya cikan catisma sirasinda Thistlewood Richard Smithers adli polis gorevlisini kilicla oldurur bazi devrimciler teslim olurken Thistlewood Adams Brunt ve Harrison kacsalar da cok gecmeden yakalanirlar SonrasiOlayin yasandigi bina ve uzerinde mavi tanitici plaka Dava sirasinda polis ajani Edwards in tanikligi kabul edilmez dolayisiyla davaya dahil olmaz Ancak polis teskilati eylemcilerden Robert Adams ve John Monument i planlari itiraf etmeleri karsiliginda daha dusuk cezalar verilecegi soylemiyle ikna eder Itirafcilarin itiraflari sayesinde hukum giyenlerin tamami vatan hainlerine Orta Cag dan bu yana verilen asilma suruklenme ve parcalanma cezasina carptirilirsa da ceza idam ve sonrasinda kafa kesme cezasina cevrilir Ote yandan Charles Cooper Richard Bradburn John Harrison James Wilson ve John Strange in cezalari Avustralya somurgesine surgun cezasina cevrilir Idam mahkumlari 1 Mayis 1820 sabahi Newgate Hapishanesinde binlerce kisinin onunde gerceklestirilir Kalabaligin olasi taskinligina mudahale edebilmek icin silahli birlikler gorev yapmistir Idamlar gerceklestirildikten sonra yarim saat asili kalan naaslardan kafalari kesilerek ayrilir Kafalarin kesilmesi islemi ozellikle kucuk bicakla naasa zarar vererek yapilmis bu uygulamanin seyredenleri korkutmak amaciyla ozellikle bu sekilde yapildigi belirtilmistir Idam edilenlerden kasap olan James Ingh ozellikle kanli is kiyafetini giymis usule gore idam edilenlerin kiyafetlerinin cellata kalmasi adeti sirasinda katiline degerli bir giysi birakmamistir EtkileriBritanya hukumeti olaylari bahane edermek olarak bilinen yasalari cikartmistir Buna gore askeri egitim yapan kisilerin tutuklanmasi veya surgun edilmesinin onu acilmaktaydi Yerel idari yetkililere ozel mulkileri silah vb malzeme icin arama hakki veriliyordu Bu tur davalar icin kefalet ortadan kaldiriliyordu Ayrica 50 kisiden cok gosterler icin yerel mulki amir izni sart kosuluyordu Siyasi konularla iligli basin suclari agirlastiriliyor azami ceza 14 yil hapse cikartiliyordu Bu olaylari haberlestirenlere agir cezalar konuluyor bu ceza da gazetenin ilk kurulusunda ortaya konmasi sart haline getirilien teminattan karsilaniyordu Populer kulture etkileri Olayla ilgili Robert Shaw tarafindan 1971 yilinda kaleme alinan Cato Street adli tiyatro oyunu ilk kez ayni yil Londra da oynanmistir Olayin yasandigi binanin uzerine 1977 yilinda mavi tanitici plaka konulmustur Kaynakca Komploya dair internet sitesi Ingilizce 24 Mart 2025 tarihinde erisilmistir