2002 Venezuela darbe girişimi, 11 Nisan 2002 günü Bolivarcı Venezuela Cumhuriyetinin anayasal Devlet Başkanı Hugo Chávez’i devirmek için yapılan ve başarısız olan eylemlerin tamamını anlatır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZd0wwTmhjblJoWDFKbGJuVnVZMmxoWDBOb0pVTXpKVUV4ZG1WNlh6SXdNREl1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVOaGNuUmhYMUpsYm5WdVkybGhYME5vSlVNekpVRXhkbVY2WHpJd01ESXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdk15OHpOaTlEYUdGMlpYcGZZbUVsUXpVbE9VWmhjaVZETkNWQ01YTWxRelFsUWpGNlgyUmhjbUpsWkdWdVgzTnZibkpoWDJjbFF6TWxRalp5WlhabFgyUWxRek1sUWpadVpYSnJaVzVmTVROZlRtbHpZVzVmTWpBd01pNXFjR2N2TXpBd2NIZ3RRMmhoZG1WNlgySmhKVU0xSlRsR1lYSWxRelFsUWpGekpVTTBKVUl4ZWw5a1lYSmlaV1JsYmw5emIyNXlZVjluSlVNekpVSTJjbVYyWlY5a0pVTXpKVUkyYm1WeWEyVnVYekV6WDA1cGMyRnVYekl3TURJdWFuQm4uanBn.jpg)
adlı işveren sendikası tarafından protestolar ve genel grev ile başlayan olaylar 11 Nisan 2002 günü muhalefet tarafından örgütlenen yürüyüşle devam etti. Yürüyüş güzergahının sonunda ise başkent Caracas’daki hükûmet binası olan bulunmaktaydı. Muhalefet gösterileri sırasında Chávez taraftarları da gösteriler düzenlemiş, iki farklı görüşteki grubun karşı karşıya gelmesi üzerine çıkan silahlı çatışmalar sonucu iki taraftan da çok sayıda gösterici hayatını kaybetmiştir.
Çatışmaların üzerine Chávez karşıtı komutanlar darbe planlarını yürürlüğe koyarlar. Buna göre Başkanlık Sarayı işgal edilerek Chávez tutuklanır. Yeni devlet başkanı olarak Fedecámaras işveren sendikası başkanı Pedro Carmona Estanga göreve getirilir. Ancak Venezuela halkının kararlı protesto gösterileri, uluslararası kamuoyunun Carmona’yı devlet başkanı olarak tanımaması ve hükûmete bağlı ordu mensuplarının duruma el koyması ile darbe girişimi başarısız olur. Chávez 14 Nisan 2002 sabahı yeniden göreve döner.
Darbenin ülkedeki muhalif medya ve basın kurumlarınca uzun süredir devam eden karalama kampanyasının ardından gelmesi Chávez tarafından değerlendirilmiş ve darbecilerle işbirliği yapıldığı sonucu çıkartılmıştır. Ayrıca darbenin ardından ülkedeki en büyük patron örgütünün başkanının iktidara getirilmesi de sermaye çevrelerinin darbeye verdiği desteğin delili olarak gösterilmektedir. Darbeyle gelen yönetime açık destek veren bir başka kurum da Katolik Kilisesi olmuştur.
Arka planı
İlk defa 1998 yılında devlet başkanı seçilen Chávez’in seçim vaatlerinden bir tanesi de yeni bir anayasal meclis kurmaktı. Bu yönde hazırlanan yeni anayasa yapılan 15 Aralık 1999 tarihindeki referandumla %71,78 oranında destek alarak onaylandı. Yeni anayasa ile daha önceki ekonomik ve siyasi güçlerini kaybetmeye başlayan orta ve üst sınıflar ile iş çevreleri ve başta özel televizyon kanalları olmak üzere bazı basın kurumları hükûmet karşıtı eleştirilerini yoğunlaştırdılar. Hükûmetin uyguladığı temel besinlerin yoksul halka ucuz sağlanması için destekleme, petrol gelirlerinin yeniden dağıtımı ve büyük arazilerin bölünmesi kararları hükûmetin Venezuela iş çevreleri tarafından eleştirilmesine yol açtı. 1999 Referandumunun onaylanmasıyla yeni anayasaya göre yapılan 30 Temmuz 2000 yılı devlet başkanlığı seçimlerinde Beşinci Cumhuriyet Hareketi adına seçime giren Chávez %59,76 oy alarak yeniden göreve seçilir. 2001 yılı sonunda Chávez’in devlet petrol şirketi olan Petróleos de Venezuela’nın (PDVSA) gelirlerini devlet kontrolü altına alma kararı özellikle işveren sendikası Fedecámaras önderliğinde direnişle karşılaşır. Şirket yönetiminin de desteğiyle 10 Aralık 2001 günü petrol işçileri önderliğinde Venezuela’da ülke çapında genel grev yapılır. 2002 yılı Şubat ayında Chávez PDVSA yönetim kurulunda büyük değişiklik yaparak kendi ekonomik programını destekleyen kişileri yönetime dahil eder. PDVSA yönetimiyle hükûmet arasındaki gerilim artar ve 8 Nisan 2002 tarihinde 7 yöneticiyi görevden alır. Görevden atılan kişilere muhalefet sahip çıkar ve hükûmet aleyhtarı gösteriler yoğunlaşır. Petrol üretiminin yapılan eylemlerden ötürü aksaması üzerine hükûmet araçların tüketimi için benzin ithalatına karar verir. Durumdan rahatsız olan işçi sendikaları, işveren sendikası Fedecamaras, muhalif siyasi partiler, Katolik Kilisesi ve özel televizyon kanalları 9 Nisan 2002 günü için genel grev çağrısı yapar. Bu genel grevin öncekilerinden farkı süresiz olması ve Chávez’in doğrudan görevden alınmasını talep etmesiydi.
11 Nisan
Genel grevin üçüncü günü olan 11 Nisan 2002 günü gösteriler çatışmalara dönüşmeye başlar. Hükûmet karşıtı muhalefet o gün yapılacak olan gösteri yürüyüşünün güzergahını değiştirerek başkent Karakas’daki hükûmet binası olan Miraflores Başkanlık Sarayına yürümeye başlarlar. Bu durum karşısında Devlet Başkanı Chávez Venezuela Ordusuna iç huzursuzluklar sırasında uygulamaya konulmak için hazırlanmış olan Ávila Planını yürürlüğe koymaları için emir verirken, devlet televizyonuna çıkarak halkı Bolivarcı Devrimi korumaya çağırır. Muhalif göstericiler Başkanlık Sarayına yaklaştıklarında hükûmet taraftarları ile aralarında çatışmalar başlar. Bu sırada ordu birlikleri, polis kuvvetleri ve iki gösterici grup arasında silahlı çatışmalar başlar. Bu sırada iki taraftan da toplam 19 kişi hayatını kaybeder. Bu sırada Başkanlık Sarayında bulunan hükûmete karşı daha önceden kaydedildiği sonradan ortaya çıkacak olan bir yayın CNN Español televizyon kanalı başta olmak üzere özel televizyonlarda yayınlanır. Bunda ordu yönetimindeki general ve amiraller çatışmalardan ve ölümlerden Chávez’in sorumlu olduğunu bildiren bir basın açıklaması yaparak Chávez yönetimini tanımadıklarını ilan ederler.
Darbe
Devlet Başkanı Chávez ve çok sayıda bakanı içerideyken Başkanlık Sarayının etrafı tanklar tarafından sarılır. 11 Nisan akşamında Saraya gelen Ordu üst yönetiminden komutanlar Chávez’in istifa etmesini talep ederler. General Manuel Rosendo diğer kuvvet komutanlarıyla beraber devlet başkanının uygulamaya koymak için emir verdiği Ávila Planını yürürlüğe koymadıklarını açıklayarak, ona itaat etmediklerini bildirirler. 12 Nisan sabahının ilk saatlerinde darbeciler Chávez’in istifa etmesine yönelik taleplerini yinelerler. Chávez Saray önünde bulunan halka zarar verilmesini engellemek için bu talebi değerlendirmeye alacağını bildirir. Ancak eğer bazı koşullar sağlanırsa istifa edeceğini açıklar; Meclis önünde istifa edecektir, yeni seçimlerden önce iktidar Devlet Başkan Yardımcısına geçecektir ve halka televizyondan canlı olarak seslenmesine izin verilecektir. Talepler darbeciler tarafından kabul edilmez, istifa gerçekleşmezse sarayın bombalanacağı sabah 3'te bildirilir. Bundan yaklaşık 20 dakika sonra General Lucas Rincón televizyon kanallarına Chávez’in istifa ettiğini duyursa da Chávez darbecilere ancak “tutsak edilmiş bir devlet başkanı” olarak teslim olduğunu belirtir.
Chávez’in durumu
Chávez teslim olduktan sonra Tiuna’daki askerî üssü götürülür. Burada Katolik Kilisesinin temsilcileri ile görüşür. Ayrıca darbeye katılan ordu mensuplarıyla görüşür. Bu aşamada Chávez’in sürgün olarak Küba’ya gönderilmeyeceği belli olur. Onun yerine La Orchila üssüne götürülmesi ve burada bekletilmesine karar verilir. Chávez Tiuna’da tutsak edilirken kızıyla telefonla konuşarak istifa etmediğini bildirir. Kızı ise hala Chávez’e bağlı telefon operatörleri sayesinde önce Küba Devlet Başkanı Fidel Castro sonra da Küba televizyonu ile irtibat sağlayarak Chávez’in istifa etmediğini tüm dünya kamuoyuna açıklamış olur. Sonrasında Chávez yakınlarında Turiamo deniz üssüne götürülür. Burada askerler kendi aralarında Chávez’in idam edileceğinden bahsetmişlerdir.
Carmona hükümeti
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdk5DODBNaTlRWldSeWIxOURZWEp0YjI1aFh6SXdNREpmWkdGeVltVnphVzVrWlc1ZmMyOXVjbUZmZVdWdGFXNWZkQ1ZETXlWQ05uSmxibWx1WkdVdWFuQm5Mek13TUhCNExWQmxaSEp2WDBOaGNtMXZibUZmTWpBd01sOWtZWEppWlhOcGJtUmxibDl6YjI1eVlWOTVaVzFwYmw5MEpVTXpKVUkyY21WdWFXNWtaUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Fedecámaras işveren sendikası başkanı ve iş adamı Pedro Carmona, Chávez'in tutuklanmasından sonra geçici devlet başkanı ilan edilir. Carmona Kararnameleri olarak bilinen kararla Meclis ve Yüksek Mahkeme ve referandumla kabul edilen 1999 Anayasası lağvedilir. Darbeyle başa geçen geçici yönetim en geç Aralık 2002 tarihinde yeni seçimlerin yapılacağını açıklar. Kararla ayrıca Chavez döneminde atanmış tüm valiler, belediye başkanları ve hakimler görevden alınır.
Uluslararası tepkiler
Bu aşamada Kosta Rika’da toplantı halinde olan Latin Amerika hükûmetleri aldıkları ortak kararla Venezuela’da anayasal düzenin değiştirilme girişimini kınayan bir karar alınır, sadece El Salvador Carmona hükûmetini tanıdığını ilan eder.
Çöküş
Carmona bir yıl içerisinde yeni bir seçim öngörmüş olsa da 1999 yılının önceki iki kamaralı parlamenter sisteme dönüş, ekonomide alınan tüm temel karaların geriye döndürülmesi ve tüm anayasal yapının kaldırılması Chávez karşıtı muhalif cephede bölünmelere yolaçar. Carmona’nın sadece küçük bir oligarşik elitin isteklerini yerine getirdiği görülür. Buna ek olarak yapılan stratejik hatalar Carmona hükûmetinin kendisine yöneltilen eleştiriler karşısında güçsüz duruma düşmesi sonucunu yaratır.
Chávez’in istifa etmediği haberinin dalga dalga yayılmasıyla beraber Chávez yanlısı halk korsan gösteriler düzenleyerek hükûmete karşı çıkarlar. Gösteriler sırasında polis kuvvetleri ile karşı karşıya gelinir. Başkanlık Sarayının etrafında Chávez yanlısı gösterilerde yüzbinlerce kişi katılır. Gösterilerde Chávez’in en büyük destekçisi olan şehrin en yoksul tabakalarının varlığı hissedilir.
Chávez’e bağlı kalan Başkanlık Muhafızları göstericilerin desteği arasında sarayda denetimi ele geçirince darbe çöker. Carmona kaçmayı başarsa da çoğu hükûmet üyesi tutuklanır. Chávez’in yeri ve durumu tam olarak bilinmediği için Başkanlık Sarayına dönen Chávez hükûmeti mensuplarından Devlet Başkan Yardımcısı , Chávez görevine dönünceye dek devlet başkanlığına getirilir. 13 Nisan günü ordudaki en büyük destekçisi Özel Kuvvetler komutanı General , yoğun halk gösterileri ve Başkanlık Sarayının ele geçirilmesi sayesinde Chávez artık göreve dönmek üzeredir.
Darbenin analizi
Carmona hükûmeti iktidarda olduğu kısa sürede çok sayıda karara imza atmış, çeşitli toplumsal kesimler tarafından desteklenmiş olmasına karşın başarısız olmuştur.
Anayasa değişikliği
Carmona kararnameleri olarak bilinen darbeyle başa geçen hükûmetin ilk icraatı 12 Nisan 2002 günü Başkanlık Sarayında yapılan toplantıda önde gelen 400 Venezuelalı tarafından imzalarıyla desteklenen Milli Birlik ve Demokrasiye Geçiş Hükümetinin ilan edilmesi oldu.
Carmona kararlarının en temel özelliği 1999 Anayasasının geri çekilmesi oldu. İlk kararlar ise ilgi çekicidir:
- Devlet Başkanı olan Pedro Carmona Estanga fiili hükûmetin yerleşebilmesi için kanun hükmünde kararname yayınlama yetkisine sahiptir.
- Ülkenin ismi Venezuela Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir, ismin başındaki Bolivarcı tanımlaması kaldırılmıştır.
- Yasama organı kapatılmış ve milletvekillikleri iptal edilmiştir, parlamento 2002 yılı Aralık ayında yapılacak seçimlere kadar kapalı kalacak, yeni oluşacak meclis 1999 Anayasasında değişiklik yapabilecektir.
- 35 eyalet ve bölge yöneticisinin katılımıyla Devlet Başkanı Danışma Meclisi oluşturulmuştur.
- Devlet Başkanı uygulamaya koyduğu siyasi açılımları eyalet ve bölge temsilcileriyle koordine edecektir.
- Yeni hükûmetin kurulmasından sonra en geç bir yıl içinde genel seçimler yapılacaktır.
- Devlet Başkanının cumhuriyet kapsamında tüm yasama, yürütme, yargı, seçim gibi ulusal, bölgesel ve yerel görevlileri atama ve görevden alma yetkisi vardır. Uluslararası bölgesel parlamento vekillikleri ve temsilcilikler de bu kapsama dahildir.
- Yüksek Adalet Mahkemesi, Maliye Bakanlığı, Savunma Bakanlığı ve Yüksek Seçim Kurumundaki tüm görevliler görevden alınmıştır. Bu kurumların hepsine devlet başkanı tarafından yeni atamalar yapılacaktır.
- 2000 yılı içinde Meclis tarafından yapılan 48 adet kanun iptal edilmiştir. Yeni oluşturulacak komisyon ilgili konularla ilgili yeni kanunlar oluşturacaktır.
Kabine
- İçişleri Bakanı: General Rafael Damiani Bustillos
- Dışişleri Bakanı: José Rodríguez Iturbe
- Maliye Bakanı: Leopoldo Martínez
- Çalışma Bakanı: César Carvallo
- Planlama Bakanı: León Arismendi
- Savunma Bakanı: Amiral Héctor Ramírez Pérez
- Sağlık Bakanı: Rafael Arreaza
- Devlet Başkanlığı Sekreteryası: Amiral Jesús E. Briceño
- Tarım Bakanı: Raúl de Armas
- Cumhuriyet Başsavcısı: Daniel Romero
- PDVSA Genel Müdürü: Guaicaipuro Lameda
400 imza sahibi destekçi
Başkanlık Sarayındaki törende Carmona hükûmetinin kuruluş kararını imzalayan ve darbeyi olumlayan 400 Venezuelalı arasında önemli isimler yer almaktadır:
- Kardinal Ignacio Velasco, Katolik Kilisesinin temsilcisi
- Carlos Fernández, Fedecamaras işveren sendikası başkan yardımcısı
- Miguel Angel Capriles, özel iletişim kanalları temsilcisi
- José Curiel, COPEI genel sekreteri
- , Zulia eyalet valisi, muhalif valilerin temsilcisi
- Julio Brazson, Consecomercio başkanı
- Ignacio Salvatierra, Asociación Bancaria başkanı
- Luis Henrique Ball, Consejo Empresarial Venezuela-EE UU Başkanı
- Rocío Guijarro, Cedice temsilcisi
- Raúl de Armas, Küba doğumlu mimar
- Douglas León Natera, Venezuela Tabipler Odası başkanı
- Juan Carlos Zapata, gazeteci
- Américo Martín, avukat, politikacı ve eski gerilla
- General Rafael A. Montero Rebete
- Alejandro Peña Esclusa, neofaşist lider
- María Corina Machado, muhalif Súmate sivil toplum kuruluşunun başkan yardımcısı
- Haydée Deustch, muhalif lider
- Alberto Quirós
Llaguno Köprüsü olayları
Venezuelalı muhalif iş adamı Gustavo Cisneros Rendiles’in sahibi olduğu Venevisión adlı özel televizyon kanalı 11 Nisan 2002 günü sürmekte olan olayların görüntülerini yayınlarken ulusal ve uluslararası kanallarda çok sıklıkla gösterilecek olan çok tartışmalı bir süreci başlatmış oldu. Yayınlanan habere göre iki karşıt görüşlü eylemci grubu Karakas’ın eski merkezine yakın bir yerdeki araç trafiğine açık Llaguno köprüsü civarında karşılaşmışlar ve silahlı çatışma çıkmıştı. Habere göre Chávez yanlısı göstericiler köprünün üzerinden aşağıdaki muhalif göstericilere ateş açmış ve çok sayıda göstericiyi öldürmüştü. Habere göre ölenler sadece muhaliflerdendi. Görüntüler çok çarpıcıydı. İspanya’daki José María Aznar hükûmeti 28 Kasım 2002 tarihinde haberi yayınlayan muhabir Luis Alfonso Fernández’e Uluslararası İspanya Krallık Gazetecilik Ödülünü verdi. Ancak daha sonra Fernández’in de onayladığı yorumlarda Venevisión kanalında yayınlanan haberin yanlı olacak şekilde kasten yanıltıcı şekilde çekildiği ortaya çıkacaktır. Buna göre köprünü üzerinde ve köprünün altındaki Chávez yanlısı göstericiler polise ait keskin nişancıların hedefi olmuş, çok sayıda gösterici öldürülmüştür. Keskin nişancılara karşı tabancalarla ateş eden Chávez yanlıları ise köprüden aşağıya doğru muhalif göstericilere doğru ateş ediyor gibi gösterilmiştir. Venevisión kanalında gösterilen kareler köprüden aşağıya doğru göstericilere ateş ediliyor iddiasındayken diğer açıdan çekilen fotoğraflarda köprünün altında hiçbir göstericinin olmadığı görülmektedir. 2003 yılı Aralık ayında görülen davada Venezuela mahkemeleri köprünün üzerindeki göstericilerin ölümlerden sorumlu olmadığı yönünde karar vermiştir.
Küba Elçiliğine saldırı
12 Nisan 2002 günü, Carmona hükûmeti iktidarı aldığı sırada bazı muhalif göstericiler Karakas’daki Küba Elçiliğine giderek buranın önünde gösteri yapmaya başlarlar. Açıklanan amaçları Chávez hükûmeti üyelerinin elçiliğe sığındığı ve bu kişilerin elçilikten çıkartılması gerektiğidir. Elçiliğe karşı gösterilerin saldırıya dönüşmesi üzerine Küba Cumhuriyeti Venezuela Büyükelçisi Germán Sánchez Otero, elçiliğin bulunduğu Baruta Belediye Başkanı Henrique Capriles Radonski ile görüşmüş ve polise haber vermiştir. Ancak artık binanın elektrik ve suyunu kesen göstericilere polis müdahale etmemiştir. Elçilik önündeki gösteriyi düzenleyen ve Küba Elçiliğinin ele geçirilmesi talimatını veren kişinin o gün olay yerinde bulunan Castro karşıtı Kübalı muhalif olduğu hem elçilik görevlilerince bildirilmiş hem de yıllar sonra kendisi tarafından doğrulanmıştır. Elçiliğe karşı saldırılar belediye başkanının ve Kardinal Ignacio Velasco’nun araya girmesiyle hafifleyecek, Carmona hükûmetinin devrilmesiyle de sona erecektir. Olaylardan sonra açılan kamu davası sonucu olaylarla ilgili Belediye Başkanı Radonski suçlanacak ancak suçsuz bulunacak, firari sanık Romani ise suçlu bulunacaktır.
Yasal yansımalar
18 Ağustos 2002 tarihinde Yüksek Adalet Mahkemesi emir komuta zincirini izleyerek istemeden askerî darbeyle sonuçlanan ayaklanmaya katılan askerlerin suçlu olamayacağına hüküm verir. Ancak aynı mahkeme 11 Mart 2005 günü aldığı kararla önceki kararı geçersiz ilan etmiştir. Buna göre General Efraín Vásquez Velasco, Havacı General Pedro Pereira, Amiraller Héctor Ramírez Pérez ve Daniel Comisso Urdaneta askerî isyan suçuyla yeniden yargılanabilecektir.
2007 Affı
Devlet Başkanı Hugo Chávez 31 Aralık 2007 günü yetkileri kapsamında olan af çıkartma yetkisine dayanarak özellikle 11 Nisan 2002 olayları başta olmak üzere o dönemde işlenen suçları dair mahkeme sürecinde olan davalarla ve suçlarla ilgili olarak af ilan etti. Af kapsamındaki suçların detaylı olarak belirtildiği kararnamede öne çıkan bazı suçlar aşağıda belirtilmiştir:
- Fiili hükûmetin 12 Nisan 2002 tarihindeki aldığı kararlara karar verenler
- Fiili hükûmetin 12 Nisan 2002 günü aldığı kararlar imza atanlar
- 12 Nisan 2002 günü Mérida eyalet yönetiminin fiziksel zorla ele geçirilmesinde rol oynayanlar
- İçişleri ve Adalet Bakanı Ramón Rodríguez Chacín’in 12 Nisan 2002 günü tutuklayanlar
- 11 Nisan 2002 günü Llaguno Köprüsü Olayı sırasında insanlık suçu işleyenler
- Táchira eyaletindeki Junín Belediyesinin fiziksel zorla ele geçirilmesinde rol oynayanlar
- Milletvekili Iris Valera’nın evine kanunsuzca girenler ve yağmalayanlar
- 12 Nisan 2002 tarihinde Venezuela Televizyonu merkezinin fiziksel zorla alınmasında rol oynayanlar
- 2 Aralık 2007 gününe kadar konuyla ilgili işlenen suçlara karışanlar.
Polis örgütüne karşı açılan davalar
11 Nisan 2002 tarihinde meydana gelen ölüm ve yaralanma olaylarıyla ilgili olarak dernekleşen kurban yakınlarının şikayetleri üzerinde Karakas Metropolitan Polis Örgütünün çeşitli mensupları için silah kullanarak kasten adam öldürme suçundan dava süreçleri başlatılmıştır. Dava süreci 3 Nisan 2009 tarihinde sona ermiş ve aşağıdaki kararlar verilmiştir:
- Polis mensupları olan Henry Vivas, Lázaro Forero ve İçişlerine bağlı memurlar Iván Simonovis, Erasmo Bolívar, Julio Ramón Rodríguez ve Luis Enrique Molina 30 yıl hapis cezasına,
- Polis memuru Arube Salazar 17 yıl 10 ay hapis cezasına,
- Polis memuru Marcos Hurtado 16 yıl hapis cezasına,
- Polis memuru Ramón Zapata 3 yıl hapis cezasına çarptırılır,
- Polis memuru Rafael Neazoa López ise suçsuz bulunur.
Mahkemede suçlu bulunan polisler 11 Nisan 2002 günü Llaguno Köprüsü dolaylarında Rudi Urbano, Josefina Rengifo ve Erasmo Sánchez isimli Venezuela vatandaşlarının öldürülmesi ve 29 kişinin de ağır yaralanması ile suçlanmıştır.
Uluslararası tepkiler
Uluslararası kamuoyu neredeyse tamamen Venezuela’daki olağanüstü durum normale dönünceye kadar ayrıntılı bir yorum yapmamakla beraber askerî bir darbeyle başa gelen hükûmeti tanımama yönünde tutum takınmıştır.
Tutumumu en açık ve net şekilde belirten ise o sırada Kosta Rika’da toplantı halinde olan olmuştur. Grup içerisindeki Kolombiya ve El Salvador yeni hükûmete destek verirken; Arjantin, Peru, Paraguay, Brezilya, Şili ve Küba ilk andan itibaren Carmona hükûmetini reddetmiştir. Meksika ise yeni hükûmeti tanımayacak ve yeni seçimleri bekleme kararını bildirecektir. Uruguay ise çekimser kalmıştır.
ABD ve İspanya
Ortak bir açıklama yapan ABD ve İspanya hükûmetleri Venezuela’daki gelişen olayları yakından takip ettiklerini belirtirken, şiddet olaylarını reddetmiş ve demokrasi ortamında durumun normalleşmesini istemiştir. Ancak Chávez yönetimi sürekli olarak darbenin ABD Başkanı George W. Bush tarafından desteklendiğini iddia etmiştir. Darbeyle başa geçen Carmona hükûmetini destekleyen Amiral Carlos Molina yaptığı açıklamada kendilerini ABD’nin desteklediğini açıklamıştır. Bush darbenin başarısız olmasından sonra olaylardan Chávez'in ders alması gerektiğini söylemiş, eski ABD Başkanı Jimmy Carter ise darbenin ABD tarafından desteklenmiş olmasının kuvvetle muhtemel olduğunu belirtmiştir. 2004 yılında İspanya'da yaşanan bir skandal ile İspanya'nın darbeye destek verdiği anlaşılmıştır. İspanyol Sosyalist İşçi Partisi mensubu İçişleri Bakanı Miguel Ángel Moratinos 2004 yılında yaptığı açıklamada José María Aznar'ın Partido Popular hükûmetinin darbeye destek verdiğini açıklamıştır.
Uluslararası basın kuruluşları
Darbeden önceki olaylar, darbe ve Carmona hükûmetinin başa geldiği dönemde özellikle küresel yayın yapan ABD ve İspanyol televizyon kanalları ile gazeteleri (buna sosyal demokrat eğilimli İspanyol El País de dahildir) darbe yanlısı tutum sergilemiştir. İspanyolca yayın yapan Carmona ile röportaj yapmış, Washington Post darbeyi destekleyen yazılar yayınlamıştır. gibi bağımsız iletişim kaynakları tarafsız yayın yapmış ve darbeyle ilgili güncel gelişmeleri aktarmıştır.
Belgeseller
Chávez ile ilgili belgesel çekimi için uzun bir süredir Venezuela’da bulunan İrlandalı Raidió Teilifís Éireann televizyonu mensupları darbe öncesinde ve sırasında çekim yaparlar. Bu çekimler sayesinde Chávez karşıtlarının iddiaları çürütülmüş olacak, özellikle ABD tarafından yapılan açıklamalar yalanlanmış olacaktır. Bu olaylı dönemdeki çekimlerden oluşan belgeselin tarafsızlığı Chávez muhalifleri tarafından sorgulansa da belgesel kamuoyunda olumlu karşılanmış ve çeşitli ödüller kazanmıştır.
Ayrıca John Pilger tarafından 2007 yılında çekilen War on Democracy belgeseli darbeyle ilgili ayrıntılı bir çalışmayı ve Chávez ile yapılan bir röportajı içerir. Bu belgeselde darbecilerle ABD hükûmeti arasındaki ilişkiler incelenmektedir.
Kaynakça
- ^ İlgili makale 10 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 6 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ 2 Şubat 1999 tarihli 27 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . BBC haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 1999 Anayasasının hikâyesi 3 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 13 Ağustos 2004 14 Mayıs 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde . tarihli BBC haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 28 Aralık 2006 27 Ocak 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde . tarihli PBS haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ PDVSA Yönetim Kurulu Başkanı Rafael Ramírez Carreño’nun özgeçmişi 28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 8 Nisan 2002 tarihli 9 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde . BBC haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ Chávez biyografisi 20 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ Olayların kronolojisi 24 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., BBC Mundo, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ Ordu birliklerinin çoğu sivil gösterilere karşı askerin kullanılmasına karşı olduğu için Ávila Planına karşı çıkmıştır. Carmona’nın darbeden sonra yine orduyu siyasi muhaliflerini tasfiye için kullanmak istediği ortaya çıkınca askerler bu kez Carmona’dan desteklerini çekmiştir. Parish, Randall, Peceny, Mark and Delacour, Justin(2007), "Venezuela and the Collective Defence of Democracy Regime in the Americas", Democratization, s.207-231, 220
- ^ Marta Harnecker ile röportaj 9 Ocak 2003 6 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Bart Jones, Hugo! The Hugo Chavez Story from Mud Hut to Perpetual Revolution, 2008, s.338
- ^ Jones, s.345
- ^ a b c Carmona hükümetinin aldığı kararlar 2 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Liverpool Üniversitesi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ Portekizce Wikipedia Franciso Flores Pérez maddesi 5 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ PDVSA petrol işçileri grevinde öne çıkan işçi önderi Carlos Ortega’nın hükümete dahil edilmemesi ve ordudaki hiyerarşinin çiğnenerek amiral Hector Ramirez’in savunma bakanı yapılması stratejik hatalar olarak değerlendirilmektedir
- ^ Aporrea.org sitesi günlüğü 13 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ 19 Mart 2004 tarihli Chavez’in önemli destekçileri haberi 31 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., BBC, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İngilizce)
- ^ Baduel 2007 yılında chavez karşıtı muhalefete katılma kararı almıştır 5 Kasım 2007 tarihli 11 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde . CNN haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İngilizce)
- ^ Baduel ile ilgili 6 Kasım 2007 tarihli 9 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . BBC haberi, 8 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ İspanyolca: Comité de Organización Política Electoral Independiente, (Bağımsız Siyasi Seçim Örgüt Komitesi) muhalif siyasi örgüt
- ^ İspanyolca: Consejo Nacional de Comercio y Servicios (Ulusal Finans ve Hizmet Konseyi)
- ^ Bankalar Birliği
- ^ Venezuela - ABD Finans Konseyi
- ^ İspanyolca: Centro de Divulgacion del Conocimiento Economico para la Libertad (Özgürlük için Ekonomik Bilginin Yaygınlaştırılması Merkezi)
- ^ Sen de katıl anlamındadır. ABD'de faaliyet gösteren National Endowment for Democracy kurumundan mali yardım aldığı için soruşturmaya uğramıştır.
- ^ “Basında yolsuzluk” adlı makale 29 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir (İspanyolca)
- ^ Konuyla ilgili yazılan eser, Luis Britto García, Investigación de unos medios por encima de toda sospecha (İspanyolca) 22 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Olayla ilgili video görüntüleri 12 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 1994 - 2009 yılları arasında Venezuela'da Küba Büyükelçisi olarak görev yapmıştır [1] 5 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ a b c Büyükelçi olayları anlatıyor 19 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Miami’deki Salvador Romani ile 15 Kasım 2005 tarihinde yapılan röportaj 19 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Dava 2008 yılında yeniden açılacaktır [2] 19 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 11 Mart 2005 tarihli Venezuela Radyosu haberi 20 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 5 Kasım 2008 tarihli haber[](İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 3 Nisan 2009 tarihli 4 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . TeleSUR haberi, 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Kararlarla ilgili haber 8 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Dava sürecinde 5 yıldır tutuklu olduğu için salıverilir
- ^ 13 Nisan 2010 tarihli haber 11 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 12 Nisan 2002 tarihli açıklamanın asıl metni 5 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İspanyolca), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ BBC haberi 11 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ [3][] 21 Nisan 2002 tarihli Scott Wilson imzalı Washington Post haberi (İngilizce), 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 21 Eylül 2009 tarihli 22 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . El Cezire haberi, 9 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ Belgesele ait link 19 Mayıs 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 10 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
- ^ 2003 – 2004 yıllarında belgeselin aldığı ödüller arasında Seattle Uluslararası Film Festivalinde En iyi Belgesel, Chicago Uluslararası Film Festivalinde Gümüş Hugo, Avrupa Yayın Birliği Altın Link, Uluslararası Belgeselciler Birliği En İyi Belgesel, Marsilya Belgesel Film Festivalinde En İyi Uluslararası Belgesel, Monaco Uluslararası Film Festivalinde Altın Su Perisi, Leeds Uluslararası Film Festivalinde Seyirci Özel Ödülü sayılabilir.
- ^ Belgesel ile ilgili haber 26 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 10 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
Ayrıca bakınız
Dış bağlantılar
- 14 Nisan 2010 tarihli Eva Golinger makalesi 25 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İngilizce), 10 Mayıs 2010 tarihinde erişilmiştir
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
2002 Venezuela darbe girisimi 11 Nisan 2002 gunu Bolivarci Venezuela Cumhuriyetinin anayasal Devlet Baskani Hugo Chavez i devirmek icin yapilan ve basarisiz olan eylemlerin tamamini anlatir Hugo Chavez Frias basarisiz darbeden sonra 13 Nisan 2002 gunu goreve donerken adli isveren sendikasi tarafindan protestolar ve genel grev ile baslayan olaylar 11 Nisan 2002 gunu muhalefet tarafindan orgutlenen yuruyusle devam etti Yuruyus guzergahinin sonunda ise baskent Caracas daki hukumet binasi olan bulunmaktaydi Muhalefet gosterileri sirasinda Chavez taraftarlari da gosteriler duzenlemis iki farkli gorusteki grubun karsi karsiya gelmesi uzerine cikan silahli catismalar sonucu iki taraftan da cok sayida gosterici hayatini kaybetmistir Catismalarin uzerine Chavez karsiti komutanlar darbe planlarini yururluge koyarlar Buna gore Baskanlik Sarayi isgal edilerek Chavez tutuklanir Yeni devlet baskani olarak Fedecamaras isveren sendikasi baskani Pedro Carmona Estanga goreve getirilir Ancak Venezuela halkinin kararli protesto gosterileri uluslararasi kamuoyunun Carmona yi devlet baskani olarak tanimamasi ve hukumete bagli ordu mensuplarinin duruma el koymasi ile darbe girisimi basarisiz olur Chavez 14 Nisan 2002 sabahi yeniden goreve doner Darbenin ulkedeki muhalif medya ve basin kurumlarinca uzun suredir devam eden karalama kampanyasinin ardindan gelmesi Chavez tarafindan degerlendirilmis ve darbecilerle isbirligi yapildigi sonucu cikartilmistir Ayrica darbenin ardindan ulkedeki en buyuk patron orgutunun baskaninin iktidara getirilmesi de sermaye cevrelerinin darbeye verdigi destegin delili olarak gosterilmektedir Darbeyle gelen yonetime acik destek veren bir baska kurum da Katolik Kilisesi olmustur Arka planiIlk defa 1998 yilinda devlet baskani secilen Chavez in secim vaatlerinden bir tanesi de yeni bir anayasal meclis kurmakti Bu yonde hazirlanan yeni anayasa yapilan 15 Aralik 1999 tarihindeki referandumla 71 78 oraninda destek alarak onaylandi Yeni anayasa ile daha onceki ekonomik ve siyasi guclerini kaybetmeye baslayan orta ve ust siniflar ile is cevreleri ve basta ozel televizyon kanallari olmak uzere bazi basin kurumlari hukumet karsiti elestirilerini yogunlastirdilar Hukumetin uyguladigi temel besinlerin yoksul halka ucuz saglanmasi icin destekleme petrol gelirlerinin yeniden dagitimi ve buyuk arazilerin bolunmesi kararlari hukumetin Venezuela is cevreleri tarafindan elestirilmesine yol acti 1999 Referandumunun onaylanmasiyla yeni anayasaya gore yapilan 30 Temmuz 2000 yili devlet baskanligi secimlerinde Besinci Cumhuriyet Hareketi adina secime giren Chavez 59 76 oy alarak yeniden goreve secilir 2001 yili sonunda Chavez in devlet petrol sirketi olan Petroleos de Venezuela nin PDVSA gelirlerini devlet kontrolu altina alma karari ozellikle isveren sendikasi Fedecamaras onderliginde direnisle karsilasir Sirket yonetiminin de destegiyle 10 Aralik 2001 gunu petrol iscileri onderliginde Venezuela da ulke capinda genel grev yapilir 2002 yili Subat ayinda Chavez PDVSA yonetim kurulunda buyuk degisiklik yaparak kendi ekonomik programini destekleyen kisileri yonetime dahil eder PDVSA yonetimiyle hukumet arasindaki gerilim artar ve 8 Nisan 2002 tarihinde 7 yoneticiyi gorevden alir Gorevden atilan kisilere muhalefet sahip cikar ve hukumet aleyhtari gosteriler yogunlasir Petrol uretiminin yapilan eylemlerden oturu aksamasi uzerine hukumet araclarin tuketimi icin benzin ithalatina karar verir Durumdan rahatsiz olan isci sendikalari isveren sendikasi Fedecamaras muhalif siyasi partiler Katolik Kilisesi ve ozel televizyon kanallari 9 Nisan 2002 gunu icin genel grev cagrisi yapar Bu genel grevin oncekilerinden farki suresiz olmasi ve Chavez in dogrudan gorevden alinmasini talep etmesiydi 11 Nisan Genel grevin ucuncu gunu olan 11 Nisan 2002 gunu gosteriler catismalara donusmeye baslar Hukumet karsiti muhalefet o gun yapilacak olan gosteri yuruyusunun guzergahini degistirerek baskent Karakas daki hukumet binasi olan Miraflores Baskanlik Sarayina yurumeye baslarlar Bu durum karsisinda Devlet Baskani Chavez Venezuela Ordusuna ic huzursuzluklar sirasinda uygulamaya konulmak icin hazirlanmis olan Avila Planini yururluge koymalari icin emir verirken devlet televizyonuna cikarak halki Bolivarci Devrimi korumaya cagirir Muhalif gostericiler Baskanlik Sarayina yaklastiklarinda hukumet taraftarlari ile aralarinda catismalar baslar Bu sirada ordu birlikleri polis kuvvetleri ve iki gosterici grup arasinda silahli catismalar baslar Bu sirada iki taraftan da toplam 19 kisi hayatini kaybeder Bu sirada Baskanlik Sarayinda bulunan hukumete karsi daha onceden kaydedildigi sonradan ortaya cikacak olan bir yayin CNN Espanol televizyon kanali basta olmak uzere ozel televizyonlarda yayinlanir Bunda ordu yonetimindeki general ve amiraller catismalardan ve olumlerden Chavez in sorumlu oldugunu bildiren bir basin aciklamasi yaparak Chavez yonetimini tanimadiklarini ilan ederler DarbeDevlet Baskani Chavez ve cok sayida bakani icerideyken Baskanlik Sarayinin etrafi tanklar tarafindan sarilir 11 Nisan aksaminda Saraya gelen Ordu ust yonetiminden komutanlar Chavez in istifa etmesini talep ederler General Manuel Rosendo diger kuvvet komutanlariyla beraber devlet baskaninin uygulamaya koymak icin emir verdigi Avila Planini yururluge koymadiklarini aciklayarak ona itaat etmediklerini bildirirler 12 Nisan sabahinin ilk saatlerinde darbeciler Chavez in istifa etmesine yonelik taleplerini yinelerler Chavez Saray onunde bulunan halka zarar verilmesini engellemek icin bu talebi degerlendirmeye alacagini bildirir Ancak eger bazi kosullar saglanirsa istifa edecegini aciklar Meclis onunde istifa edecektir yeni secimlerden once iktidar Devlet Baskan Yardimcisina gececektir ve halka televizyondan canli olarak seslenmesine izin verilecektir Talepler darbeciler tarafindan kabul edilmez istifa gerceklesmezse sarayin bombalanacagi sabah 3 te bildirilir Bundan yaklasik 20 dakika sonra General Lucas Rincon televizyon kanallarina Chavez in istifa ettigini duyursa da Chavez darbecilere ancak tutsak edilmis bir devlet baskani olarak teslim oldugunu belirtir Chavez in durumu Chavez teslim olduktan sonra Tiuna daki askeri ussu goturulur Burada Katolik Kilisesinin temsilcileri ile gorusur Ayrica darbeye katilan ordu mensuplariyla gorusur Bu asamada Chavez in surgun olarak Kuba ya gonderilmeyecegi belli olur Onun yerine La Orchila ussune goturulmesi ve burada bekletilmesine karar verilir Chavez Tiuna da tutsak edilirken kiziyla telefonla konusarak istifa etmedigini bildirir Kizi ise hala Chavez e bagli telefon operatorleri sayesinde once Kuba Devlet Baskani Fidel Castro sonra da Kuba televizyonu ile irtibat saglayarak Chavez in istifa etmedigini tum dunya kamuoyuna aciklamis olur Sonrasinda Chavez yakinlarinda Turiamo deniz ussune goturulur Burada askerler kendi aralarinda Chavez in idam edileceginden bahsetmislerdir Carmona hukumeti Pedro Carmona darbeden sonra yemin ederken Fedecamaras isveren sendikasi baskani ve is adami Pedro Carmona Chavez in tutuklanmasindan sonra gecici devlet baskani ilan edilir Carmona Kararnameleri olarak bilinen kararla Meclis ve Yuksek Mahkeme ve referandumla kabul edilen 1999 Anayasasi lagvedilir Darbeyle basa gecen gecici yonetim en gec Aralik 2002 tarihinde yeni secimlerin yapilacagini aciklar Kararla ayrica Chavez doneminde atanmis tum valiler belediye baskanlari ve hakimler gorevden alinir Uluslararasi tepkiler Bu asamada Kosta Rika da toplanti halinde olan Latin Amerika hukumetleri aldiklari ortak kararla Venezuela da anayasal duzenin degistirilme girisimini kinayan bir karar alinir sadece El Salvador Carmona hukumetini tanidigini ilan eder Cokus Carmona bir yil icerisinde yeni bir secim ongormus olsa da 1999 yilinin onceki iki kamarali parlamenter sisteme donus ekonomide alinan tum temel karalarin geriye dondurulmesi ve tum anayasal yapinin kaldirilmasi Chavez karsiti muhalif cephede bolunmelere yolacar Carmona nin sadece kucuk bir oligarsik elitin isteklerini yerine getirdigi gorulur Buna ek olarak yapilan stratejik hatalar Carmona hukumetinin kendisine yoneltilen elestiriler karsisinda gucsuz duruma dusmesi sonucunu yaratir Chavez in istifa etmedigi haberinin dalga dalga yayilmasiyla beraber Chavez yanlisi halk korsan gosteriler duzenleyerek hukumete karsi cikarlar Gosteriler sirasinda polis kuvvetleri ile karsi karsiya gelinir Baskanlik Sarayinin etrafinda Chavez yanlisi gosterilerde yuzbinlerce kisi katilir Gosterilerde Chavez in en buyuk destekcisi olan sehrin en yoksul tabakalarinin varligi hissedilir Chavez e bagli kalan Baskanlik Muhafizlari gostericilerin destegi arasinda sarayda denetimi ele gecirince darbe coker Carmona kacmayi basarsa da cogu hukumet uyesi tutuklanir Chavez in yeri ve durumu tam olarak bilinmedigi icin Baskanlik Sarayina donen Chavez hukumeti mensuplarindan Devlet Baskan Yardimcisi Chavez gorevine donunceye dek devlet baskanligina getirilir 13 Nisan gunu ordudaki en buyuk destekcisi Ozel Kuvvetler komutani General yogun halk gosterileri ve Baskanlik Sarayinin ele gecirilmesi sayesinde Chavez artik goreve donmek uzeredir Darbenin analiziCarmona hukumeti iktidarda oldugu kisa surede cok sayida karara imza atmis cesitli toplumsal kesimler tarafindan desteklenmis olmasina karsin basarisiz olmustur Anayasa degisikligi Carmona kararnameleri olarak bilinen darbeyle basa gecen hukumetin ilk icraati 12 Nisan 2002 gunu Baskanlik Sarayinda yapilan toplantida onde gelen 400 Venezuelali tarafindan imzalariyla desteklenen Milli Birlik ve Demokrasiye Gecis Hukumetinin ilan edilmesi oldu Carmona kararlarinin en temel ozelligi 1999 Anayasasinin geri cekilmesi oldu Ilk kararlar ise ilgi cekicidir Devlet Baskani olan Pedro Carmona Estanga fiili hukumetin yerlesebilmesi icin kanun hukmunde kararname yayinlama yetkisine sahiptir Ulkenin ismi Venezuela Cumhuriyeti olarak degistirilmistir ismin basindaki Bolivarci tanimlamasi kaldirilmistir Yasama organi kapatilmis ve milletvekillikleri iptal edilmistir parlamento 2002 yili Aralik ayinda yapilacak secimlere kadar kapali kalacak yeni olusacak meclis 1999 Anayasasinda degisiklik yapabilecektir 35 eyalet ve bolge yoneticisinin katilimiyla Devlet Baskani Danisma Meclisi olusturulmustur Devlet Baskani uygulamaya koydugu siyasi acilimlari eyalet ve bolge temsilcileriyle koordine edecektir Yeni hukumetin kurulmasindan sonra en gec bir yil icinde genel secimler yapilacaktir Devlet Baskaninin cumhuriyet kapsaminda tum yasama yurutme yargi secim gibi ulusal bolgesel ve yerel gorevlileri atama ve gorevden alma yetkisi vardir Uluslararasi bolgesel parlamento vekillikleri ve temsilcilikler de bu kapsama dahildir Yuksek Adalet Mahkemesi Maliye Bakanligi Savunma Bakanligi ve Yuksek Secim Kurumundaki tum gorevliler gorevden alinmistir Bu kurumlarin hepsine devlet baskani tarafindan yeni atamalar yapilacaktir 2000 yili icinde Meclis tarafindan yapilan 48 adet kanun iptal edilmistir Yeni olusturulacak komisyon ilgili konularla ilgili yeni kanunlar olusturacaktir Kabine Icisleri Bakani General Rafael Damiani Bustillos Disisleri Bakani Jose Rodriguez Iturbe Maliye Bakani Leopoldo Martinez Calisma Bakani Cesar Carvallo Planlama Bakani Leon Arismendi Savunma Bakani Amiral Hector Ramirez Perez Saglik Bakani Rafael Arreaza Devlet Baskanligi Sekreteryasi Amiral Jesus E Briceno Tarim Bakani Raul de Armas Cumhuriyet Bassavcisi Daniel Romero PDVSA Genel Muduru Guaicaipuro Lameda400 imza sahibi destekci Baskanlik Sarayindaki torende Carmona hukumetinin kurulus kararini imzalayan ve darbeyi olumlayan 400 Venezuelali arasinda onemli isimler yer almaktadir Kardinal Ignacio Velasco Katolik Kilisesinin temsilcisi Carlos Fernandez Fedecamaras isveren sendikasi baskan yardimcisi Miguel Angel Capriles ozel iletisim kanallari temsilcisi Jose Curiel COPEI genel sekreteri Zulia eyalet valisi muhalif valilerin temsilcisi Julio Brazson Consecomercio baskani Ignacio Salvatierra Asociacion Bancaria baskani Luis Henrique Ball Consejo Empresarial Venezuela EE UU Baskani Rocio Guijarro Cedice temsilcisi Raul de Armas Kuba dogumlu mimar Douglas Leon Natera Venezuela Tabipler Odasi baskani Juan Carlos Zapata gazeteci Americo Martin avukat politikaci ve eski gerilla General Rafael A Montero Rebete Alejandro Pena Esclusa neofasist lider Maria Corina Machado muhalif Sumate sivil toplum kurulusunun baskan yardimcisi Haydee Deustch muhalif lider Alberto QuirosLlaguno Koprusu olaylari Venezuelali muhalif is adami Gustavo Cisneros Rendiles in sahibi oldugu Venevision adli ozel televizyon kanali 11 Nisan 2002 gunu surmekte olan olaylarin goruntulerini yayinlarken ulusal ve uluslararasi kanallarda cok siklikla gosterilecek olan cok tartismali bir sureci baslatmis oldu Yayinlanan habere gore iki karsit goruslu eylemci grubu Karakas in eski merkezine yakin bir yerdeki arac trafigine acik Llaguno koprusu civarinda karsilasmislar ve silahli catisma cikmisti Habere gore Chavez yanlisi gostericiler koprunun uzerinden asagidaki muhalif gostericilere ates acmis ve cok sayida gostericiyi oldurmustu Habere gore olenler sadece muhaliflerdendi Goruntuler cok carpiciydi Ispanya daki Jose Maria Aznar hukumeti 28 Kasim 2002 tarihinde haberi yayinlayan muhabir Luis Alfonso Fernandez e Uluslararasi Ispanya Krallik Gazetecilik Odulunu verdi Ancak daha sonra Fernandez in de onayladigi yorumlarda Venevision kanalinda yayinlanan haberin yanli olacak sekilde kasten yaniltici sekilde cekildigi ortaya cikacaktir Buna gore koprunu uzerinde ve koprunun altindaki Chavez yanlisi gostericiler polise ait keskin nisancilarin hedefi olmus cok sayida gosterici oldurulmustur Keskin nisancilara karsi tabancalarla ates eden Chavez yanlilari ise kopruden asagiya dogru muhalif gostericilere dogru ates ediyor gibi gosterilmistir Venevision kanalinda gosterilen kareler kopruden asagiya dogru gostericilere ates ediliyor iddiasindayken diger acidan cekilen fotograflarda koprunun altinda hicbir gostericinin olmadigi gorulmektedir 2003 yili Aralik ayinda gorulen davada Venezuela mahkemeleri koprunun uzerindeki gostericilerin olumlerden sorumlu olmadigi yonunde karar vermistir Kuba Elciligine saldiri12 Nisan 2002 gunu Carmona hukumeti iktidari aldigi sirada bazi muhalif gostericiler Karakas daki Kuba Elciligine giderek buranin onunde gosteri yapmaya baslarlar Aciklanan amaclari Chavez hukumeti uyelerinin elcilige sigindigi ve bu kisilerin elcilikten cikartilmasi gerektigidir Elcilige karsi gosterilerin saldiriya donusmesi uzerine Kuba Cumhuriyeti Venezuela Buyukelcisi German Sanchez Otero elciligin bulundugu Baruta Belediye Baskani Henrique Capriles Radonski ile gorusmus ve polise haber vermistir Ancak artik binanin elektrik ve suyunu kesen gostericilere polis mudahale etmemistir Elcilik onundeki gosteriyi duzenleyen ve Kuba Elciliginin ele gecirilmesi talimatini veren kisinin o gun olay yerinde bulunan Castro karsiti Kubali muhalif oldugu hem elcilik gorevlilerince bildirilmis hem de yillar sonra kendisi tarafindan dogrulanmistir Elcilige karsi saldirilar belediye baskaninin ve Kardinal Ignacio Velasco nun araya girmesiyle hafifleyecek Carmona hukumetinin devrilmesiyle de sona erecektir Olaylardan sonra acilan kamu davasi sonucu olaylarla ilgili Belediye Baskani Radonski suclanacak ancak sucsuz bulunacak firari sanik Romani ise suclu bulunacaktir Yasal yansimalar18 Agustos 2002 tarihinde Yuksek Adalet Mahkemesi emir komuta zincirini izleyerek istemeden askeri darbeyle sonuclanan ayaklanmaya katilan askerlerin suclu olamayacagina hukum verir Ancak ayni mahkeme 11 Mart 2005 gunu aldigi kararla onceki karari gecersiz ilan etmistir Buna gore General Efrain Vasquez Velasco Havaci General Pedro Pereira Amiraller Hector Ramirez Perez ve Daniel Comisso Urdaneta askeri isyan sucuyla yeniden yargilanabilecektir 2007 Affi Devlet Baskani Hugo Chavez 31 Aralik 2007 gunu yetkileri kapsaminda olan af cikartma yetkisine dayanarak ozellikle 11 Nisan 2002 olaylari basta olmak uzere o donemde islenen suclari dair mahkeme surecinde olan davalarla ve suclarla ilgili olarak af ilan etti Af kapsamindaki suclarin detayli olarak belirtildigi kararnamede one cikan bazi suclar asagida belirtilmistir Fiili hukumetin 12 Nisan 2002 tarihindeki aldigi kararlara karar verenler Fiili hukumetin 12 Nisan 2002 gunu aldigi kararlar imza atanlar 12 Nisan 2002 gunu Merida eyalet yonetiminin fiziksel zorla ele gecirilmesinde rol oynayanlar Icisleri ve Adalet Bakani Ramon Rodriguez Chacin in 12 Nisan 2002 gunu tutuklayanlar 11 Nisan 2002 gunu Llaguno Koprusu Olayi sirasinda insanlik sucu isleyenler Tachira eyaletindeki Junin Belediyesinin fiziksel zorla ele gecirilmesinde rol oynayanlar Milletvekili Iris Valera nin evine kanunsuzca girenler ve yagmalayanlar 12 Nisan 2002 tarihinde Venezuela Televizyonu merkezinin fiziksel zorla alinmasinda rol oynayanlar 2 Aralik 2007 gunune kadar konuyla ilgili islenen suclara karisanlar Polis orgutune karsi acilan davalar 11 Nisan 2002 tarihinde meydana gelen olum ve yaralanma olaylariyla ilgili olarak derneklesen kurban yakinlarinin sikayetleri uzerinde Karakas Metropolitan Polis Orgutunun cesitli mensuplari icin silah kullanarak kasten adam oldurme sucundan dava surecleri baslatilmistir Dava sureci 3 Nisan 2009 tarihinde sona ermis ve asagidaki kararlar verilmistir Polis mensuplari olan Henry Vivas Lazaro Forero ve Icislerine bagli memurlar Ivan Simonovis Erasmo Bolivar Julio Ramon Rodriguez ve Luis Enrique Molina 30 yil hapis cezasina Polis memuru Arube Salazar 17 yil 10 ay hapis cezasina Polis memuru Marcos Hurtado 16 yil hapis cezasina Polis memuru Ramon Zapata 3 yil hapis cezasina carptirilir Polis memuru Rafael Neazoa Lopez ise sucsuz bulunur Mahkemede suclu bulunan polisler 11 Nisan 2002 gunu Llaguno Koprusu dolaylarinda Rudi Urbano Josefina Rengifo ve Erasmo Sanchez isimli Venezuela vatandaslarinin oldurulmesi ve 29 kisinin de agir yaralanmasi ile suclanmistir Uluslararasi tepkilerUluslararasi kamuoyu neredeyse tamamen Venezuela daki olaganustu durum normale donunceye kadar ayrintili bir yorum yapmamakla beraber askeri bir darbeyle basa gelen hukumeti tanimama yonunde tutum takinmistir Tutumumu en acik ve net sekilde belirten ise o sirada Kosta Rika da toplanti halinde olan olmustur Grup icerisindeki Kolombiya ve El Salvador yeni hukumete destek verirken Arjantin Peru Paraguay Brezilya Sili ve Kuba ilk andan itibaren Carmona hukumetini reddetmistir Meksika ise yeni hukumeti tanimayacak ve yeni secimleri bekleme kararini bildirecektir Uruguay ise cekimser kalmistir ABD ve Ispanya Ortak bir aciklama yapan ABD ve Ispanya hukumetleri Venezuela daki gelisen olaylari yakindan takip ettiklerini belirtirken siddet olaylarini reddetmis ve demokrasi ortaminda durumun normallesmesini istemistir Ancak Chavez yonetimi surekli olarak darbenin ABD Baskani George W Bush tarafindan desteklendigini iddia etmistir Darbeyle basa gecen Carmona hukumetini destekleyen Amiral Carlos Molina yaptigi aciklamada kendilerini ABD nin destekledigini aciklamistir Bush darbenin basarisiz olmasindan sonra olaylardan Chavez in ders almasi gerektigini soylemis eski ABD Baskani Jimmy Carter ise darbenin ABD tarafindan desteklenmis olmasinin kuvvetle muhtemel oldugunu belirtmistir 2004 yilinda Ispanya da yasanan bir skandal ile Ispanya nin darbeye destek verdigi anlasilmistir Ispanyol Sosyalist Isci Partisi mensubu Icisleri Bakani Miguel Angel Moratinos 2004 yilinda yaptigi aciklamada Jose Maria Aznar in Partido Popular hukumetinin darbeye destek verdigini aciklamistir Uluslararasi basin kuruluslari Darbeden onceki olaylar darbe ve Carmona hukumetinin basa geldigi donemde ozellikle kuresel yayin yapan ABD ve Ispanyol televizyon kanallari ile gazeteleri buna sosyal demokrat egilimli Ispanyol El Pais de dahildir darbe yanlisi tutum sergilemistir Ispanyolca yayin yapan Carmona ile roportaj yapmis Washington Post darbeyi destekleyen yazilar yayinlamistir gibi bagimsiz iletisim kaynaklari tarafsiz yayin yapmis ve darbeyle ilgili guncel gelismeleri aktarmistir BelgesellerChavez ile ilgili belgesel cekimi icin uzun bir suredir Venezuela da bulunan Irlandali Raidio Teilifis Eireann televizyonu mensuplari darbe oncesinde ve sirasinda cekim yaparlar Bu cekimler sayesinde Chavez karsitlarinin iddialari curutulmus olacak ozellikle ABD tarafindan yapilan aciklamalar yalanlanmis olacaktir Bu olayli donemdeki cekimlerden olusan belgeselin tarafsizligi Chavez muhalifleri tarafindan sorgulansa da belgesel kamuoyunda olumlu karsilanmis ve cesitli oduller kazanmistir Ayrica John Pilger tarafindan 2007 yilinda cekilen War on Democracy belgeseli darbeyle ilgili ayrintili bir calismayi ve Chavez ile yapilan bir roportaji icerir Bu belgeselde darbecilerle ABD hukumeti arasindaki iliskiler incelenmektedir Kaynakca Ilgili makale 10 Subat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde 6 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca 2 Subat 1999 tarihli 27 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 1999 Anayasasinin hikayesi 3 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 13 Agustos 2004 14 Mayis 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde tarihli BBC haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 28 Aralik 2006 27 Ocak 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde tarihli PBS haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir PDVSA Yonetim Kurulu Baskani Rafael Ramirez Carreno nun ozgecmisi 28 Aralik 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 8 Nisan 2002 tarihli 9 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Chavez biyografisi 20 Eylul 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Olaylarin kronolojisi 24 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC Mundo 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Ordu birliklerinin cogu sivil gosterilere karsi askerin kullanilmasina karsi oldugu icin Avila Planina karsi cikmistir Carmona nin darbeden sonra yine orduyu siyasi muhaliflerini tasfiye icin kullanmak istedigi ortaya cikinca askerler bu kez Carmona dan desteklerini cekmistir Parish Randall Peceny Mark and Delacour Justin 2007 Venezuela and the Collective Defence of Democracy Regime in the Americas Democratization s 207 231 220 Marta Harnecker ile roportaj 9 Ocak 2003 6 Nisan 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Bart Jones Hugo The Hugo Chavez Story from Mud Hut to Perpetual Revolution 2008 s 338 Jones s 345 a b c Carmona hukumetinin aldigi kararlar 2 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Liverpool Universitesi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Portekizce Wikipedia Franciso Flores Perez maddesi 5 Kasim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir PDVSA petrol iscileri grevinde one cikan isci onderi Carlos Ortega nin hukumete dahil edilmemesi ve ordudaki hiyerarsinin cignenerek amiral Hector Ramirez in savunma bakani yapilmasi stratejik hatalar olarak degerlendirilmektedir Aporrea org sitesi gunlugu 13 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca 19 Mart 2004 tarihli Chavez in onemli destekcileri haberi 31 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ingilizce Baduel 2007 yilinda chavez karsiti muhalefete katilma karari almistir 5 Kasim 2007 tarihli 11 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde CNN haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ingilizce Baduel ile ilgili 6 Kasim 2007 tarihli 9 Subat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC haberi 8 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Ispanyolca Comite de Organizacion Politica Electoral Independiente Bagimsiz Siyasi Secim Orgut Komitesi muhalif siyasi orgut Ispanyolca Consejo Nacional de Comercio y Servicios Ulusal Finans ve Hizmet Konseyi Bankalar Birligi Venezuela ABD Finans Konseyi Ispanyolca Centro de Divulgacion del Conocimiento Economico para la Libertad Ozgurluk icin Ekonomik Bilginin Yayginlastirilmasi Merkezi Sen de katil anlamindadir ABD de faaliyet gosteren National Endowment for Democracy kurumundan mali yardim aldigi icin sorusturmaya ugramistir Basinda yolsuzluk adli makale 29 Mayis 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Ispanyolca Konuyla ilgili yazilan eser Luis Britto Garcia Investigacion de unos medios por encima de toda sospecha Ispanyolca 22 Mayis 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Olayla ilgili video goruntuleri 12 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 1994 2009 yillari arasinda Venezuela da Kuba Buyukelcisi olarak gorev yapmistir 1 5 Subat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir a b c Buyukelci olaylari anlatiyor 19 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Miami deki Salvador Romani ile 15 Kasim 2005 tarihinde yapilan roportaj 19 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Dava 2008 yilinda yeniden acilacaktir 2 19 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 11 Mart 2005 tarihli Venezuela Radyosu haberi 20 Agustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 5 Kasim 2008 tarihli haber olu kirik baglanti Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 3 Nisan 2009 tarihli 4 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde TeleSUR haberi 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Kararlarla ilgili haber 8 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Dava surecinde 5 yildir tutuklu oldugu icin saliverilir 13 Nisan 2010 tarihli haber 11 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 12 Nisan 2002 tarihli aciklamanin asil metni 5 Eylul 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ispanyolca 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir BBC haberi 11 Agustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 3 olu kirik baglanti 21 Nisan 2002 tarihli Scott Wilson imzali Washington Post haberi Ingilizce 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 21 Eylul 2009 tarihli 22 Eylul 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde El Cezire haberi 9 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir Belgesele ait link 19 Mayis 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde 10 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir 2003 2004 yillarinda belgeselin aldigi oduller arasinda Seattle Uluslararasi Film Festivalinde En iyi Belgesel Chicago Uluslararasi Film Festivalinde Gumus Hugo Avrupa Yayin Birligi Altin Link Uluslararasi Belgeselciler Birligi En Iyi Belgesel Marsilya Belgesel Film Festivalinde En Iyi Uluslararasi Belgesel Monaco Uluslararasi Film Festivalinde Altin Su Perisi Leeds Uluslararasi Film Festivalinde Seyirci Ozel Odulu sayilabilir Belgesel ile ilgili haber 26 Aralik 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde 10 Mayis 2010 tarihinde erisilmistirAyrica bakinizDis baglantilar14 Nisan 2010 tarihli Eva Golinger makalesi 25 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ingilizce 10 Mayis 2010 tarihinde erisilmistir