Çanakkale Krizi (İngilizce: Chanak Affair), Türk kuvvetlerinin 9 Eylül 1922'de İzmir'e girmesinden sonra, Eylül 1922'de İngiliz-Fransız kontrolündeki Boğazlar Tarafsız Bölgesi'ne ilerlemesiyle ortaya çıkan siyasi ve askeri bir krizdir. Bu kriz, Birleşik Krallık başbakanı David Lloyd George'un iktidarını kaybetmesine sebep oldu. Buna ek olarak, Kanada hükûmeti bu kriz ve sonrasında Birleşik Krallık'tan diplomatik olarak bağımsız davranmaya başladı. Ayrıca bu kriz İngiliz Milletler Topluluğu'na üye devletlerin dış işlerinde serbest bırakılmasının önünü açan 1931 Westminster Yasası'nın oluşmasında en önemli etkenlerden biri oldu.
Çanakkale Krizi | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Türk Kurtuluş Savaşı | |||||||
![]() 203 Filosu'nun İngiliz pilotları, 1922'de Gelibolu'ya gönderilen filonun Nieuport Nightjar avcı uçaklarından birinin motoruna bakım yapan yer personelini izliyor. | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
| ![]() ![]() ![]() | ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
| ![]() ![]() | ||||||
Kayıplar | |||||||
Yok | Yok |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsakwxUjFjbXRwYzJoZlUzUnlZV2wwWDJScGMyRnRZbWxuSlRJNFZIVnlhMmx6YUNVeU9TNXpkbWN2TWpJd2NIZ3RWSFZ5YTJsemFGOVRkSEpoYVhSZlpHbHpZVzFpYVdjbE1qaFVkWEpyYVhOb0pUSTVMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
Kriz
Türk Ordusu, 9 Eylül 1922 tarihinde İzmir'e girdikten sonra Çanakkale'den başlayan tarafsız bölge üzerinden İstanbul'a doğru ilerlemeye başladı. Birleşik Krallık Bakanlar Kurulu, 15 Eylül 1922 tarihinde bir araya geldi ve İngiliz kuvvetlerinin konumlarını koruması gerektiğine karar verdi. Ertesi gün, Dışişleri Bakanı Lord Curzon'un yokluğunda, bazı kabine bakanları Türkiye'nin Sevr Antlaşması'nı ihlal ettiği gerekçesiyle, İngiltere ve dominyonları tarafından Türkiye'yi bir savaş ilanı tebliği ile tehdit etti. 18 Eylül'de Fransa'da bu konuyu görüştükten sonra ülkesine geri dönen Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Lord Curzon, Fransa başbakanı Raymond Poincaré tarafından geri çağrıldı. 20 Eylül'de tekrar Fransa'ya gelen Curzon'a Poincaré, Çanakkale'de bulunan Fransız birliklerinin derhal geri çekilmeye başladığını bildirdi ve ateşkes yapılması için sert bir dille azarladı.
İngiliz halkı, Çanakkale'de Türklerle tekrar savaşa gitmek istemiyordu. Dominyonlar, Başbakan David Lloyd George'un bu konu hakkında danışmaması üzerine hiçbir kuvvet göndermeyeceklerini açıkladılar. Kanada Başbakanı Mackenzie King, durumun 8 yıl önce patlak veren I. Dünya Savaşı'ndan farklı olduğunu, asker gönderebilmek için Kanada Meclisi'nin karar vermesi gerektiğini açıkladı.İtalya, Romanya ve Sırbistan da Çanakkale'ye savaşmak için herhangi bir kuvvet göndermeyeceklerini açıkladılar.
23 Eylül'de toplanan Birleşik Krallık Bakanlar Kurulu, Doğu Trakya'yı Türkiye'ye terk etme kararı verdi. Bunun üzerine Türk Orduları Başkomutanı Gazi Mustafa Kemal Paşa, orduya durma emri verdi. Ayrıca ateşkes görüşmeleri için Mudanya'yı teklif etti. Taraflar, 3 Ekim'de Mudanya'da bir araya geldi. 11 Ekim'de ateşkes şartları İngilizlerin takviye kuvvet alması üzerine 2 saatlik bir gecikmeyle Birleşik Krallık tarafından kabul edildi. Türkiye, bu takviyenin herhangi bir mukavemete sebebiyet vermemesi konusunda ikna oldu.
Sonuçları
Muhafazakâr Parti, 19 Ekim 1922'de deklarasyonuyla (Carlton Club meeting) hem hükûmetten ayrıldı hem de bir sonraki seçimlere Liberal Parti'den ayrı olarak gireceğini beyan etti. Böylece Lloyd George önemli bir destekten yoksun kaldı. Ayrıca Lord Curzon, Lloyd George'tan desteğini çektiğini açıkladı. Daha sonra Lloyd George, parti siyasetinde önemli bir figür olarak dönmemek üzere başbakanlıktan istifa etti.
İngiliz ve Fransız kuvvetleri Lozan Antlaşması'nın onaylanmasının ardından, 1923 yılının yaz aylarında tarafsız bölgeden çekildi.
Kaynakça
- ^ a b Macfie, A. L. "The Chanak Affair (September–October 1922)", Balkan Studies 1979, Vol. 20 Issue 2, pp 309–341.
- ^ Dawson, Robert Macgregor. William Lyon Mackenzie King: 1874–1923 (1958) pp 401–16
- ^ (1979). "The Downfall of the Coalition: Foreign Policy". Consensus and Disunity: The Lloyd George Coalition Government 1918–1922. Oxford: Clarendon Press. ss. 302-330. ISBN .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Canakkale Krizi Ingilizce Chanak Affair Turk kuvvetlerinin 9 Eylul 1922 de Izmir e girmesinden sonra Eylul 1922 de Ingiliz Fransiz kontrolundeki Bogazlar Tarafsiz Bolgesi ne ilerlemesiyle ortaya cikan siyasi ve askeri bir krizdir Bu kriz Birlesik Krallik basbakani David Lloyd George un iktidarini kaybetmesine sebep oldu Buna ek olarak Kanada hukumeti bu kriz ve sonrasinda Birlesik Krallik tan diplomatik olarak bagimsiz davranmaya basladi Ayrica bu kriz Ingiliz Milletler Toplulugu na uye devletlerin dis islerinde serbest birakilmasinin onunu acan 1931 Westminster Yasasi nin olusmasinda en onemli etkenlerden biri oldu Canakkale KriziTurk Kurtulus Savasi203 Filosu nun Ingiliz pilotlari 1922 de Gelibolu ya gonderilen filonun Nieuport Nightjar avci ucaklarindan birinin motoruna bakim yapan yer personelini izliyor TarihEylul Ekim 1922BolgeCanakkale TurkiyeSonucAnkara Hukumeti nin zaferi Kanada Birlesik Krallik iliskileri Birlesik Krallik in aleyhinde etkilendi Mudanya Mutarekesi imzalandi Ingiliz ic siyasetinde gerginlik yasandi Birlesik Krallik basbakani Lloyd George istifa etti Ingilizler Anadolu dan geri cekildi Lozan Antlasmasi imzalandi Ingilizler Istanbul dan geri cekildi TaraflarAnkara HukumetiBirlesik Krallik Fransa Italya YunanistanKomutanlar ve liderlerMustafa Kemal Pasa Ismet Pasa Fevzi Pasa Fahrettin PasaDavid Lloyd George Winston Churchill Raymond PoincareKayiplarYokYokTurk Bogazlari nin konumlariKrizTurk Ordusu 9 Eylul 1922 tarihinde Izmir e girdikten sonra Canakkale den baslayan tarafsiz bolge uzerinden Istanbul a dogru ilerlemeye basladi Birlesik Krallik Bakanlar Kurulu 15 Eylul 1922 tarihinde bir araya geldi ve Ingiliz kuvvetlerinin konumlarini korumasi gerektigine karar verdi Ertesi gun Disisleri Bakani Lord Curzon un yoklugunda bazi kabine bakanlari Turkiye nin Sevr Antlasmasi ni ihlal ettigi gerekcesiyle Ingiltere ve dominyonlari tarafindan Turkiye yi bir savas ilani tebligi ile tehdit etti 18 Eylul de Fransa da bu konuyu gorustukten sonra ulkesine geri donen Birlesik Krallik Disisleri Bakani Lord Curzon Fransa basbakani Raymond Poincare tarafindan geri cagrildi 20 Eylul de tekrar Fransa ya gelen Curzon a Poincare Canakkale de bulunan Fransiz birliklerinin derhal geri cekilmeye basladigini bildirdi ve ateskes yapilmasi icin sert bir dille azarladi Ingiliz halki Canakkale de Turklerle tekrar savasa gitmek istemiyordu Dominyonlar Basbakan David Lloyd George un bu konu hakkinda danismamasi uzerine hicbir kuvvet gondermeyeceklerini acikladilar Kanada Basbakani Mackenzie King durumun 8 yil once patlak veren I Dunya Savasi ndan farkli oldugunu asker gonderebilmek icin Kanada Meclisi nin karar vermesi gerektigini acikladi Italya Romanya ve Sirbistan da Canakkale ye savasmak icin herhangi bir kuvvet gondermeyeceklerini acikladilar 23 Eylul de toplanan Birlesik Krallik Bakanlar Kurulu Dogu Trakya yi Turkiye ye terk etme karari verdi Bunun uzerine Turk Ordulari Baskomutani Gazi Mustafa Kemal Pasa orduya durma emri verdi Ayrica ateskes gorusmeleri icin Mudanya yi teklif etti Taraflar 3 Ekim de Mudanya da bir araya geldi 11 Ekim de ateskes sartlari Ingilizlerin takviye kuvvet almasi uzerine 2 saatlik bir gecikmeyle Birlesik Krallik tarafindan kabul edildi Turkiye bu takviyenin herhangi bir mukavemete sebebiyet vermemesi konusunda ikna oldu SonuclariMuhafazakar Parti 19 Ekim 1922 de deklarasyonuyla Carlton Club meeting hem hukumetten ayrildi hem de bir sonraki secimlere Liberal Parti den ayri olarak girecegini beyan etti Boylece Lloyd George onemli bir destekten yoksun kaldi Ayrica Lord Curzon Lloyd George tan destegini cektigini acikladi Daha sonra Lloyd George parti siyasetinde onemli bir figur olarak donmemek uzere basbakanliktan istifa etti Ingiliz ve Fransiz kuvvetleri Lozan Antlasmasi nin onaylanmasinin ardindan 1923 yilinin yaz aylarinda tarafsiz bolgeden cekildi Kaynakca a b Macfie A L The Chanak Affair September October 1922 Balkan Studies 1979 Vol 20 Issue 2 pp 309 341 Dawson Robert Macgregor William Lyon Mackenzie King 1874 1923 1958 pp 401 16 1979 The Downfall of the Coalition Foreign Policy Consensus and Disunity The Lloyd George Coalition Government 1918 1922 Oxford Clarendon Press ss 302 330 ISBN 0198224974