X Hastalığı veya Hastalık X, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından Şubat 2018'de, gelecekte bir epidemiye neden olabilecek varsayımsal, bilinmeyen bir patojeni temsil etmek üzere plan öncelikli hastalıklar listesinde benimsenen bir . DSÖ, planlamalarının bilinmeyen bir patojene (örneğin, daha geniş aşılar ve üretim tesisleri) uyum sağlamak için yeterince esnek olmasını sağlamak için yer tutucu adını benimsemiştir. ABD Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü Direktörü Anthony Fauci, X Hastalığı kavramının DSÖ projelerini araştırma çabalarını tek tek suşlar (örneğin zika virüsü) yerine tüm virüs sınıflarına (örneğin flavivirüsler) odaklamaya teşvik edeceğini ve böylece DSÖ'nün öngörülemeyen suşlara yanıt verme kapasitesini artıracağını belirtti. 2020 yılında, DSÖ'nün kendi uzman danışmanlarından bazıları da dahil olmak üzere uzmanlar, SARS-CoV-2 virüs suşunun neden olduğu COVID-19'un ilk X Hastalığı olma gerekliliklerini karşıladığını düşünmektedir.
Gerekçelendirme
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWa0wwcGxjbVZ0ZVY5R1lYSnlZWEpmUXpBd05UZzFOamxmVjJWc2JHTnZiV1ZmU1cxaFoyVnpMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFLWlhKbGJYbGZSbUZ5Y21GeVgwTXdNRFU0TlRZNVgxZGxiR3hqYjIxbFgwbHRZV2RsY3k1cWNHYz0uanBn.jpg)
Mayıs 2015'te, DSÖ'den üye kuruluşlar tarafından viral salgınların belirlenmesi ile aşıların/tedavilerin onaylanması arasındaki gecikmeyi azaltacak ve salgınların bir "halk sağlığı acil durumuna" dönüşmesini engelleyecek fikirler üretmek üzere bir "Salgınları Önlemeye Yönelik Eylem için Ar-Ge Planı" oluşturması istenmiştir. Odak noktası, çok az önleyici seçeneğin mevcut olduğu en ciddi (EID'ler) olacaktı. Küresel uzmanlardan oluşan bir grup, "Ar-Ge Planı Bilimsel Danışma Grubu", ondan az "plan öncelikli hastalıklar" listesi hazırlamak üzere DSÖ tarafından bir araya getirildi.
2015 yılından bu yana, EID'lerin kısa listesi yıllık olarak gözden geçirilmekte ve başlangıçta tarihsel olarak salgınlara neden olan Ebola ve Zika gibi yaygın olarak bilinen hastalıkların yanı sıra SARS, Lassa ateşi, , Rift Vadisi ateşi ve gibi ciddi salgın potansiyeli olan daha az bilinen hastalıkları da içermektedir. O zamandan bu yana listeye COVID-19 da eklenmiştir.
Şubat 2018'de, Cenevre'deki "2018 Ar-Ge Planı" toplantısının ardından DSÖ, "bilinen bilinmeyen" bir patojen için yer tutucu olarak X Hastalığı'nı kısa listeye ekledi. X Hastalığı yer tutucusu, bilinmeyen bir patojenin neden olabileceği gelecekteki bir salgın potansiyelini kabul etti ve dahil edilmesiyle DSÖ'ye, planlamalarının ve yeteneklerinin böyle bir olaya uyum sağlayacak kadar esnek olmasını sağlama konusunda meydan okudu.
DSÖ, 2018 yılında güncellenen öncelikli hastalıklar listesini açıklarken şunları söyledi: "X Hastalığı, ciddi bir uluslararası salgının şu anda insan hastalığına neden olduğu bilinmeyen bir patojenden kaynaklanabileceği bilgisini temsil etmektedir". Ar-Ge Planı Özel Danışma Grubu'ndan şunları söyledi: "Tarih bize bir sonraki büyük salgının muhtemelen daha önce görmediğimiz bir şey olacağını söylüyor" ve "Bir 'X' eklemek garip görünebilir ama asıl mesele aşılar ve teşhis testleri açısından esnek bir şekilde hazırlandığımızdan ve plan yaptığımızdan emin olmaktır. Herhangi bir ya da çok sayıda hastalık için çalışacak 'tak ve çalıştır' platformlarının geliştirildiğini görmek istiyoruz; hızla karşı önlemler oluşturmamızı sağlayacak sistemler".
ABD'li uzman Anthony Fauci şunları söyledi: "DSÖ 'hızlı hareket etmesi' gerektiğinin farkında ve bu da platform teknolojileri yaratmayı içeriyor" diyen Fauci, bu tür platformlar geliştirmek için DSÖ'nün flavivirüsler başta olmak üzere tüm virüs sınıflarını araştırması gerekeceğini söyledi. "Bunların ortak yönlerine ilişkin bir anlayış geliştirirseniz, daha hızlı yanıt verebilirsiniz" diye ekledi.
Benimsenme
End of Epidemics kitabının yazarı , DSÖ'nün X Hastalığı'nı adlandırma eylemini "risk iletişimi açısından akıllıca" olarak nitelendirerek, "panik ve rehavet, dünyanın bulaşıcı hastalıklara verdiği tepkinin ayırt edici özellikleridir ve rehavet şu anda yükseliştedir" dedi., terimin oluşturulmasının "panik yaratmak için tasarlanmış hoş olmayan bir hareket gibi görünebileceğini" ancak listeye dahil edilmesinin tüm amacının "insanların radarına girmek" olduğunu yazdı.
'tan (CEPI) , "Kulağa bilim kurgu gibi gelebilir ama X Hastalığı hazırlıklı olmamız gereken bir şey" diyerek 2014 Batı Afrika Ebola virüsü salgınının kontrol altına alınmasındaki başarıya rağmen, hastalık türlerinin 2018'de geri döndüğüne dikkat çekti. Şubat 2019'da CEPI, Almanya merkezli biyofarmasötik şirketine, CEPI'nin "bilinmeyen patojenlere (yani X Hastalığı'na) hızlı müdahale için hazırlanabileceğini" söylediği bir "RNA Yazıcı prototipi" geliştirmek üzere 34 milyon ABD doları tutarında fon sağladığını duyurdu.
Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) tarafından yürütülen ve hayvan-insan etkileşiminin belirli "sıcak noktalarındaki" hayvan virüslerini tedarik edip araştırarak bir erken uyarı pandemi sistemi olarak hareket etmek üzere tasarlanan programı ile paralellikler kurulmuştur.
Eylül 2019'da The Daily Telegraph gazetesi, 'ın (PHE) Birleşik Krallık'ta sağlık sistemlerinde bildirilen çok çeşitli hastalıklardan kaynaklanan potansiyel bir X Hastalığı için kendi soruşturmasını nasıl başlattığını haberleştirmiş; son on yılda PHE tarafından 12 yeni hastalık ve/veya virüsün kaydedildiğini belirtmiştir.
Ekim 2019'da New York'ta, DSÖ'nün , çeşitli dünya sağlık kuruluşlarından ve halk sağlığı sistemlerinden 150 katılımcısının böyle bir olasılıkla mücadeleye daha iyi hazırlanmaları ve fikir ve gözlemlerini paylaşmaları için X Hastalığı ile üzere bir "X Hastalığı kukla koşusu" gerçekleştirdi.
Mart 2020'de The Lancet Infectious Diseases, "X Hastalığı: Bir sonraki pandemi için tıbbi karşı önlemlerin geliştirilmesini hızlandırmak" başlıklı bir makale yayınladı; bu makale, terimi Patojen X'i (X Hastalığı'na yol açan patojen) içerecek şekilde genişletti ve gelecekteki herhangi bir X Hastalığı ile mücadeleye yardımcı olacak ürün geliştirme ve uluslararası koordinasyon alanlarını belirledi.
Nisan 2020'de The Daily Telegraph, COVID-19 ile mücadele için denenen bir ilaç olan remdesiviri, 'ın gelecekteki bir X Hastalığı'nı tedavi etmek için on yıl önce üzerinde çalışmaya başladığı bir anti-viral olarak tanımladı.
Ağustos 2023'te Birleşik Krallık Hükûmeti, kampüsünde yer alan ve X Hastalığı olarak ortaya çıkma potansiyeli olan patojenleri araştırmakla görevli yeni bir araştırma merkezinin kurulduğunu duyurdu. Canlı virüsler, yeni bir tehdit tespit edilmesi durumunda 100 gün içinde testler ve potansiyel aşılar geliştirmek amacıyla özel muhafaza tesislerinde tutulacak.
Ocak 2024'te, Dünya Ekonomik Forumunun yıllık toplantısında, COVID-19 pandemisinin ardından X Hastalığı bir kez daha potansiyel bir tehdit olarak tartışıldı.
Strateji
2022'de yayınlanan bir makalede, X Hastalığı'na hazırlık için aşağıdaki stratejiler sıralanmıştır:
- yayılma ve bunun sonucunda insanlarda yeni bir hastalığın ortaya çıkması ve yayılması riskini azaltmak için atılacak adımlar;
- Bulaşıcı ajanı hızla tespit etmek ve dizilemek için insanlarda ve hayvanlarda hastalık gözetiminin iyileştirilmesi;
- tıbbi karşı önlemlerin geliştirilmesi ve üretilmesi arasındaki gecikme süresini kısaltmak için araştırma programlarının güçlendirilmesi;
- Büyük ölçekli bir salgını kontrol altına almak için farmasötik (örn. aşılama) ve (örn. sosyal mesafe) önlemlerin hızlı bir şekilde uygulanması;
- ilaç ve aşıların adil dağıtımını ve küresel kapsamını sağlamak için uluslararası protokoller geliştirmek.
Adaylar
Zoonotik virüsler
2018'de X Hastalığı'nın eklenmesi üzerine DSÖ, hemorajik ateşler ve daha yeni olan çocuk felci dışı gibi birçok kaynaktan gelebileceğini söyledi. Ancak Røttingen, X Hastalığı'nın zoonotik bulaşmadan (insanlara sıçrayan bir hayvan virüsü) gelme olasılığının daha yüksek olduğunu belirterek şunları söyledi: "Bu doğal bir süreç ve farkında olmamız ve hazırlanmamız hayati önem taşıyor. Muhtemelen en büyük risk budur".
DSÖ özel danışmanı Profesör Marion Koopmans da zoonotik hastalıkların ortaya çıkma hızının arttığına dikkat çekerek şunları söyledi: "Dünya geliştikçe hayvan ve insan temasının yoğunluğu çok daha fazla artıyor. Bu durum yeni hastalıkların ortaya çıkma ihtimalini arttırırken, modern seyahat ve ticaret de bu hastalıkların yayılma ihtimalini arttırıyor".
COVID-19 (2019-günümüz)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOaUwwMWhjbWx2Ymt0dmIzQnRZVzV6TWpBeE9DNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RUV0Z5YVc5dVMyOXZjRzFoYm5NeU1ERTRMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
COVID-19 pandemisinin başlangıcından itibaren uzmanlar COVID-19'un X Hastalığı kriterlerini karşılayıp karşılamadığı konusunda spekülasyonlar yaptılar. 2020 Şubat ayı başlarında, Wuhan Viroloji Enstitüsünden Çinli virolog Shi Zhengli, ilk X Hastalığı'nın bir koronavirüsten kaynaklandığını yazdı. Aynı ayın ilerleyen günlerinde, Rotterdam'daki Virobilim Başkanı ve DSÖ'nün Ar-Ge Planı Özel Danışma Grubu üyesi , adlı bilimsel dergide "Kontrol altına alınsın ya da alınmasın, bu salgın hızla X Hastalığı kategorisine uyan ilk gerçek pandemi sorunu haline geliyor" diye yazdı. Aynı zamanda DSÖ'nün Ar-Ge Planının bir üyesi olan , The New York Times'ta yayınlanan bir görüş yazısında şunları söyledi: "Özetle, Covid-19 X Hastalığı'dır".
Sentetik virüsler/biyolojik silahlar
2018 yılında güncellenen plan öncelikli hastalıklar listesi açıklandığında, medyada gelecekte X Hastalığı'nın biyolojik bir silah olarak kasıtlı bir şekilde yaratılabileceği spekülasyonu yer almıştır. 2018'de DSÖ Ar-Ge Planı Özel Danışman Grubu üyesi Røttingen'e, Hastalığı'in gen düzenleme teknolojisinin üretme kabiliyetinden kaynaklanma potansiyeli (örneğin, 2017'de Kanada'da sentezinden bahsedildi) ve bunun bir kaza veya hatta bir terör eylemi yoluyla serbest bırakılabileceği soruldu. Røttingen, gelecekteki bir X Hastalığı'nın sentetik bir virüsten ya da bir biyolojik silahtan kaynaklanma ihtimalinin düşük olduğunu söyledi. Ancak böyle bir olayın ciddiyetine dikkat çekerek şunları söyledi: "Sentetik biyoloji ölümcül yeni virüslerin yaratılmasına olanak tanıyor. Ayrıca yeni bir hastalığa sahip olduğunuzda popülasyonda direnç yoktur ve bu da hızlı yayılabileceği anlamına gelir" dedi.
Bakteriyel enfeksiyon
Eylül 2019'da İngiltere Halk Sağlığı (PHE), bakterilerin ve kolistin gibi "son çare" antibiyotiklere karşı bile artan antibiyotik direncinin, örnek göstererek potansiyel bir X Hastalığı'na dönüşebileceğini bildirdi.
Popüler kültür
2018 yılında Londra Müzesi, 1918 İspanyol gribi salgınının yüzüncü yıldönümü dolayısıyla "X Hastalığı: Londra'nın bir sonraki salgını?" başlıklı bir sergi düzenledi.
Terim, Disease (2020) ve Disease X: The Outbreak (2019) gibi küresel salgın hastalıkları içeren birkaç kurgu kitabın başlığında yer almaktadır.
Komplo teorileri
X Hastalığı, gerçek bir hastalık olabileceği, biyolojik bir silah olarak tasarlandığı ya da planlı bir epidemi yaratmak için tasarlandığı iddialarıyla çeşitli komplo teorilerine konu olmuştur.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b c Daszak, Peter (22 Şubat 2020). "We Knew Disease X Was Coming. It's Here Now". The New York Times. 16 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Mart 2020.
- ^ a b c Gale, Jason (22 Şubat 2020). "Coronavirus May Be 'Disease X' Health Experts Warned About". . 5 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Mart 2020.
- ^ a b c Shi, Zhengli; Jiang, Shibo (2020). "The First Disease X is Caused by a Highly Transmissible Acute Respiratory Syndrome Coronavirus". Virologica Sinica. 35 (3). ss. 263-265. doi:10.1007/s12250-020-00206-5. (PMC) 7091198 $2. (PMID) 32060789.
- ^ a b c d e . World Health Organization. 7 Şubat 2018. 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ a b c d e Editorial (13 Mart 2018). "What is Disease X?". . 24 Eylül 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
By listing Disease X, an undetermined disease, the WHO is acknowledging that outbreaks do not always come from an identified source and that, as it admits, "a serious international epidemic could be caused by a pathogen currently unknown to cause human disease".
- ^ a b c d e f Barns, Tom (11 Mart 2018). "World Health Organisation fears new 'Disease X' could cause a global pandemic". The Independent. 24 Eylül 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ a b Scutti, Susan (12 Mart 2018). "World Health Organization gets ready for 'Disease X'". CNN. 12 Mart 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ a b c d "R&D Blueprint - Scientific Advisory Group members". World Health Organization. 22 Ocak 2024 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 21 Mart 2020.
- ^ a b c World Health Organization (6–7 Şubat 2018). (PDF). Geneva, Switzerland. s. 17. 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ a b c d e f Nuki, Paul; Shaikh, Alanna (10 Mart 2018). "Scientists put on alert for deadly new pathogen – 'Disease X'". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2018.
- ^ "R&D Blueprint". World Health Organization. 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 21 Mart 2020.
- ^ "Prioritizing diseases for research and development in emergency contexts (Published 2018, revision in progress 2023)". World Health Organization. 25 Ekim 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Haziran 2023.
- ^ Shaikh, Alanna; Nuki, Paul (22 Temmuz 2019). "What is 'Disease X', the mystery killer keeping scientists awake?". The Daily Telegraph (İngilizce). ISSN 0307-1235. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.
- ^ Lee, Bruce Y. (10 Mart 2018). "Disease X is what may Become the Biggest Infectious Threat to our World". Forbes. 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Mart 2018.
- ^ "WHO | List of Blueprint priority diseases". WHO. 10 Eylül 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.
- ^ Whittam Smith, Andreas (11 Mart 2018). "One hundred years on from the Spanish Flu, we are facing another major pandemic". The Independent. 20 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Gulland, Anne (15 Mayıs 2018). "Panic and complacency: how the world reacts to disease outbreaks". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2020.
- ^ Miller, Korin (12 Mart 2018). "Disease X Might Cause The Next Big Global Epidemic". (İngilizce). 12 Mart 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.
- ^ (15 Mayıs 2018). "It might sound like science fiction, but Disease X is something we must prepare for". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Gouglas, Dimitrios; Christodoulou, Mario; Plotkin, Stanley A.; Hatchett, Richard (November 2019). "CEPI: Driving Progress Towards Epidemic Preparedness And Response". . 41 (1). ss. 28-33. doi:10.1093/epirev/mxz012. (PMC) 7108492 $2. (PMID) 31673694.
- ^ Shute, Joe (September 2019). "Virus hunters: Meet the scientists searching for Disease X". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Gulland, Anne (11 Eylül 2019). "Revealed: Public Health England 'hot on the trail' of Disease X". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Alexander, Harriet (21 Ekim 2019). "Disease X dummy run: World health experts prepare for a deadly pandemic and its fallout". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Hamblin, James (28 Mart 2020). "The Curve Is Not Flat Enough". The Atlantic. 24 Eylül 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 28 Mart 2020.
- ^ Simpson, Shmona; Kaufmann, Michael C.; Glozman, Vitaly; Chakrabarti, Ajoy (March 2020). "Disease X: accelerating the development of medical countermeasures for the next pandemic". The Lancet Infectious Diseases. 20 (5). ss. e108-e115. doi:10.1016/S1473-3099(20)30123-7. (PMC) 7158580 $2. (PMID) 32197097.
- ^ Knapton, Sarah (1 Nisan 2020). "Drug created to fight 'Disease X' over 10 years ago will be tested in battle against coronavirus". The Daily Telegraph. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2020.
- ^ Adu, Aletha; correspondent, Aletha Adu Political (6 Ağustos 2023). "New vaccine research centre in UK to help scientists prepare for 'disease X'". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. 13 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 13 Ağustos 2023.
- ^ "MSN". www.msn.com. 31 Ocak 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Ocak 2024.
- ^ Singh, Simrin (17 Ocak 2024). "World leaders are gathering to discuss Disease X. Here's what to know about the hypothetical pandemic. - CBS News". www.cbsnews.com (İngilizce). 19 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Ocak 2024.
- ^ a b Mipatrini, Daniele; Montaldo, Chiara; Bartolini, Barbara; Rezza, Giovanni; Iavicoli, Sergio; Ippolito, Giuseppe; Zumla, Alimuddin; Petersen, Eskild (17 Ekim 2022). "'Disease X'—time to act now and prepare for the next pandemic threat". The European Journal of Public Health. 32 (6). ss. 841-842. doi:10.1093/eurpub/ckac151. ISSN 1101-1262. (PMC) 9713389 $2. (PMID) 36250806.
- ^ Cousins, Sophie (10 Mayıs 2018). "WHO hedges its bets: the next global pandemic could be disease X". The BMJ (İngilizce). Cilt 361. ss. k2015. doi:10.1136/bmj.k2015. ISSN 0959-8138. (PMID) 29748222. 6 Şubat 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Nisan 2020.
- ^ Gulland, Anne (9 Ocak 2020). "Have Chinese researchers uncovered the new disease X?". The Daily Telegraph (İngilizce). ISSN 0307-1235. 12 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.
- ^ McKie, Robin (6 Şubat 2020). "Coronavirus: the huge unknowns". The Guardian. 21 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 21 Mart 2020.
This hope now looks forlorn with the sudden emergence of the respiratory disease Covid-19, which has rapidly acquired most of the characteristic of a Disease X.
- ^ "R&D Blueprint: Marion Koopmans (Biography)". World Health Organization. 22 Ocak 2024 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Mercer, David (25 Şubat 2020). "Coronavirus outbreak could be feared 'Disease X', says World Health Organisation adviser". Sky News. 14 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Mart 2020.
- ^ Aaro, David (27 Şubat 2020). "What is Disease X?". Fox News. 17 Mart 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Mart 2020.
- ^ Cousins, Sophie (10 Mayıs 2018). "WHO hedges its bets: the next global pandemic could be disease X". BMJ (İngilizce). Cilt 361. ss. k2015. doi:10.1136/bmj.k2015. ISSN 0959-8138. (PMID) 29748222. 6 Şubat 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Ocak 2020.
- ^ Campbell, Denis (11 Eylül 2019). "Bacteria developing new ways to resist antibiotics, doctors warn". The Guardian. Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ Addley, Esther (November 2018). "Queen Victoria's mourning dress among items in Disease X exhibition". The Guardian. 5 Ekim 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ "Disease X: London's next epidemic?". Museum of London. 5 Ekim 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Mart 2020.
- ^ N. J. Croft (January 2020). Disease X. Sideways Books. ASIN B081XS6FN7.
- ^ Burdette, Shannon C. (October 2019). Disease X: The Outbreak. Amazon Digital Services LLC - KDP Print US. ISBN .
- ^ Graham, Freya (15 Ocak 2024). "'Disease X' is stoking the fire of right-wing conspiracies". Metro (İngilizce). 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Ocak 2024.
- ^ Swann, Sara. "PolitiFact - Conspiracy theorists falsely claim 'Disease X' is the next 'plandemic'". @politifact (İngilizce). 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Ocak 2024.
Dış bağlantılar
- Blueprint priority diseases 1 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Dünya Sağlık Örgütü (6-7 Şubat 2018) (İngilizce)
- Acil durum bağlamlarında araştırma ve geliştirme için hastalıklara öncelik verilmesi Dünya Sağlık Örgütü (Mart 2018) (İngilizce)
- (Video) X Hastalığı Nedir Dünya Sağlık Örgütü (16 Mart 2018) (İngilizce)
- Gripten çok daha kötü gizemli virüsler BBC News (Kasım 2018) (İngilizce)
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
X Hastaligi veya Hastalik X Dunya Saglik Orgutu DSO tarafindan Subat 2018 de gelecekte bir epidemiye neden olabilecek varsayimsal bilinmeyen bir patojeni temsil etmek uzere plan oncelikli hastaliklar listesinde benimsenen bir DSO planlamalarinin bilinmeyen bir patojene ornegin daha genis asilar ve uretim tesisleri uyum saglamak icin yeterince esnek olmasini saglamak icin yer tutucu adini benimsemistir ABD Ulusal Alerji ve Bulasici Hastaliklar Enstitusu Direktoru Anthony Fauci X Hastaligi kavraminin DSO projelerini arastirma cabalarini tek tek suslar ornegin zika virusu yerine tum virus siniflarina ornegin flavivirusler odaklamaya tesvik edecegini ve boylece DSO nun ongorulemeyen suslara yanit verme kapasitesini artiracagini belirtti 2020 yilinda DSO nun kendi uzman danismanlarindan bazilari da dahil olmak uzere uzmanlar SARS CoV 2 virus susunun neden oldugu COVID 19 un ilk X Hastaligi olma gerekliliklerini karsiladigini dusunmektedir 2020 de X Hastaligi ni yaratan ilk virus oldugu tahmin edilen SARS CoV 2 nin renkli taramali elektron mikroskobu SEM goruntusuGerekcelendirme DSO Ar Ge Plani Bilimsel Danisma Grubu Baskani Mayis 2015 te DSO den uye kuruluslar tarafindan viral salginlarin belirlenmesi ile asilarin tedavilerin onaylanmasi arasindaki gecikmeyi azaltacak ve salginlarin bir halk sagligi acil durumuna donusmesini engelleyecek fikirler uretmek uzere bir Salginlari Onlemeye Yonelik Eylem icin Ar Ge Plani olusturmasi istenmistir Odak noktasi cok az onleyici secenegin mevcut oldugu en ciddi EID ler olacakti Kuresel uzmanlardan olusan bir grup Ar Ge Plani Bilimsel Danisma Grubu ondan az plan oncelikli hastaliklar listesi hazirlamak uzere DSO tarafindan bir araya getirildi 2015 yilindan bu yana EID lerin kisa listesi yillik olarak gozden gecirilmekte ve baslangicta tarihsel olarak salginlara neden olan Ebola ve Zika gibi yaygin olarak bilinen hastaliklarin yani sira SARS Lassa atesi Rift Vadisi atesi ve gibi ciddi salgin potansiyeli olan daha az bilinen hastaliklari da icermektedir O zamandan bu yana listeye COVID 19 da eklenmistir Subat 2018 de Cenevre deki 2018 Ar Ge Plani toplantisinin ardindan DSO bilinen bilinmeyen bir patojen icin yer tutucu olarak X Hastaligi ni kisa listeye ekledi X Hastaligi yer tutucusu bilinmeyen bir patojenin neden olabilecegi gelecekteki bir salgin potansiyelini kabul etti ve dahil edilmesiyle DSO ye planlamalarinin ve yeteneklerinin boyle bir olaya uyum saglayacak kadar esnek olmasini saglama konusunda meydan okudu DSO 2018 yilinda guncellenen oncelikli hastaliklar listesini aciklarken sunlari soyledi X Hastaligi ciddi bir uluslararasi salginin su anda insan hastaligina neden oldugu bilinmeyen bir patojenden kaynaklanabilecegi bilgisini temsil etmektedir Ar Ge Plani Ozel Danisma Grubu ndan sunlari soyledi Tarih bize bir sonraki buyuk salginin muhtemelen daha once gormedigimiz bir sey olacagini soyluyor ve Bir X eklemek garip gorunebilir ama asil mesele asilar ve teshis testleri acisindan esnek bir sekilde hazirlandigimizdan ve plan yaptigimizdan emin olmaktir Herhangi bir ya da cok sayida hastalik icin calisacak tak ve calistir platformlarinin gelistirildigini gormek istiyoruz hizla karsi onlemler olusturmamizi saglayacak sistemler ABD li uzman Anthony Fauci sunlari soyledi DSO hizli hareket etmesi gerektiginin farkinda ve bu da platform teknolojileri yaratmayi iceriyor diyen Fauci bu tur platformlar gelistirmek icin DSO nun flavivirusler basta olmak uzere tum virus siniflarini arastirmasi gerekecegini soyledi Bunlarin ortak yonlerine iliskin bir anlayis gelistirirseniz daha hizli yanit verebilirsiniz diye ekledi BenimsenmeEnd of Epidemics kitabinin yazari DSO nun X Hastaligi ni adlandirma eylemini risk iletisimi acisindan akillica olarak nitelendirerek panik ve rehavet dunyanin bulasici hastaliklara verdigi tepkinin ayirt edici ozellikleridir ve rehavet su anda yukselistedir dedi terimin olusturulmasinin panik yaratmak icin tasarlanmis hos olmayan bir hareket gibi gorunebilecegini ancak listeye dahil edilmesinin tum amacinin insanlarin radarina girmek oldugunu yazdi tan CEPI Kulaga bilim kurgu gibi gelebilir ama X Hastaligi hazirlikli olmamiz gereken bir sey diyerek 2014 Bati Afrika Ebola virusu salgininin kontrol altina alinmasindaki basariya ragmen hastalik turlerinin 2018 de geri dondugune dikkat cekti Subat 2019 da CEPI Almanya merkezli biyofarmasotik sirketine CEPI nin bilinmeyen patojenlere yani X Hastaligi na hizli mudahale icin hazirlanabilecegini soyledigi bir RNA Yazici prototipi gelistirmek uzere 34 milyon ABD dolari tutarinda fon sagladigini duyurdu Amerika Birlesik Devletleri Uluslararasi Kalkinma Ajansi USAID tarafindan yurutulen ve hayvan insan etkilesiminin belirli sicak noktalarindaki hayvan viruslerini tedarik edip arastirarak bir erken uyari pandemi sistemi olarak hareket etmek uzere tasarlanan programi ile paralellikler kurulmustur Eylul 2019 da The Daily Telegraph gazetesi in PHE Birlesik Krallik ta saglik sistemlerinde bildirilen cok cesitli hastaliklardan kaynaklanan potansiyel bir X Hastaligi icin kendi sorusturmasini nasil baslattigini haberlestirmis son on yilda PHE tarafindan 12 yeni hastalik ve veya virusun kaydedildigini belirtmistir Ekim 2019 da New York ta DSO nun cesitli dunya saglik kuruluslarindan ve halk sagligi sistemlerinden 150 katilimcisinin boyle bir olasilikla mucadeleye daha iyi hazirlanmalari ve fikir ve gozlemlerini paylasmalari icin X Hastaligi ile uzere bir X Hastaligi kukla kosusu gerceklestirdi Mart 2020 de The Lancet Infectious Diseases X Hastaligi Bir sonraki pandemi icin tibbi karsi onlemlerin gelistirilmesini hizlandirmak baslikli bir makale yayinladi bu makale terimi Patojen X i X Hastaligi na yol acan patojen icerecek sekilde genisletti ve gelecekteki herhangi bir X Hastaligi ile mucadeleye yardimci olacak urun gelistirme ve uluslararasi koordinasyon alanlarini belirledi Nisan 2020 de The Daily Telegraph COVID 19 ile mucadele icin denenen bir ilac olan remdesiviri in gelecekteki bir X Hastaligi ni tedavi etmek icin on yil once uzerinde calismaya basladigi bir anti viral olarak tanimladi Agustos 2023 te Birlesik Krallik Hukumeti kampusunde yer alan ve X Hastaligi olarak ortaya cikma potansiyeli olan patojenleri arastirmakla gorevli yeni bir arastirma merkezinin kuruldugunu duyurdu Canli virusler yeni bir tehdit tespit edilmesi durumunda 100 gun icinde testler ve potansiyel asilar gelistirmek amaciyla ozel muhafaza tesislerinde tutulacak Ocak 2024 te Dunya Ekonomik Forumunun yillik toplantisinda COVID 19 pandemisinin ardindan X Hastaligi bir kez daha potansiyel bir tehdit olarak tartisildi Strateji2022 de yayinlanan bir makalede X Hastaligi na hazirlik icin asagidaki stratejiler siralanmistir yayilma ve bunun sonucunda insanlarda yeni bir hastaligin ortaya cikmasi ve yayilmasi riskini azaltmak icin atilacak adimlar Bulasici ajani hizla tespit etmek ve dizilemek icin insanlarda ve hayvanlarda hastalik gozetiminin iyilestirilmesi tibbi karsi onlemlerin gelistirilmesi ve uretilmesi arasindaki gecikme suresini kisaltmak icin arastirma programlarinin guclendirilmesi Buyuk olcekli bir salgini kontrol altina almak icin farmasotik orn asilama ve orn sosyal mesafe onlemlerin hizli bir sekilde uygulanmasi ilac ve asilarin adil dagitimini ve kuresel kapsamini saglamak icin uluslararasi protokoller gelistirmek AdaylarZoonotik virusler 2018 de X Hastaligi nin eklenmesi uzerine DSO hemorajik atesler ve daha yeni olan cocuk felci disi gibi bircok kaynaktan gelebilecegini soyledi Ancak Rottingen X Hastaligi nin zoonotik bulasmadan insanlara sicrayan bir hayvan virusu gelme olasiliginin daha yuksek oldugunu belirterek sunlari soyledi Bu dogal bir surec ve farkinda olmamiz ve hazirlanmamiz hayati onem tasiyor Muhtemelen en buyuk risk budur DSO ozel danismani Profesor Marion Koopmans da zoonotik hastaliklarin ortaya cikma hizinin arttigina dikkat cekerek sunlari soyledi Dunya gelistikce hayvan ve insan temasinin yogunlugu cok daha fazla artiyor Bu durum yeni hastaliklarin ortaya cikma ihtimalini arttirirken modern seyahat ve ticaret de bu hastaliklarin yayilma ihtimalini arttiriyor COVID 19 2019 gunumuz Marion Koopmans DSO Ar Ge Plani Ozel Danisma Grubu uyesi COVID 19 pandemisinin baslangicindan itibaren uzmanlar COVID 19 un X Hastaligi kriterlerini karsilayip karsilamadigi konusunda spekulasyonlar yaptilar 2020 Subat ayi baslarinda Wuhan Viroloji Enstitusunden Cinli virolog Shi Zhengli ilk X Hastaligi nin bir koronavirusten kaynaklandigini yazdi Ayni ayin ilerleyen gunlerinde Rotterdam daki Virobilim Baskani ve DSO nun Ar Ge Plani Ozel Danisma Grubu uyesi adli bilimsel dergide Kontrol altina alinsin ya da alinmasin bu salgin hizla X Hastaligi kategorisine uyan ilk gercek pandemi sorunu haline geliyor diye yazdi Ayni zamanda DSO nun Ar Ge Planinin bir uyesi olan The New York Times ta yayinlanan bir gorus yazisinda sunlari soyledi Ozetle Covid 19 X Hastaligi dir Sentetik virusler biyolojik silahlar 2018 yilinda guncellenen plan oncelikli hastaliklar listesi aciklandiginda medyada gelecekte X Hastaligi nin biyolojik bir silah olarak kasitli bir sekilde yaratilabilecegi spekulasyonu yer almistir 2018 de DSO Ar Ge Plani Ozel Danisman Grubu uyesi Rottingen e Hastaligi in gen duzenleme teknolojisinin uretme kabiliyetinden kaynaklanma potansiyeli ornegin 2017 de Kanada da sentezinden bahsedildi ve bunun bir kaza veya hatta bir teror eylemi yoluyla serbest birakilabilecegi soruldu Rottingen gelecekteki bir X Hastaligi nin sentetik bir virusten ya da bir biyolojik silahtan kaynaklanma ihtimalinin dusuk oldugunu soyledi Ancak boyle bir olayin ciddiyetine dikkat cekerek sunlari soyledi Sentetik biyoloji olumcul yeni viruslerin yaratilmasina olanak taniyor Ayrica yeni bir hastaliga sahip oldugunuzda populasyonda direnc yoktur ve bu da hizli yayilabilecegi anlamina gelir dedi Bakteriyel enfeksiyon Eylul 2019 da Ingiltere Halk Sagligi PHE bakterilerin ve kolistin gibi son care antibiyotiklere karsi bile artan antibiyotik direncinin ornek gostererek potansiyel bir X Hastaligi na donusebilecegini bildirdi Populer kultur2018 yilinda Londra Muzesi 1918 Ispanyol gribi salgininin yuzuncu yildonumu dolayisiyla X Hastaligi Londra nin bir sonraki salgini baslikli bir sergi duzenledi Terim Disease 2020 ve Disease X The Outbreak 2019 gibi kuresel salgin hastaliklari iceren birkac kurgu kitabin basliginda yer almaktadir Komplo teorileriX Hastaligi gercek bir hastalik olabilecegi biyolojik bir silah olarak tasarlandigi ya da planli bir epidemi yaratmak icin tasarlandigi iddialariyla cesitli komplo teorilerine konu olmustur Ayrica bakinizBiyoterorizmKaynakca a b c Daszak Peter 22 Subat 2020 We Knew Disease X Was Coming It s Here Now The New York Times 16 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Mart 2020 a b c Gale Jason 22 Subat 2020 Coronavirus May Be Disease X Health Experts Warned About 5 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Mart 2020 a b c Shi Zhengli Jiang Shibo 2020 The First Disease X is Caused by a Highly Transmissible Acute Respiratory Syndrome Coronavirus Virologica Sinica 35 3 ss 263 265 doi 10 1007 s12250 020 00206 5 PMC 7091198 2 PMID 32060789 a b c d e World Health Organization 7 Subat 2018 1 Mart 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 a b c d e Editorial 13 Mart 2018 What is Disease X 24 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 By listing Disease X an undetermined disease the WHO is acknowledging that outbreaks do not always come from an identified source and that as it admits a serious international epidemic could be caused by a pathogen currently unknown to cause human disease a b c d e f Barns Tom 11 Mart 2018 World Health Organisation fears new Disease X could cause a global pandemic The Independent 24 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 a b Scutti Susan 12 Mart 2018 World Health Organization gets ready for Disease X CNN 12 Mart 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 a b c d R amp D Blueprint Scientific Advisory Group members World Health Organization 22 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 21 Mart 2020 a b c World Health Organization 6 7 Subat 2018 PDF Geneva Switzerland s 17 1 Mart 2020 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 a b c d e f Nuki Paul Shaikh Alanna 10 Mart 2018 Scientists put on alert for deadly new pathogen Disease X The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2018 R amp D Blueprint World Health Organization 20 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 21 Mart 2020 Prioritizing diseases for research and development in emergency contexts Published 2018 revision in progress 2023 World Health Organization 25 Ekim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Haziran 2023 Shaikh Alanna Nuki Paul 22 Temmuz 2019 What is Disease X the mystery killer keeping scientists awake The Daily Telegraph Ingilizce ISSN 0307 1235 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Ocak 2020 Lee Bruce Y 10 Mart 2018 Disease X is what may Become the Biggest Infectious Threat to our World Forbes 1 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Mart 2018 WHO List of Blueprint priority diseases WHO 10 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Ocak 2020 Whittam Smith Andreas 11 Mart 2018 One hundred years on from the Spanish Flu we are facing another major pandemic The Independent 20 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 Gulland Anne 15 Mayis 2018 Panic and complacency how the world reacts to disease outbreaks The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Nisan 2020 Miller Korin 12 Mart 2018 Disease X Might Cause The Next Big Global Epidemic Ingilizce 12 Mart 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Ocak 2020 15 Mayis 2018 It might sound like science fiction but Disease X is something we must prepare for The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 Gouglas Dimitrios Christodoulou Mario Plotkin Stanley A Hatchett Richard November 2019 CEPI Driving Progress Towards Epidemic Preparedness And Response 41 1 ss 28 33 doi 10 1093 epirev mxz012 PMC 7108492 2 PMID 31673694 Shute Joe September 2019 Virus hunters Meet the scientists searching for Disease X The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 Gulland Anne 11 Eylul 2019 Revealed Public Health England hot on the trail of Disease X The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 Alexander Harriet 21 Ekim 2019 Disease X dummy run World health experts prepare for a deadly pandemic and its fallout The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Mart 2020 Hamblin James 28 Mart 2020 The Curve Is Not Flat Enough The Atlantic 24 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 28 Mart 2020 Simpson Shmona Kaufmann Michael C Glozman Vitaly Chakrabarti Ajoy March 2020 Disease X accelerating the development of medical countermeasures for the next pandemic The Lancet Infectious Diseases 20 5 ss e108 e115 doi 10 1016 S1473 3099 20 30123 7 PMC 7158580 2 PMID 32197097 Knapton Sarah 1 Nisan 2020 Drug created to fight Disease X over 10 years ago will be tested in battle against coronavirus The Daily Telegraph 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Nisan 2020 Adu Aletha correspondent Aletha Adu Political 6 Agustos 2023 New vaccine research centre in UK to help scientists prepare for disease X The Guardian Ingilizce ISSN 0261 3077 13 Agustos 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 13 Agustos 2023 MSN www msn com 31 Ocak 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Ocak 2024 Singh Simrin 17 Ocak 2024 World leaders are gathering to discuss Disease X Here s what to know about the hypothetical pandemic CBS News www cbsnews com Ingilizce 19 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Ocak 2024 a b Mipatrini Daniele Montaldo Chiara Bartolini Barbara Rezza Giovanni Iavicoli Sergio Ippolito Giuseppe Zumla Alimuddin Petersen Eskild 17 Ekim 2022 Disease X time to act now and prepare for the next pandemic threat The European Journal of Public Health 32 6 ss 841 842 doi 10 1093 eurpub ckac151 ISSN 1101 1262 PMC 9713389 2 PMID 36250806 Cousins Sophie 10 Mayis 2018 WHO hedges its bets the next global pandemic could be disease X The BMJ Ingilizce Cilt 361 ss k2015 doi 10 1136 bmj k2015 ISSN 0959 8138 PMID 29748222 6 Subat 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Nisan 2020 Gulland Anne 9 Ocak 2020 Have Chinese researchers uncovered the new disease X The Daily Telegraph Ingilizce ISSN 0307 1235 12 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Ocak 2020 McKie Robin 6 Subat 2020 Coronavirus the huge unknowns The Guardian 21 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 21 Mart 2020 This hope now looks forlorn with the sudden emergence of the respiratory disease Covid 19 which has rapidly acquired most of the characteristic of a Disease X R amp D Blueprint Marion Koopmans Biography World Health Organization 22 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 20 Mart 2020 Mercer David 25 Subat 2020 Coronavirus outbreak could be feared Disease X says World Health Organisation adviser Sky News 14 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Mart 2020 Aaro David 27 Subat 2020 What is Disease X Fox News 17 Mart 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Mart 2020 Cousins Sophie 10 Mayis 2018 WHO hedges its bets the next global pandemic could be disease X BMJ Ingilizce Cilt 361 ss k2015 doi 10 1136 bmj k2015 ISSN 0959 8138 PMID 29748222 6 Subat 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Ocak 2020 Campbell Denis 11 Eylul 2019 Bacteria developing new ways to resist antibiotics doctors warn The Guardian Erisim tarihi 20 Mart 2020 Addley Esther November 2018 Queen Victoria s mourning dress among items in Disease X exhibition The Guardian 5 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 Disease X London s next epidemic Museum of London 5 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Mart 2020 N J Croft January 2020 Disease X Sideways Books ASIN B081XS6FN7 Burdette Shannon C October 2019 Disease X The Outbreak Amazon Digital Services LLC KDP Print US ISBN 978 1703667806 Graham Freya 15 Ocak 2024 Disease X is stoking the fire of right wing conspiracies Metro Ingilizce 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Ocak 2024 Swann Sara PolitiFact Conspiracy theorists falsely claim Disease X is the next plandemic politifact Ingilizce 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Ocak 2024 Dis baglantilarBlueprint priority diseases 1 Mart 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde Dunya Saglik Orgutu 6 7 Subat 2018 Ingilizce Acil durum baglamlarinda arastirma ve gelistirme icin hastaliklara oncelik verilmesi Dunya Saglik Orgutu Mart 2018 Ingilizce Video X Hastaligi Nedir Dunya Saglik Orgutu 16 Mart 2018 Ingilizce Gripten cok daha kotu gizemli virusler BBC News Kasim 2018 Ingilizce