İtalya (İtalyanca: Italia), resmî adıyla İtalyan Cumhuriyeti (Repubblica Italiana), Güney Avrupa'da, büyük ölçüde İtalya Yarımadası üzerinde yer alan bir ülke.Akdeniz'in en büyük iki adası Sicilya ve Sardinya da İtalyan topraklarıdır. Yüzölçümü 301.340 km2 olan ülkenin kuzeyde Alpler bölgesinde Fransa, İsviçre, Avusturya ve Slovenya'yla kara sınırı vardır. Bağımsız iki Avrupa ülkesi olan Vatikan ve San Marino da İtalya'nın yarımadadaki toprakları içine sıkışmış anklav (bir başka ülkeyle tümüyle kuşatılmış) ülkelerdir. İtalya'nın ayrıca biri İsviçre (Campione), diğeriyse Tunus (Lampedusa) tarafından kara ve deniz sınırlarıyla kuşatılmış iki eksklavı bulunur. Nüfusu yaklaşık 60 milyon olan İtalya, Avrupa Birliği'nin en kalabalık üçüncü ülkesidir. Başkenti ve en büyük şehri Roma, yüzyıllar boyunca Batı uygarlığının merkezi olmuş, mimaride barok üslûbunun doğuşuna tanıklık etmiş ve eskiden beri Katolik Kilisesi'nin merkezi olmuştur.
İtalya | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||
Başkent ve en büyük şehir | Roma 41°54′K 12°29′D / 41.900°K 12.483°D | ||||||||
Resmî dil(ler) | İtalyancaa | ||||||||
Demonim | İtalyan | ||||||||
Hükûmet | Üniter parlamenter cumhuriyet | ||||||||
| |||||||||
Yasama organı | Parlamento | ||||||||
Cumhuriyet Senatosu | |||||||||
Temsilciler Meclisi | |||||||||
Oluşum | |||||||||
| |||||||||
Yüzölçümü | |||||||||
• Toplam | 301.338 km2 (71.) | ||||||||
• Su (%) | 2,4 | ||||||||
Nüfus | |||||||||
• 2023 tahminî | |||||||||
• Yoğunluk | 201,8/km2 (61.) | ||||||||
GSYİH (SAGP) | 2023 tahminî | ||||||||
• Toplam | $2,61 trilyon (13..) | ||||||||
• Kişi başına | $43.376 (29..) | ||||||||
GSYİH (nominal) | 2023 tahminî | ||||||||
• Toplam | $2,11 trilyon (8..) | ||||||||
• Kişi başına | $34.997 (25..) | ||||||||
Gini (2018) | ▼ 33.4 orta | ||||||||
İGE (2022) | çok yüksek · 30. | ||||||||
Para birimi | Euro (€)b (EUR) | ||||||||
Zaman dilimi | UTC+1 (OAS) | ||||||||
• Yaz (YSU) | UTC+2 (OAYS) | ||||||||
Trafik akışı | sağ | ||||||||
Telefon kodu | c | ||||||||
İnternet alan adı | .itd | ||||||||
|
Güney Avrupa ve Akdeniz'deki merkezi konumu nedeniyle İtalya yüzyıllar boyunca çeşitli Avrupa uygarlıklarına ev sahipliği yapmıştır. Günümüz İtalya topraklarına yayılmış en önemlileri Hint-Avrupa kökenli ve ülkeye de ismini vermiş olan İtalikler olan antik toplulukların ardından, Klasik Antik Çağ'dan başlayarak Fenikeliler ve Kartacalılar, Sicilya ve Sardinya'da koloniler kurdular;Yunanlar ise Güney İtalya'da Magna Graecia adını verdikleri bölgede yerleşimler oluşturdular. Etrüskler ve Keltler de Orta ve Kuzey İtalya'yı yurt edindiler. İtalik bir kavim olan Latinler, MÖ 8. yüzyılda ileride Roma Senatosu ve Halkı tarafından yönetilecek bir cumhuriyete dönüşecek Roma Krallığı'nı kurdular. Roma Cumhuriyeti kısa sürede İtalya Yarımadası'ndaki komşularını ele geçirdi, bunu Avrupa, Kuzey Afrika ve Asya'daki fetihler izledi. MÖ 1. yüzyıla gelindiğinde Roma İmparatorluğu, Akdeniz Havzası'nın hakim gücü haline geldi ve bölgenin önde gelen kültürel, siyasi ve dini merkezi oldu. Böylece 200 yıldan uzun süre İtalya'da hukuk, teknoloji, ekonomi, sanat ve edebiyatın atılım gösterdiği Pax Romana dönemi başladı. İtalya Romalıların anavatanı olmaya devam etse de imparatorluğun kültür, yönetim, yazı ve Hristiyanlık dini üzerindeki etkisi tüm dünyaya ulaşmıştır.
Erken Orta Çağ'da İtalya Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşü ve Kavimler Göçü'ne şahitlik etti. 11. yüzyılda çoğunlukla Kuzey ve Orta İtalya'da olmak üzere birçok şehir devleti ve denizci cumhuriyet kuruldu. Ticaret ve bankacılık ile zenginlik kazanan bu devletler modern kapitalizmin erken örneklerini oluşturdular ve Avrupa-Asya ticaret merkezleri olarak işlev gördüler, ayrıca merkezi bir yönetime bağlı olmamaları sebebiyle Avrupa'daki büyük feodal monarşilerden çok daha demokratik yönetimlere sahiplerdi. Bu dönemde Orta İtalya'nın bir bölümü teokratik Papalık Devleti'nin kontrolündeydi, Güney İtalya ise Bizans, Arap, Norman, Anjou ve Aragonlu fetihleri sebebiyle 19. yüzyıla dek feodal kalmaya devam etti.Rönesans hareketi İtalya'nın Toskana bölgesinde doğdu ve tüm Avrupa'ya yayıldı, bu dönemde hümanizm, bilim, keşif ve sanat alanında yeni bir ilgi ortaya çıktı. İtalyan kültürü canlandı, ünlü bilim insanları, sanatçılar ve hezârfenler yetişti. Orta Çağ'da İtalyan kaşifler Uzak Doğu ve Yeni Dünya'ya rotalar keşfettiler, bu keşifler Avrupa'da Coğrafi Keşifler'in başlamasına önayak oldu. Tüm bunlara karşın İtalya'nın ticari ve siyasi gücü Akdeniz'i pas geçen ticaret yollarının açılmasıyla önemli ölçüde sönümlendi. Yüzyıllar süren yabancı ülke müdahale ve fetihleri ile şehir devletlerinin kendi aralarında süregelen rekabet ve savaşlar (örneğin 15 ve 16. yüzyıllardaki İtalya Savaşları) ülkenin siyaseten parçalanmış yapısının devam etmesine yol açtı.
19. yüzyıl ortalarında yükselen İtalyan milliyetçiliği ve bağımsızlık çağrıları bir devrim dönemi başlattı. Yüzyıllar süren yabancı hakimiyeti ve bölünmüşlüğün ardından İtalyan devletleri 1861'de birleşti ve İtalya Krallığı kuruldu. 19. yüzyıl sonlarından 20. yüzyıl başlarına dek İtalya'nın özellikle kuzeyi hızlı bir şekilde sanayileşti ve dünya çapında sömürgeler elde etti, ancak güney bu sanayileşmenin (dışında bırakıldı) ve yoksul kalmaya devam etti. Bu durum dünya çapındaki İtalyan diasporasının oluşmasına zemin hazırladı.I. Dünya Savaşı'nın sonunda dört ana İtilaf devletinden biri olmasına rağmen, İtalya bir ekonomik kriz ve çalkantı dönemi yaşadı. 1922'de ülke faşist diktatörlük yönetimi altına girdi. II. Dünya Savaşı'na Mihver Devletleri safında katılan İtalya; mağlubiyet, ekonomik yıkım ve İtalyan İç Savaşı'yla yüzleşti. Ülkenin Alman işgalinden kurtarılması ve İtalyan direniş hareketinin güçlenmesini takiben monarşi lağvedildi, demokratik bir cumhuriyet kuruldu ve uzun süreli bir ekonomik büyüme dönemi yaşandı. Böylece İtalya yüksek gelişmişlik seviyesine ulaştı.
Günümüzde İtalya, parlamenter demokrasi ile yönetilmekte olan üniter bir cumhuriyettir ve ülkelerin kişi başına nominal gayrisafi yurt içi hasıla sıralamasında yirminci,insanî gelişme endeksi sıralamasında yirminci, yaşam kalitesi endeksinde sekizinci sırada yer alan gelişmiş bir ülkedir. Beklenen yaşam süresi, yaşam kalitesi, sağlık hizmetleri ve eğitimde ön sıralardadır. Uluslararası ilişkilerde hem bölgesel, hem de büyük güç kabul edilen İtalya, bölgesel ve küresel ekonomik, askerî, kültürel ve diplomatik ilişkilerde önemli bir role sahiptir.
İtalya, 1957 yılında başkent Roma'da imzalanan Roma Antlaşması'yla kurulan ve daha sonra Avrupa Birliği ismini alacak olan Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun kurucu ve lider üyelerindendir. G8, NATO, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü, Avrupa Konseyi ve Schengen Antlaşması'nın da katılımcılarındandır. İtalya tarih boyunca birçok icat ve keşfe kaynaklık etmiş; küresel bir sanat, müzik, edebiyat, felsefe, bilim, teknoloji ve moda merkezi olmuştur. Sinema, mutfak, spor, hukuk, bankacılık ve ticaret alanlarını derinden etkilemiştir. Kültürel zenginliğinin bir yansıması olarak 55 adet ile en çok Dünya Mirası'na sahip olan ülkedir. Ayrıca en çok ziyaret edilen ülkeler sıralamasında beşinci sıradadır.
Etimoloji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJNEwxSnZiV0Z1U1hSaGJIa3VjRzVuTHpJeU1IQjRMVkp2YldGdVNYUmhiSGt1Y0c1bi5wbmc=.png)
İtalya sözcüğünün kökeni (İtalyanca: Italia) Latince Italia sözcüğüne dayanmaktadır. Ancak başlı başına bu sözcüğün ne anlama geldiği belirsizdir. Yaygın biçimde inanılan savlardan biri, İtalya sözcüğünün antik dönemlerde Campania bölgesinin kuzeyinde yaşayan toplumların dili aracılığıyla Antik Yunancadaki Víteliú (anlam olarak genç sığır, Latince: Vitulus - buzağı) sözcüğünden geldiğini öne sürmektedir. Víteliú sözcüğü ise hayvanlar tanrısı Mars adına verilmiştir. Büyük olasılıkla bununla ilgili olarak boğa figürü uzun yıllar güneydeki İtalyan boylarının simgesi olmuş ve çoğunlukla Roma'nın kurt figürünü boynuzlarken betimlenmiştir. Bu betimlemeler bağımsız İtalya'nın simgesi olarak Samnit Savaşları'nda sık sık kullanılmıştır.
İtalya adı önceleri yalnızca, bugünkü İtalya'nın güneyindeki bir bölgeyi anlatmak için kullanılıyordu. Sirakuzalı Antiochus'a göre bu ad Calabria yarımadasının (o dönemki adıyla Bruttium) güney kesimleri için kullanılıyordu. Zamanla İtalya adı çevre bölgeleri de kapsayacak biçimde geniş bir kullanım alanı edindi. Antik Yunanistanlılar da bu adı daha geniş bir bölge için kullandılarsa da bu adın tüm yarımadayı anlatacak biçimde kullanılması ancak Romalıların bölgeyi ele geçirmesiyle oldu.
Tarihçe
Tarih Öncesi ve Antik çağ
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjMUwwVjBjblZ6WTJGdVgxQmhhVzUwYVc1blh6RXVhbkJuTHpJMU1IQjRMVVYwY25WelkyRnVYMUJoYVc1MGFXNW5YekV1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Monte Poggiolo'dan 850,000 yıl öncesine dayanan binlerce Alt Paleolitik eser ele geçirildi.
İtalya Yarımadasındaki Neanderthal insan varlığının izleri bu İtalik kavimlerin yarımadaya ulaşmalarından önce, 200,000 yıl öncesi Yeni Taş Çağı'na (Orta Palaeolitik dönem) kadar dayanır.
Modern insanlar ise yaklaşık 40,000 yıl önce Riparo Mochi'de ortaya çıktı. Bu döneme ait arkeolojik sit alanları arasında Addaura mağarası, Altamura, Ceprano ve Gravina in Puglia yer alır.
Lombardiya'daki Val Camonica vadisinde MÖ 8,000 yılında kayalara oyulmuş resimler bulunmuştur. MÖ 1,500-1,100 yılları civarında kuzey İtalya'da izlerine rastlanan Terramare kültürü ise Tunç Çağına ait balta, kılıç ve hançer gibi cisimlerle günümüze kadar ulaşmıştır.
Demir Çağının örnekleri ise MÖ 11.-7. yüzyıllar arasında Toskana civarında yerleşmiş Villinova kültürüne aittir.
MÖ 800 yılından sonra ortaya çıkan Etrüskler İtalya yarımadasında Antik Roma kültüründen önce ortaya çıkmış en önemli kültürdür. Etrüsklerin kökeni hakkında birçok değişik hipotez mevcuttur. Konuştukları dilin bir Hint-Avrupa dili olmadığı bilinmektedir.
Roma öncesi İtalya'nın Antik halkları - Umbrianlar, Latinler (Romalılardan ortaya çıkan), Volsci, Oscanlar, Samnitler, Sabinler, Keltler, Ligurler, Veneti, Iapygianlar ve diğerleri – Proto Hint-Avrupalı halklarıydı, bunların çoğu özellikle İtalikler grubuna aitti.
Muhtemel Hint-Avrupalı olmayan veya Hint-Avrupa öncesinin mirası başlıca tarihi halklar, orta ve kuzey İtalya'nın Etrüskleri, Elymianlar ve Sicilya'daki Sicani ve Nurajik uygarlığını doğuran tarih öncesi Sardinyalılardı.
Belirsiz dil ailelerinden ve olası Hint-Avrupa kökenli olmayan diğer eski topluluklar arasında Raetialı halkı ve dünyadaki en büyük tarih öncesi petroglif koleksiyonları olan Valcamonica Kaya Resimleri ile bilinen Cammuni yer alır.
1991'de Güney Tirol’in Similaun buzulunda 5,000 yaşında (MÖ 3400 ile 3100 arasında, Bakır Çağı) olduğu belirlenen Buz Adam Ötzi olarak bilinen iyi korunmuş bir doğal mumya keşfedildi.
İlk yabancı sömürgeciler, Sicilya ve Sardunya kıyılarında başlangıçta sömürgeler ve çeşitli emporiumlar kuran Fenikeliler'di. Bunlardan bazıları kısa sürede küçük şehir merkezleri haline geldi ve antik Yunan kolonilerine paralel olarak geliştirildi; ana merkezler arasında Sicilya'daki Motya, Zyz (modern Palermo), Soluntum ve Sardunya'daki Nora, Sulci ve Tharros şehirleri vardı.
İÖ 17. ve 11. yy’lar arasında Miken Yunanları İtalya ile temaslar kurdu ve İÖ 8. ve 7. yy.’larda Magna Graecia olarak bilinen İtalya Yarımadasının güney kısmında ve Sicilya’nın tüm kıyılarında birkaç Yunan kolonisi kuruldu.
İyonyalı yerleşimciler Elaia, , Rhegion, Nakşa, Zankles, Hymera ve Katanya’yı kurdular. Dorik koloniciler Taras, Siraküza, Megara Hyblaia, Leontinoi, Agrigento, Gela kurdu; Siraküzalılar Ankón ve Adria'yı kurdu; megarese Selinunte’yi kurdu. Akalar Sybaris, Poseidonia, Kroton, Lokroi Epizephyrioi ve Metapontum kurdu; tarantini ve thuriotlar Herakleia'yı buldu. Yunan kolonizasyonu, İtalik halkları demokratik yönetim biçimleriyle ve yüksek sanatsal ve kültürel ifadelerle ilişkiye soktu.
Antik Roma
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVekwwTnZiRzl6YzJWMWJWOXBibDlTYjIxbEpUSkRYMGwwWVd4NVh5MWZRWEJ5YVd4Zk1qQXdOeTVxY0djdk1qVXdjSGd0UTI5c2IzTnpaWFZ0WDJsdVgxSnZiV1VsTWtOZlNYUmhiSGxmTFY5QmNISnBiRjh5TURBM0xtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBd0wxSnZiV0Z1WDBWdGNHbHlaVjlVY21GcVlXNWZNVEUzUVVRdWNHNW5MekkxTUhCNExWSnZiV0Z1WDBWdGNHbHlaVjlVY21GcVlXNWZNVEUzUVVRdWNHNW4ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprMEwxSnZiV0Z1WDBsMFlXeDVMbWRwWmk4eU1qQndlQzFTYjIxaGJsOUpkR0ZzZVM1bmFXWT0uZ2lm.gif)
Roma, MÖ 753'te kurulmuş, orta İtalya Tiber nehri sığlığının çevresinde bir yerleşimdir. 244 yıl boyunca Roma’nın monarşik sistemi önce Latin ve Sabine kökenli hükümdarlar, sonra da Etrüsk krallarınca yönetildi.
Geleneğe göre yedi kral gelmiştir: Romulus, Numa Pompilius, Tullus Hostilius, Ancus Marcius, Tarquinius Priscus, Servius Tullius ve Lucius Tarquinius Superbus.
MÖ 509'da Romalılar son kralı kovdu onun yerine Senato ve Halk (SPQR) hükûmetini tercih ederek oligarşik cumhuriyet kurdu.
Roma kentinin kendi Etrüsk topraklarına dâhildi.
MÖ 396 yılında Etrüsklerin en büyük kenti olan Veio kentinin Romalılar tarafından istila edilmesiyle sona eren bu uygarlık Roma kültürüne damgasını vurmuş, Roma kültürü, mimarisi ve sanatına büyük bir etki yapmıştır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWakwxSnZiV0Z1WDBWdGNHbHlaVjkzYVhSb1gyUnBiMk5sYzJWelgybHVYelF3TUY5QlJDNXdibWN2TWpJd2NIZ3RVbTl0WVc1ZlJXMXdhWEpsWDNkcGRHaGZaR2x2WTJWelpYTmZhVzVmTkRBd1gwRkVMbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
8. ve 7. yüzyıllarda İtalya Yarımadası'nın güney kıyılarında ve Sicilya Adası'nda Yunan sömürge şehirleri kurulmuş ve bu bölgelere yoğun olarak Yunanlar yerleşmiştir. Daha sonraları bu nedenle Romalılar bu bu bölgeye Magna Graecia (Türkçe: Büyük Yunanistan) adını vermişlerdir.
Antik Roma MÖ 8. yüzyılda küçük bir tarım köyü olarak kurulmuş ancak yüzyıllar geçtikçe büyüyerek bütün Akdeniz'i çevreleyen muazzam bir uygarlık hâlini almıştır. Ele geçirdiği bölgelerde hâkim olan Yunan kültürüyle Roma kültürü birleşerek ortak bir uygarlık oluşturmuş; hukuk, devlet yönetimi, sanat ve felsefede bugün çağdaş Avrupa uygarlığının temelini oluşturan bir zemin yaratmıştır. Yaklaşık 12 yüzyıl boyunca varlığını sürdürmüş olan Roma uygarlığı bir monarşiden oligarşi ve cumhuriyetin bileşimi bir demokrasiye ve daha sonra da otokratik bir imparatorluğa dönüşmüştür. Roma İmparatorluğu zaman içinde düşüşe geçmiş ve çökmüştür. Hispania, Galya ve İtalya'yı içine alan batı imparatorluğu 5. yüzyılda bağımsız krallıklara bölündü. Batı imparatorluğunun 476 yılında sona ermesi Roma'nın yıkılışı ve Orta Çağın başlangıç tarihi kabul edilir.
Orta Çağ
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJObEwwRnBjM1IxYkdZbE1qZHpYMGwwWVd4NUxXVnVMbkJ1Wnk4eU1qQndlQzFCYVhOMGRXeG1KVEkzYzE5SmRHRnNlUzFsYmk1d2JtYz0ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVNUwwcDFjM1JwYm1sbGJsODFNamN0TlRZMUxuTjJaeTh5TWpCd2VDMUtkWE4wYVc1cFpXNWZOVEkzTFRVMk5TNXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşü'nden sonra, İtalya Odoacer krallığı'nın egemenliği altına girdi ve ardından Ostrogotlar tarafından ele geçirildi. 6. yüzyılda Bizans İmparatoru Justinianus tarafından İtalya‘nın kısa süreli yeniden fethinden sonra İtalya içlerine yeni bir Germen boyu dalgası başladı.
Aynı yüzyılın sonlarında başka bir Germen kabilesi, Lombardlar'ın işgali Bizans varlığını Ravenna Eksarhlığı'nın arka bölgesine indirdi ve sonraki 1,300 yıl boyunca yarımadanın siyasi birliğinin bitişini başlattı. Yarımadanın işgalleri, barbar krallıklarının düzensiz bir şekilde birbirini takip etmesine ve "karanlık çağlar" olarak adlandırılmasına neden oldu. Lombard krallığı daha sonra 8. yüzyılın sonlarında Şarlman tarafından Frank Krallığı'na katıldı. Franklar ayrıca orta İtalya'da Papalık Devletleri'nin oluşumuna da yardımcı oldular.
13. yüzyıla kadar, İtalyan siyasetine Kutsal Roma İmparatorları ile Papalık arasındaki ilişkiler hakimdi, İtalyan şehir devletlerinin çoğu anlık kazanç için ilkinin (Ghibellinolar) veya ikincisinin (Guelfolar) yanında yer aldı.
Yüzyıllar boyunca Bizans orduları, Arapların, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun ve Papalık Devleti'nin birleşik bir İtalyan Krallığı kurmasını engelleyecek güçteydi. Ancak Bizans aynı zamanda Roma İmparatorluğu'nun eski topraklarını yeniden ele geçirecek güçten de yoksundu. Yine de Orta Çağ boyunca İtalya üzerindeki güç dengeleri çeşitli devlet ya da hanedanlar arasında değişkenlik gösterdi.
İtalya'nın bölgeleri 19. yüzyıla kadar ya bağımsız yönetimler olarak kaldı ya da komşu devletlerin yönetimleri altındaydı. Bu otorite boşluğu sırasında İtalyan şehirlerinde anarşik koşullar hüküm sürüyordu ve şehirler derebeylik düzenine göre birbirlerinden ayrılmış biçimde yönetiliyordu. İtalya bu dönemde ticaret cumhuriyetleriyle ünlenmişti. Bu şehir devletleri oligarşiye göre yönetilen tüccarların ayrıcalık sahibi olduğu yönetimlerdi. Venedik, Cenova, Pisa Amalfi ve Ankona bu dönemin deniz ticareti konusunda öne çıkan şehirleridir.
Sağ: Cenevizlilerin ticaret yolları ve kolonileri (kırmızı) ve Venedik (yeşil) imparatorlukları
Özellikle Venedik ve Cenova ticarette Avrupa'nın Doğu'ya açılan kapılarıydı. Venedik, yöreye özgü bir tür camın üretilmesi ile ünlüydü. Floransa, ipek, yün, bankacılık ve mücevheratın önde gelen merkezlerindendi. Denizcilikte ileri bu şehir devletleri ayrıca Doğu'ya düzenlenen Haçlı Seferlerinde de başı çeken güçlerdi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJd0wwMWhjbU52WDFCdmJHOWZUVzl6WVdsalgyWnliMjFmVUdGc1lYcDZiMTlVZFhKemFTNXFjR2N2TVRjd2NIZ3RUV0Z5WTI5ZlVHOXNiMTlOYjNOaGFXTmZabkp2YlY5UVlXeGhlbnB2WDFSMWNuTnBMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
İtalya, Avrupa'da ticari devrime yol açan büyük ekonomik değişiklikleri ilk kez hissetti: Venedik Cumhuriyeti, Bizans İmparatorluğu'nu yenmeyi başardı ve Marco Polo'nun Asya'ya yaptığı yolculukları finanse etti; ilk üniversiteler İtalyan şehirlerinde kuruldu ve Thomas Aquinas gibi akademisyenler uluslararası üne kavuştu; Sicilyalı I. Frederick, İtalya'yı geçici olarak Kutsal Roma İmparatorluğu ve Kudüs Krallığı'nı içeren bir saltanatın siyasi-kültürel merkezi yaptı; Kapitalizm ve bankacılık aileleri, Dante ve Giotto'’nun 1300 civarında aktif olduğu Floransa'da ortaya çıktı.
Kara ölüm olarak da anılan 1348 tarihli veba salgını, İtalya nüfusun neredeyse üçte birini yok ederek İtalya'nın tarihine damgasını vurdu. Bu salgının yaralarının sarılmasının ardından İtalyan şehirleri gerek ticaret gerekse ekonomi alanında büyüdü. Bu iyileşme durumu daha sonra gerçekleşen hümanizm ve Rönesans hareketine ortam hazırladı.
Erken Modern
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFd0wwbDBZV3hwWVY4eE5EazBMV1Z6TG5OMlp5OHhOVEJ3ZUMxSmRHRnNhV0ZmTVRRNU5DMWxjeTV6ZG1jdWNHNW4ucG5n.png)
Orta Çağ'ın sonlarında İtalya daha da küçük şehir devletlerine ve bölgelere bölündü: Napoli Krallığı İtalya'nın güneyinde etkili olan bir güçtü, Floransa Cumhuriyeti ve Papalık Devleti orta İtalya'yı yönetmekteydi, Cenova ve Milano kuzey ile batıda söz sahibi olan güçlerdi, Venedik ise doğu İtalya'da etkiliydi. 15. yüzyıl İtalya'sı Avrupa'nın en yoğun nüfuslu bölgelerindendi ve sanatta Rönesans hareketinin de doğum yeridir. Dante Alighieri (1265-1321), Francesco Petrarch (1304-1374) ve Giovanni Boccaccio (y. 1313-1375)'nun yazıları ve Giotto di Bondone (1267-1337)'nin resimleriyle özellikle de Floransa bu kültür-sanat hareketinin merkezi olarak görülmektedir. Bu dönemde ve gibi düşünürler kütüphanelerde Plato, Aristo, Öklid, Ptolemy, Cicero ve Vitruvius gibi ünlü Antik Yunan filozoflarının yapıtlarını incelemişlerdir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprMUwwTnZiSFZ0WW5WelgxUmhhMmx1WjE5UWIzTnpaWE56YVc5dUxtcHdaeTh5TWpCd2VDMURiMngxYldKMWMxOVVZV3RwYm1kZlVHOXpjMlZ6YzJsdmJpNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoaEwwbDBZV3g1WHpFM09UWXVjM1puTHpJeU1IQjRMVWwwWVd4NVh6RTNPVFl1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
1494 yılında Fransa Kralı VIII. Charles, İspanya'yı ele geçirebilmek amacıyla 16. yüzyıla dek sürecek olan saldırı dizisinin ilk ayağını başlattı. Bu saldırılar ve rekabet sonunda İspanya Cateau-Cambrésis Antlaşması'yla galip taraf oldu. Böylece İspanya, Milan Düklüğü ve Napoli Krallığı üzerinde egemen güç durumuna geldi. Daha sonra İtalya üzerindeki etkili güç olma durumu, Utrech Antlaşması'yla Avusturya'ya geçti. Avusturya etkisi altında İtalya'nın kuzeyinde güçlü bir ekonomik dinamizm ve entelektüel canlılık oluştu. Fransız Devrimi ve Napolyon Savaşları (1796-1815) İtalyanlar arasında eşitlik, demokrasi, hukuk ve ulus olma bilinci gibi düşünceler uyandırdı.
Birleşme
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkaUwwZGhjbWxpWVd4a2FWOGxNamd4T0RZMkpUSTVMbXB3Wnk4eE5UQndlQzFIWVhKcFltRnNaR2xmSlRJNE1UZzJOaVV5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSbEwwbDBZV3g1WHpFNE5ETmZaR1V1YzNabkx6SXlNSEI0TFVsMFlXeDVYekU0TkROZlpHVXVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
19. yüzyılın ilk yıllarında İtalya I. Napolyon tarafından işgal edilerek Fransız etkisi altına girdi. Viyana Kongresi İtalya'nın Fransız işgalinden önce yöneten hanedanlara geri verilmesini öngörüyordu. Böylece Papalık Devleti, Sardinya-Piemonte Krallığı, , ve Lombardiya-Venedik Krallığı tekrar kuruldu. Ancak Carbonari adı verilen gizli dernekler İtalya'nın birleşmesi için çalışmaya başladılar. Giuseppe Mazzini ve Giuseppe Garibaldi birleşme hareketinin öncüleri arasında yer alıyorlardı. Ayrıca Sardinya kralı II. Vittorio Emanuele de bu birleşme hareketini destekleyenler arasındaydı.
1848 yılında Lombardiya Avusturya'nın elinde bulunuyordu. İtalya'yı birleştirmek konusunda Fransa'nın desteğini almayı başaran İtalya, 1859'da Fransa ile birlikte Avusturya'yı mağlup etti ve 11 Kasım 1859'da Avusturya ile Piemont arasında Zürih'te barış antlaşması yapıldı. Buna göre; Avusturya, Lombardiya'yı Piemont'ye verdi. Venedik dâhil olmak üzere diğer İtalyan Devletleri arasında bir konfederasyon oluşturulması ve konfederasyonun fahri başkanının papa, fiilî başkanının Piemont olması kabul edildi. Bir süre sonra Kuzey İtalya'daki küçük devletler de Piemont'ye katılma kararı aldılar. Böylece bütün Kuzey ve Orta İtalya Piemont'ye katılmış oldu. 1870'te Roma ve 1886'da Venedik, İtalya birliğine dâhil oldular. Bunların da katılımı sonucu İtalyan Millî Birliği tamamlanmış oldu. İtalya Krallığı kuruldu.
Liberal dönem
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSakwxWnBZM1J2Y2tWdGJXRnVkV1ZzTWk1cWNHY3ZNVE01Y0hndFZtbGpkRzl5UlcxdFlXNTFaV3d5TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRNUwxUjFiV2x1Wld4c2J5VXlRMTlNYjJSdmRtbGpiMThsTWpneE9ESTBMVEU1TURjbE1qbGZMVjlEWVhadmRYSmZZM0p2Y0hCbFpDNXFjR2N2TVRVNGNIZ3RWSFZ0YVc1bGJHeHZKVEpEWDB4dlpHOTJhV052WHlVeU9ERTRNalF0TVRrd055VXlPVjh0WDBOaGRtOTFjbDlqY205d2NHVmtMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Yeni İtalya Krallığı Büyük güç elde etti. 1848 tarihli Sardinya Krallığı Anayasası Albertine Tüzüğü, 1861'de tüm İtalya Krallığını kapsayacak şekilde genişletildi ve yeni devletin özgürlüklerini sağladı. Ancak seçim yasaları mülksüz olanlara ve eğitimsiz sınıflara oy kullanma hakkı vermedi.
Yeni krallık hükûmeti, liberal güçlerin hakim olduğu parlamenter anayasal monarşi çerçevesinde kuruldu. Kuzey İtalya hızla sanayileşirken, Güney ve Kuzey'in kırsal bölgeleri az gelişmiş ve aşırı nüfuslu kaldı. Bu durum milyonlarca insanı yurt dışına göç etmeye zorlyarak büyük ve etkili bir diaspora'yı ateşledi. İtalyan Sosyalist Partisi geleneksel liberal ve muhafazakar düzene meydan okuyarak sürekli olarak gücünü artırdı.
19. yüzyılın son yirmi yılından başlayarak İtalya, Doğu Afrika'da Eritre ve Somali, Kuzey Afrika'da Trablusgarp ve Sirenayka (daha sonra Libya kolonisinde birleşti) ve On iki ada'yı yönetimi altına alarak bir sömürge gücü haline geldi. 2 Kasım 1899'dan 7 Eylül 1901'e kadar İtalya, Çin'deki Boxer Ayaklanması sırasında Sekiz Devlet İttifak kuvvetlerine katıldı. 7 Eylül 1901'de Tientsin'deki imtiyaz ülkeye devredildi ve 7 Haziran 1902'de imtiyaz İtalyanların mülkiyetine alındı ve bir konsolos tarafından yönetildi.
1913'te erkeklere genel oy hakkı kabul edildi. Giovanni Giolitti'nin 1892 ve 1921 yılları arasında beş kez başbakanlık yaptığı savaş öncesi dönem, İtalyan toplumunun ekonomik, endüstriyel ve politik-kültürel modernleşmesiyle nitelendi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGa0wxWnBkSFJ2Y21saGJtOWZRV3gwWVhKbFgyUmxiR3hoWDFCaGRISnBZVjh5TURFekxUQTVMVEUyTG1wd1p5OHlOakJ3ZUMxV2FYUjBiM0pwWVc1dlgwRnNkR0Z5WlY5a1pXeHNZVjlRWVhSeWFXRmZNakF4TXkwd09TMHhOaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
İtalya, ulusal birliği tamamlamak amacıyla 1915'te I. Dünya Savaşı'na girdi: bu nedenle askerî eylemleri 1848 devrimleri sırasında Birinci İtalyan Bağımsızlık Savaşı ile başlayan, ikincisinde İtalya'nın birleşmesi'nin sonucunu tanımlayan tarihyazımsal bir perspektifte, Birinci Dünya Savaşı'na İtalyan müdahalesi aynı zamanda Dördüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı olarak kabul edilir.
Alman İmparatorluğu ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu ile Üçlü İttifak'a katılan İtalya, 1915'te Batı İç Karniola, eski Avusturya Littoral, Dalmaçya ve yanı sıra Osmanlı İmparatorluğu'nun bazı bölgeleri de dahil olmak üzere önemli toprak kazanım vaadi'yle İtilaf Devletleri'yle birlikte I. Dünya Savaşı'na girdi. Ülke, "Dört Büyük" üst düzey müttefik güçten birisi olarak zafere katkı yaptı. İtalyan ordusu Alpler'de uzun bir yıpratma savaşında sıkışıp kalmış, çok az ilerlemeyle ağır kayıplar vermişti bu yüzden başlarda İtalyan Cephesi'ndeki savaş sonuçsuz kaldı. Ancak, ordunun yeniden düzenlenmesi ve '99 Boys'un (Ragazzi del '99, 1899 doğumlu ve 18 yaşına giren tüm erkekler) askere alınması, İtalya'nın Monte Grappa gibi büyük savaşlarda ve Piave nehrindeki birçok savaşta daha etkili zaferler kazanmasına yol açtı. Sonunda Ekim 1918'de İtalyanlar, Vittorio Veneto'nun zaferiyle sonuçlanan büyük bir saldırı başlattı. Bollettino della Vittoria ve Bollettino della Vittoria Navale tarafından ilan edilen İtalyan zaferi, İtalyan Cephesindeki savaşın sonunu işaret ederek, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun dağılmasını sağladı ve Birinci Dünya Savaşı'nın iki haftadan kısa bir süre sonra sona ermesinde esasen etkili oldu. İtalyan silahlı kuvvetleri Afrika cephelerinde, Balkan cephelerinde, Ortadoğu cephelerinde ve ardından İstanbul'un İşgali'nde yer aldı.
Savaş sırasında 650.000'den fazla İtalyan askeri ve bir o kadar da sivil öldü ve krallık iflasın eşiğine geldi. Saint-Germain Antlaşması (1919) ve Rapallo Antlaşması (1920), , Julian March, İstirya, Kvarner ve Dalmaçya şehri Zadar'nın ilhakına izin verdi. Sonraki Roma Antlaşması (1924), Rijeka şehrinin İtalya'ya ilhakına yol açtı. İtalya, Londra Antlaşması (1915) tarafından vadedilen diğer bölgeleri almadı. Bu nedenle bu sonuç kötü bir zafer olarak kınandı. Parçalanmış zafer retoriği Benito Mussolini tarafından benimsendi ve İtalyan faşizminin yükselişine yol açarak Faşist İtalya'nın propagandasında kilit nokta oldu. Tarihçiler, parçalanmış zaferi faşistler tarafından İtalyan emperyalizmini körüklemek ve I. Dünya Savaşı sonrasında liberal İtalya'nın başarılarını karartmak için kullanılan bir "siyasi efsane" olarak görürler. İtalya ayrıca Milletler Cemiyeti'nin yürütme konseyinde daimi bir sandalye kazandı.
Faşist rejim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNNEwwUjFZMlZmUW1WdWFYUnZYMDExYzNOdmJHbHVhUzVxY0djdk1UZ3djSGd0UkhWalpWOUNaVzVwZEc5ZlRYVnpjMjlzYVc1cExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJabUwwVjJiMngxZEdsdmJsOXZabDlHY21GdVkyOHRTWFJoYkdsaGJsOWliM0prWlhJdWFuQm5Mekl5TUhCNExVVjJiMngxZEdsdmJsOXZabDlHY21GdVkyOHRTWFJoYkdsaGJsOWliM0prWlhJdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjd0wwRnNaRzlmVFc5eWIxOWljaTVxY0djdk1UVXdjSGd0UVd4a2IxOU5iM0p2WDJKeUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
I. Dünya Savaşı'nın neden olduğu yıkımdan sonra oluşan karışıklık ortamında, 1917 Ekim Devrimi'nin ateşlediği hareketlilik anarşi ve kargaşa ortamı yarattı. Sosyalist bir devrimden kaygı duyan liberal görüşler Benito Mussolini önderliğinde Ulusal Faşist Parti'yi kurdular. Ekim 1922'de faşistler krala karşı bir darbe girişiminde bulundu. Kral, ordularına darbeci güçlere karşı koymamaları yönünde buyruk verdi ve Mussolini ile iş birliği yapma yoluna gitti. Bunu izleyen birkaç yıl içinde Mussolini tüm siyasi partileri kapattı ve birtakım kişisel özgürlükleri kısıtlayarak kendi diktatörlük rejimini ilân etti. 1935'te İtalya Habeşistan'ı görece uzun süren bir direniş sürecinin ardından işgâl edince Milletler Cemiyeti olaya müdâhil oldu. Buna karşılık Faşist İtalya, Nazi Almanyası ile anlaşma ve iş birliği yoluna gitti. Nazi Almanyası ile ilk antlaşma 1936 yılında yapıldı. Ardından 1938'de Çelik Paktı geldi. İspanya İç Savaşı'nda İtalya, Franco'yu sonuna kadar destekledi. Avusturya'nın ve Çekoslovakya'nın Almanya'ya bağlanması girişimlerinde de Hitler'e destek verdi.
İtalya, 1940'ta savaşa katıldı. Kuzey Afrika'da başarılı oldular ancak Yunanistan'ın işgalinde İtalyan birlikleri Yunan direnişçilere karşı yenilgiler aldı. Macaristan Başbakanı 4 Nisan 1943'te Mussolini'yi ziyaret etmiş ve ona Mihver İttifakı üyeleri olan İtalya, Finlandiya ve Macaristan'ın Almanya'dan daha bağımsız bir çizgi belirleyebilmek için işbirliği yapmalarını önermişti. Mussolini bu öneriyi reddetti. Amerikan ve İngiliz birlikleri 1943'te Sicilya'ya çıktı. Aynı yıl İtalya'nın güneyini ele geçirdiler ve Mussolini, başbakanlık görevinden alınarak hapsedildi. Alman paraşütçüler Mussolini'yi kurtardı ve Mussolini İtalya'nın kuzeyinde İtalyan Sosyal Cumhuriyeti'ni kurdu. 1945'te İtalya'nın kuzeyi de kaybedildi ve bunun üzerine Mussolini İtalya'dan kaçmaya çalıştı ancak komünist partizanlarca yakalanarak kurşuna dizildi.
Cesedi daha sonra Milano'ya götürüldü ve burada herkesin görmesi ve öldüğünü teyit etmesi için bir benzin istasyonuna baş aşağı asıldı.
Düşmanlıklar, 29 Nisan 1945'te İtalya'daki Alman kuvvetleri teslim olmasıyla sona erdi. Çatışmada yaklaşık yarım milyon İtalyan (siviller dahil) öldü, toplum bölündü ve İtalyan ekonomisi neredeyse tamamen yok edildi; 1944'te kişi başına düşen gelir, 20. yüzyılın başından bu yana en düşük noktasındaydı. 2. Dünya Savaşı'nın sonuçları, son yirmi yıldır Faşist rejimi onaylayan monarşiye karşı İtalya'yı da kızdırdı. Bu hayal kırıklıkları, İtalyan cumhuriyetçi hareketinin yeniden canlanmasına katkıda bulundu.
Cumhuriyet dönemi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJM0wwRnNZMmxrWlY5a1pWOUhZWE53WlhKcFh6SXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVUZzWTJsa1pWOWtaVjlIWVhOd1pYSnBYekl1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
İtalya, Festa della Repubblica olarak kutlanan 2 Haziran 1946'da yapılan 1946 İtalya anayasa referandumu günü sonrasında cumhuriyet oldu. Bu, İtalyan kadınlarının ulusal düzeyde ilk kez ve bazı şehirlerde birkaç ay önce yapılan yerel seçimler dikkate alındığında genelde ikinci oy kullanmasıydı.
III. Vittorio Emanuele'ün oğlu II. Umberto tahttan çekilmek zorunda kaldı ve sürgüne gönderildi. Cumhuriyet Anayasası 1 Ocak 1948'de onaylandı. 1947 İtalya ile Barış Antlaşması uyarınca, İstirya, Kvarner, Julian March'ın çoğu ve Dalmaçya şehri Zadar Yugoslavya tarafından ilhak edildi. Bu ilhak, 230.000 ila 350.000 yerel etnik İtalyan (İstrian İtalyanlar ve Dalmaçyalı İtalyanlar) ve diğer etnik Sloven, etnik Hırvat ve etnik İstro-Rumenlerden oluşan ve İtalyan vatandaşlığında kalmayı seçmesine neden olan Istrian-Dalmaçya göçüne neden oldu. Daha sonra, Trieste Serbest Bölgesi iki vilayet arasında bölündü. İtalya ayrıca tüm sömürge mülklerini kaybetti ve İtalyan İmparatorluğu'nu sona erdi. 1950'de İtalyan Somalisi, 1 Temmuz 1960'a kadar İtalyan yönetiminde Somali İtalyan Vesayet Bölgesi haline getirildi. Bugün geçerli olan İtalya sınırı, Trieste'nin İtalya'ya resmen yeniden ilhak edildiği 1975'ten beri vardır.
Olası bir komünist iktidarı ele geçirme korkusu, Alcide De Gasperi liderliğindeki Hıristiyan Demokratların ezici zafer kazandığı 18 Nisan 1948'deki ilk genel seçim sonucunda çok önemliydi. Sonuçta 1949'da İtalya NATO'ya üye oldu.
Marshall Planı 1960'ların sonlarına kadar genellikle "Ekonomik Mucize" denilen sürekli ekonomik büyüme dönemi yaşayan İtalyan ekonomisinin canlanmasına yardım etti. 1950'lerde İtalya, 1952'de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulmasının ve ardından 1958'de Avrupa Ekonomik Topluluğu ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu'nun oluşturulmasının ardından Avrupa Topluluklarının altı kurucu ülkesinden biri oldu. 1993 yılında, bunlardan eski ikisi Avrupa Birliği'ne dahil edildi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGaEx5VkVNQ1ZCTUNWRU1DVkNPQ1ZFTUNWQ1F5VkVNU1U0TVNWRU1TVTRReVZFTUNWQ1FTVkVNQ1ZDT0NWRU1DVkNPVjhsUkRBbFFqUWxSREFsUWtVbFJEQWxRak1sUkRBbFFrVWxSREFsUWpJbFJERWxPVFlsUkRFbE9EQXVhbkJuTHpJeU1IQjRMU1ZFTUNWQk1DVkVNQ1ZDT0NWRU1DVkNReVZFTVNVNE1TVkVNU1U0UXlWRU1DVkNRU1ZFTUNWQ09DVkVNQ1ZDT1Y4bFJEQWxRalFsUkRBbFFrVWxSREFsUWpNbFJEQWxRa1VsUkRBbFFqSWxSREVsT1RZbFJERWxPREF1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
1960'ların sonundan 1980'lerin başına kadar ülke, özellikle 1973 petrol krizinden sonraki ekonomik kriz, yaygın sosyal çatışmalar ve ABD'nin ve Sovyet istihbaratı'nın da dahil olduğu iddia edilen aşırılık yanlısı gruplarca gerçekleştirilen terörist katliamlarla tanımlanan Kurşun Yılları dönemini yaşadı. Kurşun Yılları 1978'de Hristiyan Demokrat lider Aldo Moro'nun öldürülmesi ve 1980'de 85 kişinin öldüğü Bologna tren istasyonu katliamıyla doruğa çıktı.
1980'lerde, 1945'ten beri ilk kez, iki hükûmete Hristiyan-Demokrat olmayan başbakanlar başkanlık etti: bunlardan birisi cumhuriyetçi Giovanni Spadolini diğeride sosyalist Bettino Craxi idi; Ancak Hristiyan Demokratlar ana hükûmet partisi olarak kaldı. Craxi hükûmetinde ekonomi toparlandı ve İtalya, 1970'lerde Yedili Grup'a girdikten sonra dünyanın en büyük beşinci sanayi ülkesi oldu. Ancak harcama politikalarının sonucunda, Craxi döneminde İtalyan ulusal borcu fırladı ve kısa süre sonra ülkenin GSYİH'sının %100'ünü geçti.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnMUwxTjBjbUZuWlY5a2FWOWliMnh2WjI1aFgyWjFibVZ5WVd4cFh6RXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVk4wY21GblpWOWthVjlpYjJ4dloyNWhYMloxYm1WeVlXeHBYekV1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
İtalya, 1992 ile 1993 yılları arasında, "Maxi Davası" sırasında verilen birkaç müebbet hapis cezasının ve hükûmetin başlattığı yeni mafya karşıtı önlemlerin sonucunda Sicilya mafyasıınca yapılan birkaç terör saldırısıyla karşı karşıya kaldı. 1992'de iki büyük dinamit saldırısında yargıçlar Giovanni Falcone (23 Mayıs'ta Capaci bombalamasında) ve Paolo Borsellino (19 Temmuz'da Via D'Amelio bombalamasında) öldürüldü.
Bir yıl sonra (Mayıs-Temmuz 1993), Floransa'daki Via dei Georgofili, Milano'daki Via Palestro ve Laterano'daki Piazza San Giovanni ve Roma'daki Via San Teodoro gibi turistik yerler saldırıya uğradı, 10 kişi öldü 93 kişi yaralandı ve Uffizi Galerisi gibi kültürel mirasa ciddi zarar gördü. Katolik Kilisesi Mafyayı açıkça kınadı ve Roma'da iki kilise bombalandı ve Mafya karşıtı bir rahip vurularak öldürüldü.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGbEx6SXdNVFZmYzJsamFXeDVMbXB3Wnk4eU1qQndlQzB5TURFMVgzTnBZMmxzZVM1cWNHYz0uanBn.jpg)
Coğrafya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZNEwwbDBZV3g1WDNSdmNHOW5jbUZ3YUdsalgyMWhjQzFpYkdGdWF5NXpkbWN2TWpJd2NIZ3RTWFJoYkhsZmRHOXdiMmR5WVhCb2FXTmZiV0Z3TFdKc1lXNXJMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMkwxTmhkR1ZzYkdsMFpWOXBiV0ZuWlY5dlpsOUpkR0ZzZVY5cGJsOU5ZWEpqYUY4eU1EQXpMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFUWVhSbGJHeHBkR1ZmYVcxaFoyVmZiMlpmU1hSaGJIbGZhVzVmVFdGeVkyaGZNakF3TXk1cWNHYz0uanBn.jpg)
İtalya Güney Avrupa'da (batı Avrupa'nın bir parçası olarak kabul edilir)35° ve 47° K ve boylamları 6° ve 19° D arasındadır.
İtalya, kuzeyinde Fransa, İsviçre, Avusturya ve Slovenya ile sınır komşusudur ve kabaca Alp havzası ile sınırlandırılmış olup Po Vadisini ve Venedik Ovası'nı çevreler.
İtalya, güneyde ise İtalya Yarımadasının tamamı ile birçok küçük adaya ek olarak iki Akdeniz adası Sicilya ve Sardunya'yı kapsar.
Mikrodevletler olarak anılan San Marino ve Vatikan şehir'lerinin egemen devletleri tümüyle İtalya içindeki özerk devletlerdir ve tek komşuları İtalya'dır. Benzer şekilde İtalya'nın da İsviçre içinde kalan Campione d'Italia ise İsviçre'deki bir İtalyan özerki'dir.
Campione d'Italia yaklaşık 1.5 kilometrekare büyüklüğünde ve 2,500 nüfusludur.
Ülkenin toplam yüzölçümü 301.230 kilometrekare (116.306 sq mi) olup, bunun 294.020 km2 (113.522 sq mi) kara ve 7.210 km2 (2.784 sq mi) sudur.
Adalar da dahil olmak üzere İtalya'nın Adriyatik, İyon ve Tiren denizlerinde 7.600 kilometre (4.722 mil) boyunda kıyı şeridi vardır.
İtalya Fransa ile (488 kilometre (303 mi)), Avusturya ile (430 km (267 mi)), Slovenya ile (232 km (144 mi)) ve İsviçre ile (740 km (460 mi)) ortak sınırı paylaşır. San Marino (39 km (24 mi)) ve Vatikan şehri (32 km (19,9 mi)) her iki özerk yerleşim bölgesi de geri kalanı oluşturur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJeEwwMXZiblJDYkdGdVkwWnliMjFGVGtVdWFuQm5Mekl5TlhCNExVMXZiblJDYkdGdVkwWnliMjFGVGtVdWFuQm4uanBn.jpg)
İtalya topraklarının %35'inden fazlası dağlıktır.Apenin Dağları yarımadanın omurgasını oluşturur ve İtalya'nın en yüksek noktası Mont Blanc'ın (Monte Bianco) (4,810 m veya 15,78 ft) olduğu Alpler ülkenin kuzey sınırının çoğunu oluşturur. Alpler, İsviçre ile İtalya arasındadır. İtalya'da dünya çapında bilinen diğer dağları arasında Batı Alplerde Matterhorn (Monte Cervino), Monte Rosa, Gran Paradiso ve doğu yakası boyunca Bernina, Stelvio ve Dolomitler vardır.
İtalya'nın en uzun nehri olan Po (652 kilometre veya 405 mil), Fransa ile batı sınırındaki Alplerden başlayarak Padan Ovası'nı geçer ve Adriyatik Denizi'ne sularını boşaltır.
Po Vadisi, 46,000 km2 (17,761 sq mi) ile İtalya'nın en büyük ovasıdır ve ülkedeki toplam ova alanının %70'inden fazlasını temsil eder.
İtalya, Güney Avrupa'da anakaradan Akdeniz'e çıkıntı yapan uzun, çizme biçimindeki İtalya Yarımadası ile bu yarımada ve Alpler arasındaki topraklardadır. İtalya Yarımadası ile Sicilya Adası’nı Messina Boğazı ayırır.
En büyük beş göl, küçülme sırasına göre şöyle sıralanır:Garda (36.794 km2 veya 14.206 sq mi), Maggiore (21.251 km2 veya 8.205 sq mi, küçük kuzey kısmı İsviçre'dir), Como (1.459 km2 veya 563 sq mi), Trasimeno (12.429 km2 veya 4.799 sq mi) ve (11.355 km2 veya 4.384 sq mi).
İtalya'da ayrıca pek çok aktif volkan bulunur. Bunlardan Etna Avrupa kıtasındaki en büyük yanardağdır. İtalya'nın diğer önemli yanardağları Vezüv, Stromboli ve Vulcano'dur.
Sular
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpabEwwUmxZMjlzYkc5ZkxWOXdZVzV2Y21GdGFXOHVhbkJuTHpJeU5YQjRMVVJsWTI5c2JHOWZMVjl3WVc1dmNtRnRhVzh1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Akdeniz'deki İtalyan Yarımadası'nı üç taraftan dört farklı denizler çevreler: doğuda Adriyatik Denizi, güneyde İyon Denizi, ve batıda Ligurya Denizi ve Tiren Denizi.
Adalar dahil İtalya'nın 8.000 kilometre (5.000 mi) üzerinde kıyı şeridi vardır. İtalyan kıyıları, Amalfi Sahili, , Tanrıların Sahili, Kosta Verde, Riviera delle Palme, Riviera del Brenta, Costa Smeralda ve Trabocchi Sahili'ni kapsar. İtalyan Rivierası, Ventimiglia yakınlarındaki Fransa sınırından doğuya doğru La Spezia Körfezi'nin doğu ucunu gösteren Capo Corvo'ya kadar uzanan Ligurya kıyı şeridinin neredeyse tamamını içerir.
Apeninler, suları iki zıt tarafa bölerek yarımadanın tüm uzunluğu boyunca uzanır. Öte yandan, yağışların göreceli bolluğu ve kuzey İtalya'da kar alanları ve buzullarla Alp zincirinin varlığı nedeniyle nehirler çoktur. Temel su havzası Alpler ve Apeninler sırtını takip eder ve nehirlerin aktığı denizlere karşılık gelen beş ana eğimi sınırlar: Adriyatik, İyonik, Tiren, Ligurya ve Akdeniz kıyıları. Kökenleri dikkate alındığında, İtalya nehirleri iki ana gruba ayrılabilir: Alp-Po nehirleri ve Apenin-ada nehirleri.
İtalya nehirlerinin çoğu Po, Piave, Adige, , ve gibi Adriyatik Denizi'ne veya Arno, Tiber ve gibi Tiren'e dökülür. Bazı sınır belediyelerinden (Lombardiya'daki Livigno, Innichen ve (Trentino-Alto Adige/Südtirol)'deki ) suları Tuna'nın bir kolu olan Drava havzasından Karadeniz'e akar ve Lombardiya'daki 'den gelen sular Ren havzası aracılığıyla Kuzey Denizi'ne akar.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNeEwwUmxiR1pwYm1sZmRISmhYM0JoYm1GeVpXRmZaVjl6ZEhKdmJXSnZiR2xmTWk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFJHVnNabWx1YVY5MGNtRmZjR0Z1WVhKbFlWOWxYM04wY205dFltOXNhVjh5TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
En uzun İtalyan nehri Po'dur, ya 652 kilometre (405 mi) ya da 682 kilometre (424 mi) akar (Maira nehri sağ kıyı kolunun uzunluğu) ve membaları, 'nun kuzeybatı yüzünün altındaki Val Po'nun başındaki düz bir yer olan Pian del Re'deki taşlı bir yamaçtan sızan bir kaynaktır. Po'nun etrafındaki geniş vadiye ülkenin ana sanayi bölgesi Po Ovası (İtalyanca: Pianura Padana veya Val Padana) denir; 2002'de burada 16 milyondan fazla insan yaşıyordu, o zamanlar bu nüfus İtalya nüfusunun yaklaşık ⅓'siydi. İkinci en uzun İtalyan nehri, Resia Gölü yakınlarında doğan ve Chioggia yakınında bir kuzey-güney rotası yaptıktan sonra Adriyatik Denizi'ne dökülen Adige'dir.
Ülkenin kuzeyinde, genellikle İtalyan Gölleri denilen bir dizi büyük denizaltı buzultaş barajlı göl vardır. vardır, en büyüğü Garda'dır (370 km2 veya 143 sq mi).
Diğer iyi bilinen denizaltı gölleri, en kuzeydeki kısmı İsviçre'nin bir parçası olan Maggiore Gölü (212,5 km²), Avrupa'daki en derin göller'den biri olan Como (146 km2 veya 56 sq mi), , Lugano, ve 'dür. İtalya yarımadasındaki diğer önemli göller Trasimeno, , , , ve 'daki ve Sardunya'daki 'dır.
İtalya kıyıları boyunca, kuzey Adriyatik'te Venedik, Grado Lagünü ve Marano lagünleri ve ve Toskana kıyısındaki Orbetello lagünü dahil olmak üzere lagünler vardır. Geçmişte İtalya'nın geniş düz alanlarını kaplayan bataklıklar ve göletler, son yüzyıllarda büyük ölçüde kurumuştur; Emilia-Romagna'daki Comacchio vadileri veya Sardunya'daki Stagno di Cagliari gibi kalan birkaç sulak alan korunan doğal ortamlardır.
Biyoçeşitlilik
İtalya, tüm Avrupa faunasının üçte birinden fazlasını temsil eden 57.000'den fazla türle Avrupa'daki en yüksek faunal biyolojik çeşitliliğe sahiptir. İtalya'nın çeşitli jeolojik yapısı, yüksek iklim ve habitat çeşitliliğine katkıda bulunur. İtalyan yarımadası, Akdeniz'in merkezinde yer alır ve Orta Avrupa ile Kuzey Afrika arasında bir koridor oluşturur ve 8.000 km kıyı şeridine sahiptir. İtalya ayrıca Balkanlar, Avrasya ve Orta Doğu'dan türler alıyor. Alpler ve Apeninler, Orta İtalya ormanlık alanları ve Güney İtalya dahil olmak üzere İtalya'nın çeşitli jeolojik yapısı Garigue ve Maquis çalılıkları da yüksek iklim ve habitat çeşitliliğine katkıda bulunur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFd0wwTXVYMnd1WDJsMFlXeHBZM1Z6WDJsdVgwMU9VQzVxY0djdk1UY3djSGd0UXk1ZmJDNWZhWFJoYkdsamRYTmZhVzVmVFU1UUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
İtalya faunası 4.777 endemik hayvan türü içerir bunlar arasında Sardunya uzun kulaklı yarasası, Sardunya kızıl geyiği, gözlüklü semender, kahverengi mağara semenderi, İtalyan semenderi, İtalyan kurbağası, Apennine sarı karınlı kurbağa, İtalyan duvar kertenkelesi, Aeolian duvar kertenkelesi, Sicilya duvar kertenkelesi, İtalyan Aesculapian yılanı ve Sicilya gölet kaplumbağası gibi türler bulunur. İtalya'da 119 memeli türü, 550 kuş türü, 69 sürüngen türü, 39 amfibi türü, 623 balık türü ve 37.303 böcek türü olmak üzere 56.213 omurgasız tür vardır.
İtalya florasının geleneksel olarak yaklaşık 5.500 vasküler bitki türünden oluştuğu tahmin edilmektedir. Bununla birlikte, 2005 itibarıyla, İtalyan vasküler florasının Veri bankasında 6.759 tür kaydedilmiştir. İtalya'da 1.371 endemik bitki türü ve alt türü vardır, bunlar arasında Sicilya göknarı, Barbaricina columbine, Deniz kadife çiçeği, Lavanta pamuğu ve Ucriana menekşesi bulunur. İtalya, Avrupa Yaban Hayatının ve Doğal Yaşam Ortamlarının Korunmasına İlişkin Berne Sözleşmesi ve Habitatlar Direktifi'ne taraftır. Her ikisi de İtalyan fauna ve florasına koruma sağlar.
İtalya, bazıları ülke dışındanda bilinen birçok botanik bahçesine ve tarihi bahçeye sahiptir. İtalyan bahçesi biçimsel olarak simetriye, eksenel geometriye ve doğaya düzen dayatma ilkesine dayanır. Bahçıvanlık tarihini, özellikle Fransız bahçelerini ve İngiliz bahçelerini etkiledi. İtalyan bahçesi, Roma bahçelerinden ve İtalyan Rönesans bahçelerinden etkilenmiştir.
İtalyan kurdu İtalya'nın ulusal hayvanıdır, ülkenin ulusal ağacı ise çilek ağacıdır. Bu seçimin nedenleri, Apenin Dağları ve Batı Alpler'de yaşayan İtalyan kurdunun, Roma'nın kuruluş efsanesi gibi Latin ve İtalyan kültürlerinde belirgin bir şekilde yer almasıyla ilgilidir.
İklim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpobEwwbDBZV3g1WDBzbFF6TWxRalp3Y0dWdUxuTjJaeTh4T0RCd2VDMUpkR0ZzZVY5TEpVTXpKVUkyY0hCbGJpNXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
İtalya'da iklim özellikleri son derece çeşitlidir ve bölgenin coğrafi özelliğine göre ülkenin büyük bölümünde egemen olan tipik Akdeniz ikliminden büyük farklılıklar gösterebilir. Örneğin Torino, Milano ve Bologna gibi şehirlerin bulunduğu İtalya'nın iç kuzey bölgeleri Köppen iklim sınıflandırmasında Cfa kategorisinde yani ılıman dönencealtı iklim bölgesi olarak gösterilir. Ligurya Bölgesi'nin kıyı kesimleri ve Floransa'nın güneyinde kalan bölgeler genel olarak Akdeniz iklimine uysa da yarımadanın kıyı kesimleriyle yüksek rakımlı iç bölgeler ve vadiler arasındaki büyük iklim farklılıkları göze çarpar ve karasal iklim görülür. Özellikle kış ayları boyunca yüksek yerler soğuk, yağışlı ve çoğu zaman da karlı olur. Bunun yanında kıyı kesimlerinde ise serin ve bol yağışlı kışlar ile sıcak ve az yağışlı yazlar geçirilir.
Siyaset
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJMkwwZHBiM0puYVdGZlRXVnNiMjVwWDA5bVptbGphV0ZzWHpJd01qTmZZM0p2Y0M1cWNHY3ZNVFV3Y0hndFIybHZjbWRwWVY5TlpXeHZibWxmVDJabWFXTnBZV3hmTWpBeU0xOWpjbTl3TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
İtalya'nın yönetim biçimi çok partili ve parlamenter demokrasi ile işleyen cumhuriyettir. İtalya'nın politikaları bu bağlamda oluşturulur. Yürütme erki, bakanlar kurulunun elindedir ve bu kurula ülkenin başbakanı başkanlık eder. Yasama organı, ulusal meclis ve bakanlar kurulu tarafından ortaklaşa yürütülür. Yargı, yasama ve yürütme erklerinden bağımsızdır. İtalya 2 Haziran 1946'dan bu yana demokratik cumhuriyet olarak yönetilmektedir. Bunun öncesinde ülkede bulunan kraliyet sistemi halkoylaması sonucu kaldırılmıştır. İtalyan Anayasası ise 1 Ocak 1948 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
İtalyan Cumhuriyeti'nin Cumhurbaşkanı (İtalyanca: Presidente della Repubblica) her yedi yılda bir ulusal meclis ve az sayıda bölgesel temsilci tarafından seçilir. İtalya'da cumhurbaşkanları tarafsız bir biçimde ülkenin birlik ve bütünlüğü simgelemekle yükümlüdürler. Daha önceleri İtalya krallarına verilen hakların büyük bölümünü elinde bulundurur. Cumhurbaşkanı, yasama, yürütme ve yargı erklerinin ortasında tüm bunların işlerliğini sağlamakla görevlidir. Yöneticileri atamak, yargıya başkanlık etmek ve ülke ordusunun başkomutanı olmak gibi görevleri de yürütmektedir. Seçim ile işbaşına gelmiş partiler içinden çıkacak başbakanı da cumhurbaşkanı atar ve başbakana kabineyi kurma görevi verir. Kabinenin onaylanması ulusal mecliste yürütülen güven oylamasına bağlıdır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpReEwwTmhiV1Z5WVY5a1pXbGZaR1Z3ZFhSaGRHbGZRWFZzWVY5UVlXeGhlbnB2WDAxdmJuUmxZMmwwYjNKcGIxOVNiMjFoTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxRFlXMWxjbUZmWkdWcFgyUmxjSFYwWVhScFgwRjFiR0ZmVUdGc1lYcDZiMTlOYjI1MFpXTnBkRzl5YVc5ZlVtOXRZUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
İtalya'da iki meclisli sistem uygulanmaktadır ve bu meclisler halk tarafından oylama yöntemiyle seçilir. Halk meclisinde 630 sandalye varken senatodaki sandalye sayısı 315'tir. Senatoda bunun yanı sıra az sayıda ömür boyu katılım hakkına sahip olan temsilci de yer alır. İtalya'da halk meclisine katılacak temsilcileri seçmek için yapılan oylamalara 18 yaşını doldurmuş olan her İtalyan vatandaşı katılabilir. Ancak senato üyelerini seçerken oy kullanma yaşı alt sınırı 25 olarak belirlenmiştir. Her iki meclis de 5 yıllık süreler için seçilir. Ancak cumhurbaşkanının bazı olağanüstü hâllerde meclisi feshetme hakkı vardır. Bu durumun örnekleri 1972, 1976, 1979, 1983, 1994, 1996 ve 2008 yıllarında yaşanmıştır.
İtalyan Parlamentosu'nun kendine özgü (sui generis) özelliklerinden biri de İtalya'nın kalıcı olarak yurt dışında yaşayan İtalyan vatandaşlarına da temsil hakkı vermesidir. Günümüzde çoğunluğu eski sömürge ülkelerinde olan 2,5 milyon yurt dışında yaşayan İtalyan vatandaşı vardır. 630 ulusal meclis temsilcisi içinde 12, 315 senato temsilcisi içindeyse 6 kişi yurt dışındaki İtalyan vatandaşları arasından seçilmiştir. Bu olay ilk kez Nisan 2006'da yaşanmıştır ve bu milletvekillerine İtalya'dan seçilenler ile eşit haklar verilmektedir. İtalyan hukuk sistemi büyük ölçüde Roma hukuku üstüne kuruludur. İtalya Anayasa Mahkemesi yasaların anayasaya uygunluğunu ve anayasanın korunmasını denetler. İtalya'da anayasa mahkemesi II. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan yeniliklerdendir.
Dış ilişkiler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSa0wwMWhkSFJsYjE5U1pXNTZhVjloYm1SZlFtRnlZV05yWDA5aVlXMWhMbXB3Wnk4eE5qVndlQzFOWVhSMFpXOWZVbVZ1ZW1sZllXNWtYMEpoY21GamExOVBZbUZ0WVM1cWNHYz0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJNUwwYzNYMVJoYjNKdGFXNWhYMlpoYldsc2VWOXdhRzkwYjE4eU1ERTNMVEExTFRJMkxtcHdaeTh5TWpCd2VDMUhOMTlVWVc5eWJXbHVZVjltWVcxcGJIbGZjR2h2ZEc5Zk1qQXhOeTB3TlMweU5pNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
İtalya, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), şimdiki Avrupa Birliği (AB) ve NATO'nun kurucu üyesidir. İtalya 1955'te Birleşmiş Milletler'e kabul edildi ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması /Dünya Ticaret Örgütü (GATT/WTO), Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT), Avrupa Konseyi ve Orta Avrupa Girişimi (CEI) gibi çok sayıda uluslararası kuruluşun üyesi ve güçlü bir destekçisidir.
2018'de Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, 2017'de G7 ve Temmuz'dan Aralık 2014'e kadar AB Konseyi dönüşümlü başkanlık görevlerini de yürüttü. İtalya aynı zamanda BM Güvenlik Konseyi'nin en son 2017'de tekrarlanan daimi olmayan üye'sidir.
İtalya, Birleşmiş Milletleri ve uluslararası güvenlik faaliyetlerini onaylayarak çok taraflı uluslararası siyaseti güçlü şekilde destekler. 2013 yılında İtalya, dünyanın 25 ülkesinde 33 BM ve NATO misyonunda görev alan 5,296 askeri yurt dışında konuşlandırdı. İtalya Somali, Mozambik ve Doğu Timor'daki BM barışı koruma görevlerine desteklemek için asker gönderdi ve Bosna, Kosova ve Arnavutluk'taki NATO ve BM operasyonlarına destek sağlıyor. İtalya, Şubat 2003'ten itibaren Afganistan'da Sürekli Özgürlük Operasyonu'nu (OEF) desteklemek için 2,000'den fazla asker konuşlandırdı.
İtalya, Irak'ı yeniden inşa etmek ve istikrara kavuşturmak için uluslararası çabaları destekledi ancak 2006 yılına kadar yaklaşık 3,200 askerden oluşan askeri birliğini geri çekmiş yalnızca insani yardım operatörlerini ve diğer sivil personeli korumuştu.
Ağustos 2006'da İtalya, Birleşmiş Milletler'in barışı koruma görevi UNIFIL için Lübnan'da yaklaşık 2,450 asker konuşlandırdı. İtalya, Filistin Ulusal Yönetimi'nin en büyük finansörlerinden biridir ve yalnızca 2013'te 60 milyon € katkıda bulunmuştur.
Savunma
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsaEwwUmhjbVJ2WHpJdWFuQm5MekUyTlhCNExVUmhjbVJ2WHpJdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJMkwwTmhkbTkxY2w4bE1qZzFOVEFsTWprdWFuQm5MekUzTUhCNExVTmhkbTkxY2w4bE1qZzFOVEFsTWprdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnMEwwVnFaWEpqYVdOcGIxOUVhWE56YVcxcGJHRnlYMEZwY2w5RGIyMWlZWFJmVkhKaGFXNXBibWRmTFY5RVFVTlVYekl3TVRkZkxWOUNZWE5sWDBFbFF6TWxRVGx5WldGZlpHVmZSMkZ1Wkc5ZkpUSTRNekkzTmpVeE1Ea3lNalVsTWprdWFuQm5MekUyTlhCNExVVnFaWEpqYVdOcGIxOUVhWE56YVcxcGJHRnlYMEZwY2w5RGIyMWlZWFJmVkhKaGFXNXBibWRmTFY5RVFVTlVYekl3TVRkZkxWOUNZWE5sWDBFbFF6TWxRVGx5WldGZlpHVmZSMkZ1Wkc5ZkpUSTRNekkzTmpVeE1Ea3lNalVsTWprdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsaEwwTmhjbUZpYVc1cFpYSnBYMkZmWTJGMllXeHNieTVxY0djdk1UY3djSGd0UTJGeVlXSnBibWxsY21sZllWOWpZWFpoYkd4dkxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
İtalyan silahlı kuvvetleri, İtalyan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı tarafından başkanlık edilen Yüksek Savunma Konseyi'nin komutasındadır. 2008 yılında ordu 186.798 kişilik personelden oluşmaktadır. Bunun yanı sıra 114.778 kişilik bir jandarma ekibi de görev yapmaktadır.
İtalya'da askerlik görevi 2003 yılından bu yana zorunlu olmaktan çıkarılmıştır. 18 yaş ve üstü kişiler istedikleri takdirde orduya katılabilirler. İtalya'nın 2007 yılı askerî harcaması 33,661 milyar dolar olmuştur. (ulusal gelirin %1,8'i)
Ordu
İtalyan ordusu (İtalyanca: Esercito Italiano) İtalyan Cumhuriyeti'nin savunma birimleri içinde en temel olanıdır. Ülkede, 2003 yılından bu yana katılımın isteğe bağlı olduğu profesyonel ordu görev yapmaktadır. 2019 yılında İtalyan ordusunun asker sayısı 165.500 olarak bildirilmiştir. İtalya'nın elinde bulundurduğu önemli savunma araçları içinde piyade savaş aracı, tank imha edici, Ariete tanklar; hava savunma araçları içindeyse A-129 taktik taarruz saldırı helikopteri bulunmaktadır. İtalyan ordusu pek çok kez Birleşmiş Milletler kararları uyarınca dünyanın çeşitli yerlerinde görev yapmıştır.
Donanma
İtalya Donanması (İtalyanca: Marina Militare) 2008 yılı itibarıyla 65 gemi ve uçak gemisi, muhrip, fırkateyn, denizaltı ve daha küçük boyutlu araştırma gemisine sahiptir.Marina Militare olarak anılan donanma son dönemlerde daha yüksek kapasiteli uçak gemileri, muhripler, denizaltılar ve çok amaçlı fırkateynler ile donatmaktadır. ( gibi). İtalyan donanması NATO'nun bir üyesi olan İtalya adına dünyanın çeşitli bölgelerinde görevler yürütmüştür.
Hava kuvvetleri
İtalyan Hava Kuvvetleri (İtalyanca: Aeronautica Militare) İtalyan ordusunun en önemli ve gelişmiş birimlerinden biridir. İtalyan havacılık tarihi 1884 yılına kadar uzanmaktadır ve İtalya, 1911 yılında Osmanlı Devleti ile İtalya arasında yapılan Trablusgarp Savaşı'nda uçağı dünya üzerinde ilk kez savaş aleti olarak kullanarak tarihe geçmiştir. Çağdaş İtalyan havacılık kuvvetleri ise 28 Mart 1923 tarihinde kurulmuş ve bugün 466 bin personel ve 7.644 hava aracıyla hizmet vermektedir. İtalya 29 adet hava üssüne ve kendi ürettiği çok sayıda patentli hava savaş aracına sahiptir.
Jandarma
İtalyan jandarma askerlerine Carabinieri adı verilir. Bunlar asker donanımına sahip polis ekipleridir. Ülkede sivil güvenliğin sağlanmasından sorumlulardır. İtalyan jandarmasının geçmişi Savoy dükü I. Victor Emmanuel'e dayanmaktadır. Mussolini iktidarı dönemi faşist İtalya'da jandarma askerleri her türlü karşı eylem ve gösteriyi bastırmak için kullanılmıştır. Jandarma askerlerinin üniformaları lacivert renkli bir takım, yaka ve manşetlerde gümüşî şeritler ile gümüş rengi apoletlerden oluşmaktadır. Bu birimin kullandığı araçlar bölgeye göre değişen gereksinimler doğrultusunda otomobil, motosiklet, ya da unimoglar olabilir.
İdari bölümler
İtalya, 20 adet bölgeye ayrılmıştır (çoğul: regioni, tekil regione). Bunların beş tanesi, yerel sorunları çözmek için yasalar uygulayabilmelerine izin veren özerk statüye sahiptir; bu bölgeler, aşağıdaki tabloda bir yıldız (*) işareti ile etiketlenmiş. Ek olarak ülke toplam 96 il (province) ve 8.047 kömün'e (comuni) bölünmüştür.
Bölge | Başkent | Alan (km2) | Nüfus |
---|---|---|---|
Abruzzo | L'Aquila | 10,763 | 1,331,574 |
Aosta Vadisi* | Aosta | 3,263 | 128,298 |
Basilicata | Potenza | 9,995 | 576,619 |
Calabria | Catanzaro | 15,080 | 1,976,631 |
Campania | Napoli | 13,590 | 5,861,529 |
Emilia-Romagna | Bologna | 22,446 | 4,450,508 |
Friuli-Venezia Giulia* | Trieste | 7,858 | 1,227,122 |
Lazio | Roma | 17,236 | 5,892,425 |
Ligurya | Cenova | 5,422 | 1,583,263 |
Lombardiya | Milano | 23,844 | 10,002,615 |
Marche | Ancona | 9,366 | 1,550,796 |
Molise | Campobasso | 4,438 | 313,348 |
Piemont | Torino | 25,402 | 4,424,467 |
Puglia | Bari | 19,358 | 4,090,105 |
Sardinya * | Cagliari | 24,090 | 1,663,286 |
Sicilya * | Palermo | 25,711 | 5,092,080 |
Toskana | Floransa | 22,993 | 3,752,654 |
(Trentino-Alto Adige/Südtirol) | Trento | 13,607 | 1,055,934 |
Umbria | Perugia | 8,456 | 894,762 |
Veneto | Venedik | 18,399 | 4,927,596 |
Demografi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVeUwxQnZjRzlzWVhwcGIyNWxYMGwwWVd4cFlWOHhPRFl4WHpJd01EZ3VhbkJuTHpJeU1IQjRMVkJ2Y0c5c1lYcHBiMjVsWDBsMFlXeHBZVjh4T0RZeFh6SXdNRGd1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
2008 yılının sonunda, İtalya'nın toplam nüfusu 60 milyonu aştı. Bu sayılar ışığında, İtalya günümüzde Avrupa Birliği içinde Almanya ve Fransa'dan sonra üçüncü, dünya genelindeyse yirmi üçüncü en kalabalık ülkedir. İtalya'da kilometrekareye düşen kişi sayısı 199,2'dir ve bu yoğunluk da İtalya'yı Avrupa Birliği içinde en yoğun nüfuslu beşinci ülke yapar. Ülkenin en yoğun nüfuslu bölgesi Kuzey İtalya'dır ve ülkenin yüzölçümünün yaklaşık üçte birini oluşturan bu bölge, ülkenin toplam nüfusunun ise neredeyse yarısını barındırmaktadır.
II. Dünya Savaşı'nın sonrasında İtalya, uzun süreli bir ekonomik yükseliş sürecine girmiş ve bu dönemde ülkenin kırsal kesimlerinden büyük kentlere göç patlaması yaşanmıştır. Bunun yanı sıra ülke göç ile nüfus yitiren bir ülke olmaktan çıkmış, göçmen kabul eder hâle gelmiştir. Bu ekonomik canlılık ve atılım süreci 1970'lere dek sürmüştür. Buna karşın, son yirmi yılda İtalya'nın aldığı yoğun dış göç sayesinde İtalya 2000'li yıllarda yeni doğum oranlarında gözle görülür bir artış yaşamaktadır. Bu artış özellikle uzun süredir düşük oranlarda seyreden kuzey bölgelerinin nüfuslarında görülmektedir.
Kadın başına düşen çocuk sayısı da gerek göçmen annelerin, gerekse İtalyan kadınlarının dünya getirdikleri çocuklarla geçen yıllara oranla artış göstermiştir. 2005 yılında kadın başına düşen çocuk sayısı 1,32 iken, 2008 yılında bu sayı 1,41'e kadar çıkmıştır.
Büyük şehirler
Metropolitan alanlar
OECD raporlarına göre İtalya'daki metropoller şunlardır:
Metropolitan bölge | Nüfus |
---|---|
Milano | 7,4 milyon |
Roma | 3,7 milyon |
Napoli | 3,1 milyon |
Torino | 2,2 milyon |
Göçler
2016'da İtalya'da yaklaşık 5,05 milyon yabancı vardı ve toplam nüfusun %8,3'ünü oluşturuyordu. Rakamlar, İtalya'da yabancı uyruklulara (ikinci nesil göçmenler) doğan yarım milyondan fazla çocuğu içerir, ancak sonradan İtalyan vatandaşlığı alan yabancı uyrukluları hariç tutar; 2016'da yaklaşık 201.000 kişi İtalyan vatandaşı oldu. Resmi rakamlar ayrıca 2008 itibarıyla sayılarının en az 670.000 olduğu tahmin edilen yasadışı göçmenleri hariç tutar.
Avrupa Birliği'nin son yıllarda gerçekleştirdiği genişleme girişimleri sonucu İtalya'ya yapılan en yeni göç dalgası komşu Avrupa Birliği üyesi ülkeler ve Doğu Avrupa ülkelerinden gelmiştir. Önceden en yoğun göçün alındığı Kuzey Afrika'nın yerine günümüzde öne çıkan gruplar Asyalı göçmenlerdir. İtalya'da en büyük göçmen grup resmî olarak kayıtlı yaklaşık 800 bin kişiyle Rumenlerdir. Rumenler son yıllarda Arnavutları ve Faslıları sayıca geçerek İtalya'daki en büyük azınlık durumuna gelmişlerdir. Bazı gayriresmî varsayımlar ve savlar, İtalya'da yaşayan Rumenlerin sayısının belirtilen rakamdan iki katı kadar hatta daha fazla olduğunu öne sürmektedir. 2009 yılı itibarıyla İtalya nüfusu içinde yurt dışında doğmuş olanların sınıflandırılması şöyledir: Avrupa (%53,5), Afrika (%22,3), Asya (%15,8), Amerika (%8,1) ve Okyanusya (%0,06). İtalya'da yaşayan göçmenlerin ülke içindeki dağılımı ise oldukça dengesizdir. Ülkedeki göçmenlerin %87,3'ü ülkenin ekonomik olarak en gelişmiş yerleri olan kuzey ve orta kesimlerinde yaşarken, yalnızca %12,8'i yarımadanın güney kesimlerinde yaşar.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNUwxQmhjM05oY0c5eWRHOXBkR0ZzYVdGdWJ6SXdNRFl1YW5Cbkx6RTNNSEI0TFZCaGMzTmhjRzl5ZEc5cGRHRnNhV0Z1YnpJd01EWXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
Köken | Nüfus | Yüzdesi* |
---|---|---|
İtalyanlar | 56.153.773 | %93,52 |
Rumenler | 796.477 | %1,32 |
Mağripliler | 606.556 | %1,01 |
Arnavutlar | 441.396 | %0,73 |
Çinliler | 170.265 | %0,28 |
Ukraynalılar | 153.998 | %0,26 |
Asyalılar (Çinliler hariç) | 445.795 | %0,74 |
Latin Amerikalılar | 298.860 | %0,50 |
Sahraaltı Afrikalılar | 264.570 | %0,44 |
Diğer | 713.378 | %1,19 |
* 1 Ocak 2009 için İtalya nüfusundaki yüzdesi |
İtalyan diasporası
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZM0wwMTFiR0psY25KNVgxTjBjbVZsZEY5T1dVTmZZekU1TURCZlRFOURYek5uTURRMk16ZDFYMlZrYVhRdWFuQm5Mekl3TUhCNExVMTFiR0psY25KNVgxTjBjbVZsZEY5T1dVTmZZekU1TURCZlRFOURYek5uTURRMk16ZDFYMlZrYVhRdWFuQm4uanBn.jpg)
1800'lerin sonunda İtalya topraklarında ulusal birliğin sağlanmasının ardından İtalya'da yurt dışına verilen kitlesel göçler başladı. 1898 ve 1914 yılları arasında tüm dünya ülkelerinde İtalyan diasporası kayde değer ölçüde büyüdü. Bu süreçte her yıl yaklaşık 750 bin İtalyan yurt dışına göç etti. İtalyan toplulukları, önceleri İtalya'nın eski Afrika sömürgelerinde büyüme gösterdi. Bu dönemde Eritre'de (İkinci dünya savaşı başladığındaki sayıları 100 bin),Somali'de ve Libya'da (150 bin nüfusla toplam ülke nüfusunun %18'ini oluşturuyorlardı) pek çok sayıda İtalyan bulunuyordu. Ancak Libya'da yaşayan İtalyanlar 1970 yılında tümüyle ülkeden uzaklaştırıldılar.II. Dünya Savaşı sonrasında geçen on yıllık dönemde yaklaşık 350 bin İtalyan kökenli kişi Yugoslavya'yı terk etti. Geçmişte İtalyanların göç ettikleri bölgelerde bugün onların soyundan gelen milyonlarca insan bulunmaktadır: Brezilya (25 milyon),Arjantin (20 milyon),Amerika Birleşik Devletleri (17,8 milyon),Uruguay (1,5 milyon),Kanada (1,4 milyon),Venezuela (900.000) ve Avustralya (800.000).
Tanınan etnik azınlıklar
İtalya'da pek çok etnik grup hükûmet tarafından resmî olarak tanınmakta ve bu gruplara azınlık hakları çerçevesinde bazı ayrıcalıklar verilmektedir. Bu haklar uyarınca kimi azınlıkların dilleri, yaşadıkları bölgelerde ikinci bir resmî dil olarak kabul edilebilmektedir.
- Fransızca, Aosta'da resmî dil statüsündedir. Ancak bu bölgede yaygın olarak konuşulan asıl dil Arpitancadır.
- , (Trentino-Alto Adige/Südtirol) ve Güney Tirol'ün kimi yerlerinde resmî dildir.
- Slovence: Slovenlerin yoğun olarak yaşadığı, Friuli-Venezia Giulia bölgesinin Gorizia ilinde resmî dildir.
- Almanca: Bolzano'da resmî dildir.
Söz konusu bu bölgelerde hazırlanan resmî belge ve tabelalar ve trafik levhaları iki dillidir. Latincenin konuşulduğu bölgelerde ise üç dilli olarak da hazırlanabilmektedir. Azınlık okullarının bulunduğu yerlerde azınlık dillerinde eğitim görme olanağı bulunabilmektedir.
Din
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGbUwxSnZiV1ZmVTJGdVgxQnBaWFJ5Ynk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFVtOXRaVjlUWVc1ZlVHbGxkSEp2TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Hristiyanlığın Katolik mezhebi İtalya'daki en önemli dinî inançtır. Geçmişte Katolik Kilisesi İtalya'nın resmî dini olarak kabul görmüşse de 18 Şubat 1984'te hazırlanıp 25 Nisan 1985'te yürürlüğe giren bir konkordato (Kilise ile yapılan antlaşma) ile İtalya laik devlet yapılanması geliştirmiştir.
2006'da yayınlanmış bir araştırma raporuna göre İtalyanların %87,8'i kendini Roma Katoliği olarak tanımlamıştır ancak bunların içinden yalnızca %36,8'si kiliseye düzenli gittiğini bildirmiştir. 2018'de yapılan bir araştırmaya göre ise İtalyanların %78'i kendini Roma Katoliği olarak tanımlamıştır.
İtalya'da önemli ölçüde mensubu bulunan diğer Hristiyanlık mezhepleri Ortodoksluk,Pentakostalizm ve Evangelizm'dir.
Ülkedeki en eski dinî azınlık grubu ise Yahudilerdir. Geçmişte İtalya'nın en büyük Hristiyan olmayan azınlığı olarak anılan Yahudilerin bugün İtalya'daki sayısı ortalama 45.000 kadardır.
Son yıllarda Orta Doğu ve Kuzey Afrika'dan aldığı yoğun göçler sayesinde ülkede 825 bin kişiden oluşan Müslüman bir azınlık oluşmuştur. Müslümanlar İtalya nüfusunun %1'ini oluşturur ama bunların içinden yalnızca 45.000'ini İtalyan vatandaşıdır.
Ülkede ayrıca 50 bin kadar budist, 70 bin kadar Sih ve 70 bin kadar da Hindu yaşamaktadır.
Eğitim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSakwwRnlZMmhwWjJsdWJtRnphVzh0WW05c2IyZHVZVEF5TG5CdVp5OHlNakJ3ZUMxQmNtTm9hV2RwYm01aGMybHZMV0p2Ykc5bmJtRXdNaTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
İtalya'da eğitim, altı ila on altı yaşları arasında ücretsiz ve zorunludur ve beş aşamadan oluşur: anaokulu (scuola dell'infanzia), ilkokul (scuola primaria), ortaokul (scuola Secondaria di primo grado), lise (scuola Secondaria di Secondo Grado) ve Üniversite (università).
İlköğretim sekiz yıl sürer. Öğrencilere İtalyanca, İngilizce, matematik, doğa bilimleri, tarih, coğrafya, sosyal bilgiler, beden eğitimi ile görsel ve müzik sanatları alanlarında temel eğitim verilmektedir. Orta öğretim beş yıl sürer ve farklı akademik düzeylere odaklanan üç geleneksel okul türünü içerir: lise, öğrencileri klasik veya bilimsel bir müfredatla üniversite eğitimine hazırlarken, istituto tecnico ve Istituto professionale, öğrencileri mesleki eğitime hazırlar.
2018 yılında İtalya orta öğretimi OECD ortalamasının altında olarak değerlendirildi. İtalya, okuma ve bilimde OECD ortalamasının altında ve matematikte OECD ortalamasının yakınında puan aldı. İtalya'da ortalama performans okuma ve bilimde düştü ve matematikte sabit kaldı.Trento ve Bolzano, okumada ulusal ortalamanın üzerinde puan aldı. Diğer OECD ülkelerindeki okul çocukları ile karşılaştırıldığında, İtalya'daki çocuklar sınıflardaki devamsızlık ve disiplinsizlik nedeniyle daha fazla miktarda öğrenmeyi kaçırdılar. İtalya ortalamasına yakın performans gösteren okullar ve Güney'deki okullar çok daha kötü sonuçlara sahipti.
İtalya'da yüksek öğretim, devlet üniversiteleri, özel üniversiteler ve Scuola Normale Superiore di Pisa gibi prestijli ve seçkin yüksek lisans okulları arasında bölünmüştür. 33 İtalyan üniversitesi, 2019'da dünyanın en iyi 500'ü arasında yer aldı ve Birleşik Krallık ve Almanya'dan sonra Avrupa'nın en büyük üçüncü üniversitesi oldu. 1088'de kurulan Bologna Üniversitesi, sürekli faaliyette olan en eski üniversitedir ve ayrıca İtalya ve Avrupa'nın önde gelen akademik kurumlarından biridir.Bocconi Üniversitesi, Università Cattolica del Sacro Cuore, LUISS, Torino Politeknik Üniversitesi, Milano Politeknik Üniversitesi, Roma Sapienza Üniversitesi ve Milano Üniversitesi de dünyanın en iyileri arasında yer almaktadır.
Sağlık
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMkwwOXBiQzB4TXpnek5UUTJYekU1TWpBdWFuQm5Mekl5TUhCNExVOXBiQzB4TXpnek5UUTJYekU1TWpBdWFuQm4uanBn.jpg)
Ülkede ortalama yaşam süresi erkeklerde 80, kadınlarda 85 olup, ülkeyi ortalama yaşam süresi açısından dünyada 5. sıraya yerleştirmektedir. Diğer Batı ülkeleri ile karşılaştırıldığında, Akdeniz diyetinin çeşitli sağlık yararları olduğu için İtalya'da yetişkin obezite oranı nispeten düşüktür (%10'un altında). Her gün sigara içenlerin oranı 2000'deki %24,4'ten 2012'de %22'ye düştü, ancak yine de OECD ortalamasının biraz üzerinde. Barlar, restoranlar, gece kulüpleri ve ofisler gibi halka açık yerlerde sigara içmek 2005'ten beri özel olarak havalandırılan odalarla sınırlandırılmıştır. 2013'te UNESCO, İtalya (promotör), Fas, İspanya, Portekiz, Yunanistan, Kıbrıs ve Hırvatistan'ın İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesine Akdeniz diyetini ekledi.
İtalyan devleti 1978'den beri evrensel bir halk sağlığı sistemi yürütmektedir. Bununla birlikte, sağlık hizmetleri tüm vatandaşlara ve bölge sakinlerine kamu-özel karma bir sistem tarafından sağlanmaktadır. Kamu kısmı, Sağlık Bakanlığı bünyesinde düzenlenen ve devredilmiş bir bölgesel temelde yönetilen Servizio Sanitario Nazionale'dir. Sağlık harcamaları 2020'de GSYİH'nın %9,7'sini oluşturuyordu. İtalya'nın sağlık sistemi sürekli olarak dünyanın en iyileri arasında gösteriliyor.
Ekonomi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZM0wwbDBZV3g1WDFCeWIyUjFZM1JmUlhod2IzSjBjMThsTWpneU1ERTVKVEk1TG5OMlp5OHlPVEJ3ZUMxSmRHRnNlVjlRY205a2RXTjBYMFY0Y0c5eWRITmZKVEk0TWpBeE9TVXlPUzV6ZG1jdWNHNW4ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCbEwwVjFjbTk2YjI1bFgyTnZkVzUwY21sbGN5NXpkbWN2TWpJd2NIZ3RSWFZ5YjNwdmJtVmZZMjkxYm5SeWFXVnpMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
İtalya, 2023 yılı itibarıyla dünyanın 8. (nominal) veya 13. (SAGP) büyük ekonomisine sahiptir.G7, Avrupa Birliği, Euro Bölgesi ve OECD'nin kurucu üyesi olan ülke, dünyanın en sanayileşmiş ülkelerinden biridir. Dünya ticareti ve ihracatında lider ülkelerdendir. 2023 30. İnsani Gelişme Endeksi'ne sahip, ileri seviye gelişmiş bir ülkedir. Ülke, yaratıcı ve yenilikçi işletmeleri, büyük ve rekabetçi tarım sektörü (dünyanın en büyük şarap üretimine sahip) ve etkili, yüksek kaliteli otomobil, makine, gıda, tasarım ve moda endüstrisi ile tanınmaktadır.
İtalya dünyanın altıncı en büyük imalat ülkesidir. İtalya, 2016 yılında dünyanın 7. en büyük ihracatçısı oldu. En yakın ticari bağları, toplam ticaretinin yaklaşık %59'unu gerçekleştirdiği Avrupa Birliği ülkeleriyle. Pazar payına göre en büyük AB ticaret ortakları Almanya (%12,9), Fransa (%11,4) ve İspanya'dır (%7,4).
Geride bırakılan son 10 yıl içinde ülke ekonomisinin yıllık ortalama büyümesi %1,23 olmuştur. Bu sayı Avrupa Birliği ortalaması için %2,28'dir. Son yıllarda yaşadığı ekonomik durgunluk, siyasi çalkantılar ve reform programlarını uygulamadaki aksaklıklar nedeniyle basın tarafından Avrupa'nın hasta adamı biçiminde anılmaktadır. Ancak yapılan son istatistiksel araştırmalar ışığında İtalyanların satın alım gücünün Avrupa Birliği ortalaması değerlerine yakın olduğu gözlenmektedir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoaUwwWmxjbkpoY21sZlJqaGZWSEpwWW5WMGIxOUhaVzVtWHpJd01UbGZNVmszUVRVMk5qVXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVVpsY25KaGNtbGZSamhmVkhKcFluVjBiMTlIWlc1bVh6SXdNVGxmTVZrM1FUVTJOalV1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
İtalyan otomotiv endüstrisi'nde 144.000 firma bulunmaktadır. 2015 yılı itibarıyla neredeyse 485.000 kişi istihdam edilmektedir. Fiat Chrysler Automobiles şu anda dünyanın yedinci en büyük otomobil üreticisidir. Ülke, Brand Finance tarafından dünyanın en güçlü markası olarak derecelendirilen Maserati, Lamborghini ve Ferrari gibi lüks süper arabaların bulunduğu geniş bir ürün yelpazesine sahiptir.
İtalya, 500 milyondan fazla tüketiciye sahip Avrupa pazarının bir parçasıdır. Ülkenin ticaret politikaları, Avrupa Birliği (AB) üyeleri arasındaki anlaşmalar ve AB mevzuatı tarafından belirlenir. İtalya, 2002 yılında ortak Avrupa para birimi olan Euro'yu kullanıma başladı ve aynı zamanda Euro Bölgesi'nin bir üyesidir. Para politikası Avrupa Merkez Bankası tarafından belirlenir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFeUwwMXBiR0Z1WDNOcmVXeHBibVZmYzJ0NWMyTnlZWEJsY25OZmIyWmZVRzl5ZEdGZlRuVnZkbUZmWW5WemFXNWxjM05mWkdsemRISnBZM1F1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFUxcGJHRnVYM05yZVd4cGJtVmZjMnQ1YzJOeVlYQmxjbk5mYjJaZlVHOXlkR0ZmVG5WdmRtRmZZblZ6YVc1bGMzTmZaR2x6ZEhKcFkzUXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
İtalya, ülkenin yapısal sorunlarını şiddetlendiren 2007-08 Mali krizinden çok etkilendi. 1950'lerden 1970'lerin başına kadar yıllık %5-6'lık güçlü bir GSYİH büyümesi gerçekleştiren İtalya 1980-90'larda giderek artan bir yavaşlamaya girdi. 2000'lerde ise ekonomi neredeyse durgunlaştı. Hükûmetin harcamalarıyla büyümeyi canlandırmaya yönelik siyasi çabalar 2017'de GSYİH'nın %131,8'ini aşan kamu borcunda ciddi bir artışa neden oldu ve borç büyüklüğünde AB'de Yunanlardan sonra ikinci sırada yer aldılar. Tüm bunlara rağmen, İtalyan kamu borcunun en büyük kısmı ulusal konulara aittir. İtalya ile Yunanistan arasında büyük bir fark vardır, İtalyan hanehalkı borç seviyesi OECD ortalamasından çok daha düşüktür.
İtalya'da genel olarak ülkenin coğrafi yapısından kaynaklanan nedenlerden ileri gelen yapısal sorunlar vardır. Hammadde eksikliği ve enerji kaynaklarının azlığı da öne çıkan başka sorunlardır. Ülkenin coğrafi yapısı genel olarak dağlıktır. Bu nedenle yoğun tarım yapılabilecek topraklar oldukça kısıtlıdır. Enerji sektöründe büyük ölçüde dışa bağımlılık söz konusudur. 2006 yılı verilerine göre ülkede tüketilen toplam enerji miktarının %86'sı dış kaynaklardan sağlanmıştır. (katı yakıtların %99,7'si, petrolün %92,5'i, doğalgazın %91,2'si ve elektriğin %15'i.)
İtalya ekonomisi ayrıca altyapı yatırımlarının gelişmemesi, pazara yönelik reformların uygulanamaması ya da yapılmaması ve araştırma konusunda yatırımlar yapılmaması nedeniyle güç yitirmektedir. Dünya Ekonomik Özgürlük Endeksi, 2008 yılında yayınladığı çalışmada ülkenin sırasını dünyada 64. Avrupa'da ise 29. olarak belirlemiştir. Böylece İtalya, avro alanı içinde en son sıraya yerleşmiştir. Dünya Bankası'na göre İtalya iş kurma, yatırım yapma ve ticaret konularında oldukça uygun ülkeler arasında gösterilmektedir. Buna karşın, ülkede bürokrasi alanında, mülkiyet haklarının korunması ve yüksek vergilendirmeler konusunda sorunlar göze çarpmaktadır. Bununla birlikte son yapılan araştırmalarda İtalya'nın 2006 yılında araştırma ve geliştirme konularına ayırdığı bütçe gayrisafi millî hasılanın %1,14'üyle sınırlı kalmış ve böylece, %1,84'lük Avrupa Birliği ortalamasının ve %3'lük Lizbon Stratejisi hedeflerinin oldukça altında kalınmıştır.
İtalya ekonomisinin büyüklüğündeki diğer ülkelerde karşılaştırıldığında İtalya'da oldukça az sayıda dünya çapında çokuluslu şirket vardır. Buna karşın İtalya'daki küçük ve orta ölçekteki şirket sayısı oldukça fazladır. Bu durum İtalya'da üretim sektöründe tek bir ürünün öne çıkmasına neden olmuştur. İtalya'nın dışsatımını yaparak ekonomisini canlı tuttuğu lüks tüketim malları son dönemlerde Çin gibi yükselmekte olan ve işgücünün ucuz olduğu ülkelerle rekabet içine girmektedir. İtalya'nın dışarıya sattığı ürünler içinde en önde gelenler motorlu araçlar (Fiat Group, Aprilia, Ducati, Piaggio); kimyasal ve petrokimyasal ürünler (Eni); enerji ve elektrik mühendisliği sistemleri (Enel, Edison, Prysmian); elektrikli ev gereçleri (Candy, Indesit); uzay ve savunma teknolojileri (, Agusta, ); ateşli silahlar (); moda ve tekstil ürünleri (Armani, Valentino, Versace, , , Benetton, Prada, Luxottica); gıda ürünleri (Ferrero, Barilla, , Campari, Parmalat) ve lüks arabalar ((Ferrari, Maserati, Lamborghini, Pagani, Alfa Romeo, ile yatlardır (, Azimut)
İtalya'da turizm ise ülkede en hızlı gelişen ve en çok kâr getiren sektörlerdendir. Her yıl 43,7 milyon turist ülkeyi ziyaret etmekte ve ülkeye 4,7 milyar dolar bırakmaktadır. İtalya dünya sıralamasında en çok ziyaret edilen beşinci ülke, turizmden en çok kazanan dördüncü ülkedir.
Tarım
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFNUwxWmhiRjlFWDA5eVkybGhYMU4xYm5KcGMyVmZKVEk0TVRVeE5UQTFOakkxSlRJNUxtcHdaV2N2TWpBd2NIZ3RWbUZzWDBSZlQzSmphV0ZmVTNWdWNtbHpaVjhsTWpneE5URTFNRFUyTWpVbE1qa3VhbkJsWnc9PS5qcGVn.jpeg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpabUwxWnBibVY1WVhKa2MxOXBibDlRYVdWdGIyNTBaU1V5UTE5SmRHRnNlUzVxY0djdk1qQXdjSGd0Vm1sdVpYbGhjbVJ6WDJsdVgxQnBaVzF2Ym5SbEpUSkRYMGwwWVd4NUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Son ulusal tarım sayımına göre, 2010 yılında 12,7 milyon hektarı kapsayan (%63'ü Güney İtalya'da bulunan) 1,6 milyon çiftlik vardı (2000'den beri −%32,4). Büyük çoğunluğu (%99’u) aileler tarafından işletilen küçük ve ortalama sadece 8 hektar büyüklüğündedir. Tarımsal kullanımda (ormancılık hariç), tahıl tarlaları %31, zeytin ağacı bahçeleri %8,2, bağlar %5,4, narenciye bahçeleri %3,8, şeker pancarı %1,7 ve bahçecilik %2,4’dür. Kalan kısım öncelikle otlaklara (%25,9) ve yemlik tahıllara (%11,6) ayrılmıştır.
İtalya, dünyanın en büyük şarap üreticisi dir ve zeytinyağı, meyvelerden (elma, zeytin, üzüm, portakal, limon, armut, kayısı, fındık, şeftali, kiraz, erik, çilek ve kivi) ve sebzelerden (özellikle enginar ve domates) de en önde gelen üretici ülkelerdendir. En ünlü İtalyan şarapları muhtemelen Toskana Chianti ve Piyemonteli 'dur. Diğer ünlü şaraplar , , , , , Morellino di Scansano ve köpüklü şarap ve Prosecco‘dur.
İtalya'nın uzmanlaştığı kaliteli ürünler özellikle daha önce bahsedilen şaraplar ve , genellikle kalite güvence etiketleri altında korunur. Avrupa Birliği tarafından atfedilen bu coğrafi işaret sertifikası, düşük kaliteli seri üretim ile karıştırılmayı önlemek içindir.
Ulaşım
Kara ulaşımı
2004 yılında İtalya'da ulaşım sektörü, yaklaşık 119,4 milyon avroluk iş hacmine ulaştı ve ulaşım alanında hizmet veren 153.700 şirkette 935.605 kişiye istihdam sağlandı. Ulusal yol ağı açısından bakıldığında, 2002 yılında İtalya'da faal durumda toplam 668.721 kilometre uzunluğunda karayolu vardı. Bunun 6.487 kilometresi bir özel şirket olan Atlantia tarafından işletilen devlet yollarıydı.
2005 yılında İtalya'da 34.667.000 otomobil (Her bin kişiye 590 otomobil) ve 4.015.000 yük taşıtı kayıtlıydı.
Demiryolu ulaşımı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWaEwwVnNaWFIwY205MGNtVnViMTlGVkZJdU5EQXdMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFGYkdWMGRISnZkSEpsYm05ZlJWUlNMalF3TUM1cWNHYz0uanBn.jpg)
Devlete ait olan ve Rete Ferroviaria Italiana (FSI) tarafından işletilen ulusal demiryolu ağı, 2008 yılında toplam 16.529 km'ye (10.271 mil) ulaştı ve bunun 11.727 km'si (7.287 mil) elektriklidir.
Demiryollarında 4.802 lokomotif ve vagon çalışmaktadır. Yüksek hızlı trenlerin kamu işletmecisi, FSI'nin bir parçası olan Trenitalia'dır.
İtalya'daki yüksek hızlı trenler üç kategoriye ayrılır: Frecciarossa (Türkçe: kırmızı ok) trenleri özel yüksek hızlı raylarda maksimum 300 km/s hıza ulaşır. Frecciargento (Türkçe: gümüş ok) trenleri, hem yüksek hızlı hem de ana hat raylarında maksimum 250 km/s hızla çalışır; ve Frecciabianca (Türkçe: beyaz ok) trenleri, yüksek hızlı bölgesel hatlarda maksimum 200 km/s hızla çalışır. İtalya'nın komşu ülkelerle Alp dağları üzerinde 11 demiryolu sınır kapısı vardır.
Fréjus Demiryolu Tüneli, Alpleri aşarak ülkeyi Fransa ile bağlayarak demiryolu ulaşımında önemli bir yer tutmaktadır. Yapımı sürmekte olan Brenner Tüneli ise Avusturya ile İtalya'yı demiryolu ile birbirine bağlayacaktır.
Deniz ulaşımı
Ulusal sınırlar içinde kalan akarsu ağı genelinde toplam uzunluğu 1.477 kilometreyi bulan ırmak ve kanallarda ulaşım ve taşımacılık yapılabilmektedir. Ülkede ayrıca 2004 yılı itibarıyla büyük çapta havalimanlarının sayısı 30, büyük limanların sayısı ise 43 idi.
Cenova limanı İtalya'nın en büyük, Akdeniz'in ise ikinci büyük limanıdır.
2005 yılında İtalya'da 389 bin birimlik sivil havacılık filosu ve 581 gemilik ticaret filosu vardı.
Hava ulaşımı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprekwxSnZiVjlHYVhWdGFXTnBibTlmTWpBeE1TMWllUzFTWVVKdlpTMHdNaTVxY0djdk16QXdjSGd0VW05dFgwWnBkVzFwWTJsdWIxOHlNREV4TFdKNUxWSmhRbTlsTFRBeUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
İtalya 2011'de yaklaşık 148 milyon yolcu veya Avrupa toplamının yaklaşık %10'u ile hava taşımacılığı yolcu sayısına göre Avrupa'da beşinci sıradaydı.
2022'de İtalya'da Milano'daki Malpensa Uluslararası Havaalanı ve Roma'daki Leonardo da Vinci Uluslararası Havaalanı'nın iki merkezi dahil olmak üzere 45 sivil havaalanı vardı.
Ekim 2021'den bu yana İtalya'nın bayrak taşıyıcı havayolu ITA Airways, iflasının ardından markayı, IATA biletleme kodunu ve eski bayrak taşıyıcı Alitalia''ya ait birçok varlığı devraldı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFNEwxQnZjblIwY21sbGMzUmxYMjlzWkM1cWNHY3ZNakl3Y0hndFVHOXlkSFJ5YVdWemRHVmZiMnhrTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
İtalya yüzyıllardır İpek Yolu'nun nihai varış noktası olmuştur. Özellikle Süveyş Kanalı'nın inşası, 19. yüzyıldan itibaren Doğu Afrika ve Asya ile deniz ticaretini yoğunlaştırdı. Soğuk Savaş'ın sona ermesi ve artan Avrupa entegrasyonundan bu yana, 20. yüzyılda sıklıkla kesintiye uğrayan ticari ilişkiler yeniden yoğunlaşmış ve Akdeniz'in en kuzeyindeki derin su limanı Trieste gibi kuzey İtalya limanları Orta Avrupa ve Doğu Avrupa'ya olan kapsamlı demiryolu bağlantıları, bir kez daha devlet sübvansiyonlarının ve önemli yabancı yatırımların hedefi haline geldi.
Enerji
Son on yılda İtalya, dünyanın en büyük yenilenebilir enerji üreticilerinden biri haline geldi ve Avrupa Birliği'nde ikinci, dünyada dokuzuncu sırada yer aldı. Rüzgar enerjisi, hidroelektrik ve jeotermal enerji de ülkedeki önemli elektrik kaynaklarıdır. İtalya'da üretilen tüm elektriğin %27,5'ini yenilenebilir kaynaklar oluşturuyor; tek başına hidroelektrik %12,6'ya ulaşıyor, ardından %5,7 ile güneş, %4,1 ile rüzgar, %3,5 ile biyoenerji ve %1,6 ile jeotermal geliyor. Ulusal talebin geri kalanı fosil yakıtlar (%38,2 doğal gaz, %13 kömür, %8,4 petrol) ve ithalatla karşılanmaktadır. Eni79 ülkede faaliyet gösteren, dünyanın yedi " Süper Büyük " petrol şirketinden biri ve dünyanın en büyük sanayi şirketlerinden biri olarak kabul ediliyor.
Tek başına güneş enerjisi üretimi, 2014 yılında ülkedeki toplam elektrik üretiminin yaklaşık %9'unu oluşturdu ve bu da İtalya'yı dünyada güneş enerjisinden en yüksek katkıyı sağlayan ülke haline getirdi. 2010 yılında tamamlanan Montalto di Castro Fotovoltaik Santrali, 85 MW ile İtalya'nın en büyük fotovoltaik elektrik santralidir. İtalya'daki diğer büyük PV tesislerine örnek olarak San Bellino (70,6 MW), Cellino san Marco (42,7 MW) ve Sant' Alberto (34,6 MW) gösterilebilir. İtalya, elektrik üretmek için jeotermal enerjiden yararlanan dünyadaki ilk ülkeydi. İtalya, 1980'lere kadar dört nükleer reaktör yönetmişti. Ancak, İtalya'da nükleer enerji 1987 referandumunun ardından (Sovyet Ukrayna'daki 1986 Çernobil felaketinin ardından) terk edildi, ancak İtalya hâlâ yabancı topraklardaki İtalya'nın sahip olduğu reaktörlerden nükleer enerji ithal ediyor.
Turizm
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsa0wwWnZjblZ0WDJsdVgxQnZiWEJsYVdsZk1pNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RSbTl5ZFcxZmFXNWZVRzl0Y0dWcGFWOHlMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJKakwxQnZjMmwwWVc1dlh5MWZSbTl5Ym1sc2JHOWZRbVZoWTJndWFuQm5Mekl5TUhCNExWQnZjMmwwWVc1dlh5MWZSbTl5Ym1sc2JHOWZRbVZoWTJndWFuQm4uanBn.jpg)
İnsanlar yüzyıllardır İtalya'yı ziyaret ettiler, ancak yarımadayı turistik nedenlerle ilk ziyaret edenler, 17. yüzyılda başlayan ve 18. ve 19. yüzyıllarda gelişen Büyük Tur sırasında aristokratlardı. Bu, çoğu İngiliz olan Avrupalı aristokratların, İtalya'nın ana varış noktası olduğu Avrupa'nın bazı bölgelerini ziyaret ettikleri bir dönemdi. İtalya için bu, antik mimariyi, yerel kültürü incelemek ve doğal güzelliklere hayran olmak içindi.
İtalya, 2016'da toplam 52,3 milyon uluslararası gelişle uluslararası turizmde en çok ziyaret edilen beşinci ülke idi. Seyahat ve turizmin GSYİH'ya toplam katkısı (yatırımdan, tedarik zincirinden ve teşvik edilen gelir etkilerinden daha geniş etkiler dahil) 2014'te 162,7 milyar Euro'ydu (GSYİH'nın %10,1'i) ve 2014'te doğrudan 1.082.000 iş yarattı (toplam istihdamın %4,8'i).
İtalya'da turistlerin ilgisini çeken unsurlar başta kültür, mutfak, tarih, moda, mimari, sanat, dini yerler ve rotalar, doğal güzellikler, gece hayatı, sualtı yerleri ve kaplıcalardır.
Kış ve yaz turizmi Alpler ve Apeninler'deki birçok yerde mevcuttur, Akdeniz'in kıyı bölgelerinde deniz kenarı turizmi yaygındır. İtalya, Akdeniz'in önde gelen kruvaziyer turizmi destinasyonudur.
Turistik konaklama işletmelerinde geçirilen gecelerle ölçülen İtalya'nın en çok ziyaret edilen bölgeleri Veneto, Toskana, Lombardiya, Emilia-Romagna ve Lazio'dur.Roma, 2017'de 9,4 milyon ziyaretçi ile Avrupa'nın en çok ziyaret edilen 3. ve dünyanın 12. şehri olurken, Milano 6,8 milyon turistle dünya çapında 27. şehirdir.
Venedik ve Floransa da dünyanın ilk 100 turistik yeri arasındadır.
İtalya aynı zamanda dünyada en fazla UNESCO Dünya Mirası alanlı ülkedir (58). İtalya'nın 58 miras alanından 53'ü kültürel ve 5'i doğaldır. İtalya'da 1 ile 5 yıldız arasında değişen çeşitli oteller vardır. ISTAT'a göre 2017 yılında 1.133.452 oda ve 2.239.446 yataklı 32.988 otel vardı. Otel dışı tesislere gelince (kamp alanları, turistik köyler, kiralık konaklama yerleri, tarım turizmi vb.), 2017'de sayıları 2.798.352 yatak ile 171.915 idi.
Kültür
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWaUwxWmxibWxqWlY5RFlYSnVhWFpoYkY4bE1qZ3lNREV3SlRJNUxtcHdaeTh5TWpCd2VDMVdaVzVwWTJWZlEyRnlibWwyWVd4ZkpUSTRNakF4TUNVeU9TNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNNEwweGxiMjVoY21SdlgyUmhYMVpwYm1OcFh5MWZjSEpsYzNWdFpXUmZjMlZzWmkxd2IzSjBjbUZwZEY4dFgxZEhRVEV5TnprNExtcHdaeTh4TnpCd2VDMU1aVzl1WVhKa2IxOWtZVjlXYVc1amFWOHRYM0J5WlhOMWJXVmtYM05sYkdZdGNHOXlkSEpoYVhSZkxWOVhSMEV4TWpjNU9DNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
İtalya, 1861 yılında ulusal birliğini sağlayana dek tek bir ülke değildi. İtalya topraklarındaki küçük devlet ve krallıklar birbirleri arasında farklılık gösterebilen kendi kültürlerini geliştiriyorlardı. Bu nedenle günümüzde İtalyan geleneği ya da İtalyan kökenli olarak adlandırılan şeyler bölge ve kökenlerine göre ayrılabilir. İtalya'nın Avrupa'nın kültürel ve tarihî mirasına katkısı çok büyüktür. Roma İmparatorluğu gibi dünyanın köklü devletlerine ev sahipliği yapmış olması ve Hristiyanlığın en önemli merkezi Vatikan'ı içinde bulundurması nedeniyle kültürel miras ögeleri bakımından son derece zengindir. İtalya, günümüzde UNESCO'nun 44 Dünya Kültür Mirası alanına ev sahipliği yaparak birinciliği elinde bulundurmaktadır.
Mimarlık
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFekwwTmhibUZzWDBkeVlXNWtaVjlEYUdsbGMyRmZaR1ZzYkdGZlUyRnNkWFJsWDJWZlJHOW5ZVzVoWDJSaGJGOXdiMjUwWlY5a1pXeHNYMEZqWTJGa1pXMXBZUzVxY0djdk1qSXdjSGd0UTJGdVlXeGZSM0poYm1SbFgwTm9hV1Z6WVY5a1pXeHNZVjlUWVd4MWRHVmZaVjlFYjJkaGJtRmZaR0ZzWDNCdmJuUmxYMlJsYkd4ZlFXTmpZV1JsYldsaExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZM0wxQnBjMkZmUkhWdmJXOHVhbkJuTHpJeU1IQjRMVkJwYzJGZlJIVnZiVzh1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
İtalya, antik Roma döneminde kemerler, kubbeler ve benzeri yapıların inşası, 14. ve 16. yüzyıllar arasında Rönesans mimari hareketi'nin kurulması, Neoklasik mimari gibi hareketlere ilham veren Palladyanizm yapı tarzının anavatanı ve 17. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başlarında başta İngiltere, Avustralya ve ABD'de olmak üzere tüm dünyada soyluların kır evlerinin etkileyici tasarımları gibi önemli mimari başarılarıyla bilinir.
Tarih öncesi mimarinin yanı sıra, İtalya'da bir dizi tasarımı gerçekten başlatan ilk insanlar klasik Roma'ya ilerleyen, ardından Rönesans sırasında klasik Roma döneminin canlanmasına ve Barok çağa evrilen Yunanlar ve Etrüsklerdi.
Erken Orta Çağ'a hakim kilise mimarisi tarzı olan Bazilikanın Hristiyan kavramı Roma'da icat edildi. Bazilikalar Hemen hemen antik Roma tarzında inşa edilmiş, genellikle mozaikler ve süslemeler açısından zengin, uzun ve dikdörtgen binalar olarak biliniyorlardı. İlk Hristiyanların sanatı ve mimarisi de büyük ölçüde pagan Romalılarınkinden esinlenmiştir; heykeller, mozaikler ve resimler tüm kiliselerini süsledi. Orta Çağ Romanesk tarzındaki ilk önemli binalar, 800'lü yıllarda İtalya'da inşa edilen kiliselerdi. Bizans mimarisi de İtalya'da yayılmıştı. Bizanslılar, Roma'nın mimari ve sanat ilkelerini canlı tuttular ve bu döneme ait en ünlü yapı Venedik'teki San Marco Bazilikası'dır.
MS 800'den MS 1,100'e kadar giden Romanesk hareket, Piazza dei Miracoli'deki Eğik Pisa Kulesi ve Milano'da inşa edilen Sant'Ambrogio Bazilikası gibi birkaç başyapıtla İtalyan mimarisinin en verimli ve yaratıcı dönemlerinden biridir. Roma kemerleri, vitray pencereleri ve genellikle revaklarda bulunan kavisli sütunları kullanmasıyla biliniyordu. İtalyan Romanesk mimarisinin ana yeniliği, Batı mimari tarihinde daha önce hiç görülmemiş olan tonozdu.
İtalyan mimarisinin çiçeklenmesi Rönesans sırasında gerçekleşti. Filippo Brunelleschi, antik çağlardan beri gerçekleştirilemeyen bir mühendislik başarısı olan Floransa Katedrali için yaptığı kubbe ile mimari tasarıma katkıda yaptı. İtalyan Rönesans mimarisinin popüler başarısı, orijinal olarak Donato Bramante tarafından 16. yüzyılın başlarında tasarlanan Aziz Petrus Bazilikası idi. Ayrıca Andrea Palladio, 16. yüzyılın ortalarında ve sonlarında tasarladığı villa ve saraylarla Batı Avrupa'daki mimarları etkilemiş; Palladio tarafından tasarlanan yirmi üç binasıyla Vicenza şehri ve yirmi dört Veneto'daki Palladyan Villaları, UNESCO tarafından Vicenza Şehri ve Veneto'daki Palladyan Villaları adlı Dünya Mirası Alanı parçası olarak listelenmiştir.
Barok dönem 17. yüzyılda özellikle kiliseleriyle tanınan birkaç seçkin İtalyan mimar çıkardı. Geç Barok ve Rokoko mimarisinin en özgün eseri, 18. yüzyıla tarihlenen Palazzina di caccia di Stupinigi'dir. Luigi Vanvitelli 1752'de Kraliyet Caserta Sarayı inşaatına başladı. Bu büyük komplekste görkemli Barok tarz iç mekanlar ve bahçeler daha sade bina kaplamasına karşı çıkar.
18. yüzyılın sonlarında ve 19. yüzyılın başlarında İtalya, Neoklasik mimari hareketten etkilendi. Villalar, saraylar, bahçeler, iç mekanlar ve sanat, Roma ve Yunan konularına dayandırılmaya başlandı.
Faşist dönemde, Gio Ponti ve Giovanni Muzio gibi şahsiyetlerle, imparatorluk Roma'sının yeniden keşfine dayanan "Novecento hareketi" gelişti. İtalya'daki birçok şehrin kentsel dönüşümlerinden sorumlu olan ve Roma'daki tartışmalı Via della Conciliazione için hatırlanan Marcello Piacentini, basitleştirilmiş Neoklasizm biçimi tasarladı.
Görsel sanatlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNEwweGxiMjVoY21SdlgyUmhYMVpwYm1OcFh5VXlPREUwTlRJdE1UVXhPU1V5T1Y4dFgxUm9aVjlNWVhOMFgxTjFjSEJsY2w4bE1qZ3hORGsxTFRFME9UZ2xNamt1YW5Cbkx6STJNSEI0TFV4bGIyNWhjbVJ2WDJSaFgxWnBibU5wWHlVeU9ERTBOVEl0TVRVeE9TVXlPVjh0WDFSb1pWOU1ZWE4wWDFOMWNIQmxjbDhsTWpneE5EazFMVEUwT1RnbE1qa3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
İtalyan görsel sanatlarının tarihi, Batı resim tarihi için önemlidir. Roma sanatı Yunanistan'dan etkilenmiştir ve kısmen eski Yunan resminin soyundan geldiği kabul edilebilir. Roma resminin kendine has özellikleri vardır. Hayatta kalan tek Roma resimleri, çoğu Güney İtalya'daki Campania'daki villalardan gelen duvar resimleridir. Bu tür resimler dört ana "stil" veya dönem halinde gruplandırılabilir ve trompe-l'œil, sahte perspektif ve saf manzaranın ilk örneklerini içerebilir.
Romanesk döneminde, Bizans ikonalarının yoğun etkisi altında pano boyama daha yaygın hale gelir. 13. yüzyılın ortalarına doğru Orta Çağ sanatı ve Gotik resim, İtalya'da ve ardından onun öğrencisi Giotto di Bondone ile hacim ve perspektif tasvirine olan ilginin başlamasıyla daha gerçekçi hale geldi. Giotto'dan itibaren resimde kompozisyonun işlenmesi çok daha özgür ve yenilikçi hale geldi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnMEwwMXBZMmhsYkdGdVoyVnNieVV5TjNOZlJHRjJhV1JmTWpBeE5TNXFjR2N2TVRnd2NIZ3RUV2xqYUdWc1lXNW5aV3h2SlRJM2MxOUVZWFpwWkY4eU1ERTFMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Birçok kişi tarafından resmin altın çağı olduğu söylenen İtalyan Rönesansı, kabaca 14. yüzyıldan 17. yüzyılın ortalarına kadar uzanan ve modern İtalya sınırlarının dışında da önemli bir etkisi vardır. İtalya'da Paolo Uccello, Fra Angelico, Masaccio, Piero della Francesca, Andrea Mantegna, Filippo Lippi, Giorgione, Tintoretto, Sandro Botticelli, Leonardo da Vinci, Michelangelo Buonarroti, Raphael, Giovanni Bellini ve Titian gibi sanatçılar perspektif kullanımı, insan anatomisi ve orantı çalışması ve rafine çizim ve boyama tekniklerinin geliştirilmesi yoluyla resim yapmayı daha yüksek bir düzeye çıkardı. Michelangelo, 1500'den 1520'ye kadar bir heykeltıraş olarak aktifti; eserleri arasında Davut, Pietà, Musa vardır. Diğer Rönesans heykeltıraşları arasında Lorenzo Ghiberti, , Donatello, Filippo Brunelleschi ve Andrea del Verrocchio sayılabilir.
15. ve 16. yüzyıllarda Yüksek Rönesans, Maniyerizm olarak bilinen stilize bir sanatın doğmasına neden oldu. 16. yüzyılın şafağında sanatı niteleyen dengeli kompozisyonlar ve perspektife rasyonel yaklaşım yerine, Maniyeristler istikrarsızlığı, yapaylığı ve şüpheyi aradılar. Piero della Francesca ve Raphael'in sakin Bakirelerinin bozulmamış yüzleri ve jestleri, 'nun sıkıntılı ifadeleri ve El Greco'nun duygusal yoğunluğu ile yer değiştirdi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCaUwxTmhibVJ5YjE5Q2IzUjBhV05sYkd4cFh5MWZUR0ZmYm1GelkybDBZVjlrYVY5V1pXNWxjbVZmTFY5SGIyOW5iR1ZmUVhKMFgxQnliMnBsWTNSZkxWOWxaR2wwWldRdWFuQm5MekkyTUhCNExWTmhibVJ5YjE5Q2IzUjBhV05sYkd4cFh5MWZUR0ZmYm1GelkybDBZVjlrYVY5V1pXNWxjbVZmTFY5SGIyOW5iR1ZmUVhKMFgxQnliMnBsWTNSZkxWOWxaR2wwWldRdWFuQm4uanBn.jpg)
17. yüzyılda, İtalyan Borok'un en büyük ressamları arasında Caravaggio, , Artemisia Gentileschi, Mattia Preti, Carlo Saraceni ve vardır.
Daha sonra 18. yüzyılda İtalyan Rokoko, esasen Fransız Rokoko'dan ilham aldı çünkü Fransa, Giovanni Battista Tiepolo ve Canaletto gibi sanatçılarla birlikte bu tarzın kurucu ulusuydu. İtalyan Neoklasik heykeli, Antonio Canova'nın çıplakları ile hareketin idealist yönüne odaklandı.
19. yüzyılda, başlıca İtalyan Romantik ressamları Francesco Hayez, Giuseppe Bezzuoli ve Francesco Podesti idi. İzlenimcilik, Giovanni Fattori ve Giovanni Boldini tarafından yönetilen Macchiaioli tarafından Fransa'dan İtalya'ya getirildi; Realizm, Gioacchino Toma ve Giuseppe Pellizza da Volpedo tarafından getirildi.
20. yüzyılda, Fütürizm ile, özellikle Umberto Boccioni ve Giacomo Balla'nın çalışmaları aracılığıyla, İtalya resim ve heykelde sanatsal evrim için yeni ufuklar açan bir ülke oldu. Fütürizmin ardından, Sürrealistler ve Bruno Caruso ve Renato Guttuso gibi sonraki nesiller üzerinde güçlü bir etki bırakan Giorgio de Chirico'nun metafizik resimleri geldi.
İtalya'da resim sanatı tarihin hemen her döneminde gelişim göstermiştir.Tiziano Vecellio ve Caravaggio İtalyan resminin en seçkin erken örneklerini vermişlerdir. İtalyan ressamların işlerinde çoğunlukla dinî figürler öne çıkmıştır. Bunda ülkenin Vatikan ile olan yoğun ilişkisi etkili olmuştur. İtalya'da resim sanatında verilen yapıtlar çoğu zaman Avrupa'nın en önde gelen sanat eserleri olmuştur. Bu dönemlerden sonra İtalya dış güçler tarafından sürekli baskılarla maruz kalmış ve bu da ülkede ilginin sanattan, daha çok politik sorunlara kaymasına neden olmuştur. Tüm bunlar sonucunda İtalya Avrupa'da sanat alanında elde ettiği otoriteyi yitirmiştir.
Edebiyat
İtalyan dilinin temelleri, 1300'lü yıllarda Floransalı şair Dante Alighieri tarafından atılmıştır. İtalyan yazınının en erken ve önemli temsilcileri arasında sayılan Dante'nin İlahî Komedya adlı yapıtı Orta Çağlarda Avrupa'da üretilen en önemli yazınsal eserlerden biridir. Bunu dışında Giovanni Boccaccio, Giacomo Leopardi, Alessandro Manzoni, Torquato Tasso, Ludovico Ariosto ve Francesco Petrarca gibi ünlü İtalyan edebiyatçıları yüzyıllar boyu Avrupa yazınına katkıda bulunmuşlardır. Felsefe alanında öne çıkan düşünürler arasında Giordano Bruno, Marsilio Ficino, Niccolò Machiavelli ve Giambattista Vico sayılabilir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZMUwxQnBibTlqWTJocGJ5NXFjR2N2TVRVd2NIZ3RVR2x1YjJOamFHbHZMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
19. yüzyılın sonlarında, Verismo adlı gerçekçi edebiyat akımı İtalyan edebiyatında önemli rol oynadı. Bu akımın önde gelen savunucuları Giovanni Verga ve Luigi Capuana idi. Aynı dönemde, aksiyon-macera korsanlarının (ing: swashbucklers) yazarı ve bilimkurgu öncüsü Emilio Salgari Sandokan serisini yayınladı. 1883'te İtalyan yazar Carlo Collodi’nin yazdığı en ünlü çocuk klasiği ve dünyanın en çok çevrilen, dini olmayan kitaplarından Pinokyo'nun Maceraları adlı romanını da yayımladı.Fütürizm adı verilen hareket, 20. yüzyılın başlarında İtalyan edebiyatını etkiledi. Filippo Tommaso Marinetti, makine çağının hızını, dinamizmini ve şiddetini yücelten dil ve mecazların kullanılması çağrısında bulunan Fütürizm Manifestosu'nu yazdı.
Çağdaş İtalyan yazınını temsilcileri arasında ise pek çok Nobel ödüllü yazar bulunur. Nobel ödülü almış İtalyan edebiyatçılar şunlardır: ulusalcı şair Giosuè Carducci (1906)'da, realist yazar Grazia Deledda (1926)'da, çağdaş tiyatro yazarı Luigi Pirandello (1936)'da, şair Salvatore Quasimodo (1959)'da, Eugenio Montale (1975'te), satirist tiyatro yazarı Dario Fo (1997'de).
İtalyan tiyatroları sanatı incelenecek olursa, kökenleri Yunan tiyatrosu etkisinde kalmış Roma tiyatrosuna kadar indirilebilir. Roma dönemi drama yazarları genelde Yunanca oyunları çevirmişlerdir. 16. yüzyılda ve 18. yüzyıla kadar Commedia dell'arte akımı bir dalı olarak kalmıştır ve bugün bile İtalya sahnelerinde görülebilmektedir. İtalya'da yaygın olan bir başka tiyatro geleneği de adı verilen gezici tiyatro truplarıdır. Bu truplardaki sanatçılar gittikleri yerlerde açık hava sahneleri kurarlar ve kabataslak bir senaryo çerçevesinde hokkabazlık ve akrobasi ile karışık eğlence şovları düzenleyerek tiyatro yaparlar.
Felsefe
İtalyan felsefesi ve edebiyatının, Yunanlar ve Romalılardan başlayarak Batı felsefesi, Rönesans hümanizmi, Aydınlanma Çağı ve modern felsefe üzerinde etkisi olmuştur. Felsefe İtalya'ya Crotone'deki İtalyan felsefe okulunun kurucusu Pisagor tarafından tanıtıldı. Yunan döneminin İtalyan filozofları arasında Ksenofanes, Parmenides, Zeno, Empedokles ve Gorgias yer alır. Romalı filozoflar arasında Cicero, Lucretius, Genç Seneca, Musonius Rufus, Plütark, Epiktetos, Marcus Aurelius, Augustinus ve Boethius bulunmaktadır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpaaUwwWmhiVzkxYzE5SmRHRnNhV0Z1WDNCb2FXeHZjMjl3YUdWeWN5NXFjR2N2TWpRd2NIZ3RSbUZ0YjNWelgwbDBZV3hwWVc1ZmNHaHBiRzl6YjNCb1pYSnpMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
İtalyan Ortaçağ felsefesi esas olarak Hıristiyandı ve doğal teolojinin en önde gelen klasik savunucusu ve Aristoteles felsefesini Hıristiyanlığa yeniden sokan Thomizm'in babası Thomas Aquinas gibi filozofları ve teologları içeriyordu. Önemli Rönesans filozofları arasında Batı dünyasının önemli bilimsel figürlerinden biri olan Giordano Bruno, Dönemin en etkili hümanist filozoflarından Marsilio Ficino ve modern siyaset biliminin kurucularından biri olan Niccolò Machiavelli yer alır.
Machiavelli'nin en ünlü eseri Prensdir; siyasi düşünceye katkısı siyasi idealizm ile siyasi gerçekçilik arasındaki temel kopuştur.
İtalya aynı zamanda Rönesans'ın bir sonucu olan Aydınlanma hareketinden de etkilendi. Padua, Bologna ve Napoli gibi üniversite şehirleri, Giambattista Vico gibi filozofların bulunduğu bilim merkezleri olarak kaldı.Cesare Beccaria önemli bir Aydınlanma figürüydü ve hem klasik suç teorisi hem de modern penoloji'nin babalarından biriydi. Beccaria, işkence ve ölüm cezasına yönelik ilk belirgin kınamalardan biri olan ve dolayısıyla ölüm cezası karşıtı felsefede dönüm noktası niteliğindeki bir çalışma olan Suçlar ve Cezalar Üzerine (1764) adlı eseriyle tanınır.
Bilim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpObUwwTnZiR3hoWjJWZmMyTnBaVzU2YVdGMGFWOXBkR0ZzYVdGdWFTNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RRMjlzYkdGblpWOXpZMmxsYm5wcFlYUnBYMmwwWVd4cFlXNXBMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Yüzyıllar boyunca, İtalya'dan pek çok bilim insanı yetişti. Bu bilim insanlarının çeşitli alanlarda insanlığa kazandırdıkları buluşlar ile kendilerinin ve ülkelerinin adını duyurdular. Bunlar içinde en bilinen isimlerden biri de Leonardo da Vinci'dir. Da Vinci, biyolojiden teknolojiye pek çok alanda çağdaş bilime rehberlik eden buluşlara imza attı. Aynı şekilde Galileo Galilei fizik, matematik ve astronomi alanlarında çalışan ve pek çok buluşa imza atan bir başka İtalyan bilim insanıdır. Galilei teleskobun geliştirilmesine önemli katkılarda bulunmuş ve bir bölümünü kendi gerçekleştirdiği sayısız astronomik buluşa olanak sağlamıştır. Nobel ödülü de kazanan fizikçi Enrico Fermi dünyanın ilk nükleer reaktörünü oluşturan gruba önderlik etmiş, kuantum teorisinin oluşturulmasına verdiği destek ve fizik alanındaki diğer önemli çalışmalarıyla adını duyurmuştur.
İtalya'da bilim alanında önemli katkılar veren araştırmacılar arasında Güneş Sistemi ile ilgili pek çok buluşa imza atan gök bilimci Giovanni Domenico Cassini, pili bulan fizikçi Alessandro Volta, matematikçiler Lagrange, Fibonacci ve Gerolamo Cardano, mikroskobik anatominin kurucusu doktor Marcello Malpighi, hücre teorileri, hayvan üremesi ve insan bedeninin işlevleri konusunda yeni bilgiler ortaya çıkarak biyoloji araştırmacısı Lazzaro Spallanzani, kendiyle aynı adla anılan golgi aygıtını bularak Nobel ödülü kazanan bir diğer İtalyan bilim insanı Camillo Golgi ve radyoyu icat ederek, yine Nobel kazanan bir başka İtalyan olan Guglielmo Marconi sayılabilir.
Müzik
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRMUwwZHBZV052Ylc5ZlVIVmpZMmx1YVY5d2FXRnViMlp2Y25SbExtcHdaeTh5TWpCd2VDMUhhV0ZqYjIxdlgxQjFZMk5wYm1sZmNHbGhibTltYjNKMFpTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
İtalyan folk müziğinden Avrupa klasik müziğine kadar, müzik her zaman İtalya kültüründe önemli bir rol oynamıştır. Opera'ya hayat veren İtalya, klasik müziğin temellerinin atıldığı yerdir. Piyano ve violin gibi klasik müzikle ilgili çalgılarında ortaya çıkış yeri İtalya'dır.
Senfoni, konçerto ve sonata da köklerini İtalya'da 16. ve 17. yüzyıllarda gelişen akımlardan alan müzik türleridir.
İtalya'nın en önde gelen bestecileri arasında, Rönesans dönemi bestecisi Giovanni Pierluigi da Palestrina ve Claudio Monteverdi, Barok besteciler Alessandro Scarlatti, Arcangelo Corelli ve Antonio Vivaldi, klasik dönem besteciler Niccolò Paganini ve Gioachino Rossini ile romantik besteciler Giuseppe Verdi ve Giacomo Puccini sayılabilir.
Çağdaş İtalyan besteciler Luciano Berio ve Luigi Nono elektronik müzik konusunda önemli eserler vermişlerdir. Ülkede çok sayıda işler hâlde opera evinin bulunmasından dolayı ülkede klasik müziğin hâlâ tutunmakta olduğu görülmektedir.
Milano'daki La Scala ve Napoli'deki San Carlo operaevleri ve Maurizio Pollini ile Luciano Pavarotti dünyaca ünlü tenörler İtalya'nın klasik müzik alanındaki başarı ve egemenliğinin birer göstergesidir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRNUwweDFZMmxoYm05ZlVHRjJZWEp2ZEhScFgybHVYMU5oYVc1MFgxQmxkR1Z5YzJKMWNtY3VhbkJuTHpJeU1IQjRMVXgxWTJsaGJtOWZVR0YyWVhKdmRIUnBYMmx1WDFOaGFXNTBYMUJsZEdWeWMySjFjbWN1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
1920'lerin başında ortaya çıkan caz, İtalya'da özellikle güçlü bir yer edindi ve Faşist rejimin yabancı düşmanı kültürel politikalarına rağmen popülerliğini korudu.
Bugün İtalya'daki caz müziğinin en önemli merkezleri Milano, Roma ve Sicilya'dır. Daha sonra İtalya, Premiata Forneria Marconi (PFM), Banco del Mutuo Soccorso, Le Orme, Goblin ve Pooh gibi gruplarla 1970'lerin progresif rock ve pop hareketinin ön saflarında yer aldı.
Aynı dönemde İtalya sineması'nda çeşitlilik görüldü ve Cinecittà filmleri Ennio Morricone, Armando Trovaioli, Piero Piccioni ve Piero Umiliani gibi bestecilerin karmaşık müziklerini içerdi.
1980'lerin başında, İtalyan hip hop sahnesinden çıkan ilk yıldız şarkıcı Jovanotti idi. İtalyan metal grupları arasında Rhapsody of Fire, Lacuna Coil, Elvenking, Forgotten Tomb ve Fleshgod Apocalypse yer alır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSakwwZHBiM0puYVc5ZlRXOXliMlJsY2w5TlpXeDBKVEl4WHpJd01UVmZNREpmSlRJNFkzSnZjSEJsWkNVeU9TNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RSMmx2Y21kcGIxOU5iM0p2WkdWeVgwMWxiSFFsTWpGZk1qQXhOVjh3TWw4bE1qaGpjbTl3Y0dWa0pUSTVMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
İtalya, fütüristik sesi ve önde gelen sentezleyici ve davul makine'leri kullanımıyla tanınan Italo disko ile, en eski elektronik dans türlerinden biri ve Euro disko dışında (daha sonra Eurodans ve Nu-disko gibi çeşitli türleri etkilemeye devam etti) Avrupa disko biçimleri olarak disko ve elektronik müziğin gelişimine katkıda bulundu.
1990'ların ikinci yarısında Eurodans'ın Italo dansı denilen bir alt türü ortaya çıktı. Italo disko ve Italo evinden etkilenen Italo dansı, genellikle sentezleyici riffleri, melodik sesi ve ses kodlayıcıların kullanımını içeriyordu. Önemli İtalyan DJ'ler ve remiksçiler arasında Gabry Ponte (Eiffel 65 grubunun üyesi), Benny Benassi, Gigi D'Agostino ve Tacabro üçlüsü bulunmaktadır. Müziğiyle üç Akademi Ödülü ve dört Altın Küre kazanan Giorgio Moroder gibi yapımcılar elektronik dans müziği'nin gelişmesinde etkili oldular. Bugün, İtalyan pop müziği her yıl Eurovision Şarkı Yarışması'na ilham kaynağı olan Sanremo Müzik Festivali ve Spoleto'daki İki Dünya Festivali ile temsil edilmektedir.
Pop müzik sanatçısı Mina, Andrea Bocelli, Laura Pausini, Eros Ramazzotti, Mango, , ve İtalya'nın son dönemlerde uluslararası düzeyde sükse yapmış sanatçılarıdır.
Gigliola Cinquetti, Toto Cutugno ve Måneskin, sırasıyla 1964, 1990'da ve 2021 Eurovision Şarkı Yarışma'larını kazandılar.
Sinema
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprM0wwWmxaR1Z5YVdOdlgwWmxiR3hwYm1sZlRsbFhWRk5mTWk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFJtVmtaWEpwWTI5ZlJtVnNiR2x1YVY5T1dWZFVVMTh5TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
İtalyan sinema tarihi, Lumière Kardeşlerin hareketli resimler ile sinema tekniğini bulmasının kısa süre sonra başladı. İlk İtalyan filmi, dönemin papası XIII. Leo'nun kameraya karşı kutsama yapan görüntüsünden oluşan birkaç saniyelik, oldukça kısa bir kayıttı. Gerçek anlamda İtalyan sinema endüstrisi 1903 ve 1908 yılları arasında kurulan , ve adlarında üç film şirketiyle doğdu. Daha sonra Milano ve Napoli'de de film şirketler boy göstermeye başladı. Kısa süre içinde bu şirketler büyüyerek nitelikli işler çıkartmaya başladılar ve İtalyan filmleri dışarıya da gönderilmeye başlandı. İtalya'da sinema Benito Mussolini iktidarı döneminde bir tür siyasi propaganda aracı olarak da kullanıldı.
İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra İtalyan filmlerinin yıldızı parladı ve 1980'lerde televizyonun yaygınlaşmaya başlamasıyla İtalyan sineması bir gerileme sürecine girdi. Dünyaca tanınmış İtalyan film yönetmenleri arasında Vittorio De Sica, Federico Fellini, Sergio Leone, Pier Paolo Pasolini, Michelangelo Antonioni ve Dario Argento sayılabilir. Tatlı Hayat, İyi, Kötü ve Çirkin, Bisiklet Hırsızları gibi eski dönem İtalyan filmleri dünya sinemasında yer etmiş yapımlardır. Daha yakın geçmişte çekilen ve uluslararası düzeyde sükse yapan İtalyan filmleri arasında Roberto Benigni tarafından yönetilen Hayat Güzeldir ve Massimo Troisi'nin başrolünde oynadığı Postacı vardır.
Spor
İtalya'da yapılan popüler sporlar futbol, basketbol, voleybol, sutopu, eskrim, ragbi, bisiklet ve ile buz hokeyidir. (Çoğunlukla Milano, (Trentino-Alto Adige/Südtirol) ve Veneto bölgelerinde yapılır)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVMUwwZHBjbTlmWkNVeU4wbDBZV3hwWVY4eU1ERTNKVEpEWDJSMWJXOTFiR2x1WDNCdmVucHZkbWwyYjE4bE1qZ3pORGMyTmpreE1EVTRNQ1V5T1M1cWNHY3ZNakl3Y0hndFIybHliMTlrSlRJM1NYUmhiR2xoWHpJd01UY2xNa05mWkhWdGIzVnNhVzVmY0c5NmVtOTJhWFp2WHlVeU9ETTBOelkyT1RFd05UZ3dKVEk1TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
İtalya’nın bireysel sporlarda da uzun ve başarılı bir geleneği vardır. Bisiklet yarışları ülkede tanınmış bir spordur.İtalyanlar, Belçika hariç UCI Dünya Şampiyonasında (diğer tüm ülkelerden daha fazla) madalya kazandı. Giro d'Italia, her yıl Mayıs ayında düzenlenen bir bisiklet yarışıdır ve üç Büyük Tur'dan biridir.
Coğrafi koşulların elverişli olmasından dolayı kuzey bölgelerde en yaygın sporlar kış sporlarıdır. İtalyanlar kış sporları kategorilerinde yapılan yarışma ve karşılaşmalarda öne çıkmaktadırlar. İtalyan şehirlerinden Torino 2006 Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapmıştır.
İtalya'da spor türleri, çoğu zaman festivallerle birleştirilir. Bir tür at yarışı olan palio Palio di Siena festivalinde, gondol yarışları da her eylül ayının ilk pazar günü Venedik'te gerçekleşir.
İtalyan sporu Antik Roma'da gladyatör dövüşlerinin yapıldığı Kolezyum'dan, çağdaş Roma'da futbol kulüplerinin yarıştığı çağdaş Olimpiyat Stadyumu'na varan uzun bir yol katetmiştir.
İtalya'da en çok oynanan spor türü futboldur. İtalyan futbolunun en üst ligi olan Serie A, yalnızca ülke içinde değil tüm dünyada ilgiyle izlenmektedir. İtalya millî takımı, bugüne dek kazanmış olduğu 4 FIFA Dünya Kupası ile dünyanın en başarılı ikinci takımıdır. İtalya millî takımının kazandığı ilk dünya kupası 1934 yılındadır.
Kriket de İtalya'da yeniden önem kazanmaya başlamış olan ve hızla popülerlik kazanan bir spor dalıdır. İtalya'da kriket sporu İtalya Kriket Federasyonu (İtalyanca: Federazione Cricket Italiana) tarafından düzenlenmektedir ve İtalyan Millî Kiriket Takımı dünya sıralamasında 27. sırada yer almaktadır.
Moda ve tasarım
İtalyan modasının uzun bir geleneği vardır. Milano, Floransa ve Roma, İtalya'nın başlıca moda başkentleridir. Global Language Monitor tarafından hazırlanan "Top Global Fashion Capital Rankings" 2013'e göre, Milano onikinci iken Roma dünya çapında altıncı sıradaydı. Daha önce 2009'da Milano, Global Language Monitor'ün kendi tarafından "dünyanın moda başkenti" ilan edilmişti. Birkaç isim vermek gerekirse Gucci, Armani, Prada, Versace, Valentino SpA|Valentino, , Missoni, Fendi, Moschino, , Trussardi ve Ferragamo gibi büyük İtalyan moda markaları dünyanın en iyi moda evleri arasında sayılır.
Bvlgari, Damiani ve Buccellati gibi kuyumcular İtalya'da kuruldu. Ayrıca moda dergisi Vogue Italia, dünyanın en prestijli moda dergilerinden biri olarak kabul edilir. Trieste'deki ITS genç moda tasarımcısı yarışmasında olduğu gibi genç, yaratıcı moda yetenekleri de desteklenir.
İtalya ayrıca tasarım alanında, özellikle iç tasarım, mimari tasarım, endüstriyel tasarım ve kentsel tasarım alanında da öne çıkar. Ülke, Gio Ponti ve Ettore Sottsass gibi bazı tanınmış mobilya tasarımcıları yetiştirmiştir ve "Bel Disegno" ve "Linea Italiana" gibi İtalyanca ifadeler mobilya tasarımı sözlüğüne girmiştir. Klasik İtalyan parçalarının beyaz eşya ve mobilya parçalarının örnekleri arasında Zanussi'nin çamaşır makinesileri ve buzdolabıları, Atrium'un "New Tone" kanepeleri ve Ettore Sottsass'ın, Bob Dylan'ın "Stuck Inside of the Mobile with the Memphis Blues Again"den ilham alan post-modern kitaplığı vardır. Günümüzde Milano ve Torino, mimari tasarım ve endüstriyel tasarım alanlarında ülkenin liderleridir. Avrupa'nın en büyük tasarım fuarı Fiera Milano, Milano şehrindedir. Milano’da ayrıca "Fuori Salone" ve Salone del Mobile gibi tasarım ve mimariyle ilgili önemli etkinlikler ve mekanlar vardır ve Bruno Munari, Lucio Fontana, Enrico Castellani ve Piero Manzoni gibi tasarımcıları da barındırmıştı.
Mutfak
İtalyan mutfağı, MÖ 4. yüzyıla kadar uzanan kökleri ile yüzyıllar boyunca süren sosyal ve politik değişimlerle gelişmiştir. İtalyan mutfağının kendi içinde Etrüsk, antik Yunan, antik Roma, Bizans ve mutfaklarından önemli derecede etkilenmiştir.Yeni Dünya'nın keşfedilmesiyle patates, domates, dolmalık biber ve mısır gibi artık mutfağın merkezinde olan ancak 18. yüzyıla kadar olmayan öğelerin gelmesiyle önemli değişiklikler oldu.
İtalyan mutfağı dünyanın en zengin mutfaklarından biridir ve karakteristik özellikleriyle öne çıkmaktadır. İtalyan mutfağı bölgelere göre büyük farklılıklar gösterir. Sebze ve hamur işleri ağırlıktadır. Peynir ve şarap İtalyan mutfağının önemli ögeleri arasındadır. Geniş bir kahve çeşitliğine sahip olan İtalyan mutfağında özellikle espresso önemli bir yer tutar. İtalyan mutfağının dünyaya mâl olmuş yemekleri arasında pizza, spagetti ve bazı makarnalar ile bunların kendilerine özgü sosları, risotto, parmesan peyniri, lazanya ve tiramisu sayılabilir.
İtalyan mutfağı büyük ölçüde geleneksel ürünlere dayanır; ülkede AB yasaları kapsamında korunan çok sayıda vardır., ve şarabı, birçok bölgesel sapma ve veya Korumalı Coğrafi İşaret etiketleri ile İtalyan mutfağının merkezinde yer alır ve kahve (özellikle espresso) ile birlikte İtalyan gastronomik kültürünün bir parçasını oluşturur. Tatlılar, turunçgiller, fıstık ve badem gibi yerel lezzetleri mascarpone ve ricotta gibi tatlı peynirlerle veya kakao, vanilya ve tarçın gibi egzotik tatlarla birleştirme konusunda uzun bir geleneğe sahiptir.
Gelato,tiramisù ve cassata, İtalyan tatlıları, kekleri ve pastanelerinin en ünlü örnekleri arasındadır. İtalyan tarım-gıda ürünlerinin taklidi pazarlama fenomeni (İngilizce:Italian Sounding) adıyla bilinir.
Resmi tatiller, festivaller ve folklor
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOaUwwWmxjM1JoWDJSbGJHeGhYM0psY0hWaVlteHBZMkZmTWpBd05WOWpiMjVmWm5KbFkyTmxYM1J5YVdOdmJHOXlhUzVxY0djdk1qSXdjSGd0Um1WemRHRmZaR1ZzYkdGZmNtVndkV0ppYkdsallWOHlNREExWDJOdmJsOW1jbVZqWTJWZmRISnBZMjlzYjNKcExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
İtalya'da kutlanan resmi tatiller dini, ulusal ve bölgesel kutlamalardır. İtalya Milli Günü, Festa della Repubblica (Cumhuriyet Günü), her yıl 2 Haziran'da kutlanır. Esas kutlama Roma'da yapılır ve 1946'da İtalyan Cumhuriyeti'nin doğuşu anılır. Roma'da düzenlenen etkinlik töreni, İtalya cumhurbaşkanı tarafından Altare della Patria'daki İtalyan Meçhul Asker anısına defne çelengi bırakılması ve Roma'daki Via dei Fori Imperiali'deki askeri geçit töreni'ninden oluşur.
13 Aralık'ta kutlanan Aziz Lucy Günü, Noel Baba'ya benzer rol oynadığı bazı İtalyan bölgelerinde çocuklar arasında sevilir. Buna ek olarak, İtalya'daki Epifani, 5 ile 6 ocak arası gecede iyi çocuklara hediyeler ve tatlılar, kötü çocuklara kömür veya kül torbaları getiren süpürgeye binen yaşlı kadın Befana'nın halk figürü ile ilişkilendirilir.
Meryem'in göğe yükselişi, uzun bir hafta sonu veya ayın büyük kısmı olabilen yaz tatili dönemi 15 Ağustos'ta Ferragosto 'ya denk gelir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZekwwMXZjM1J5WVY5SmJuUmxjbTVoZW1sdmJtRnNaVjlrSlVVeUpUZ3dKVGs1UVhKMFpWOURhVzVsYldGMGIyZHlZV1pwWTJGZkpUSTRWbVZ1WlhwcFlTVXlPVjhsTWpnME9UYzVNVGs0TVRZeUpUSTVMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFOYjNOMGNtRmZTVzUwWlhKdVlYcHBiMjVoYkdWZlpDVkZNaVU0TUNVNU9VRnlkR1ZmUTJsdVpXMWhkRzluY21GbWFXTmhYeVV5T0ZabGJtVjZhV0VsTWpsZkpUSTRORGszT1RFNU9ERTJNaVV5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
4 Ekim'deki İtalyan ulusal koruyucu günü, Aziz Francis ve Catherine'i kutlar. Her şehir veya kasaba, yerel koruyucu azizinin bayramı vesilesiyle resmi tatil yapar örneğin: 29 Haziran'da Roma (Aziz Peter ve Paul), 7 Aralık'ta Milano (Aziz Ambrose), 19 Haziran'da Napoli Eylül günü (Aziz Januarius), 25 Nisan'da Venedik (Evangelist Aziz Markos) ve 24 Haziran'da Floransa (Vaftizci Aziz John)'u kutlar.
İtalya'da birçok festival ve şenlik vardır. Palio di Siena at yarışı, Kutsal Hafta ayinleri, Arezzo'lu Saracen Joust, Gubbio'daki Aziz Ubaldo günü, Foligno'daki Giostra della Quintana ve Calcio Fiorentino bunlardan bazılarıdır.
2013 yılında UNESCO, Varia di Palmi, Viterbo'daki Macchina di Santa Rosa, Nola'daki Festa dei Gigli ve Sassari'deki faradda di li candareri gibi bazı İtalyan festival ve pasolarını (İtalyanca "macchine a spalla") somut olmayan kültürel miras'a dahil etti.
Diğer festivaller arasında Venedik, Viareggio, Satriano di Lucania, Mamoiada ve çoğunlukla Portakal Savaşı ile tanınan Ivrea'daki karnavalları vardır. "Altın Aslan"la ödüllendiren ve 1932'den beri her yıl düzenlenen Venedik Uluslararası Film Festivali dünyanın en eski film festivalidir ve Cannes ve Berlin ile birlikte "Üç Büyükler"den biridir.
Kaynakça
- ^ "Ethnologue report". Ethnologue.com. 3 Şubat 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2010.
- ^ "Worldometers Italy Population" (İngilizce). 5 Eylül 2023. 16 Haziran 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Eylül 2023.
- ^ a b c d e "Uluslararası Para Fonu 2023 GYSİH Tahminleri". Dünya Ekonomi Tahmini. Uluslararası Para Fonu. 10 Ekim 2023.
- ^ . ec.europa.eu. Eurostat. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2019.
- ^ a b "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından (PDF).
- ^ . Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna. 26 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ . www.regione.fvg.it. 4 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Comune di Campione d'Italia". Comune.campione-d-italia.co.it. 14 Temmuz 2010. 30 Nisan 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2010.
- ^ a b c d e Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN .
- ^ . Encyclopedia Britannica (İngilizce). 15 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2021.
- ^ Carl Waldman; Catherine Mason (2006). Encyclopedia of European Peoples. Infobase Publishing. s. 586. ISBN . 28 Kasım 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Şubat 2013.
- ^ Lazenby, John Francis (4 Şubat 1998). Hannibal's War: A Military History of the Second Punic War. University of Oklahoma Press. s. 29. ISBN – Internet Archive vasıtasıyla.
Italy homeland of the Romans.
- ^ Maddison, Angus (20 Eylül 2007). Contours of the World Economy 1-2030 AD: Essays in Macro-Economic History. OUP Oxford. ISBN . 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Nisan 2021 – Google Books vasıtasıyla.
- ^ a b Sée, Henri. (PDF). University of Rennes. Batoche Books. 7 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2013.
- ^ Jepson, Tim (2012). National Geographic Traveler: Italy. National Geographic Books. ISBN . 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Nisan 2021.
- ^ Bouchard, Norma; Ferme, Valerio (2013). Italy and the Mediterranean: Words, Sounds, and Images of the Post-Cold War Era. Palgrave Macmillan. ISBN . 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Aralık 2015.
- ^ . Library.thinkquest.org. 4 Nisan 2003. 7 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2009.
- ^ . All Empires. 24 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2012.
At its peak, just before WWII, the Italian Empire comprehended the territories of present time Italy, Albania, Rhodes, Dodecanese, Libya, Ethiopia, Eritrea, the majority of Somalia and the little concession of Tientsin in China
- ^ Jon Rynn. "WHAT IS A GREAT POWER?" (PDF). economicreconstruction.com. 28 Nisan 2017 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 15 Mart 2017.
- ^ "IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook, April 2016, p. 148" (PDF). 21 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF).
- ^ CIA (2008). "Appendix B. International Organizations and Groups". World Factbook. 9 Nisan 2008 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Nisan 2008.
- ^ Country and Lending Groups. 2 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . World Bank. Retrieved 1 August 2016.
- ^ Quality-of-life Survey 30 Eylül 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., The Economist
- ^ The Economist Intelligence Unit's quality-of-life index 2 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Economist, 2005
- ^ . Photius.com. 18 Ekim 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Eylül 2015.
- ^ Gabriele Abbondanza, Italy as a Regional Power: the African Context from National Unification to the Present Day (Rome: Aracne, 2016)
- ^ " may be considered one of the most important instances in which Italy has acted as a regional power, taking the lead in executing a technically and politically coherent and determined strategy." See Federiga Bindi, Italy and the European Union (Washington, D.C.: Brookings Institution Press, 2011), p. 171.
- ^ Canada Among Nations, 2004: Setting Priorities Straight. McGill-Queen's Press – MQUP. 17 Ocak 2005. s. 85. ISBN . 25 Ekim 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 13 Haziran 2016. ("The United States is the sole world's superpower. France, Italy, Germany and the United Kingdom are great powers")
- ^ Sterio, Milena (2013). The right to self-determination under international law : "selfistans", secession and the rule of the great powers. Milton Park, Abingdon, Oxon: Routledge. s. xii (preface). ISBN . 14 Nisan 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 13 Haziran 2016. ("The great powers are super-sovereign states: an exclusive club of the most powerful states economically, militarily, politically and strategically. These states include veto-wielding members of the United Nations Security Council (United States, United Kingdom, France, China, and Russia), as well as economic powerhouses such as Germany, Italy and Japan.")
- ^ Michael Barone (2 Eylül 2010). . Council for Research in Values and philosophy. 22 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2012.
- ^ , p. 974: "first syll. naturally short (cf. Quint.Inst.1.5.18), and so scanned in 825, but in dactylic verse lengthened metri gratia."
- ^ J.P. Mallory and D.Q. Adams, Encyclopedia of Indo-European Culture (Londra: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.
- ^ Guillotining, M., History of Earliest Italy, trans. Ryle, M & Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, p.50
- ^ "Sassi di Matera". AmusingPlanet. 19 Nisan 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Temmuz 2022.
- ^ Society, National Geographic. . National Geographic. 26 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2019.
- ^ Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. .
- ^ 42.7–41.5 ka (). Douka, Katerina (2012). "A new chronostratigraphic framework for the Upper Palaeolithic of Riparo Mochi (Italy)". Journal of Human Evolution. 62 (2): 286-299. doi:10.1016/j.jhevol.2011.11.009. (PMID) 22189428.
- ^ "Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria". IIPP. 29 Ocak 2010. 15 Ekim 2013 tarihinde kaynağından .
- ^ "Rock Drawings in Valcamonica". UNESCO World Heritage Centre. 3 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Haziran 2010.
- ^ Bonani, Georges; Ivy, Susan D. (1994). "AMS 14C Age Determination of Tissue, Bone and Grass Samples from the Ötzal Ice Man" (PDF). Radiocarbon. 36 (2): 247-250. doi:10.1017/s0033822200040534
. 20 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 4 Şubat 2016.
- ^ Zucca, Raimondo (2011). . Porti e approdi antichi in Sardegna. Oristano. 9 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2016.
- ^ Raclot, Thierry; Oudart, Hugues (January 2000). "CORPS GRAS ET OBESITE Acides gras alimentaires et obésité : aspects qualitatifs et quantitatifs". Oléagineux, Corps gras, Lipides. 7 (1): 77-85. doi:10.1051/ocl.2000.0077
. ISSN 1258-8210.
- ^ The Mycenaeans 27 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . and Italy: the archaeological and archaeometric ceramic evidence, University of Glasgow, Department of Archaeology
- ^ Gert Jan van Wijngaarden, Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant, Cyprus and Italy (1600–1200 B.C.): The Significance of Context, Amsterdam Archaeological Studies, Amsterdam University Press, 2001
- ^ Bryan Feuer, Mycenaean civilization: an annotated bibliography through 2002, McFarland & Company; Rev Sub edition (2 March 2004)
- ^ Emilio Peruzzi, Mycenaeans in early Latium, (Incunabula Graeca 75), Edizioni dell'Ateneo & Bizzarri, Roma, 1980
- ^ Luca Cerchiai, Lorena Jannelli, Fausto Longo, Lorena Janelli, 2004. The Greek Cities of Magna Graecia and Sicily (Getty Trust)
- ^ T. J. Dunbabin, 1948. The Western Greeks
- ^ A. G. Woodhead, 1962. The Greeks in the West
- ^ Sarris, Peter (2011). Empires of faith : the fall of Rome to the rise of Islam, 500–700 (1.. pub. bas.). Oxford: Oxford UP. s. 118. ISBN .
- ^ Nolan, Cathal J. (2006). The age of wars of religion, 1000–1650 : an encyclopedia of global warfare and civilization (1. publ. bas.). Westport (Connecticut): Greenwood Press. s. 360. ISBN .
- ^ . History.com. 7 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2017.
- ^ Stéphane Barry and Norbert Gualde, "The Biggest Epidemics of History" (La plus grande épidémie de l'histoire, in L'Histoire n°310, June 2006, pp.45–46
- ^ (Bosworth (2005), p. 49.)
- ^ (İtalyanca). 6 Mart 2015. 19 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2021.
- ^ (İtalyanca). 23 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mart 2021.
- ^ Genovesi, Piergiovanni (11 Haziran 2009). Il Manuale di Storia in Italia, di Piergiovanni Genovesi (İtalyanca). ISBN . 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Mart 2021.
- ^ Burgwyn, H. James: Italian foreign policy in the interwar period, 1918–1940. Greenwood Publishing Group, 1997. p. 4.
- ^ Schindler, John R.: Isonzo: The Forgotten Sacrifice of the Great War. Greenwood Publishing Group, 2001. p. 303.
- ^ Mack Smith, Denis: Mussolini. Knopf, 1982. p. 31.
- ^ Mortara, G (1925). La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra. New Haven: Yale University Press.
- ^ Operasyon Mussolini (Dünyayı Sarsan Kurtarma Harekatı). Selçuk Uygur. Kronik Kitap. s. 25.
- ^ Operasyon Mussolini (Dünyayı Sarsan Kurtarma Harekatı). Selçuk Uygur. Kronik Kitap. s. 26.
- ^ "1945: Italian partisans kill Mussolini". BBC News. 28 Nisan 1945. 26 Kasım 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Ekim 2011.
- ^ "Italy – Britannica Online Encyclopedia". Britannica.com. 6 Mart 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Ağustos 2010.
- ^ Adrian Lyttelton (editor), "Liberal and fascist Italy, 1900–1945", Oxford University Press, 2002. p. 13
- ^ "Italia", Dizionario enciclopedico italiano (İtalyanca), VI, , 1970, s. 456
- ^ Damage Foreshadows A-Bomb Test, 1946/06/06 (1946). . 1946. Erişim tarihi: 22 Şubat 2012.
- ^ (PDF). 20 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Mayıs 2011.
- ^ "La prima volta in cui le donne votarono in Italia, 75 anni fa". Il Post (İtalyanca). 10 Mart 2021. 23 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Ağustos 2021.
- ^ Tobagi, Benedetta. . Treccani.it. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2015.
- ^ Lawrence S. Kaplan; Morris Honick (2007). NATO 1948: The Birth of the Transatlantic Alliance. Rowman & Littlefield. ss. 52-55. ISBN . 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Haziran 2023.
- ^ Robert Ventresca (2004). From Fascism to Democracy: Culture and Politics in the Italian Election of 1948. University of Toronto Press. ss. 236-37.
- ^ (PDF) (İtalyanca). 1995. 19 Ağustos 2006 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2006.
- ^ (İngilizce) . Swiss Federal Institute of Technology / International Relation and Security Network. 25 Nisan 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2006.
- ^ "Clarion: Philip Willan, Guardian, 24 June 2000, p. 19". Cambridgeclarion.org. 24 Haziran 2000. 29 Mart 2010 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Nisan 2010.
- ^ . corriere.it. 8 Mart 2012. 9 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ John Dickie (2007). Cosa Nostra. A History of the Sicilian Mafia. Hodder & Stoughton. s. 416. ISBN .
- ^ (PDF). 5 Aralık 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ (PDF). 29 Ekim 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ . www.un.org. 12 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "San Marino". Encyclopædia Britannica. 2012. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Mart 2011.
- ^ "Vatican country profile". BBC News (İngilizce). 2018. 25 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Ağustos 2018.
- ^ . . 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b . www.istat.it. 30 Ekim 2014. 17 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b Riganti, dir. da Alberto (1991). Enciclopedia universale Garzanti (Nuova ed. aggiornata e ampliata. bas.). Milano: Garzanti. ISBN .
- ^ . Verbania Pallanza: Istituto per lo Studio degli Ecosistemi. 5 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2010.
- ^ Cushman-Roisin, Gačić & Poulain 2001, ss. 1–2.
- ^ (PDF) (3. bas.). . 1953. 8 Ekim 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Aralık 2020.
- ^ ((Ed.)). "Tyrrhenian Sea". Encyclopedia Britannica. Cambridge University Press. 11 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Temmuz 2017.
- ^ . . 17 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
- ^ Baughan, Rosa (1880). Winter havens in the sunny South, a complete handbook to the Riviera. Londra: The Bazaar. 13 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Temmuz 2022.
- ^ Black, Charles B. (1887). The Riviera, Or The Coast from Marseilles to Leghorn, Including Carrara, Lucca, Pisa, Pistoja and Florence (Third bas.). Edinburgh: Adam and Charles Black. 12 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Temmuz 2022.
- ^ a b Antonio Londrillo (2004). Alla scoperta della mia regione (İtalyanca). Bulgarini. s. 26. ISBN .
- ^ "List of Italian rivers". comuni-italiani.it. 16 Eylül 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Temmuz 2018.
- ^ Zwingle, Erla (May 2002). "Italy's Po River Punished for centuries by destructive floods, northern Italians stubbornly embrace their nation's longest river, which nurtures rice fields, vineyards, fisheries—and legends". National Geographic. 13 Aralık 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Nisan 2009.
- ^ Karel Kovar "Hydrology, Water Resources and Ecology in Headwaters". 15 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde . p. 505
- ^ a b c Antonio Londrillo (2004). Alla scoperta della mia regione (İtalyanca). Bulgarini. s. 28. ISBN .
- ^ Catherine Richards (2011). Lake Como, Lake Lugano, Lake Maggiore, Lake Garda – The Italian Lakes. Hunter Publishing, Inc. s. 91. ISBN .
- ^ . Istituto Italiano di Idrobiologia. 12 Ekim 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Kasım 2006.
- ^ "İtalya'nın Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesine İlişkin Beşinci Ulusal Raporu" (PDF). 18 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "KONTROL LİSTESİ E DISTRIBUZIONE DELLA FAUNA ITALIANA" (PDF). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Mammiferi d'Italia - Ministero della Transizione Ecologica" (PDF). 29 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Uccelli nell'Enciclopedia Treccani". www.treccani.it (İtalyanca). 30 Ekim 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Search results | The Reptile Database". reptile-database.reptarium.cz. 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Anfibi autoctoni". Legambiente Animal Help (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "All fishes reported from Italy". www.fishbase.us. 16 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Dove operiamo". Dove operiamo (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ Flora d'Italia. Pignatti, S. 1–3. 1982.
- ^ (PDF). web.archive.org. 16 Ağustos 2017. 16 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "İtalya'ya özgü damarlı bitkilerin envanteri". 24 Haziran 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "I parchi fioriti e gli orti botanici più belli d'Italia". initalia.virgilio.it (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "I dieci giardini più belli in Italia: parchi e ville storiche". Alloggi vacanza: case sulla spiaggia, condomini, baite, appartamenti e case vacanza | CaseVacanza.it (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Alla scoperta delle meraviglie del giardino all'italiana". Tuttogreen (İtalyanca). 11 Mart 2022. 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ Foster, Sheri. "Qual È L'Animale Nazionale Italiano? - 2023". it.yourtripagent.com (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ "Il "Lupo grigio degli Appennini" è l'animale dell'Italia". Affaritaliani.it (İtalyanca). 26 Kasım 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ Serafini, Ivan (3 Ekim 2011). "Il corbezzolo simbolo dell'Unità d'Italia. Una specie che resiste agli incendi". altovastese.it (İtalyanca). 9 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2023.
- ^ Roma tarihi. Livy. 1797.
- ^ Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; (30 Ekim 2018). "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution". Scientific Data. 5: 180214. Bibcode:2018NatSD...580214B. doi:10.1038/sdata.2018.214. (PMC) 6207062 $2. (PMID) 30375988.
- ^ "Missioni/Attivita' Internazionali DAL 1 October 2013 AL 31 December 2013 – Situazione AL 11 December 2013" (PDF). Italian Ministry of Defence. 1 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 27 Ocak 2014.
- ^ "Italian soldiers leave for Lebanon 2 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Corriere della Sera, 30 August 2006
- ^ . . 4 Eylül 2013. 18 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ocak 2014.
- ^ (İtalyanca) . "Nota aggiuntiva allo stato di previsione per la Difesa per l'anno 2009" (PDF). 4 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 27 Nisan 2009.
- ^ (PDF). Stockholm International Peace Research Institute Website. 21 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Aralık 2008.
- ^ (İtalyanca) Italian Navy 24 Kasım 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ Eurostat (10 Aralık 2008). "First demographic estimates for 2008" (PDF). 17 Şubat 2012 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 10 Mayıs 2009.
- ^ EUROSTAT. "Ageing characterises the demographic perspectives of the European societies - Issue number 72/2008" (PDF). 11 Eylül 2014 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 28 Nisan 2009.
- ^ (İtalyanca) . "Crude birth rates, mortality rates and marriage rates 2005-2008" (PDF). 2 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 10 Mayıs 2009.
- ^ (İtalyanca) . "Average number of children born per woman 2005-2008" (PDF). 2 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 3 Mayıs 2009.
- ^ OECD. (PDF). 1 Ekim 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2009.
- ^ "Resident Foreigners on 31st December 2016". . 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Haziran 2017.
- ^ "Immigrants.Stat". . 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Haziran 2017.
- ^ "National demographic balance 2016". . 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Haziran 2017.
- ^ Elisabeth Rosenthal, "Italy cracks down on illegal immigration 21 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .". The Boston Globe. 16 May 2008.
- ^ . Birn.eu.com. 8 Kasım 2007. 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Kasım 2008.
- ^ . 1 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2009.
- ^ "L'emigrazione italiana in Africa orientale" (PDF). 9 Kasım 2017 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 16 Ocak 2024.
- ^ Libya cuts ties to mark Italy era. 16 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. BBC News. October 27, 2005.
- ^ Election Opens Old Wounds In Trieste 3 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. The New York Times. June 6, 1987.
- ^ Consulta Nazionale Emigrazione. Progetto ITENETs – “Gli italiani in Brasile”; pp. 11, 19 12 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (Accessed September 10, 2008)
- ^ (İspanyolca) Lee, Adam (3 Nisan 2006). (İspanyolca). 21 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2008.
- ^ "Amerika Birleşik Devletleri Nüfus Sayım Bürosu - Selected Population Profile in the United States". 12 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2009.
- ^ "Ethnic origins, 2006 counts, for Uruguay, provinces and territories - 20% sample data". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından .
- ^ "Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories - 20% sample data". 1 Kasım 2009 tarihinde kaynağından .
- ^ Santander Laya-Garrido, Alfonso. Los Italianos forjadores de la nacionalidad y del desarrollo economico en Venezuela. Editorial Vadell. Valencia, 1978
- ^ "20680-Ancestry by Country of Birth of Parents - Time Series Statistics (2001, 2006 Census Years) - Australia". . 27 Haziran 2007. 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Aralık 2008.
- ^ "Global Religion – Religious Beliefs Across the World" (PDF). Ipsos. Mayıs 2023. 8 Eylül 2023 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 23 Ağustos 2023.
- ^ (PDF). Pewforum.org. 25 Ocak 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ekim 2015.
- ^ Andrea Mammone; Giuseppe A. Veltri (2010). Italy today: the sick man of Europe. Taylor & Francis. s. 168 (Not 1). ISBN . 3 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Ocak 2019.
- ^
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Italya Italyanca Italia resmi adiyla Italyan Cumhuriyeti Repubblica Italiana Guney Avrupa da buyuk olcude Italya Yarimadasi uzerinde yer alan bir ulke Akdeniz in en buyuk iki adasi Sicilya ve Sardinya da Italyan topraklaridir Yuzolcumu 301 340 km2 olan ulkenin kuzeyde Alpler bolgesinde Fransa Isvicre Avusturya ve Slovenya yla kara siniri vardir Bagimsiz iki Avrupa ulkesi olan Vatikan ve San Marino da Italya nin yarimadadaki topraklari icine sikismis anklav bir baska ulkeyle tumuyle kusatilmis ulkelerdir Italya nin ayrica biri Isvicre Campione digeriyse Tunus Lampedusa tarafindan kara ve deniz sinirlariyla kusatilmis iki eksklavi bulunur Nufusu yaklasik 60 milyon olan Italya Avrupa Birligi nin en kalabalik ucuncu ulkesidir Baskenti ve en buyuk sehri Roma yuzyillar boyunca Bati uygarliginin merkezi olmus mimaride barok uslubunun dogusuna taniklik etmis ve eskiden beri Katolik Kilisesi nin merkezi olmustur ItalyaRepubblica Italiana Italyanca Italyan CumhuriyetiBayrak ArmaMilli mars Italyanca Il Canto degli Italiani Italyanlarin Sarkisi source source track track track track track track track track track track track track track track track track Roma Napoli Salerno Bari Taranto Floransa Livorno Bologna Torino Cenova Milano Verona Venedik Trieste Messina Palermo Sirakuza Katanya Reggio di Calabria Sassari Cagliari Savona La Spezia Brindisi Gela Oristano Capoterra Tiren Denizi Iyonya Denizi Adriyatik Denizi AKDENIZ Po SARDINYA SICILYA KORSIKA FR Eolie Adalari Ustica Pantelleria Ischia Monte Bianco TUNUS CEZAYIR F R A N S A ISVICRE AVUSTURYA SLOVENYA MACARISTAN HIRVATISTAN BOSNA HERSEK S I R B I S KARADAG A R N A V U T San Marino Vatikan MALTA MonakoBaskent ve en buyuk sehirRoma 41 54 K 12 29 D 41 900 K 12 483 D 41 900 12 483Resmi dil ler ItalyancaaDemonimItalyanHukumetUniter parlamenter cumhuriyet CumhurbaskaniSergio Mattarella BasbakanGiorgia Meloni Ignazio La Russa Yasama organiParlamento Ust meclisCumhuriyet Senatosu Alt meclisTemsilciler MeclisiOlusum 17 Mart 1861 Cumhuriyet2 Haziran 1946 1 Ocak 1948 AET nin kurulusu gunumuzde AB 1 Ocak 1958Yuzolcumu Toplam301 338 km2 71 Su 2 4Nufus 2023 tahmini58 839 162 25 Yogunluk201 8 km2 61 GSYIH SAGP 2023 tahmini Toplam 2 61 trilyon 13 Kisi basina 43 376 29 GSYIH nominal 2023 tahmini Toplam 2 11 trilyon 8 Kisi basina 34 997 25 Gini 2018 33 4 ortaIGE 2022 0 895 cok yuksek 30 Para birimiEuro b EUR Zaman dilimiUTC 1 OAS Yaz YSU UTC 2 OAYS Trafik akisisagTelefon koducInternet alan adi itdAlmanca Guney Tirol ve Friuli Venezia Giulia da es resmidir Fransizca Aosta Vadisi nde es resmidir Slovence Trieste ili Gorizia ili ve Friuli Venezia Giulia da es resmidir Guney Tirol de Trentino Alto Adige Sudtirol ve diger kuzey bolgelerinde es resmidir Furlanca Friuli Venezia Giulia da es resmidir Sardunyaca Sardinya Ozerk Bolgesi Sardunya da es resmidir 2002 den once resmi para birimi Italyan lirasiydi Euro Campione d Italia da da kabul edilir ancak resmi para birimi Isvicre frangidir Campione d Italia yi aramak icin Isvicre kodu i kullanmak gerekir eu alani da diger Avrupa Birligi uye devletleriyle paylasildigi icin kullanilmaktadir Guney Avrupa ve Akdeniz deki merkezi konumu nedeniyle Italya yuzyillar boyunca cesitli Avrupa uygarliklarina ev sahipligi yapmistir Gunumuz Italya topraklarina yayilmis en onemlileri Hint Avrupa kokenli ve ulkeye de ismini vermis olan Italikler olan antik topluluklarin ardindan Klasik Antik Cag dan baslayarak Fenikeliler ve Kartacalilar Sicilya ve Sardinya da koloniler kurdular Yunanlar ise Guney Italya da Magna Graecia adini verdikleri bolgede yerlesimler olusturdular Etruskler ve Keltler de Orta ve Kuzey Italya yi yurt edindiler Italik bir kavim olan Latinler MO 8 yuzyilda ileride Roma Senatosu ve Halki tarafindan yonetilecek bir cumhuriyete donusecek Roma Kralligi ni kurdular Roma Cumhuriyeti kisa surede Italya Yarimadasi ndaki komsularini ele gecirdi bunu Avrupa Kuzey Afrika ve Asya daki fetihler izledi MO 1 yuzyila gelindiginde Roma Imparatorlugu Akdeniz Havzasi nin hakim gucu haline geldi ve bolgenin onde gelen kulturel siyasi ve dini merkezi oldu Boylece 200 yildan uzun sure Italya da hukuk teknoloji ekonomi sanat ve edebiyatin atilim gosterdigi Pax Romana donemi basladi Italya Romalilarin anavatani olmaya devam etse de imparatorlugun kultur yonetim yazi ve Hristiyanlik dini uzerindeki etkisi tum dunyaya ulasmistir Erken Orta Cag da Italya Bati Roma Imparatorlugu nun cokusu ve Kavimler Gocu ne sahitlik etti 11 yuzyilda cogunlukla Kuzey ve Orta Italya da olmak uzere bircok sehir devleti ve denizci cumhuriyet kuruldu Ticaret ve bankacilik ile zenginlik kazanan bu devletler modern kapitalizmin erken orneklerini olusturdular ve Avrupa Asya ticaret merkezleri olarak islev gorduler ayrica merkezi bir yonetime bagli olmamalari sebebiyle Avrupa daki buyuk feodal monarsilerden cok daha demokratik yonetimlere sahiplerdi Bu donemde Orta Italya nin bir bolumu teokratik Papalik Devleti nin kontrolundeydi Guney Italya ise Bizans Arap Norman Anjou ve Aragonlu fetihleri sebebiyle 19 yuzyila dek feodal kalmaya devam etti Ronesans hareketi Italya nin Toskana bolgesinde dogdu ve tum Avrupa ya yayildi bu donemde humanizm bilim kesif ve sanat alaninda yeni bir ilgi ortaya cikti Italyan kulturu canlandi unlu bilim insanlari sanatcilar ve hezarfenler yetisti Orta Cag da Italyan kasifler Uzak Dogu ve Yeni Dunya ya rotalar kesfettiler bu kesifler Avrupa da Cografi Kesifler in baslamasina onayak oldu Tum bunlara karsin Italya nin ticari ve siyasi gucu Akdeniz i pas gecen ticaret yollarinin acilmasiyla onemli olcude sonumlendi Yuzyillar suren yabanci ulke mudahale ve fetihleri ile sehir devletlerinin kendi aralarinda suregelen rekabet ve savaslar ornegin 15 ve 16 yuzyillardaki Italya Savaslari ulkenin siyaseten parcalanmis yapisinin devam etmesine yol acti 19 yuzyil ortalarinda yukselen Italyan milliyetciligi ve bagimsizlik cagrilari bir devrim donemi baslatti Yuzyillar suren yabanci hakimiyeti ve bolunmuslugun ardindan Italyan devletleri 1861 de birlesti ve Italya Kralligi kuruldu 19 yuzyil sonlarindan 20 yuzyil baslarina dek Italya nin ozellikle kuzeyi hizli bir sekilde sanayilesti ve dunya capinda somurgeler elde etti ancak guney bu sanayilesmenin disinda birakildi ve yoksul kalmaya devam etti Bu durum dunya capindaki Italyan diasporasinin olusmasina zemin hazirladi I Dunya Savasi nin sonunda dort ana Itilaf devletinden biri olmasina ragmen Italya bir ekonomik kriz ve calkanti donemi yasadi 1922 de ulke fasist diktatorluk yonetimi altina girdi II Dunya Savasi na Mihver Devletleri safinda katilan Italya maglubiyet ekonomik yikim ve Italyan Ic Savasi yla yuzlesti Ulkenin Alman isgalinden kurtarilmasi ve Italyan direnis hareketinin guclenmesini takiben monarsi lagvedildi demokratik bir cumhuriyet kuruldu ve uzun sureli bir ekonomik buyume donemi yasandi Boylece Italya yuksek gelismislik seviyesine ulasti Gunumuzde Italya parlamenter demokrasi ile yonetilmekte olan uniter bir cumhuriyettir ve ulkelerin kisi basina nominal gayrisafi yurt ici hasila siralamasinda yirminci insani gelisme endeksi siralamasinda yirminci yasam kalitesi endeksinde sekizinci sirada yer alan gelismis bir ulkedir Beklenen yasam suresi yasam kalitesi saglik hizmetleri ve egitimde on siralardadir Uluslararasi iliskilerde hem bolgesel hem de buyuk guc kabul edilen Italya bolgesel ve kuresel ekonomik askeri kulturel ve diplomatik iliskilerde onemli bir role sahiptir Italya 1957 yilinda baskent Roma da imzalanan Roma Antlasmasi yla kurulan ve daha sonra Avrupa Birligi ismini alacak olan Avrupa Ekonomik Toplulugu nun kurucu ve lider uyelerindendir G8 NATO Ekonomik Kalkinma ve Isbirligi Orgutu Avrupa Konseyi ve Schengen Antlasmasi nin da katilimcilarindandir Italya tarih boyunca bircok icat ve kesfe kaynaklik etmis kuresel bir sanat muzik edebiyat felsefe bilim teknoloji ve moda merkezi olmustur Sinema mutfak spor hukuk bankacilik ve ticaret alanlarini derinden etkilemistir Kulturel zenginliginin bir yansimasi olarak 55 adet ile en cok Dunya Mirasi na sahip olan ulkedir Ayrica en cok ziyaret edilen ulkeler siralamasinda besinci siradadir EtimolojiAntik Yunanistan dan Diocletianus a kadar Italya denilen bolgenin buyumesi Italya sozcugunun kokeni Italyanca Italia Latince Italia sozcugune dayanmaktadir Ancak basli basina bu sozcugun ne anlama geldigi belirsizdir Yaygin bicimde inanilan savlardan biri Italya sozcugunun antik donemlerde Campania bolgesinin kuzeyinde yasayan toplumlarin dili araciligiyla Antik Yunancadaki Viteliu anlam olarak genc sigir Latince Vitulus buzagi sozcugunden geldigini one surmektedir Viteliu sozcugu ise hayvanlar tanrisi Mars adina verilmistir Buyuk olasilikla bununla ilgili olarak boga figuru uzun yillar guneydeki Italyan boylarinin simgesi olmus ve cogunlukla Roma nin kurt figurunu boynuzlarken betimlenmistir Bu betimlemeler bagimsiz Italya nin simgesi olarak Samnit Savaslari nda sik sik kullanilmistir Italya adi onceleri yalnizca bugunku Italya nin guneyindeki bir bolgeyi anlatmak icin kullaniliyordu Sirakuzali Antiochus a gore bu ad Calabria yarimadasinin o donemki adiyla Bruttium guney kesimleri icin kullaniliyordu Zamanla Italya adi cevre bolgeleri de kapsayacak bicimde genis bir kullanim alani edindi Antik Yunanistanlilar da bu adi daha genis bir bolge icin kullandilarsa da bu adin tum yarimadayi anlatacak bicimde kullanilmasi ancak Romalilarin bolgeyi ele gecirmesiyle oldu TarihceTarih Oncesi ve Antik cag Matera nin Sassi magara evlerinin Italya da Paleolitik doneme kadar uzanan ilk insan yerlesimleri arasinda olduguna inanilir Etrusk Monterozzi Nekropolu freski MO 5 yy Monte Poggiolo dan 850 000 yil oncesine dayanan binlerce Alt Paleolitik eser ele gecirildi Italya Yarimadasindaki Neanderthal insan varliginin izleri bu Italik kavimlerin yarimadaya ulasmalarindan once 200 000 yil oncesi Yeni Tas Cagi na Orta Palaeolitik donem kadar dayanir Modern insanlar ise yaklasik 40 000 yil once Riparo Mochi de ortaya cikti Bu doneme ait arkeolojik sit alanlari arasinda Addaura magarasi Altamura Ceprano ve Gravina in Puglia yer alir Lombardiya daki Val Camonica vadisinde MO 8 000 yilinda kayalara oyulmus resimler bulunmustur MO 1 500 1 100 yillari civarinda kuzey Italya da izlerine rastlanan Terramare kulturu ise Tunc Cagina ait balta kilic ve hancer gibi cisimlerle gunumuze kadar ulasmistir Demir Caginin ornekleri ise MO 11 7 yuzyillar arasinda Toskana civarinda yerlesmis Villinova kulturune aittir MO 800 yilindan sonra ortaya cikan Etruskler Italya yarimadasinda Antik Roma kulturunden once ortaya cikmis en onemli kulturdur Etrusklerin kokeni hakkinda bircok degisik hipotez mevcuttur Konustuklari dilin bir Hint Avrupa dili olmadigi bilinmektedir Roma oncesi Italya nin Antik halklari Umbrianlar Latinler Romalilardan ortaya cikan Volsci Oscanlar Samnitler Sabinler Keltler Ligurler Veneti Iapygianlar ve digerleri Proto Hint Avrupali halklariydi bunlarin cogu ozellikle Italikler grubuna aitti Muhtemel Hint Avrupali olmayan veya Hint Avrupa oncesinin mirasi baslica tarihi halklar orta ve kuzey Italya nin Etruskleri Elymianlar ve Sicilya daki Sicani ve Nurajik uygarligini doguran tarih oncesi Sardinyalilardi Belirsiz dil ailelerinden ve olasi Hint Avrupa kokenli olmayan diger eski topluluklar arasinda Raetiali halki ve dunyadaki en buyuk tarih oncesi petroglif koleksiyonlari olan Valcamonica Kaya Resimleri ile bilinen Cammuni yer alir 1991 de Guney Tirol in Similaun buzulunda 5 000 yasinda MO 3400 ile 3100 arasinda Bakir Cagi oldugu belirlenen Buz Adam Otzi olarak bilinen iyi korunmus bir dogal mumya kesfedildi Ilk yabanci somurgeciler Sicilya ve Sardunya kiyilarinda baslangicta somurgeler ve cesitli emporiumlar kuran Fenikeliler di Bunlardan bazilari kisa surede kucuk sehir merkezleri haline geldi ve antik Yunan kolonilerine paralel olarak gelistirildi ana merkezler arasinda Sicilya daki Motya Zyz modern Palermo Soluntum ve Sardunya daki Nora Sulci ve Tharros sehirleri vardi IO 17 ve 11 yy lar arasinda Miken Yunanlari Italya ile temaslar kurdu ve IO 8 ve 7 yy larda Magna Graecia olarak bilinen Italya Yarimadasinin guney kisminda ve Sicilya nin tum kiyilarinda birkac Yunan kolonisi kuruldu Iyonyali yerlesimciler Elaia Rhegion Naksa Zankles Hymera ve Katanya yi kurdular Dorik koloniciler Taras Sirakuza Megara Hyblaia Leontinoi Agrigento Gela kurdu Sirakuzalilar Ankon ve Adria yi kurdu megarese Selinunte yi kurdu Akalar Sybaris Poseidonia Kroton Lokroi Epizephyrioi ve Metapontum kurdu tarantini ve thuriotlar Herakleia yi buldu Yunan kolonizasyonu Italik halklari demokratik yonetim bicimleriyle ve yuksek sanatsal ve kulturel ifadelerle iliskiye soktu Antik Roma Roma daki Kolezyum y MS 70 80 antik tarihin en buyuk mimari ve muhendislik eserlerinden biridir Colosseum Roma doneminden kalma Italya daki en meshur simgelerdendir Roma Imparatorlugu en genis sinirlarinda iken MS 117 Roma MO 753 te kurulmus orta Italya Tiber nehri sigliginin cevresinde bir yerlesimdir 244 yil boyunca Roma nin monarsik sistemi once Latin ve Sabine kokenli hukumdarlar sonra da Etrusk krallarinca yonetildi Gelenege gore yedi kral gelmistir Romulus Numa Pompilius Tullus Hostilius Ancus Marcius Tarquinius Priscus Servius Tullius ve Lucius Tarquinius Superbus MO 509 da Romalilar son krali kovdu onun yerine Senato ve Halk SPQR hukumetini tercih ederek oligarsik cumhuriyet kurdu Roma kentinin kendi Etrusk topraklarina dahildi MO 396 yilinda Etrusklerin en buyuk kenti olan Veio kentinin Romalilar tarafindan istila edilmesiyle sona eren bu uygarlik Roma kulturune damgasini vurmus Roma kulturu mimarisi ve sanatina buyuk bir etki yapmistir Italya 400 8 ve 7 yuzyillarda Italya Yarimadasi nin guney kiyilarinda ve Sicilya Adasi nda Yunan somurge sehirleri kurulmus ve bu bolgelere yogun olarak Yunanlar yerlesmistir Daha sonralari bu nedenle Romalilar bu bu bolgeye Magna Graecia Turkce Buyuk Yunanistan adini vermislerdir Antik Roma MO 8 yuzyilda kucuk bir tarim koyu olarak kurulmus ancak yuzyillar gectikce buyuyerek butun Akdeniz i cevreleyen muazzam bir uygarlik halini almistir Ele gecirdigi bolgelerde hakim olan Yunan kulturuyle Roma kulturu birleserek ortak bir uygarlik olusturmus hukuk devlet yonetimi sanat ve felsefede bugun cagdas Avrupa uygarliginin temelini olusturan bir zemin yaratmistir Yaklasik 12 yuzyil boyunca varligini surdurmus olan Roma uygarligi bir monarsiden oligarsi ve cumhuriyetin bilesimi bir demokrasiye ve daha sonra da otokratik bir imparatorluga donusmustur Roma Imparatorlugu zaman icinde dususe gecmis ve cokmustur Hispania Galya ve Italya yi icine alan bati imparatorlugu 5 yuzyilda bagimsiz kralliklara bolundu Bati imparatorlugunun 476 yilinda sona ermesi Roma nin yikilisi ve Orta Cagin baslangic tarihi kabul edilir Orta Cag Lombard Kralligi mavi Kral Aistulf 749 756 yonetimindeki en genis haliyle Bizans Imparatorlugu tarafindan yonetilen bolgeler turuncu renkle isaretlenmistir Lombardiya Demir Taci yuzyillardir Italya Krallari nin semboluItalya 550 Bati Roma Imparatorlugu nun cokusu nden sonra Italya Odoacer kralligi nin egemenligi altina girdi ve ardindan Ostrogotlar tarafindan ele gecirildi 6 yuzyilda Bizans Imparatoru Justinianus tarafindan Italya nin kisa sureli yeniden fethinden sonra Italya iclerine yeni bir Germen boyu dalgasi basladi Ayni yuzyilin sonlarinda baska bir Germen kabilesi Lombardlar in isgali Bizans varligini Ravenna Eksarhligi nin arka bolgesine indirdi ve sonraki 1 300 yil boyunca yarimadanin siyasi birliginin bitisini baslatti Yarimadanin isgalleri barbar kralliklarinin duzensiz bir sekilde birbirini takip etmesine ve karanlik caglar olarak adlandirilmasina neden oldu Lombard kralligi daha sonra 8 yuzyilin sonlarinda Sarlman tarafindan Frank Kralligi na katildi Franklar ayrica orta Italya da Papalik Devletleri nin olusumuna da yardimci oldular 13 yuzyila kadar Italyan siyasetine Kutsal Roma Imparatorlari ile Papalik arasindaki iliskiler hakimdi Italyan sehir devletlerinin cogu anlik kazanc icin ilkinin Ghibellinolar veya ikincisinin Guelfolar yaninda yer aldi Yuzyillar boyunca Bizans ordulari Araplarin Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu nun ve Papalik Devleti nin birlesik bir Italyan Kralligi kurmasini engelleyecek gucteydi Ancak Bizans ayni zamanda Roma Imparatorlugu nun eski topraklarini yeniden ele gecirecek gucten de yoksundu Yine de Orta Cag boyunca Italya uzerindeki guc dengeleri cesitli devlet ya da hanedanlar arasinda degiskenlik gosterdi Italya nin bolgeleri 19 yuzyila kadar ya bagimsiz yonetimler olarak kaldi ya da komsu devletlerin yonetimleri altindaydi Bu otorite boslugu sirasinda Italyan sehirlerinde anarsik kosullar hukum suruyordu ve sehirler derebeylik duzenine gore birbirlerinden ayrilmis bicimde yonetiliyordu Italya bu donemde ticaret cumhuriyetleriyle unlenmisti Bu sehir devletleri oligarsiye gore yonetilen tuccarlarin ayricalik sahibi oldugu yonetimlerdi Venedik Cenova Pisa Amalfi ve Ankona bu donemin deniz ticareti konusunda one cikan sehirleridir Sol Modern Italya Donanma bayragi Venedik Cenova Pisa ve Amalfi en onde gelen denizci cumhuriyetleri Sag Cenevizlilerin ticaret yollari ve kolonileri kirmizi ve Venedik yesil imparatorluklari Ozellikle Venedik ve Cenova ticarette Avrupa nin Dogu ya acilan kapilariydi Venedik yoreye ozgu bir tur camin uretilmesi ile unluydu Floransa ipek yun bankacilik ve mucevheratin onde gelen merkezlerindendi Denizcilikte ileri bu sehir devletleri ayrica Dogu ya duzenlenen Hacli Seferlerinde de basi ceken guclerdi 13 yuzyilin kasifi Marco Polo 24 yillik seyahatlerini Dunyanin Harikalari Kitabi na kaydederek Avrupalilari Orta Asya ve Cin le tanistirdi Italya Avrupa da ticari devrime yol acan buyuk ekonomik degisiklikleri ilk kez hissetti Venedik Cumhuriyeti Bizans Imparatorlugu nu yenmeyi basardi ve Marco Polo nun Asya ya yaptigi yolculuklari finanse etti ilk universiteler Italyan sehirlerinde kuruldu ve Thomas Aquinas gibi akademisyenler uluslararasi une kavustu Sicilyali I Frederick Italya yi gecici olarak Kutsal Roma Imparatorlugu ve Kudus Kralligi ni iceren bir saltanatin siyasi kulturel merkezi yapti Kapitalizm ve bankacilik aileleri Dante ve Giotto nun 1300 civarinda aktif oldugu Floransa da ortaya cikti Kara olum olarak da anilan 1348 tarihli veba salgini Italya nufusun neredeyse ucte birini yok ederek Italya nin tarihine damgasini vurdu Bu salginin yaralarinin sarilmasinin ardindan Italyan sehirleri gerek ticaret gerekse ekonomi alaninda buyudu Bu iyilesme durumu daha sonra gerceklesen humanizm ve Ronesans hareketine ortam hazirladi Erken Modern Orta Cagin sonlarina dogru Italya 1494 Orta Cag in sonlarinda Italya daha da kucuk sehir devletlerine ve bolgelere bolundu Napoli Kralligi Italya nin guneyinde etkili olan bir guctu Floransa Cumhuriyeti ve Papalik Devleti orta Italya yi yonetmekteydi Cenova ve Milano kuzey ile batida soz sahibi olan guclerdi Venedik ise dogu Italya da etkiliydi 15 yuzyil Italya si Avrupa nin en yogun nufuslu bolgelerindendi ve sanatta Ronesans hareketinin de dogum yeridir Dante Alighieri 1265 1321 Francesco Petrarch 1304 1374 ve Giovanni Boccaccio y 1313 1375 nun yazilari ve Giotto di Bondone 1267 1337 nin resimleriyle ozellikle de Floransa bu kultur sanat hareketinin merkezi olarak gorulmektedir Bu donemde ve gibi dusunurler kutuphanelerde Plato Aristo Oklid Ptolemy Cicero ve Vitruvius gibi unlu Antik Yunan filozoflarinin yapitlarini incelemislerdir Kristof Kolomb Yeni Dunya ya bir Ispanyol kesif gezisine onculuk etti 1492 Kristof Kolomb un yolculuklari Avrupa perspektifinden Amerika nin kesfi olarak kutlanir ve insanlik tarihinde yeni bir cag acmis ve iki dunya arasindaki surekli temas saglamistir Italya 1796 1494 yilinda Fransa Krali VIII Charles Ispanya yi ele gecirebilmek amaciyla 16 yuzyila dek surecek olan saldiri dizisinin ilk ayagini baslatti Bu saldirilar ve rekabet sonunda Ispanya Cateau Cambresis Antlasmasi yla galip taraf oldu Boylece Ispanya Milan Duklugu ve Napoli Kralligi uzerinde egemen guc durumuna geldi Daha sonra Italya uzerindeki etkili guc olma durumu Utrech Antlasmasi yla Avusturya ya gecti Avusturya etkisi altinda Italya nin kuzeyinde guclu bir ekonomik dinamizm ve entelektuel canlilik olustu Fransiz Devrimi ve Napolyon Savaslari 1796 1815 Italyanlar arasinda esitlik demokrasi hukuk ve ulus olma bilinci gibi dusunceler uyandirdi Birlesme Giuseppe Garibaldi Iki dunyanin kahramani Italya 1860 19 yuzyilin ilk yillarinda Italya I Napolyon tarafindan isgal edilerek Fransiz etkisi altina girdi Viyana Kongresi Italya nin Fransiz isgalinden once yoneten hanedanlara geri verilmesini ongoruyordu Boylece Papalik Devleti Sardinya Piemonte Kralligi ve Lombardiya Venedik Kralligi tekrar kuruldu Ancak Carbonari adi verilen gizli dernekler Italya nin birlesmesi icin calismaya basladilar Giuseppe Mazzini ve Giuseppe Garibaldi birlesme hareketinin onculeri arasinda yer aliyorlardi Ayrica Sardinya krali II Vittorio Emanuele de bu birlesme hareketini destekleyenler arasindaydi 1848 yilinda Lombardiya Avusturya nin elinde bulunuyordu Italya yi birlestirmek konusunda Fransa nin destegini almayi basaran Italya 1859 da Fransa ile birlikte Avusturya yi maglup etti ve 11 Kasim 1859 da Avusturya ile Piemont arasinda Zurih te baris antlasmasi yapildi Buna gore Avusturya Lombardiya yi Piemont ye verdi Venedik dahil olmak uzere diger Italyan Devletleri arasinda bir konfederasyon olusturulmasi ve konfederasyonun fahri baskaninin papa fiili baskaninin Piemont olmasi kabul edildi Bir sure sonra Kuzey Italya daki kucuk devletler de Piemont ye katilma karari aldilar Boylece butun Kuzey ve Orta Italya Piemont ye katilmis oldu 1870 te Roma ve 1886 da Venedik Italya birligine dahil oldular Bunlarin da katilimi sonucu Italyan Milli Birligi tamamlanmis oldu Italya Kralligi kuruldu Liberal donem Sirasiyla birlesik Italya nin ilk krali II Vittorio Emanuele solda ve ilk Basbakani Camillo Benso Cavour kontu sagda Italya nin birlesmesinin onde gelen isimleri oldu Yeni Italya Kralligi Buyuk guc elde etti 1848 tarihli Sardinya Kralligi Anayasasi Albertine Tuzugu 1861 de tum Italya Kralligini kapsayacak sekilde genisletildi ve yeni devletin ozgurluklerini sagladi Ancak secim yasalari mulksuz olanlara ve egitimsiz siniflara oy kullanma hakki vermedi Yeni krallik hukumeti liberal guclerin hakim oldugu parlamenter anayasal monarsi cercevesinde kuruldu Kuzey Italya hizla sanayilesirken Guney ve Kuzey in kirsal bolgeleri az gelismis ve asiri nufuslu kaldi Bu durum milyonlarca insani yurt disina goc etmeye zorlyarak buyuk ve etkili bir diaspora yi atesledi Italyan Sosyalist Partisi geleneksel liberal ve muhafazakar duzene meydan okuyarak surekli olarak gucunu artirdi 19 yuzyilin son yirmi yilindan baslayarak Italya Dogu Afrika da Eritre ve Somali Kuzey Afrika da Trablusgarp ve Sirenayka daha sonra Libya kolonisinde birlesti ve On iki ada yi yonetimi altina alarak bir somurge gucu haline geldi 2 Kasim 1899 dan 7 Eylul 1901 e kadar Italya Cin deki Boxer Ayaklanmasi sirasinda Sekiz Devlet Ittifak kuvvetlerine katildi 7 Eylul 1901 de Tientsin deki imtiyaz ulkeye devredildi ve 7 Haziran 1902 de imtiyaz Italyanlarin mulkiyetine alindi ve bir konsolos tarafindan yonetildi 1913 te erkeklere genel oy hakki kabul edildi Giovanni Giolitti nin 1892 ve 1921 yillari arasinda bes kez basbakanlik yaptigi savas oncesi donem Italyan toplumunun ekonomik endustriyel ve politik kulturel modernlesmesiyle nitelendi Roma daki II Vittorio Emanuele Abidesi birlesik Italya nin ilk kralini kutlayan Italya nin ulusal semboludur ve I Dunya Savasi nin sonundan beri Italyan mechul askerinin yattigi yeridir 1911 de Italya nin birlesmesinin 50 yildonumu munasebetiyle acilmistir Italya ulusal birligi tamamlamak amaciyla 1915 te I Dunya Savasi na girdi bu nedenle askeri eylemleri 1848 devrimleri sirasinda Birinci Italyan Bagimsizlik Savasi ile baslayan ikincisinde Italya nin birlesmesi nin sonucunu tanimlayan tarihyazimsal bir perspektifte Birinci Dunya Savasi na Italyan mudahalesi ayni zamanda Dorduncu Italyan Bagimsizlik Savasi olarak kabul edilir Alman Imparatorlugu ve Avusturya Macaristan Imparatorlugu ile Uclu Ittifak a katilan Italya 1915 te Bati Ic Karniola eski Avusturya Littoral Dalmacya ve yani sira Osmanli Imparatorlugu nun bazi bolgeleri de dahil olmak uzere onemli toprak kazanim vaadi yle Itilaf Devletleri yle birlikte I Dunya Savasi na girdi Ulke Dort Buyuk ust duzey muttefik gucten birisi olarak zafere katki yapti Italyan ordusu Alpler de uzun bir yipratma savasinda sikisip kalmis cok az ilerlemeyle agir kayiplar vermisti bu yuzden baslarda Italyan Cephesi ndeki savas sonucsuz kaldi Ancak ordunun yeniden duzenlenmesi ve 99 Boys un Ragazzi del 99 1899 dogumlu ve 18 yasina giren tum erkekler askere alinmasi Italya nin Monte Grappa gibi buyuk savaslarda ve Piave nehrindeki bircok savasta daha etkili zaferler kazanmasina yol acti Sonunda Ekim 1918 de Italyanlar Vittorio Veneto nun zaferiyle sonuclanan buyuk bir saldiri baslatti Bollettino della Vittoria ve Bollettino della Vittoria Navale tarafindan ilan edilen Italyan zaferi Italyan Cephesindeki savasin sonunu isaret ederek Avusturya Macaristan Imparatorlugu nun dagilmasini sagladi ve Birinci Dunya Savasi nin iki haftadan kisa bir sure sonra sona ermesinde esasen etkili oldu Italyan silahli kuvvetleri Afrika cephelerinde Balkan cephelerinde Ortadogu cephelerinde ve ardindan Istanbul un Isgali nde yer aldi Savas sirasinda 650 000 den fazla Italyan askeri ve bir o kadar da sivil oldu ve krallik iflasin esigine geldi Saint Germain Antlasmasi 1919 ve Rapallo Antlasmasi 1920 Julian March Istirya Kvarner ve Dalmacya sehri Zadar nin ilhakina izin verdi Sonraki Roma Antlasmasi 1924 Rijeka sehrinin Italya ya ilhakina yol acti Italya Londra Antlasmasi 1915 tarafindan vadedilen diger bolgeleri almadi Bu nedenle bu sonuc kotu bir zafer olarak kinandi Parcalanmis zafer retorigi Benito Mussolini tarafindan benimsendi ve Italyan fasizminin yukselisine yol acarak Fasist Italya nin propagandasinda kilit nokta oldu Tarihciler parcalanmis zaferi fasistler tarafindan Italyan emperyalizmini koruklemek ve I Dunya Savasi sonrasinda liberal Italya nin basarilarini karartmak icin kullanilan bir siyasi efsane olarak gorurler Italya ayrica Milletler Cemiyeti nin yurutme konseyinde daimi bir sandalye kazandi Fasist rejim 1922 1943 arasinda Italya nin basbakani Benito Mussolini1860 tan beri Italya nin Fransiz kolonilesmesiAldo Moro nun Kizil Tugaylarca kacirilmasi I Dunya Savasi nin neden oldugu yikimdan sonra olusan karisiklik ortaminda 1917 Ekim Devrimi nin atesledigi hareketlilik anarsi ve kargasa ortami yaratti Sosyalist bir devrimden kaygi duyan liberal gorusler Benito Mussolini onderliginde Ulusal Fasist Parti yi kurdular Ekim 1922 de fasistler krala karsi bir darbe girisiminde bulundu Kral ordularina darbeci guclere karsi koymamalari yonunde buyruk verdi ve Mussolini ile is birligi yapma yoluna gitti Bunu izleyen birkac yil icinde Mussolini tum siyasi partileri kapatti ve birtakim kisisel ozgurlukleri kisitlayarak kendi diktatorluk rejimini ilan etti 1935 te Italya Habesistan i gorece uzun suren bir direnis surecinin ardindan isgal edince Milletler Cemiyeti olaya mudahil oldu Buna karsilik Fasist Italya Nazi Almanyasi ile anlasma ve is birligi yoluna gitti Nazi Almanyasi ile ilk antlasma 1936 yilinda yapildi Ardindan 1938 de Celik Pakti geldi Ispanya Ic Savasi nda Italya Franco yu sonuna kadar destekledi Avusturya nin ve Cekoslovakya nin Almanya ya baglanmasi girisimlerinde de Hitler e destek verdi Italya 1940 ta savasa katildi Kuzey Afrika da basarili oldular ancak Yunanistan in isgalinde Italyan birlikleri Yunan direniscilere karsi yenilgiler aldi Macaristan Basbakani 4 Nisan 1943 te Mussolini yi ziyaret etmis ve ona Mihver Ittifaki uyeleri olan Italya Finlandiya ve Macaristan in Almanya dan daha bagimsiz bir cizgi belirleyebilmek icin isbirligi yapmalarini onermisti Mussolini bu oneriyi reddetti Amerikan ve Ingiliz birlikleri 1943 te Sicilya ya cikti Ayni yil Italya nin guneyini ele gecirdiler ve Mussolini basbakanlik gorevinden alinarak hapsedildi Alman parasutculer Mussolini yi kurtardi ve Mussolini Italya nin kuzeyinde Italyan Sosyal Cumhuriyeti ni kurdu 1945 te Italya nin kuzeyi de kaybedildi ve bunun uzerine Mussolini Italya dan kacmaya calisti ancak komunist partizanlarca yakalanarak kursuna dizildi Cesedi daha sonra Milano ya goturuldu ve burada herkesin gormesi ve oldugunu teyit etmesi icin bir benzin istasyonuna bas asagi asildi Dusmanliklar 29 Nisan 1945 te Italya daki Alman kuvvetleri teslim olmasiyla sona erdi Catismada yaklasik yarim milyon Italyan siviller dahil oldu toplum bolundu ve Italyan ekonomisi neredeyse tamamen yok edildi 1944 te kisi basina dusen gelir 20 yuzyilin basindan bu yana en dusuk noktasindaydi 2 Dunya Savasi nin sonuclari son yirmi yildir Fasist rejimi onaylayan monarsiye karsi Italya yi da kizdirdi Bu hayal kirikliklari Italyan cumhuriyetci hareketinin yeniden canlanmasina katkida bulundu Cumhuriyet donemi Alcide De Gasperi ilk cumhuriyetci Italya Basbakani ve Avrupa Birligi nin Kurucu Babalarindandir Italya Festa della Repubblica olarak kutlanan 2 Haziran 1946 da yapilan 1946 Italya anayasa referandumu gunu sonrasinda cumhuriyet oldu Bu Italyan kadinlarinin ulusal duzeyde ilk kez ve bazi sehirlerde birkac ay once yapilan yerel secimler dikkate alindiginda genelde ikinci oy kullanmasiydi III Vittorio Emanuele un oglu II Umberto tahttan cekilmek zorunda kaldi ve surgune gonderildi Cumhuriyet Anayasasi 1 Ocak 1948 de onaylandi 1947 Italya ile Baris Antlasmasi uyarinca Istirya Kvarner Julian March in cogu ve Dalmacya sehri Zadar Yugoslavya tarafindan ilhak edildi Bu ilhak 230 000 ila 350 000 yerel etnik Italyan Istrian Italyanlar ve Dalmacyali Italyanlar ve diger etnik Sloven etnik Hirvat ve etnik Istro Rumenlerden olusan ve Italyan vatandasliginda kalmayi secmesine neden olan Istrian Dalmacya gocune neden oldu Daha sonra Trieste Serbest Bolgesi iki vilayet arasinda bolundu Italya ayrica tum somurge mulklerini kaybetti ve Italyan Imparatorlugu nu sona erdi 1950 de Italyan Somalisi 1 Temmuz 1960 a kadar Italyan yonetiminde Somali Italyan Vesayet Bolgesi haline getirildi Bugun gecerli olan Italya siniri Trieste nin Italya ya resmen yeniden ilhak edildigi 1975 ten beri vardir Olasi bir komunist iktidari ele gecirme korkusu Alcide De Gasperi liderligindeki Hiristiyan Demokratlarin ezici zafer kazandigi 18 Nisan 1948 deki ilk genel secim sonucunda cok onemliydi Sonucta 1949 da Italya NATO ya uye oldu Marshall Plani 1960 larin sonlarina kadar genellikle Ekonomik Mucize denilen surekli ekonomik buyume donemi yasayan Italyan ekonomisinin canlanmasina yardim etti 1950 lerde Italya 1952 de Avrupa Komur ve Celik Toplulugu nun kurulmasinin ve ardindan 1958 de Avrupa Ekonomik Toplulugu ve Avrupa Atom Enerjisi Toplulugu nun olusturulmasinin ardindan Avrupa Topluluklarinin alti kurucu ulkesinden biri oldu 1993 yilinda bunlardan eski ikisi Avrupa Birligi ne dahil edildi Gunumuz Avrupa Birligi nin oncusu olan Avrupa Ekonomik Toplulugu nu olusturan Roma Antlasmasi nin 25 Mart 1957 deki imza toreni 1960 larin sonundan 1980 lerin basina kadar ulke ozellikle 1973 petrol krizinden sonraki ekonomik kriz yaygin sosyal catismalar ve ABD nin ve Sovyet istihbarati nin da dahil oldugu iddia edilen asirilik yanlisi gruplarca gerceklestirilen terorist katliamlarla tanimlanan Kursun Yillari donemini yasadi Kursun Yillari 1978 de Hristiyan Demokrat lider Aldo Moro nun oldurulmesi ve 1980 de 85 kisinin oldugu Bologna tren istasyonu katliamiyla doruga cikti 1980 lerde 1945 ten beri ilk kez iki hukumete Hristiyan Demokrat olmayan basbakanlar baskanlik etti bunlardan birisi cumhuriyetci Giovanni Spadolini digeride sosyalist Bettino Craxi idi Ancak Hristiyan Demokratlar ana hukumet partisi olarak kaldi Craxi hukumetinde ekonomi toparlandi ve Italya 1970 lerde Yedili Grup a girdikten sonra dunyanin en buyuk besinci sanayi ulkesi oldu Ancak harcama politikalarinin sonucunda Craxi doneminde Italyan ulusal borcu firladi ve kisa sure sonra ulkenin GSYIH sinin 100 unu gecti 2 Agustos 1980 deki Bologna katliam kurbanlarinin cenaze toreni Kursun Yillarinda Italya da islenmis en olumcul saldiridir Italya 1992 ile 1993 yillari arasinda Maxi Davasi sirasinda verilen birkac muebbet hapis cezasinin ve hukumetin baslattigi yeni mafya karsiti onlemlerin sonucunda Sicilya mafyasiinca yapilan birkac teror saldirisiyla karsi karsiya kaldi 1992 de iki buyuk dinamit saldirisinda yargiclar Giovanni Falcone 23 Mayis ta Capaci bombalamasinda ve Paolo Borsellino 19 Temmuz da Via D Amelio bombalamasinda olduruldu Bir yil sonra Mayis Temmuz 1993 Floransa daki Via dei Georgofili Milano daki Via Palestro ve Laterano daki Piazza San Giovanni ve Roma daki Via San Teodoro gibi turistik yerler saldiriya ugradi 10 kisi oldu 93 kisi yaralandi ve Uffizi Galerisi gibi kulturel mirasa ciddi zarar gordu Katolik Kilisesi Mafyayi acikca kinadi ve Roma da iki kilise bombalandi ve Mafya karsiti bir rahip vurularak olduruldu Avrupa siginmaci krizinde siginmacilar 2015 te Sicilya ya varislariCografyaItalya nin topografik haritasiItalya nin uzaydan gorunumu Italya Guney Avrupa da bati Avrupa nin bir parcasi olarak kabul edilir 35 ve 47 K ve boylamlari 6 ve 19 D arasindadir Italya kuzeyinde Fransa Isvicre Avusturya ve Slovenya ile sinir komsusudur ve kabaca Alp havzasi ile sinirlandirilmis olup Po Vadisini ve Venedik Ovasi ni cevreler Italya guneyde ise Italya Yarimadasinin tamami ile bircok kucuk adaya ek olarak iki Akdeniz adasi Sicilya ve Sardunya yi kapsar Mikrodevletler olarak anilan San Marino ve Vatikan sehir lerinin egemen devletleri tumuyle Italya icindeki ozerk devletlerdir ve tek komsulari Italya dir Benzer sekilde Italya nin da Isvicre icinde kalan Campione d Italia ise Isvicre deki bir Italyan ozerki dir Campione d Italia yaklasik 1 5 kilometrekare buyuklugunde ve 2 500 nufusludur Ulkenin toplam yuzolcumu 301 230 kilometrekare 116 306 sq mi olup bunun 294 020 km2 113 522 sq mi kara ve 7 210 km2 2 784 sq mi sudur Adalar da dahil olmak uzere Italya nin Adriyatik Iyon ve Tiren denizlerinde 7 600 kilometre 4 722 mil boyunda kiyi seridi vardir Italya Fransa ile 488 kilometre 303 mi Avusturya ile 430 km 267 mi Slovenya ile 232 km 144 mi ve Isvicre ile 740 km 460 mi ortak siniri paylasir San Marino 39 km 24 mi ve Vatikan sehri 32 km 19 9 mi her iki ozerk yerlesim bolgesi de geri kalani olusturur Aosta Vadisi ndeki Mont Blanc Monte Bianco Avrupa Birligi nin en yuksek noktasidirMarche den Apenin manzarasi Italya topraklarinin 35 inden fazlasi dagliktir Apenin Daglari yarimadanin omurgasini olusturur ve Italya nin en yuksek noktasi Mont Blanc in Monte Bianco 4 810 m veya 15 78 ft oldugu Alpler ulkenin kuzey sinirinin cogunu olusturur Alpler Isvicre ile Italya arasindadir Italya da dunya capinda bilinen diger daglari arasinda Bati Alplerde Matterhorn Monte Cervino Monte Rosa Gran Paradiso ve dogu yakasi boyunca Bernina Stelvio ve Dolomitler vardir Italya nin en uzun nehri olan Po 652 kilometre veya 405 mil Fransa ile bati sinirindaki Alplerden baslayarak Padan Ovasi ni gecer ve Adriyatik Denizi ne sularini bosaltir Po Vadisi 46 000 km2 17 761 sq mi ile Italya nin en buyuk ovasidir ve ulkedeki toplam ova alaninin 70 inden fazlasini temsil eder Italya Guney Avrupa da anakaradan Akdeniz e cikinti yapan uzun cizme bicimindeki Italya Yarimadasi ile bu yarimada ve Alpler arasindaki topraklardadir Italya Yarimadasi ile Sicilya Adasi ni Messina Bogazi ayirir En buyuk bes gol kuculme sirasina gore soyle siralanir Garda 36 794 km2 veya 14 206 sq mi Maggiore 21 251 km2 veya 8 205 sq mi kucuk kuzey kismi Isvicre dir Como 1 459 km2 veya 563 sq mi Trasimeno 12 429 km2 veya 4 799 sq mi ve 11 355 km2 veya 4 384 sq mi Italya da ayrica pek cok aktif volkan bulunur Bunlardan Etna Avrupa kitasindaki en buyuk yanardagdir Italya nin diger onemli yanardaglari Vezuv Stromboli ve Vulcano dur Sular Italyan Rivierasi ndaki Cinque TerrePo nehri deltasindaki flamingolar Akdeniz deki Italyan Yarimadasi ni uc taraftan dort farkli denizler cevreler doguda Adriyatik Denizi guneyde Iyon Denizi ve batida Ligurya Denizi ve Tiren Denizi Adalar dahil Italya nin 8 000 kilometre 5 000 mi uzerinde kiyi seridi vardir Italyan kiyilari Amalfi Sahili Tanrilarin Sahili Kosta Verde Riviera delle Palme Riviera del Brenta Costa Smeralda ve Trabocchi Sahili ni kapsar Italyan Rivierasi Ventimiglia yakinlarindaki Fransa sinirindan doguya dogru La Spezia Korfezi nin dogu ucunu gosteren Capo Corvo ya kadar uzanan Ligurya kiyi seridinin neredeyse tamamini icerir Apeninler sulari iki zit tarafa bolerek yarimadanin tum uzunlugu boyunca uzanir Ote yandan yagislarin goreceli bollugu ve kuzey Italya da kar alanlari ve buzullarla Alp zincirinin varligi nedeniyle nehirler coktur Temel su havzasi Alpler ve Apeninler sirtini takip eder ve nehirlerin aktigi denizlere karsilik gelen bes ana egimi sinirlar Adriyatik Iyonik Tiren Ligurya ve Akdeniz kiyilari Kokenleri dikkate alindiginda Italya nehirleri iki ana gruba ayrilabilir Alp Po nehirleri ve Apenin ada nehirleri Italya nehirlerinin cogu Po Piave Adige ve gibi Adriyatik Denizi ne veya Arno Tiber ve gibi Tiren e dokulur Bazi sinir belediyelerinden Lombardiya daki Livigno Innichen ve Trentino Alto Adige Sudtirol deki sulari Tuna nin bir kolu olan Drava havzasindan Karadeniz e akar ve Lombardiya daki den gelen sular Ren havzasi araciligiyla Kuzey Denizi ne akar Tiren Denizi ndeki Eolie Adalarinin aciklarindaki yunuslar En uzun Italyan nehri Po dur ya 652 kilometre 405 mi ya da 682 kilometre 424 mi akar Maira nehri sag kiyi kolunun uzunlugu ve membalari nun kuzeybati yuzunun altindaki Val Po nun basindaki duz bir yer olan Pian del Re deki tasli bir yamactan sizan bir kaynaktir Po nun etrafindaki genis vadiye ulkenin ana sanayi bolgesi Po Ovasi Italyanca Pianura Padana veya Val Padana denir 2002 de burada 16 milyondan fazla insan yasiyordu o zamanlar bu nufus Italya nufusunun yaklasik siydi Ikinci en uzun Italyan nehri Resia Golu yakinlarinda dogan ve Chioggia yakininda bir kuzey guney rotasi yaptiktan sonra Adriyatik Denizi ne dokulen Adige dir Ulkenin kuzeyinde genellikle Italyan Golleri denilen bir dizi buyuk denizalti buzultas barajli gol vardir vardir en buyugu Garda dir 370 km2 veya 143 sq mi Diger iyi bilinen denizalti golleri en kuzeydeki kismi Isvicre nin bir parcasi olan Maggiore Golu 212 5 km Avrupa daki en derin goller den biri olan Como 146 km2 veya 56 sq mi Lugano ve dur Italya yarimadasindaki diger onemli goller Trasimeno ve daki ve Sardunya daki dir Italya kiyilari boyunca kuzey Adriyatik te Venedik Grado Lagunu ve Marano lagunleri ve ve Toskana kiyisindaki Orbetello lagunu dahil olmak uzere lagunler vardir Gecmiste Italya nin genis duz alanlarini kaplayan batakliklar ve goletler son yuzyillarda buyuk olcude kurumustur Emilia Romagna daki Comacchio vadileri veya Sardunya daki Stagno di Cagliari gibi kalan birkac sulak alan korunan dogal ortamlardir Biyocesitlilik Italya tum Avrupa faunasinin ucte birinden fazlasini temsil eden 57 000 den fazla turle Avrupa daki en yuksek faunal biyolojik cesitlilige sahiptir Italya nin cesitli jeolojik yapisi yuksek iklim ve habitat cesitliligine katkida bulunur Italyan yarimadasi Akdeniz in merkezinde yer alir ve Orta Avrupa ile Kuzey Afrika arasinda bir koridor olusturur ve 8 000 km kiyi seridine sahiptir Italya ayrica Balkanlar Avrasya ve Orta Dogu dan turler aliyor Alpler ve Apeninler Orta Italya ormanlik alanlari ve Guney Italya dahil olmak uzere Italya nin cesitli jeolojik yapisi Garigue ve Maquis caliliklari da yuksek iklim ve habitat cesitliligine katkida bulunur Italyan kurdu Italya nin ulusal hayvanidir Italya faunasi 4 777 endemik hayvan turu icerir bunlar arasinda Sardunya uzun kulakli yarasasi Sardunya kizil geyigi gozluklu semender kahverengi magara semenderi Italyan semenderi Italyan kurbagasi Apennine sari karinli kurbaga Italyan duvar kertenkelesi Aeolian duvar kertenkelesi Sicilya duvar kertenkelesi Italyan Aesculapian yilani ve Sicilya golet kaplumbagasi gibi turler bulunur Italya da 119 memeli turu 550 kus turu 69 surungen turu 39 amfibi turu 623 balik turu ve 37 303 bocek turu olmak uzere 56 213 omurgasiz tur vardir Italya florasinin geleneksel olarak yaklasik 5 500 vaskuler bitki turunden olustugu tahmin edilmektedir Bununla birlikte 2005 itibariyla Italyan vaskuler florasinin Veri bankasinda 6 759 tur kaydedilmistir Italya da 1 371 endemik bitki turu ve alt turu vardir bunlar arasinda Sicilya goknari Barbaricina columbine Deniz kadife cicegi Lavanta pamugu ve Ucriana meneksesi bulunur Italya Avrupa Yaban Hayatinin ve Dogal Yasam Ortamlarinin Korunmasina Iliskin Berne Sozlesmesi ve Habitatlar Direktifi ne taraftir Her ikisi de Italyan fauna ve florasina koruma saglar Italya bazilari ulke disindanda bilinen bircok botanik bahcesine ve tarihi bahceye sahiptir Italyan bahcesi bicimsel olarak simetriye eksenel geometriye ve dogaya duzen dayatma ilkesine dayanir Bahcivanlik tarihini ozellikle Fransiz bahcelerini ve Ingiliz bahcelerini etkiledi Italyan bahcesi Roma bahcelerinden ve Italyan Ronesans bahcelerinden etkilenmistir Italyan kurdu Italya nin ulusal hayvanidir ulkenin ulusal agaci ise cilek agacidir Bu secimin nedenleri Apenin Daglari ve Bati Alpler de yasayan Italyan kurdunun Roma nin kurulus efsanesi gibi Latin ve Italyan kulturlerinde belirgin bir sekilde yer almasiyla ilgilidir Iklim Italya haritasina gore Koppen Geiger iklim siniflandirmasi Italya da iklim ozellikleri son derece cesitlidir ve bolgenin cografi ozelligine gore ulkenin buyuk bolumunde egemen olan tipik Akdeniz ikliminden buyuk farkliliklar gosterebilir Ornegin Torino Milano ve Bologna gibi sehirlerin bulundugu Italya nin ic kuzey bolgeleri Koppen iklim siniflandirmasinda Cfa kategorisinde yani iliman donencealti iklim bolgesi olarak gosterilir Ligurya Bolgesi nin kiyi kesimleri ve Floransa nin guneyinde kalan bolgeler genel olarak Akdeniz iklimine uysa da yarimadanin kiyi kesimleriyle yuksek rakimli ic bolgeler ve vadiler arasindaki buyuk iklim farkliliklari goze carpar ve karasal iklim gorulur Ozellikle kis aylari boyunca yuksek yerler soguk yagisli ve cogu zaman da karli olur Bunun yaninda kiyi kesimlerinde ise serin ve bol yagisli kislar ile sicak ve az yagisli yazlar gecirilir SiyasetSergio Mattarella Italya Cumhurbaskani 2015 beriGiorgia Meloni Italya Basbakani 2022 den beri Italya nin yonetim bicimi cok partili ve parlamenter demokrasi ile isleyen cumhuriyettir Italya nin politikalari bu baglamda olusturulur Yurutme erki bakanlar kurulunun elindedir ve bu kurula ulkenin basbakani baskanlik eder Yasama organi ulusal meclis ve bakanlar kurulu tarafindan ortaklasa yurutulur Yargi yasama ve yurutme erklerinden bagimsizdir Italya 2 Haziran 1946 dan bu yana demokratik cumhuriyet olarak yonetilmektedir Bunun oncesinde ulkede bulunan kraliyet sistemi halkoylamasi sonucu kaldirilmistir Italyan Anayasasi ise 1 Ocak 1948 tarihinde yururluge girmistir Italyan Cumhuriyeti nin Cumhurbaskani Italyanca Presidente della Repubblica her yedi yilda bir ulusal meclis ve az sayida bolgesel temsilci tarafindan secilir Italya da cumhurbaskanlari tarafsiz bir bicimde ulkenin birlik ve butunlugu simgelemekle yukumludurler Daha onceleri Italya krallarina verilen haklarin buyuk bolumunu elinde bulundurur Cumhurbaskani yasama yurutme ve yargi erklerinin ortasinda tum bunlarin islerligini saglamakla gorevlidir Yoneticileri atamak yargiya baskanlik etmek ve ulke ordusunun baskomutani olmak gibi gorevleri de yurutmektedir Secim ile isbasina gelmis partiler icinden cikacak basbakani da cumhurbaskani atar ve basbakana kabineyi kurma gorevi verir Kabinenin onaylanmasi ulusal mecliste yurutulen guven oylamasina baglidir Italya Temsilciler Meclisi Italya da iki meclisli sistem uygulanmaktadir ve bu meclisler halk tarafindan oylama yontemiyle secilir Halk meclisinde 630 sandalye varken senatodaki sandalye sayisi 315 tir Senatoda bunun yani sira az sayida omur boyu katilim hakkina sahip olan temsilci de yer alir Italya da halk meclisine katilacak temsilcileri secmek icin yapilan oylamalara 18 yasini doldurmus olan her Italyan vatandasi katilabilir Ancak senato uyelerini secerken oy kullanma yasi alt siniri 25 olarak belirlenmistir Her iki meclis de 5 yillik sureler icin secilir Ancak cumhurbaskaninin bazi olaganustu hallerde meclisi feshetme hakki vardir Bu durumun ornekleri 1972 1976 1979 1983 1994 1996 ve 2008 yillarinda yasanmistir Italyan Parlamentosu nun kendine ozgu sui generis ozelliklerinden biri de Italya nin kalici olarak yurt disinda yasayan Italyan vatandaslarina da temsil hakki vermesidir Gunumuzde cogunlugu eski somurge ulkelerinde olan 2 5 milyon yurt disinda yasayan Italyan vatandasi vardir 630 ulusal meclis temsilcisi icinde 12 315 senato temsilcisi icindeyse 6 kisi yurt disindaki Italyan vatandaslari arasindan secilmistir Bu olay ilk kez Nisan 2006 da yasanmistir ve bu milletvekillerine Italya dan secilenler ile esit haklar verilmektedir Italyan hukuk sistemi buyuk olcude Roma hukuku ustune kuruludur Italya Anayasa Mahkemesi yasalarin anayasaya uygunlugunu ve anayasanin korunmasini denetler Italya da anayasa mahkemesi II Dunya Savasi sonrasi ortaya cikan yeniliklerdendir Dis iliskiler Matteo Renzi ve Barack ObamaG7 liderlerinin Taormina daki 43 G7 zirvesi ndeki grup fotografi Italya Avrupa Ekonomik Toplulugu AET simdiki Avrupa Birligi AB ve NATO nun kurucu uyesidir Italya 1955 te Birlesmis Milletler e kabul edildi ve Ekonomik Isbirligi ve Kalkinma Teskilati OECD Gumruk Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlasmasi Dunya Ticaret Orgutu GATT WTO Avrupa Guvenlik ve Isbirligi Teskilati AGIT Avrupa Konseyi ve Orta Avrupa Girisimi CEI gibi cok sayida uluslararasi kurulusun uyesi ve guclu bir destekcisidir 2018 de Avrupa Guvenlik ve Isbirligi Teskilati 2017 de G7 ve Temmuz dan Aralik 2014 e kadar AB Konseyi donusumlu baskanlik gorevlerini de yuruttu Italya ayni zamanda BM Guvenlik Konseyi nin en son 2017 de tekrarlanan daimi olmayan uye sidir Italya Birlesmis Milletleri ve uluslararasi guvenlik faaliyetlerini onaylayarak cok tarafli uluslararasi siyaseti guclu sekilde destekler 2013 yilinda Italya dunyanin 25 ulkesinde 33 BM ve NATO misyonunda gorev alan 5 296 askeri yurt disinda konuslandirdi Italya Somali Mozambik ve Dogu Timor daki BM barisi koruma gorevlerine desteklemek icin asker gonderdi ve Bosna Kosova ve Arnavutluk taki NATO ve BM operasyonlarina destek sagliyor Italya Subat 2003 ten itibaren Afganistan da Surekli Ozgurluk Operasyonu nu OEF desteklemek icin 2 000 den fazla asker konuslandirdi Italya Irak i yeniden insa etmek ve istikrara kavusturmak icin uluslararasi cabalari destekledi ancak 2006 yilina kadar yaklasik 3 200 askerden olusan askeri birligini geri cekmis yalnizca insani yardim operatorlerini ve diger sivil personeli korumustu Agustos 2006 da Italya Birlesmis Milletler in barisi koruma gorevi UNIFIL icin Lubnan da yaklasik 2 450 asker konuslandirdi Italya Filistin Ulusal Yonetimi nin en buyuk finansorlerinden biridir ve yalnizca 2013 te 60 milyon katkida bulunmustur SavunmatatbikattaUcak gemisi Cavour Italyan Eurofighter Typhoon Italyan jandarma askeri Italyan silahli kuvvetleri Italyan Cumhuriyeti Cumhurbaskani tarafindan baskanlik edilen Yuksek Savunma Konseyi nin komutasindadir 2008 yilinda ordu 186 798 kisilik personelden olusmaktadir Bunun yani sira 114 778 kisilik bir jandarma ekibi de gorev yapmaktadir Italya da askerlik gorevi 2003 yilindan bu yana zorunlu olmaktan cikarilmistir 18 yas ve ustu kisiler istedikleri takdirde orduya katilabilirler Italya nin 2007 yili askeri harcamasi 33 661 milyar dolar olmustur ulusal gelirin 1 8 i Ordu Italyan ordusu Italyanca Esercito Italiano Italyan Cumhuriyeti nin savunma birimleri icinde en temel olanidir Ulkede 2003 yilindan bu yana katilimin istege bagli oldugu profesyonel ordu gorev yapmaktadir 2019 yilinda Italyan ordusunun asker sayisi 165 500 olarak bildirilmistir Italya nin elinde bulundurdugu onemli savunma araclari icinde piyade savas araci tank imha edici Ariete tanklar hava savunma araclari icindeyse A 129 taktik taarruz saldiri helikopteri bulunmaktadir Italyan ordusu pek cok kez Birlesmis Milletler kararlari uyarinca dunyanin cesitli yerlerinde gorev yapmistir Donanma Italya Donanmasi Italyanca Marina Militare 2008 yili itibariyla 65 gemi ve ucak gemisi muhrip firkateyn denizalti ve daha kucuk boyutlu arastirma gemisine sahiptir Marina Militare olarak anilan donanma son donemlerde daha yuksek kapasiteli ucak gemileri muhripler denizaltilar ve cok amacli firkateynler ile donatmaktadir gibi Italyan donanmasi NATO nun bir uyesi olan Italya adina dunyanin cesitli bolgelerinde gorevler yurutmustur Hava kuvvetleri Italyan Hava Kuvvetleri Italyanca Aeronautica Militare Italyan ordusunun en onemli ve gelismis birimlerinden biridir Italyan havacilik tarihi 1884 yilina kadar uzanmaktadir ve Italya 1911 yilinda Osmanli Devleti ile Italya arasinda yapilan Trablusgarp Savasi nda ucagi dunya uzerinde ilk kez savas aleti olarak kullanarak tarihe gecmistir Cagdas Italyan havacilik kuvvetleri ise 28 Mart 1923 tarihinde kurulmus ve bugun 466 bin personel ve 7 644 hava araciyla hizmet vermektedir Italya 29 adet hava ussune ve kendi urettigi cok sayida patentli hava savas aracina sahiptir Jandarma Italyan jandarma askerlerine Carabinieri adi verilir Bunlar asker donanimina sahip polis ekipleridir Ulkede sivil guvenligin saglanmasindan sorumlulardir Italyan jandarmasinin gecmisi Savoy duku I Victor Emmanuel e dayanmaktadir Mussolini iktidari donemi fasist Italya da jandarma askerleri her turlu karsi eylem ve gosteriyi bastirmak icin kullanilmistir Jandarma askerlerinin uniformalari lacivert renkli bir takim yaka ve mansetlerde gumusi seritler ile gumus rengi apoletlerden olusmaktadir Bu birimin kullandigi araclar bolgeye gore degisen gereksinimler dogrultusunda otomobil motosiklet ya da unimoglar olabilir Idari bolumlerItalya 20 adet bolgeye ayrilmistir cogul regioni tekil regione Bunlarin bes tanesi yerel sorunlari cozmek icin yasalar uygulayabilmelerine izin veren ozerk statuye sahiptir bu bolgeler asagidaki tabloda bir yildiz isareti ile etiketlenmis Ek olarak ulke toplam 96 il province ve 8 047 komun e comuni bolunmustur Puglia Basilicata Calabria Sicilya Molise Campania Abruzzo Lazio Umbria Marche Toskana Sardinya Emilia Romagna Ligurya Piemont Friuli Venezia Giulia Aosta Vadisi Trentino Alto Adige Sudtirol Veneto Lombardiya Adriyatik Denizi Iyon Denizi Akdeniz Tiren Denizi Ligurya Denizi Bolge Baskent Alan km2 NufusAbruzzo L Aquila 10 763 1 331 574Aosta Vadisi Aosta 3 263 128 298Basilicata Potenza 9 995 576 619Calabria Catanzaro 15 080 1 976 631Campania Napoli 13 590 5 861 529Emilia Romagna Bologna 22 446 4 450 508Friuli Venezia Giulia Trieste 7 858 1 227 122Lazio Roma 17 236 5 892 425Ligurya Cenova 5 422 1 583 263Lombardiya Milano 23 844 10 002 615Marche Ancona 9 366 1 550 796Molise Campobasso 4 438 313 348Piemont Torino 25 402 4 424 467Puglia Bari 19 358 4 090 105Sardinya Cagliari 24 090 1 663 286Sicilya Palermo 25 711 5 092 080Toskana Floransa 22 993 3 752 654Trentino Alto Adige Sudtirol Trento 13 607 1 055 934Umbria Perugia 8 456 894 762Veneto Venedik 18 399 4 927 596DemografiItalya nin nufus artis grafigi 2008 yilinin sonunda Italya nin toplam nufusu 60 milyonu asti Bu sayilar isiginda Italya gunumuzde Avrupa Birligi icinde Almanya ve Fransa dan sonra ucuncu dunya genelindeyse yirmi ucuncu en kalabalik ulkedir Italya da kilometrekareye dusen kisi sayisi 199 2 dir ve bu yogunluk da Italya yi Avrupa Birligi icinde en yogun nufuslu besinci ulke yapar Ulkenin en yogun nufuslu bolgesi Kuzey Italya dir ve ulkenin yuzolcumunun yaklasik ucte birini olusturan bu bolge ulkenin toplam nufusunun ise neredeyse yarisini barindirmaktadir II Dunya Savasi nin sonrasinda Italya uzun sureli bir ekonomik yukselis surecine girmis ve bu donemde ulkenin kirsal kesimlerinden buyuk kentlere goc patlamasi yasanmistir Bunun yani sira ulke goc ile nufus yitiren bir ulke olmaktan cikmis gocmen kabul eder hale gelmistir Bu ekonomik canlilik ve atilim sureci 1970 lere dek surmustur Buna karsin son yirmi yilda Italya nin aldigi yogun dis goc sayesinde Italya 2000 li yillarda yeni dogum oranlarinda gozle gorulur bir artis yasamaktadir Bu artis ozellikle uzun suredir dusuk oranlarda seyreden kuzey bolgelerinin nufuslarinda gorulmektedir Kadin basina dusen cocuk sayisi da gerek gocmen annelerin gerekse Italyan kadinlarinin dunya getirdikleri cocuklarla gecen yillara oranla artis gostermistir 2005 yilinda kadin basina dusen cocuk sayisi 1 32 iken 2008 yilinda bu sayi 1 41 e kadar cikmistir Buyuk sehirler Metropolitan alanlar Baskent Roma nin gokyuzunden gorunumu OECD raporlarina gore Italya daki metropoller sunlardir Metropolitan bolge NufusMilano 7 4 milyonRoma 3 7 milyonNapoli 3 1 milyonTorino 2 2 milyonGocler Italya Dogu Avrupa ve Kuzey Afrika dan gelen buyuk bir gocmen nufusunun ev sahibidir 2016 da Italya da yaklasik 5 05 milyon yabanci vardi ve toplam nufusun 8 3 unu olusturuyordu Rakamlar Italya da yabanci uyruklulara ikinci nesil gocmenler dogan yarim milyondan fazla cocugu icerir ancak sonradan Italyan vatandasligi alan yabanci uyruklulari haric tutar 2016 da yaklasik 201 000 kisi Italyan vatandasi oldu Resmi rakamlar ayrica 2008 itibariyla sayilarinin en az 670 000 oldugu tahmin edilen yasadisi gocmenleri haric tutar Avrupa Birligi nin son yillarda gerceklestirdigi genisleme girisimleri sonucu Italya ya yapilan en yeni goc dalgasi komsu Avrupa Birligi uyesi ulkeler ve Dogu Avrupa ulkelerinden gelmistir Onceden en yogun gocun alindigi Kuzey Afrika nin yerine gunumuzde one cikan gruplar Asyali gocmenlerdir Italya da en buyuk gocmen grup resmi olarak kayitli yaklasik 800 bin kisiyle Rumenlerdir Rumenler son yillarda Arnavutlari ve Faslilari sayica gecerek Italya daki en buyuk azinlik durumuna gelmislerdir Bazi gayriresmi varsayimlar ve savlar Italya da yasayan Rumenlerin sayisinin belirtilen rakamdan iki kati kadar hatta daha fazla oldugunu one surmektedir 2009 yili itibariyla Italya nufusu icinde yurt disinda dogmus olanlarin siniflandirilmasi soyledir Avrupa 53 5 Afrika 22 3 Asya 15 8 Amerika 8 1 ve Okyanusya 0 06 Italya da yasayan gocmenlerin ulke icindeki dagilimi ise oldukca dengesizdir Ulkedeki gocmenlerin 87 3 u ulkenin ekonomik olarak en gelismis yerleri olan kuzey ve orta kesimlerinde yasarken yalnizca 12 8 i yarimadanin guney kesimlerinde yasar Italyan pasaportuKoken Nufus Yuzdesi Italyanlar 56 153 773 93 52Rumenler 796 477 1 32Magripliler 606 556 1 01Arnavutlar 441 396 0 73Cinliler 170 265 0 28Ukraynalilar 153 998 0 26Asyalilar Cinliler haric 445 795 0 74Latin Amerikalilar 298 860 0 50Sahraalti Afrikalilar 264 570 0 44Diger 713 378 1 19 1 Ocak 2009 icin Italya nufusundaki yuzdesiItalyan diasporasi 1900 lerde Manhattan da Mulberry caddesi boyunca yer alan Italyan mahallesi 1800 lerin sonunda Italya topraklarinda ulusal birligin saglanmasinin ardindan Italya da yurt disina verilen kitlesel gocler basladi 1898 ve 1914 yillari arasinda tum dunya ulkelerinde Italyan diasporasi kayde deger olcude buyudu Bu surecte her yil yaklasik 750 bin Italyan yurt disina goc etti Italyan topluluklari onceleri Italya nin eski Afrika somurgelerinde buyume gosterdi Bu donemde Eritre de Ikinci dunya savasi basladigindaki sayilari 100 bin Somali de ve Libya da 150 bin nufusla toplam ulke nufusunun 18 ini olusturuyorlardi pek cok sayida Italyan bulunuyordu Ancak Libya da yasayan Italyanlar 1970 yilinda tumuyle ulkeden uzaklastirildilar II Dunya Savasi sonrasinda gecen on yillik donemde yaklasik 350 bin Italyan kokenli kisi Yugoslavya yi terk etti Gecmiste Italyanlarin goc ettikleri bolgelerde bugun onlarin soyundan gelen milyonlarca insan bulunmaktadir Brezilya 25 milyon Arjantin 20 milyon Amerika Birlesik Devletleri 17 8 milyon Uruguay 1 5 milyon Kanada 1 4 milyon Venezuela 900 000 ve Avustralya 800 000 Taninan etnik azinliklar Italya da pek cok etnik grup hukumet tarafindan resmi olarak taninmakta ve bu gruplara azinlik haklari cercevesinde bazi ayricaliklar verilmektedir Bu haklar uyarinca kimi azinliklarin dilleri yasadiklari bolgelerde ikinci bir resmi dil olarak kabul edilebilmektedir Fransizca Aosta da resmi dil statusundedir Ancak bu bolgede yaygin olarak konusulan asil dil Arpitancadir Trentino Alto Adige Sudtirol ve Guney Tirol un kimi yerlerinde resmi dildir Slovence Slovenlerin yogun olarak yasadigi Friuli Venezia Giulia bolgesinin Gorizia ilinde resmi dildir Almanca Bolzano da resmi dildir Soz konusu bu bolgelerde hazirlanan resmi belge ve tabelalar ve trafik levhalari iki dillidir Latincenin konusuldugu bolgelerde ise uc dilli olarak da hazirlanabilmektedir Azinlik okullarinin bulundugu yerlerde azinlik dillerinde egitim gorme olanagi bulunabilmektedir Din Hiristiyanligin en buyuk kilisesi olan Aziz Petrus Bazilikasi Vatikan Sehri nde Papaligin Roma daki egemen bolgesinde Kutsal Makamidir Ipsos arastirmasina gore Italya da din 2023 yaklasik 1000 katilimci Katolik 61 Protestan 4 Diger Hristiyanlar 3 Dinsizler 28 Soylememeyi tercih edenler 2 Islam 1 Diger dinlerden olanlar 1 Hristiyanligin Katolik mezhebi Italya daki en onemli dini inanctir Gecmiste Katolik Kilisesi Italya nin resmi dini olarak kabul gormusse de 18 Subat 1984 te hazirlanip 25 Nisan 1985 te yururluge giren bir konkordato Kilise ile yapilan antlasma ile Italya laik devlet yapilanmasi gelistirmistir 2006 da yayinlanmis bir arastirma raporuna gore Italyanlarin 87 8 i kendini Roma Katoligi olarak tanimlamistir ancak bunlarin icinden yalnizca 36 8 si kiliseye duzenli gittigini bildirmistir 2018 de yapilan bir arastirmaya gore ise Italyanlarin 78 i kendini Roma Katoligi olarak tanimlamistir Italya da onemli olcude mensubu bulunan diger Hristiyanlik mezhepleri Ortodoksluk Pentakostalizm ve Evangelizm dir Ulkedeki en eski dini azinlik grubu ise Yahudilerdir Gecmiste Italya nin en buyuk Hristiyan olmayan azinligi olarak anilan Yahudilerin bugun Italya daki sayisi ortalama 45 000 kadardir Son yillarda Orta Dogu ve Kuzey Afrika dan aldigi yogun gocler sayesinde ulkede 825 bin kisiden olusan Musluman bir azinlik olusmustur Muslumanlar Italya nufusunun 1 ini olusturur ama bunlarin icinden yalnizca 45 000 ini Italyan vatandasidir Ulkede ayrica 50 bin kadar budist 70 bin kadar Sih ve 70 bin kadar da Hindu yasamaktadir Egitim Bologna Universitesi MS 1088 de kurulmustur dunyanin surekli faaliyette olan en eski universitedir Italya da egitim alti ila on alti yaslari arasinda ucretsiz ve zorunludur ve bes asamadan olusur anaokulu scuola dell infanzia ilkokul scuola primaria ortaokul scuola Secondaria di primo grado lise scuola Secondaria di Secondo Grado ve Universite universita Ilkogretim sekiz yil surer Ogrencilere Italyanca Ingilizce matematik doga bilimleri tarih cografya sosyal bilgiler beden egitimi ile gorsel ve muzik sanatlari alanlarinda temel egitim verilmektedir Orta ogretim bes yil surer ve farkli akademik duzeylere odaklanan uc geleneksel okul turunu icerir lise ogrencileri klasik veya bilimsel bir mufredatla universite egitimine hazirlarken istituto tecnico ve Istituto professionale ogrencileri mesleki egitime hazirlar 2018 yilinda Italya orta ogretimi OECD ortalamasinin altinda olarak degerlendirildi Italya okuma ve bilimde OECD ortalamasinin altinda ve matematikte OECD ortalamasinin yakininda puan aldi Italya da ortalama performans okuma ve bilimde dustu ve matematikte sabit kaldi Trento ve Bolzano okumada ulusal ortalamanin uzerinde puan aldi Diger OECD ulkelerindeki okul cocuklari ile karsilastirildiginda Italya daki cocuklar siniflardaki devamsizlik ve disiplinsizlik nedeniyle daha fazla miktarda ogrenmeyi kacirdilar Italya ortalamasina yakin performans gosteren okullar ve Guney deki okullar cok daha kotu sonuclara sahipti Italya da yuksek ogretim devlet universiteleri ozel universiteler ve Scuola Normale Superiore di Pisa gibi prestijli ve seckin yuksek lisans okullari arasinda bolunmustur 33 Italyan universitesi 2019 da dunyanin en iyi 500 u arasinda yer aldi ve Birlesik Krallik ve Almanya dan sonra Avrupa nin en buyuk ucuncu universitesi oldu 1088 de kurulan Bologna Universitesi surekli faaliyette olan en eski universitedir ve ayrica Italya ve Avrupa nin onde gelen akademik kurumlarindan biridir Bocconi Universitesi Universita Cattolica del Sacro Cuore LUISS Torino Politeknik Universitesi Milano Politeknik Universitesi Roma Sapienza Universitesi ve Milano Universitesi de dunyanin en iyileri arasinda yer almaktadir Saglik Zeytinyagi ve sebzeler Akdeniz diyeti nin merkezidir Ulkede ortalama yasam suresi erkeklerde 80 kadinlarda 85 olup ulkeyi ortalama yasam suresi acisindan dunyada 5 siraya yerlestirmektedir Diger Bati ulkeleri ile karsilastirildiginda Akdeniz diyetinin cesitli saglik yararlari oldugu icin Italya da yetiskin obezite orani nispeten dusuktur 10 un altinda Her gun sigara icenlerin orani 2000 deki 24 4 ten 2012 de 22 ye dustu ancak yine de OECD ortalamasinin biraz uzerinde Barlar restoranlar gece kulupleri ve ofisler gibi halka acik yerlerde sigara icmek 2005 ten beri ozel olarak havalandirilan odalarla sinirlandirilmistir 2013 te UNESCO Italya promotor Fas Ispanya Portekiz Yunanistan Kibris ve Hirvatistan in Insanligin Somut Olmayan Kulturel Mirasinin Temsili Listesine Akdeniz diyetini ekledi Italyan devleti 1978 den beri evrensel bir halk sagligi sistemi yurutmektedir Bununla birlikte saglik hizmetleri tum vatandaslara ve bolge sakinlerine kamu ozel karma bir sistem tarafindan saglanmaktadir Kamu kismi Saglik Bakanligi bunyesinde duzenlenen ve devredilmis bir bolgesel temelde yonetilen Servizio Sanitario Nazionale dir Saglik harcamalari 2020 de GSYIH nin 9 7 sini olusturuyordu Italya nin saglik sistemi surekli olarak dunyanin en iyileri arasinda gosteriliyor Ekonomi Italya ihracatinin orantili bir temsili 2019Italya Euro bolgesinin lacivert ve Avrupa tek pazari nin bir parcasidir Italya 2023 yili itibariyla dunyanin 8 nominal veya 13 SAGP buyuk ekonomisine sahiptir G7 Avrupa Birligi Euro Bolgesi ve OECD nin kurucu uyesi olan ulke dunyanin en sanayilesmis ulkelerinden biridir Dunya ticareti ve ihracatinda lider ulkelerdendir 2023 30 Insani Gelisme Endeksi ne sahip ileri seviye gelismis bir ulkedir Ulke yaratici ve yenilikci isletmeleri buyuk ve rekabetci tarim sektoru dunyanin en buyuk sarap uretimine sahip ve etkili yuksek kaliteli otomobil makine gida tasarim ve moda endustrisi ile taninmaktadir Italya dunyanin altinci en buyuk imalat ulkesidir Italya 2016 yilinda dunyanin 7 en buyuk ihracatcisi oldu En yakin ticari baglari toplam ticaretinin yaklasik 59 unu gerceklestirdigi Avrupa Birligi ulkeleriyle Pazar payina gore en buyuk AB ticaret ortaklari Almanya 12 9 Fransa 11 4 ve Ispanya dir 7 4 Geride birakilan son 10 yil icinde ulke ekonomisinin yillik ortalama buyumesi 1 23 olmustur Bu sayi Avrupa Birligi ortalamasi icin 2 28 dir Son yillarda yasadigi ekonomik durgunluk siyasi calkantilar ve reform programlarini uygulamadaki aksakliklar nedeniyle basin tarafindan Avrupa nin hasta adami biciminde anilmaktadir Ancak yapilan son istatistiksel arastirmalar isiginda Italyanlarin satin alim gucunun Avrupa Birligi ortalamasi degerlerine yakin oldugu gozlenmektedir Bir Ferrari F8 Tributo Italyan otomotiv endustrisi nde 144 000 firma bulunmaktadir 2015 yili itibariyla neredeyse 485 000 kisi istihdam edilmektedir Fiat Chrysler Automobiles su anda dunyanin yedinci en buyuk otomobil ureticisidir Ulke Brand Finance tarafindan dunyanin en guclu markasi olarak derecelendirilen Maserati Lamborghini ve Ferrari gibi luks super arabalarin bulundugu genis bir urun yelpazesine sahiptir Italya 500 milyondan fazla tuketiciye sahip Avrupa pazarinin bir parcasidir Ulkenin ticaret politikalari Avrupa Birligi AB uyeleri arasindaki anlasmalar ve AB mevzuati tarafindan belirlenir Italya 2002 yilinda ortak Avrupa para birimi olan Euro yu kullanima basladi ve ayni zamanda Euro Bolgesi nin bir uyesidir Para politikasi Avrupa Merkez Bankasi tarafindan belirlenir Milano kuresel bir finans merkezi ve dunyanin moda baskentidir Italya ulkenin yapisal sorunlarini siddetlendiren 2007 08 Mali krizinden cok etkilendi 1950 lerden 1970 lerin basina kadar yillik 5 6 lik guclu bir GSYIH buyumesi gerceklestiren Italya 1980 90 larda giderek artan bir yavaslamaya girdi 2000 lerde ise ekonomi neredeyse durgunlasti Hukumetin harcamalariyla buyumeyi canlandirmaya yonelik siyasi cabalar 2017 de GSYIH nin 131 8 ini asan kamu borcunda ciddi bir artisa neden oldu ve borc buyuklugunde AB de Yunanlardan sonra ikinci sirada yer aldilar Tum bunlara ragmen Italyan kamu borcunun en buyuk kismi ulusal konulara aittir Italya ile Yunanistan arasinda buyuk bir fark vardir Italyan hanehalki borc seviyesi OECD ortalamasindan cok daha dusuktur Italya da genel olarak ulkenin cografi yapisindan kaynaklanan nedenlerden ileri gelen yapisal sorunlar vardir Hammadde eksikligi ve enerji kaynaklarinin azligi da one cikan baska sorunlardir Ulkenin cografi yapisi genel olarak dagliktir Bu nedenle yogun tarim yapilabilecek topraklar oldukca kisitlidir Enerji sektorunde buyuk olcude disa bagimlilik soz konusudur 2006 yili verilerine gore ulkede tuketilen toplam enerji miktarinin 86 si dis kaynaklardan saglanmistir kati yakitlarin 99 7 si petrolun 92 5 i dogalgazin 91 2 si ve elektrigin 15 i Italya ekonomisi ayrica altyapi yatirimlarinin gelismemesi pazara yonelik reformlarin uygulanamamasi ya da yapilmamasi ve arastirma konusunda yatirimlar yapilmamasi nedeniyle guc yitirmektedir Dunya Ekonomik Ozgurluk Endeksi 2008 yilinda yayinladigi calismada ulkenin sirasini dunyada 64 Avrupa da ise 29 olarak belirlemistir Boylece Italya avro alani icinde en son siraya yerlesmistir Dunya Bankasi na gore Italya is kurma yatirim yapma ve ticaret konularinda oldukca uygun ulkeler arasinda gosterilmektedir Buna karsin ulkede burokrasi alaninda mulkiyet haklarinin korunmasi ve yuksek vergilendirmeler konusunda sorunlar goze carpmaktadir Bununla birlikte son yapilan arastirmalarda Italya nin 2006 yilinda arastirma ve gelistirme konularina ayirdigi butce gayrisafi milli hasilanin 1 14 uyle sinirli kalmis ve boylece 1 84 luk Avrupa Birligi ortalamasinin ve 3 luk Lizbon Stratejisi hedeflerinin oldukca altinda kalinmistir Italya ekonomisinin buyuklugundeki diger ulkelerde karsilastirildiginda Italya da oldukca az sayida dunya capinda cokuluslu sirket vardir Buna karsin Italya daki kucuk ve orta olcekteki sirket sayisi oldukca fazladir Bu durum Italya da uretim sektorunde tek bir urunun one cikmasina neden olmustur Italya nin dissatimini yaparak ekonomisini canli tuttugu luks tuketim mallari son donemlerde Cin gibi yukselmekte olan ve isgucunun ucuz oldugu ulkelerle rekabet icine girmektedir Italya nin disariya sattigi urunler icinde en onde gelenler motorlu araclar Fiat Group Aprilia Ducati Piaggio kimyasal ve petrokimyasal urunler Eni enerji ve elektrik muhendisligi sistemleri Enel Edison Prysmian elektrikli ev gerecleri Candy Indesit uzay ve savunma teknolojileri Agusta atesli silahlar moda ve tekstil urunleri Armani Valentino Versace Dolce amp Gabbana Benetton Prada Luxottica gida urunleri Ferrero Barilla Campari Parmalat ve luks arabalar Ferrari Maserati Lamborghini Pagani Alfa Romeo ile yatlardir Azimut Italya da turizm ise ulkede en hizli gelisen ve en cok kar getiren sektorlerdendir Her yil 43 7 milyon turist ulkeyi ziyaret etmekte ve ulkeye 4 7 milyar dolar birakmaktadir Italya dunya siralamasinda en cok ziyaret edilen besinci ulke turizmden en cok kazanan dorduncu ulkedir Tarim Val d Orcia Toskana solda ve Langhe ve Montferrat Piedmont sagda Italya dunyanin en buyuk sarap ureticisi dir Son ulusal tarim sayimina gore 2010 yilinda 12 7 milyon hektari kapsayan 63 u Guney Italya da bulunan 1 6 milyon ciftlik vardi 2000 den beri 32 4 Buyuk cogunlugu 99 u aileler tarafindan isletilen kucuk ve ortalama sadece 8 hektar buyuklugundedir Tarimsal kullanimda ormancilik haric tahil tarlalari 31 zeytin agaci bahceleri 8 2 baglar 5 4 narenciye bahceleri 3 8 seker pancari 1 7 ve bahcecilik 2 4 dur Kalan kisim oncelikle otlaklara 25 9 ve yemlik tahillara 11 6 ayrilmistir Italya dunyanin en buyuk sarap ureticisi dir ve zeytinyagi meyvelerden elma zeytin uzum portakal limon armut kayisi findik seftali kiraz erik cilek ve kivi ve sebzelerden ozellikle enginar ve domates de en onde gelen uretici ulkelerdendir En unlu Italyan saraplari muhtemelen Toskana Chianti ve Piyemonteli dur Diger unlu saraplar Morellino di Scansano ve kopuklu sarap ve Prosecco dur Italya nin uzmanlastigi kaliteli urunler ozellikle daha once bahsedilen saraplar ve genellikle kalite guvence etiketleri altinda korunur Avrupa Birligi tarafindan atfedilen bu cografi isaret sertifikasi dusuk kaliteli seri uretim ile karistirilmayi onlemek icindir Ulasim Kara ulasimi 2004 yilinda Italya da ulasim sektoru yaklasik 119 4 milyon avroluk is hacmine ulasti ve ulasim alaninda hizmet veren 153 700 sirkette 935 605 kisiye istihdam saglandi Ulusal yol agi acisindan bakildiginda 2002 yilinda Italya da faal durumda toplam 668 721 kilometre uzunlugunda karayolu vardi Bunun 6 487 kilometresi bir ozel sirket olan Atlantia tarafindan isletilen devlet yollariydi 2005 yilinda Italya da 34 667 000 otomobil Her bin kisiye 590 otomobil ve 4 015 000 yuk tasiti kayitliydi Demiryolu ulasimi FS nin maksimum hizi 400 km s 249 mi s olan Frecciarossa 1000 yuksek hizli treni Devlete ait olan ve Rete Ferroviaria Italiana FSI tarafindan isletilen ulusal demiryolu agi 2008 yilinda toplam 16 529 km ye 10 271 mil ulasti ve bunun 11 727 km si 7 287 mil elektriklidir Demiryollarinda 4 802 lokomotif ve vagon calismaktadir Yuksek hizli trenlerin kamu isletmecisi FSI nin bir parcasi olan Trenitalia dir Italya daki yuksek hizli trenler uc kategoriye ayrilir Frecciarossa Turkce kirmizi ok trenleri ozel yuksek hizli raylarda maksimum 300 km s hiza ulasir Frecciargento Turkce gumus ok trenleri hem yuksek hizli hem de ana hat raylarinda maksimum 250 km s hizla calisir ve Frecciabianca Turkce beyaz ok trenleri yuksek hizli bolgesel hatlarda maksimum 200 km s hizla calisir Italya nin komsu ulkelerle Alp daglari uzerinde 11 demiryolu sinir kapisi vardir Frejus Demiryolu Tuneli Alpleri asarak ulkeyi Fransa ile baglayarak demiryolu ulasiminda onemli bir yer tutmaktadir Yapimi surmekte olan Brenner Tuneli ise Avusturya ile Italya yi demiryolu ile birbirine baglayacaktir Deniz ulasimi Ulusal sinirlar icinde kalan akarsu agi genelinde toplam uzunlugu 1 477 kilometreyi bulan irmak ve kanallarda ulasim ve tasimacilik yapilabilmektedir Ulkede ayrica 2004 yili itibariyla buyuk capta havalimanlarinin sayisi 30 buyuk limanlarin sayisi ise 43 idi Cenova limani Italya nin en buyuk Akdeniz in ise ikinci buyuk limanidir 2005 yilinda Italya da 389 bin birimlik sivil havacilik filosu ve 581 gemilik ticaret filosu vardi Hava ulasimi Leonardo da Vinci Fiumicino Havalimani 2008 de Avrupa nin en islek 6 havalimaniydi Italya 2011 de yaklasik 148 milyon yolcu veya Avrupa toplaminin yaklasik 10 u ile hava tasimaciligi yolcu sayisina gore Avrupa da besinci siradaydi 2022 de Italya da Milano daki Malpensa Uluslararasi Havaalani ve Roma daki Leonardo da Vinci Uluslararasi Havaalani nin iki merkezi dahil olmak uzere 45 sivil havaalani vardi Ekim 2021 den bu yana Italya nin bayrak tasiyici havayolu ITA Airways iflasinin ardindan markayi IATA biletleme kodunu ve eski bayrak tasiyici Alitalia ya ait bircok varligi devraldi Kuzey Adriyatik in ana limani ve Transalpine boru hatti nin baslangic noktasi olan Trieste Italya yuzyillardir Ipek Yolu nun nihai varis noktasi olmustur Ozellikle Suveys Kanali nin insasi 19 yuzyildan itibaren Dogu Afrika ve Asya ile deniz ticaretini yogunlastirdi Soguk Savas in sona ermesi ve artan Avrupa entegrasyonundan bu yana 20 yuzyilda siklikla kesintiye ugrayan ticari iliskiler yeniden yogunlasmis ve Akdeniz in en kuzeyindeki derin su limani Trieste gibi kuzey Italya limanlari Orta Avrupa ve Dogu Avrupa ya olan kapsamli demiryolu baglantilari bir kez daha devlet subvansiyonlarinin ve onemli yabanci yatirimlarin hedefi haline geldi Enerji Piombino daki gunes panelleri Italya dunyanin en buyuk yenilenebilir enerji ureticilerinden biridir Son on yilda Italya dunyanin en buyuk yenilenebilir enerji ureticilerinden biri haline geldi ve Avrupa Birligi nde ikinci dunyada dokuzuncu sirada yer aldi Ruzgar enerjisi hidroelektrik ve jeotermal enerji de ulkedeki onemli elektrik kaynaklaridir Italya da uretilen tum elektrigin 27 5 ini yenilenebilir kaynaklar olusturuyor tek basina hidroelektrik 12 6 ya ulasiyor ardindan 5 7 ile gunes 4 1 ile ruzgar 3 5 ile biyoenerji ve 1 6 ile jeotermal geliyor Ulusal talebin geri kalani fosil yakitlar 38 2 dogal gaz 13 komur 8 4 petrol ve ithalatla karsilanmaktadir Eni79 ulkede faaliyet gosteren dunyanin yedi Super Buyuk petrol sirketinden biri ve dunyanin en buyuk sanayi sirketlerinden biri olarak kabul ediliyor Tek basina gunes enerjisi uretimi 2014 yilinda ulkedeki toplam elektrik uretiminin yaklasik 9 unu olusturdu ve bu da Italya yi dunyada gunes enerjisinden en yuksek katkiyi saglayan ulke haline getirdi 2010 yilinda tamamlanan Montalto di Castro Fotovoltaik Santrali 85 MW ile Italya nin en buyuk fotovoltaik elektrik santralidir Italya daki diger buyuk PV tesislerine ornek olarak San Bellino 70 6 MW Cellino san Marco 42 7 MW ve Sant Alberto 34 6 MW gosterilebilir Italya elektrik uretmek icin jeotermal enerjiden yararlanan dunyadaki ilk ulkeydi Italya 1980 lere kadar dort nukleer reaktor yonetmisti Ancak Italya da nukleer enerji 1987 referandumunun ardindan Sovyet Ukrayna daki 1986 Cernobil felaketinin ardindan terk edildi ancak Italya hala yabanci topraklardaki Italya nin sahip oldugu reaktorlerden nukleer enerji ithal ediyor Turizm Uzakta Vezuv ile Pompeii nin Forum u Pompei Italya nin en onemli turistik yerlerindendir Amalfi Sahili Italya nin baslica turistik yerlerinden biridir Insanlar yuzyillardir Italya yi ziyaret ettiler ancak yarimadayi turistik nedenlerle ilk ziyaret edenler 17 yuzyilda baslayan ve 18 ve 19 yuzyillarda gelisen Buyuk Tur sirasinda aristokratlardi Bu cogu Ingiliz olan Avrupali aristokratlarin Italya nin ana varis noktasi oldugu Avrupa nin bazi bolgelerini ziyaret ettikleri bir donemdi Italya icin bu antik mimariyi yerel kulturu incelemek ve dogal guzelliklere hayran olmak icindi Italya 2016 da toplam 52 3 milyon uluslararasi gelisle uluslararasi turizmde en cok ziyaret edilen besinci ulke idi Seyahat ve turizmin GSYIH ya toplam katkisi yatirimdan tedarik zincirinden ve tesvik edilen gelir etkilerinden daha genis etkiler dahil 2014 te 162 7 milyar Euro ydu GSYIH nin 10 1 i ve 2014 te dogrudan 1 082 000 is yaratti toplam istihdamin 4 8 i Italya da turistlerin ilgisini ceken unsurlar basta kultur mutfak tarih moda mimari sanat dini yerler ve rotalar dogal guzellikler gece hayati sualti yerleri ve kaplicalardir Kis ve yaz turizmi Alpler ve Apeninler deki bircok yerde mevcuttur Akdeniz in kiyi bolgelerinde deniz kenari turizmi yaygindir Italya Akdeniz in onde gelen kruvaziyer turizmi destinasyonudur Turistik konaklama isletmelerinde gecirilen gecelerle olculen Italya nin en cok ziyaret edilen bolgeleri Veneto Toskana Lombardiya Emilia Romagna ve Lazio dur Roma 2017 de 9 4 milyon ziyaretci ile Avrupa nin en cok ziyaret edilen 3 ve dunyanin 12 sehri olurken Milano 6 8 milyon turistle dunya capinda 27 sehirdir Venedik ve Floransa da dunyanin ilk 100 turistik yeri arasindadir Italya ayni zamanda dunyada en fazla UNESCO Dunya Mirasi alanli ulkedir 58 Italya nin 58 miras alanindan 53 u kulturel ve 5 i dogaldir Italya da 1 ile 5 yildiz arasinda degisen cesitli oteller vardir ISTAT a gore 2017 yilinda 1 133 452 oda ve 2 239 446 yatakli 32 988 otel vardi Otel disi tesislere gelince kamp alanlari turistik koyler kiralik konaklama yerleri tarim turizmi vb 2017 de sayilari 2 798 352 yatak ile 171 915 idi KulturVenedik KarnavaliLeonardo Da Vinci Italya 1861 yilinda ulusal birligini saglayana dek tek bir ulke degildi Italya topraklarindaki kucuk devlet ve kralliklar birbirleri arasinda farklilik gosterebilen kendi kulturlerini gelistiriyorlardi Bu nedenle gunumuzde Italyan gelenegi ya da Italyan kokenli olarak adlandirilan seyler bolge ve kokenlerine gore ayrilabilir Italya nin Avrupa nin kulturel ve tarihi mirasina katkisi cok buyuktur Roma Imparatorlugu gibi dunyanin koklu devletlerine ev sahipligi yapmis olmasi ve Hristiyanligin en onemli merkezi Vatikan i icinde bulundurmasi nedeniyle kulturel miras ogeleri bakimindan son derece zengindir Italya gunumuzde UNESCO nun 44 Dunya Kultur Mirasi alanina ev sahipligi yaparak birinciligi elinde bulundurmaktadir Mimarlik 117 ada uzerine kurulu Venedik sehriDuomo di Pisa ve Egik Pisa Kulesi Italya antik Roma doneminde kemerler kubbeler ve benzeri yapilarin insasi 14 ve 16 yuzyillar arasinda Ronesans mimari hareketi nin kurulmasi Neoklasik mimari gibi hareketlere ilham veren Palladyanizm yapi tarzinin anavatani ve 17 yuzyilin sonlari ile 20 yuzyilin baslarinda basta Ingiltere Avustralya ve ABD de olmak uzere tum dunyada soylularin kir evlerinin etkileyici tasarimlari gibi onemli mimari basarilariyla bilinir Tarih oncesi mimarinin yani sira Italya da bir dizi tasarimi gercekten baslatan ilk insanlar klasik Roma ya ilerleyen ardindan Ronesans sirasinda klasik Roma doneminin canlanmasina ve Barok caga evrilen Yunanlar ve Etrusklerdi Erken Orta Cag a hakim kilise mimarisi tarzi olan Bazilikanin Hristiyan kavrami Roma da icat edildi Bazilikalar Hemen hemen antik Roma tarzinda insa edilmis genellikle mozaikler ve suslemeler acisindan zengin uzun ve dikdortgen binalar olarak biliniyorlardi Ilk Hristiyanlarin sanati ve mimarisi de buyuk olcude pagan Romalilarinkinden esinlenmistir heykeller mozaikler ve resimler tum kiliselerini susledi Orta Cag Romanesk tarzindaki ilk onemli binalar 800 lu yillarda Italya da insa edilen kiliselerdi Bizans mimarisi de Italya da yayilmisti Bizanslilar Roma nin mimari ve sanat ilkelerini canli tuttular ve bu doneme ait en unlu yapi Venedik teki San Marco Bazilikasi dir Castel del Monte PugliaCaserta Kraliyet Sarayi MS 800 den MS 1 100 e kadar giden Romanesk hareket Piazza dei Miracoli deki Egik Pisa Kulesi ve Milano da insa edilen Sant Ambrogio Bazilikasi gibi birkac basyapitla Italyan mimarisinin en verimli ve yaratici donemlerinden biridir Roma kemerleri vitray pencereleri ve genellikle revaklarda bulunan kavisli sutunlari kullanmasiyla biliniyordu Italyan Romanesk mimarisinin ana yeniligi Bati mimari tarihinde daha once hic gorulmemis olan tonozdu Italyan mimarisinin ciceklenmesi Ronesans sirasinda gerceklesti Filippo Brunelleschi antik caglardan beri gerceklestirilemeyen bir muhendislik basarisi olan Floransa Katedrali icin yaptigi kubbe ile mimari tasarima katkida yapti Italyan Ronesans mimarisinin populer basarisi orijinal olarak Donato Bramante tarafindan 16 yuzyilin baslarinda tasarlanan Aziz Petrus Bazilikasi idi Ayrica Andrea Palladio 16 yuzyilin ortalarinda ve sonlarinda tasarladigi villa ve saraylarla Bati Avrupa daki mimarlari etkilemis Palladio tarafindan tasarlanan yirmi uc binasiyla Vicenza sehri ve yirmi dort Veneto daki Palladyan Villalari UNESCO tarafindan Vicenza Sehri ve Veneto daki Palladyan Villalari adli Dunya Mirasi Alani parcasi olarak listelenmistir Barok donem 17 yuzyilda ozellikle kiliseleriyle taninan birkac seckin Italyan mimar cikardi Gec Barok ve Rokoko mimarisinin en ozgun eseri 18 yuzyila tarihlenen Palazzina di caccia di Stupinigi dir Luigi Vanvitelli 1752 de Kraliyet Caserta Sarayi insaatina basladi Bu buyuk komplekste gorkemli Barok tarz ic mekanlar ve bahceler daha sade bina kaplamasina karsi cikar 18 yuzyilin sonlarinda ve 19 yuzyilin baslarinda Italya Neoklasik mimari hareketten etkilendi Villalar saraylar bahceler ic mekanlar ve sanat Roma ve Yunan konularina dayandirilmaya baslandi Fasist donemde Gio Ponti ve Giovanni Muzio gibi sahsiyetlerle imparatorluk Roma sinin yeniden kesfine dayanan Novecento hareketi gelisti Italya daki bircok sehrin kentsel donusumlerinden sorumlu olan ve Roma daki tartismali Via della Conciliazione icin hatirlanan Marcello Piacentini basitlestirilmis Neoklasizm bicimi tasarladi Gorsel sanatlar Son Aksam Yemegi 1494 1499 Leonardo da Vinci Santa Maria delle Grazie Milano Kilisesi Italyan gorsel sanatlarinin tarihi Bati resim tarihi icin onemlidir Roma sanati Yunanistan dan etkilenmistir ve kismen eski Yunan resminin soyundan geldigi kabul edilebilir Roma resminin kendine has ozellikleri vardir Hayatta kalan tek Roma resimleri cogu Guney Italya daki Campania daki villalardan gelen duvar resimleridir Bu tur resimler dort ana stil veya donem halinde gruplandirilabilir ve trompe l œil sahte perspektif ve saf manzaranin ilk orneklerini icerebilir Romanesk doneminde Bizans ikonalarinin yogun etkisi altinda pano boyama daha yaygin hale gelir 13 yuzyilin ortalarina dogru Orta Cag sanati ve Gotik resim Italya da ve ardindan onun ogrencisi Giotto di Bondone ile hacim ve perspektif tasvirine olan ilginin baslamasiyla daha gercekci hale geldi Giotto dan itibaren resimde kompozisyonun islenmesi cok daha ozgur ve yenilikci hale geldi Michelangelo nun Davut heykeli 1501 1504 Galleria dell Accademia Floransa Bircok kisi tarafindan resmin altin cagi oldugu soylenen Italyan Ronesansi kabaca 14 yuzyildan 17 yuzyilin ortalarina kadar uzanan ve modern Italya sinirlarinin disinda da onemli bir etkisi vardir Italya da Paolo Uccello Fra Angelico Masaccio Piero della Francesca Andrea Mantegna Filippo Lippi Giorgione Tintoretto Sandro Botticelli Leonardo da Vinci Michelangelo Buonarroti Raphael Giovanni Bellini ve Titian gibi sanatcilar perspektif kullanimi insan anatomisi ve oranti calismasi ve rafine cizim ve boyama tekniklerinin gelistirilmesi yoluyla resim yapmayi daha yuksek bir duzeye cikardi Michelangelo 1500 den 1520 ye kadar bir heykeltiras olarak aktifti eserleri arasinda Davut Pieta Musa vardir Diger Ronesans heykeltiraslari arasinda Lorenzo Ghiberti Donatello Filippo Brunelleschi ve Andrea del Verrocchio sayilabilir 15 ve 16 yuzyillarda Yuksek Ronesans Maniyerizm olarak bilinen stilize bir sanatin dogmasina neden oldu 16 yuzyilin safaginda sanati niteleyen dengeli kompozisyonlar ve perspektife rasyonel yaklasim yerine Maniyeristler istikrarsizligi yapayligi ve supheyi aradilar Piero della Francesca ve Raphael in sakin Bakirelerinin bozulmamis yuzleri ve jestleri nun sikintili ifadeleri ve El Greco nun duygusal yogunlugu ile yer degistirdi Venus un Dogusu 1484 1486 Sandro Botticelli Uffizi Gallerisi Floransa 17 yuzyilda Italyan Borok un en buyuk ressamlari arasinda Caravaggio Artemisia Gentileschi Mattia Preti Carlo Saraceni ve vardir Daha sonra 18 yuzyilda Italyan Rokoko esasen Fransiz Rokoko dan ilham aldi cunku Fransa Giovanni Battista Tiepolo ve Canaletto gibi sanatcilarla birlikte bu tarzin kurucu ulusuydu Italyan Neoklasik heykeli Antonio Canova nin ciplaklari ile hareketin idealist yonune odaklandi 19 yuzyilda baslica Italyan Romantik ressamlari Francesco Hayez Giuseppe Bezzuoli ve Francesco Podesti idi Izlenimcilik Giovanni Fattori ve Giovanni Boldini tarafindan yonetilen Macchiaioli tarafindan Fransa dan Italya ya getirildi Realizm Gioacchino Toma ve Giuseppe Pellizza da Volpedo tarafindan getirildi 20 yuzyilda Futurizm ile ozellikle Umberto Boccioni ve Giacomo Balla nin calismalari araciligiyla Italya resim ve heykelde sanatsal evrim icin yeni ufuklar acan bir ulke oldu Futurizmin ardindan Surrealistler ve Bruno Caruso ve Renato Guttuso gibi sonraki nesiller uzerinde guclu bir etki birakan Giorgio de Chirico nun metafizik resimleri geldi Italya da resim sanati tarihin hemen her doneminde gelisim gostermistir Tiziano Vecellio ve Caravaggio Italyan resminin en seckin erken orneklerini vermislerdir Italyan ressamlarin islerinde cogunlukla dini figurler one cikmistir Bunda ulkenin Vatikan ile olan yogun iliskisi etkili olmustur Italya da resim sanatinda verilen yapitlar cogu zaman Avrupa nin en onde gelen sanat eserleri olmustur Bu donemlerden sonra Italya dis gucler tarafindan surekli baskilarla maruz kalmis ve bu da ulkede ilginin sanattan daha cok politik sorunlara kaymasina neden olmustur Tum bunlar sonucunda Italya Avrupa da sanat alaninda elde ettigi otoriteyi yitirmistir Edebiyat Italyan dilinin temelleri 1300 lu yillarda Floransali sair Dante Alighieri tarafindan atilmistir Italyan yazininin en erken ve onemli temsilcileri arasinda sayilan Dante nin Ilahi Komedya adli yapiti Orta Caglarda Avrupa da uretilen en onemli yazinsal eserlerden biridir Bunu disinda Giovanni Boccaccio Giacomo Leopardi Alessandro Manzoni Torquato Tasso Ludovico Ariosto ve Francesco Petrarca gibi unlu Italyan edebiyatcilari yuzyillar boyu Avrupa yazinina katkida bulunmuslardir Felsefe alaninda one cikan dusunurler arasinda Giordano Bruno Marsilio Ficino Niccolo Machiavelli ve Giambattista Vico sayilabilir Pinokyo dunyanin en cok cevrilen kitaplarindan biridir ve kuralli bir cocuk edebiyati eseridir 19 yuzyilin sonlarinda Verismo adli gercekci edebiyat akimi Italyan edebiyatinda onemli rol oynadi Bu akimin onde gelen savunuculari Giovanni Verga ve Luigi Capuana idi Ayni donemde aksiyon macera korsanlarinin ing swashbucklers yazari ve bilimkurgu oncusu Emilio Salgari Sandokan serisini yayinladi 1883 te Italyan yazar Carlo Collodi nin yazdigi en unlu cocuk klasigi ve dunyanin en cok cevrilen dini olmayan kitaplarindan Pinokyo nun Maceralari adli romanini da yayimladi Futurizm adi verilen hareket 20 yuzyilin baslarinda Italyan edebiyatini etkiledi Filippo Tommaso Marinetti makine caginin hizini dinamizmini ve siddetini yucelten dil ve mecazlarin kullanilmasi cagrisinda bulunan Futurizm Manifestosu nu yazdi Cagdas Italyan yazinini temsilcileri arasinda ise pek cok Nobel odullu yazar bulunur Nobel odulu almis Italyan edebiyatcilar sunlardir ulusalci sair Giosue Carducci 1906 da realist yazar Grazia Deledda 1926 da cagdas tiyatro yazari Luigi Pirandello 1936 da sair Salvatore Quasimodo 1959 da Eugenio Montale 1975 te satirist tiyatro yazari Dario Fo 1997 de Italyan tiyatrolari sanati incelenecek olursa kokenleri Yunan tiyatrosu etkisinde kalmis Roma tiyatrosuna kadar indirilebilir Roma donemi drama yazarlari genelde Yunanca oyunlari cevirmislerdir 16 yuzyilda ve 18 yuzyila kadar Commedia dell arte akimi bir dali olarak kalmistir ve bugun bile Italya sahnelerinde gorulebilmektedir Italya da yaygin olan bir baska tiyatro gelenegi de adi verilen gezici tiyatro truplaridir Bu truplardaki sanatcilar gittikleri yerlerde acik hava sahneleri kurarlar ve kabataslak bir senaryo cercevesinde hokkabazlik ve akrobasi ile karisik eglence sovlari duzenleyerek tiyatro yaparlar Felsefe Italyan felsefesi ve edebiyatinin Yunanlar ve Romalilardan baslayarak Bati felsefesi Ronesans humanizmi Aydinlanma Cagi ve modern felsefe uzerinde etkisi olmustur Felsefe Italya ya Crotone deki Italyan felsefe okulunun kurucusu Pisagor tarafindan tanitildi Yunan doneminin Italyan filozoflari arasinda Ksenofanes Parmenides Zeno Empedokles ve Gorgias yer alir Romali filozoflar arasinda Cicero Lucretius Genc Seneca Musonius Rufus Plutark Epiktetos Marcus Aurelius Augustinus ve Boethius bulunmaktadir Sol ustten saat yonunde Thomas Aquinas dogal teolojinin savunucusu ve Thomizmin Babasi Giordano Bruno Bati dunyasinin onemli bilimsel figurlerinden biri Cesare Beccaria ceza adaleti ve modern ceza hukukunun babasi olarak kabul edilir ve Maria Montessori Montessori egitiminin yaratilmasiyla itibar kazandi Italyan Ortacag felsefesi esas olarak Hiristiyandi ve dogal teolojinin en onde gelen klasik savunucusu ve Aristoteles felsefesini Hiristiyanliga yeniden sokan Thomizm in babasi Thomas Aquinas gibi filozoflari ve teologlari iceriyordu Onemli Ronesans filozoflari arasinda Bati dunyasinin onemli bilimsel figurlerinden biri olan Giordano Bruno Donemin en etkili humanist filozoflarindan Marsilio Ficino ve modern siyaset biliminin kurucularindan biri olan Niccolo Machiavelli yer alir Machiavelli nin en unlu eseri Prensdir siyasi dusunceye katkisi siyasi idealizm ile siyasi gercekcilik arasindaki temel kopustur Italya ayni zamanda Ronesans in bir sonucu olan Aydinlanma hareketinden de etkilendi Padua Bologna ve Napoli gibi universite sehirleri Giambattista Vico gibi filozoflarin bulundugu bilim merkezleri olarak kaldi Cesare Beccaria onemli bir Aydinlanma figuruydu ve hem klasik suc teorisi hem de modern penoloji nin babalarindan biriydi Beccaria iskence ve olum cezasina yonelik ilk belirgin kinamalardan biri olan ve dolayisiyla olum cezasi karsiti felsefede donum noktasi niteligindeki bir calisma olan Suclar ve Cezalar Uzerine 1764 adli eseriyle taninir Bilim Sol ustten saat yonunde Volta Galileo Marconi ve Fermi Yuzyillar boyunca Italya dan pek cok bilim insani yetisti Bu bilim insanlarinin cesitli alanlarda insanliga kazandirdiklari buluslar ile kendilerinin ve ulkelerinin adini duyurdular Bunlar icinde en bilinen isimlerden biri de Leonardo da Vinci dir Da Vinci biyolojiden teknolojiye pek cok alanda cagdas bilime rehberlik eden buluslara imza atti Ayni sekilde Galileo Galilei fizik matematik ve astronomi alanlarinda calisan ve pek cok bulusa imza atan bir baska Italyan bilim insanidir Galilei teleskobun gelistirilmesine onemli katkilarda bulunmus ve bir bolumunu kendi gerceklestirdigi sayisiz astronomik bulusa olanak saglamistir Nobel odulu de kazanan fizikci Enrico Fermi dunyanin ilk nukleer reaktorunu olusturan gruba onderlik etmis kuantum teorisinin olusturulmasina verdigi destek ve fizik alanindaki diger onemli calismalariyla adini duyurmustur Italya da bilim alaninda onemli katkilar veren arastirmacilar arasinda Gunes Sistemi ile ilgili pek cok bulusa imza atan gok bilimci Giovanni Domenico Cassini pili bulan fizikci Alessandro Volta matematikciler Lagrange Fibonacci ve Gerolamo Cardano mikroskobik anatominin kurucusu doktor Marcello Malpighi hucre teorileri hayvan uremesi ve insan bedeninin islevleri konusunda yeni bilgiler ortaya cikarak biyoloji arastirmacisi Lazzaro Spallanzani kendiyle ayni adla anilan golgi aygitini bularak Nobel odulu kazanan bir diger Italyan bilim insani Camillo Golgi ve radyoyu icat ederek yine Nobel kazanan bir baska Italyan olan Guglielmo Marconi sayilabilir Muzik Giacomo Puccini La boheme Tosca Madam Butterfly ve Turandot gibi operalari olan Italyan besteci dunya capinda standart repertuar icinde en sik icra edilenler arasindadir Italyan folk muziginden Avrupa klasik muzigine kadar muzik her zaman Italya kulturunde onemli bir rol oynamistir Opera ya hayat veren Italya klasik muzigin temellerinin atildigi yerdir Piyano ve violin gibi klasik muzikle ilgili calgilarinda ortaya cikis yeri Italya dir Senfoni koncerto ve sonata da koklerini Italya da 16 ve 17 yuzyillarda gelisen akimlardan alan muzik turleridir Italya nin en onde gelen bestecileri arasinda Ronesans donemi bestecisi Giovanni Pierluigi da Palestrina ve Claudio Monteverdi Barok besteciler Alessandro Scarlatti Arcangelo Corelli ve Antonio Vivaldi klasik donem besteciler Niccolo Paganini ve Gioachino Rossini ile romantik besteciler Giuseppe Verdi ve Giacomo Puccini sayilabilir Cagdas Italyan besteciler Luciano Berio ve Luigi Nono elektronik muzik konusunda onemli eserler vermislerdir Ulkede cok sayida isler halde opera evinin bulunmasindan dolayi ulkede klasik muzigin hala tutunmakta oldugu gorulmektedir Milano daki La Scala ve Napoli deki San Carlo operaevleri ve Maurizio Pollini ile Luciano Pavarotti dunyaca unlu tenorler Italya nin klasik muzik alanindaki basari ve egemenliginin birer gostergesidir Luciano Pavarotti 20 yuzyilin en iyi tenorlarindan biri ve Yuksek Si notalarinin krali olarak kabul edilir 1920 lerin basinda ortaya cikan caz Italya da ozellikle guclu bir yer edindi ve Fasist rejimin yabanci dusmani kulturel politikalarina ragmen populerligini korudu Bugun Italya daki caz muziginin en onemli merkezleri Milano Roma ve Sicilya dir Daha sonra Italya Premiata Forneria Marconi PFM Banco del Mutuo Soccorso Le Orme Goblin ve Pooh gibi gruplarla 1970 lerin progresif rock ve pop hareketinin on saflarinda yer aldi Ayni donemde Italya sinemasi nda cesitlilik goruldu ve Cinecitta filmleri Ennio Morricone Armando Trovaioli Piero Piccioni ve Piero Umiliani gibi bestecilerin karmasik muziklerini icerdi 1980 lerin basinda Italyan hip hop sahnesinden cikan ilk yildiz sarkici Jovanotti idi Italyan metal gruplari arasinda Rhapsody of Fire Lacuna Coil Elvenking Forgotten Tomb ve Fleshgod Apocalypse yer alir Italo disko ve elektronik dans muzigi nin oncusu Giorgio Moroder Diskonun babasi olarak bilinir Italya futuristik sesi ve onde gelen sentezleyici ve davul makine leri kullanimiyla taninan Italo disko ile en eski elektronik dans turlerinden biri ve Euro disko disinda daha sonra Eurodans ve Nu disko gibi cesitli turleri etkilemeye devam etti Avrupa disko bicimleri olarak disko ve elektronik muzigin gelisimine katkida bulundu 1990 larin ikinci yarisinda Eurodans in Italo dansi denilen bir alt turu ortaya cikti Italo disko ve Italo evinden etkilenen Italo dansi genellikle sentezleyici riffleri melodik sesi ve ses kodlayicilarin kullanimini iceriyordu Onemli Italyan DJ ler ve remiksciler arasinda Gabry Ponte Eiffel 65 grubunun uyesi Benny Benassi Gigi D Agostino ve Tacabro uclusu bulunmaktadir Muzigiyle uc Akademi Odulu ve dort Altin Kure kazanan Giorgio Moroder gibi yapimcilar elektronik dans muzigi nin gelismesinde etkili oldular Bugun Italyan pop muzigi her yil Eurovision Sarki Yarismasi na ilham kaynagi olan Sanremo Muzik Festivali ve Spoleto daki Iki Dunya Festivali ile temsil edilmektedir Pop muzik sanatcisi Mina Andrea Bocelli Laura Pausini Eros Ramazzotti Mango ve Italya nin son donemlerde uluslararasi duzeyde sukse yapmis sanatcilaridir Gigliola Cinquetti Toto Cutugno ve Maneskin sirasiyla 1964 1990 da ve 2021 Eurovision Sarki Yarisma larini kazandilar Sinema Federico Fellini Italyan sinema tarihi Lumiere Kardeslerin hareketli resimler ile sinema teknigini bulmasinin kisa sure sonra basladi Ilk Italyan filmi donemin papasi XIII Leo nun kameraya karsi kutsama yapan goruntusunden olusan birkac saniyelik oldukca kisa bir kayitti Gercek anlamda Italyan sinema endustrisi 1903 ve 1908 yillari arasinda kurulan ve adlarinda uc film sirketiyle dogdu Daha sonra Milano ve Napoli de de film sirketler boy gostermeye basladi Kisa sure icinde bu sirketler buyuyerek nitelikli isler cikartmaya basladilar ve Italyan filmleri disariya da gonderilmeye baslandi Italya da sinema Benito Mussolini iktidari doneminde bir tur siyasi propaganda araci olarak da kullanildi Ikinci Dunya Savasi ndan sonra Italyan filmlerinin yildizi parladi ve 1980 lerde televizyonun yayginlasmaya baslamasiyla Italyan sinemasi bir gerileme surecine girdi Dunyaca taninmis Italyan film yonetmenleri arasinda Vittorio De Sica Federico Fellini Sergio Leone Pier Paolo Pasolini Michelangelo Antonioni ve Dario Argento sayilabilir Tatli Hayat Iyi Kotu ve Cirkin Bisiklet Hirsizlari gibi eski donem Italyan filmleri dunya sinemasinda yer etmis yapimlardir Daha yakin gecmiste cekilen ve uluslararasi duzeyde sukse yapan Italyan filmleri arasinda Roberto Benigni tarafindan yonetilen Hayat Guzeldir ve Massimo Troisi nin basrolunde oynadigi Postaci vardir Spor Ferrari Formula 1 araci Italya da yapilan populer sporlar futbol basketbol voleybol sutopu eskrim ragbi bisiklet ve ile buz hokeyidir Cogunlukla Milano Trentino Alto Adige Sudtirol ve Veneto bolgelerinde yapilir 1909 dan baslayarak Giro d Italia Grands Tours ikinci en eskisidir Italya nin bireysel sporlarda da uzun ve basarili bir gelenegi vardir Bisiklet yarislari ulkede taninmis bir spordur Italyanlar Belcika haric UCI Dunya Sampiyonasinda diger tum ulkelerden daha fazla madalya kazandi Giro d Italia her yil Mayis ayinda duzenlenen bir bisiklet yarisidir ve uc Buyuk Tur dan biridir Cografi kosullarin elverisli olmasindan dolayi kuzey bolgelerde en yaygin sporlar kis sporlaridir Italyanlar kis sporlari kategorilerinde yapilan yarisma ve karsilasmalarda one cikmaktadirlar Italyan sehirlerinden Torino 2006 Kis Olimpiyatlari na ev sahipligi yapmistir Italya da spor turleri cogu zaman festivallerle birlestirilir Bir tur at yarisi olan palio Palio di Siena festivalinde gondol yarislari da her eylul ayinin ilk pazar gunu Venedik te gerceklesir Italyan sporu Antik Roma da gladyator dovuslerinin yapildigi Kolezyum dan cagdas Roma da futbol kuluplerinin yaristigi cagdas Olimpiyat Stadyumu na varan uzun bir yol katetmistir Italya da en cok oynanan spor turu futboldur Italyan futbolunun en ust ligi olan Serie A yalnizca ulke icinde degil tum dunyada ilgiyle izlenmektedir Italya milli takimi bugune dek kazanmis oldugu 4 FIFA Dunya Kupasi ile dunyanin en basarili ikinci takimidir Italya milli takiminin kazandigi ilk dunya kupasi 1934 yilindadir Kriket de Italya da yeniden onem kazanmaya baslamis olan ve hizla populerlik kazanan bir spor dalidir Italya da kriket sporu Italya Kriket Federasyonu Italyanca Federazione Cricket Italiana tarafindan duzenlenmektedir ve Italyan Milli Kiriket Takimi dunya siralamasinda 27 sirada yer almaktadir Moda ve tasarim Milano daki Galleria Vittorio Emanuele II deki Prada magazasi Italyan modasinin uzun bir gelenegi vardir Milano Floransa ve Roma Italya nin baslica moda baskentleridir Global Language Monitor tarafindan hazirlanan Top Global Fashion Capital Rankings 2013 e gore Milano onikinci iken Roma dunya capinda altinci siradaydi Daha once 2009 da Milano Global Language Monitor un kendi tarafindan dunyanin moda baskenti ilan edilmisti Birkac isim vermek gerekirse Gucci Armani Prada Versace Valentino SpA Valentino Dolce amp Gabbana Missoni Fendi Moschino Trussardi ve Ferragamo gibi buyuk Italyan moda markalari dunyanin en iyi moda evleri arasinda sayilir Bvlgari Damiani ve Buccellati gibi kuyumcular Italya da kuruldu Ayrica moda dergisi Vogue Italia dunyanin en prestijli moda dergilerinden biri olarak kabul edilir Trieste deki ITS genc moda tasarimcisi yarismasinda oldugu gibi genc yaratici moda yetenekleri de desteklenir Italya ayrica tasarim alaninda ozellikle ic tasarim mimari tasarim endustriyel tasarim ve kentsel tasarim alaninda da one cikar Ulke Gio Ponti ve Ettore Sottsass gibi bazi taninmis mobilya tasarimcilari yetistirmistir ve Bel Disegno ve Linea Italiana gibi Italyanca ifadeler mobilya tasarimi sozlugune girmistir Klasik Italyan parcalarinin beyaz esya ve mobilya parcalarinin ornekleri arasinda Zanussi nin camasir makinesileri ve buzdolabilari Atrium un New Tone kanepeleri ve Ettore Sottsass in Bob Dylan in Stuck Inside of the Mobile with the Memphis Blues Again den ilham alan post modern kitapligi vardir Gunumuzde Milano ve Torino mimari tasarim ve endustriyel tasarim alanlarinda ulkenin liderleridir Avrupa nin en buyuk tasarim fuari Fiera Milano Milano sehrindedir Milano da ayrica Fuori Salone ve Salone del Mobile gibi tasarim ve mimariyle ilgili onemli etkinlikler ve mekanlar vardir ve Bruno Munari Lucio Fontana Enrico Castellani ve Piero Manzoni gibi tasarimcilari da barindirmisti Mutfak Domates ve feslegen soslu spagetti icin geleneksel tarifItalyan sarabi ve salumi Italyan mutfagi MO 4 yuzyila kadar uzanan kokleri ile yuzyillar boyunca suren sosyal ve politik degisimlerle gelismistir Italyan mutfaginin kendi icinde Etrusk antik Yunan antik Roma Bizans ve mutfaklarindan onemli derecede etkilenmistir Yeni Dunya nin kesfedilmesiyle patates domates dolmalik biber ve misir gibi artik mutfagin merkezinde olan ancak 18 yuzyila kadar olmayan ogelerin gelmesiyle onemli degisiklikler oldu Italyan mutfagi dunyanin en zengin mutfaklarindan biridir ve karakteristik ozellikleriyle one cikmaktadir Italyan mutfagi bolgelere gore buyuk farkliliklar gosterir Sebze ve hamur isleri agirliktadir Peynir ve sarap Italyan mutfaginin onemli ogeleri arasindadir Genis bir kahve cesitligine sahip olan Italyan mutfaginda ozellikle espresso onemli bir yer tutar Italyan mutfaginin dunyaya mal olmus yemekleri arasinda pizza spagetti ve bazi makarnalar ile bunlarin kendilerine ozgu soslari risotto parmesan peyniri lazanya ve tiramisu sayilabilir Italyan mutfagi buyuk olcude geleneksel urunlere dayanir ulkede AB yasalari kapsaminda korunan cok sayida vardir ve sarabi bircok bolgesel sapma ve veya Korumali Cografi Isaret etiketleri ile Italyan mutfaginin merkezinde yer alir ve kahve ozellikle espresso ile birlikte Italyan gastronomik kulturunun bir parcasini olusturur Tatlilar turuncgiller fistik ve badem gibi yerel lezzetleri mascarpone ve ricotta gibi tatli peynirlerle veya kakao vanilya ve tarcin gibi egzotik tatlarla birlestirme konusunda uzun bir gelenege sahiptir Gelato tiramisu ve cassata Italyan tatlilari kekleri ve pastanelerinin en unlu ornekleri arasindadir Italyan tarim gida urunlerinin taklidi pazarlama fenomeni Ingilizce Italian Sounding adiyla bilinir Resmi tatiller festivaller ve folklor Festa della Repubblica kutlamalari sirasinda Italya nin ulusal renklerini temsil eden duman yollariyla Frecce Tricolori Italya da kutlanan resmi tatiller dini ulusal ve bolgesel kutlamalardir Italya Milli Gunu Festa della Repubblica Cumhuriyet Gunu her yil 2 Haziran da kutlanir Esas kutlama Roma da yapilir ve 1946 da Italyan Cumhuriyeti nin dogusu anilir Roma da duzenlenen etkinlik toreni Italya cumhurbaskani tarafindan Altare della Patria daki Italyan Mechul Asker anisina defne celengi birakilmasi ve Roma daki Via dei Fori Imperiali deki askeri gecit toreni ninden olusur 13 Aralik ta kutlanan Aziz Lucy Gunu Noel Baba ya benzer rol oynadigi bazi Italyan bolgelerinde cocuklar arasinda sevilir Buna ek olarak Italya daki Epifani 5 ile 6 ocak arasi gecede iyi cocuklara hediyeler ve tatlilar kotu cocuklara komur veya kul torbalari getiren supurgeye binen yasli kadin Befana nin halk figuru ile iliskilendirilir Meryem in goge yukselisi uzun bir hafta sonu veya ayin buyuk kismi olabilen yaz tatili donemi 15 Agustos ta Ferragosto ya denk gelir Venedik Film Festivali dunyadaki en eski film festivalidir 4 Ekim deki Italyan ulusal koruyucu gunu Aziz Francis ve Catherine i kutlar Her sehir veya kasaba yerel koruyucu azizinin bayrami vesilesiyle resmi tatil yapar ornegin 29 Haziran da Roma Aziz Peter ve Paul 7 Aralik ta Milano Aziz Ambrose 19 Haziran da Napoli Eylul gunu Aziz Januarius 25 Nisan da Venedik Evangelist Aziz Markos ve 24 Haziran da Floransa Vaftizci Aziz John u kutlar Italya da bircok festival ve senlik vardir Palio di Siena at yarisi Kutsal Hafta ayinleri Arezzo lu Saracen Joust Gubbio daki Aziz Ubaldo gunu Foligno daki Giostra della Quintana ve Calcio Fiorentino bunlardan bazilaridir 2013 yilinda UNESCO Varia di Palmi Viterbo daki Macchina di Santa Rosa Nola daki Festa dei Gigli ve Sassari deki faradda di li candareri gibi bazi Italyan festival ve pasolarini Italyanca macchine a spalla somut olmayan kulturel miras a dahil etti Diger festivaller arasinda Venedik Viareggio Satriano di Lucania Mamoiada ve cogunlukla Portakal Savasi ile taninan Ivrea daki karnavallari vardir Altin Aslan la odullendiren ve 1932 den beri her yil duzenlenen Venedik Uluslararasi Film Festivali dunyanin en eski film festivalidir ve Cannes ve Berlin ile birlikte Uc Buyukler den biridir Kaynakca Ethnologue report Ethnologue com 3 Subat 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2010 Worldometers Italy Population Ingilizce 5 Eylul 2023 16 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Eylul 2023 a b c d e Uluslararasi Para Fonu 2023 GYSIH Tahminleri Dunya Ekonomi Tahmini Uluslararasi Para Fonu 10 Ekim 2023 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link ec europa eu Eurostat 8 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Eylul 2019 a b Human Development Report 2023 2024 PDF Ingilizce Birlesmis Milletler Kalkinma Programi 13 Mart 2024 13 Mart 2024 tarihinde kaynagindan PDF Regione autonoma della Sardegna Regione Autonoma de Sardigna 26 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi www regione fvg it 4 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Comune di Campione d Italia Comune campione d italia co it 14 Temmuz 2010 30 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2010 a b c d e Nijman Jan 2020 Geography Realms Regions and Concepts 20 bas Wiley ISBN 978 1119607410 Encyclopedia Britannica Ingilizce 15 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2021 Carl Waldman Catherine Mason 2006 Encyclopedia of European Peoples Infobase Publishing s 586 ISBN 978 1 4381 2918 1 28 Kasim 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Subat 2013 Lazenby John Francis 4 Subat 1998 Hannibal s War A Military History of the Second Punic War University of Oklahoma Press s 29 ISBN 978 0 8061 3004 0 Internet Archive vasitasiyla Italy homeland of the Romans Maddison Angus 20 Eylul 2007 Contours of the World Economy 1 2030 AD Essays in Macro Economic History OUP Oxford ISBN 978 0 19 922721 1 16 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Nisan 2021 Google Books vasitasiyla a b See Henri PDF University of Rennes Batoche Books 7 Ekim 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2013 Jepson Tim 2012 National Geographic Traveler Italy National Geographic Books ISBN 978 1 4262 0861 4 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Nisan 2021 Bouchard Norma Ferme Valerio 2013 Italy and the Mediterranean Words Sounds and Images of the Post Cold War Era Palgrave Macmillan ISBN 978 1 137 34346 8 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Aralik 2015 Library thinkquest org 4 Nisan 2003 7 Mart 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2009 All Empires 24 Subat 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Haziran 2012 At its peak just before WWII the Italian Empire comprehended the territories of present time Italy Albania Rhodes Dodecanese Libya Ethiopia Eritrea the majority of Somalia and the little concession of Tientsin in China Jon Rynn WHAT IS A GREAT POWER PDF economicreconstruction com 28 Nisan 2017 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 15 Mart 2017 IMF Advanced Economies List World Economic Outlook April 2016 p 148 PDF 21 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan PDF CIA 2008 Appendix B International Organizations and Groups World Factbook 9 Nisan 2008 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Nisan 2008 Country and Lending Groups 2 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde World Bank Retrieved 1 August 2016 Quality of life Survey 30 Eylul 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde The Economist The Economist Intelligence Unit s quality of life index 2 Agustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Economist 2005 Photius com 18 Ekim 2000 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Eylul 2015 Gabriele Abbondanza Italy as a Regional Power the African Context from National Unification to the Present Day Rome Aracne 2016 may be considered one of the most important instances in which Italy has acted as a regional power taking the lead in executing a technically and politically coherent and determined strategy See Federiga Bindi Italy and the European Union Washington D C Brookings Institution Press 2011 p 171 Canada Among Nations 2004 Setting Priorities Straight McGill Queen s Press MQUP 17 Ocak 2005 s 85 ISBN 978 0 7735 2836 9 25 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 13 Haziran 2016 The United States is the sole world s superpower France Italy Germany and the United Kingdom are great powers Sterio Milena 2013 The right to self determination under international law selfistans secession and the rule of the great powers Milton Park Abingdon Oxon Routledge s xii preface ISBN 978 0 415 66818 7 14 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 13 Haziran 2016 The great powers are super sovereign states an exclusive club of the most powerful states economically militarily politically and strategically These states include veto wielding members of the United Nations Security Council United States United Kingdom France China and Russia as well as economic powerhouses such as Germany Italy and Japan Michael Barone 2 Eylul 2010 Council for Research in Values and philosophy 22 Eylul 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Eylul 2012 p 974 first syll naturally short cf Quint Inst 1 5 18 and so scanned in 825 but in dactylic verse lengthened metri gratia J P Mallory and D Q Adams Encyclopedia of Indo European Culture Londra Fitzroy and Dearborn 1997 24 Guillotining M History of Earliest Italy trans Ryle M amp Soper K in Jerome Lectures Seventeenth Series p 50 Sassi di Matera AmusingPlanet 19 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Temmuz 2022 Society National Geographic National Geographic 26 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mart 2019 Kluwer Academic Plenum Publishers 2001 ch 2 ISBN 0 306 46463 2 42 7 41 5 ka Douka Katerina 2012 A new chronostratigraphic framework for the Upper Palaeolithic of Riparo Mochi Italy Journal of Human Evolution 62 2 286 299 doi 10 1016 j jhevol 2011 11 009 PMID 22189428 Istituto Italiano di Preistoria e Protostoria IIPP 29 Ocak 2010 15 Ekim 2013 tarihinde kaynagindan Rock Drawings in Valcamonica UNESCO World Heritage Centre 3 Temmuz 2010 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Haziran 2010 Bonani Georges Ivy Susan D 1994 AMS 14C Age Determination of Tissue Bone and Grass Samples from the Otzal Ice Man PDF Radiocarbon 36 2 247 250 doi 10 1017 s0033822200040534 20 Temmuz 2010 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 4 Subat 2016 Zucca Raimondo 2011 Porti e approdi antichi in Sardegna Oristano 9 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Nisan 2016 Raclot Thierry Oudart Hugues January 2000 CORPS GRAS ET OBESITE Acides gras alimentaires et obesite aspects qualitatifs et quantitatifs Oleagineux Corps gras Lipides 7 1 77 85 doi 10 1051 ocl 2000 0077 ISSN 1258 8210 The Mycenaeans 27 Eylul 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde and Italy the archaeological and archaeometric ceramic evidence University of Glasgow Department of Archaeology Gert Jan van Wijngaarden Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant Cyprus and Italy 1600 1200 B C The Significance of Context Amsterdam Archaeological Studies Amsterdam University Press 2001 Bryan Feuer Mycenaean civilization an annotated bibliography through 2002 McFarland amp Company Rev Sub edition 2 March 2004 Emilio Peruzzi Mycenaeans in early Latium Incunabula Graeca 75 Edizioni dell Ateneo amp Bizzarri Roma 1980 Luca Cerchiai Lorena Jannelli Fausto Longo Lorena Janelli 2004 The Greek Cities of Magna Graecia and Sicily Getty Trust ISBN 0 89236 751 2 T J Dunbabin 1948 The Western Greeks A G Woodhead 1962 The Greeks in the West Sarris Peter 2011 Empires of faith the fall of Rome to the rise of Islam 500 700 1 pub bas Oxford Oxford UP s 118 ISBN 978 0 19 926126 0 Nolan Cathal J 2006 The age of wars of religion 1000 1650 an encyclopedia of global warfare and civilization 1 publ bas Westport Connecticut Greenwood Press s 360 ISBN 978 0 313 33045 2 History com 7 Mart 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2017 Stephane Barry and Norbert Gualde The Biggest Epidemics of History La plus grande epidemie de l histoire in L Histoire n 310 June 2006 pp 45 46 Bosworth 2005 p 49 Italyanca 6 Mart 2015 19 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Mart 2021 Italyanca 23 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Mart 2021 Genovesi Piergiovanni 11 Haziran 2009 Il Manuale di Storia in Italia di Piergiovanni Genovesi Italyanca ISBN 9788856818680 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Mart 2021 Burgwyn H James Italian foreign policy in the interwar period 1918 1940 Greenwood Publishing Group 1997 p 4 0 275 94877 3 Schindler John R Isonzo The Forgotten Sacrifice of the Great War Greenwood Publishing Group 2001 p 303 0 275 97204 6 Mack Smith Denis Mussolini Knopf 1982 p 31 0 394 50694 4 Mortara G 1925 La Salute pubblica in Italia durante e dopo la Guerra New Haven Yale University Press Operasyon Mussolini Dunyayi Sarsan Kurtarma Harekati Selcuk Uygur Kronik Kitap s 25 Operasyon Mussolini Dunyayi Sarsan Kurtarma Harekati Selcuk Uygur Kronik Kitap s 26 1945 Italian partisans kill Mussolini BBC News 28 Nisan 1945 26 Kasim 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Ekim 2011 Italy Britannica Online Encyclopedia Britannica com 6 Mart 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Agustos 2010 Adrian Lyttelton editor Liberal and fascist Italy 1900 1945 Oxford University Press 2002 p 13 Italia Dizionario enciclopedico italiano Italyanca VI 1970 s 456 Damage Foreshadows A Bomb Test 1946 06 06 1946 1946 Erisim tarihi 22 Subat 2012 PDF 20 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 30 Mayis 2011 La prima volta in cui le donne votarono in Italia 75 anni fa Il Post Italyanca 10 Mart 2021 23 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Agustos 2021 Tobagi Benedetta Treccani it 22 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Ocak 2015 Lawrence S Kaplan Morris Honick 2007 NATO 1948 The Birth of the Transatlantic Alliance Rowman amp Littlefield ss 52 55 ISBN 978 0 7425 3917 4 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Haziran 2023 Robert Ventresca 2004 From Fascism to Democracy Culture and Politics in the Italian Election of 1948 University of Toronto Press ss 236 37 PDF Italyanca 1995 19 Agustos 2006 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2 Mayis 2006 Ingilizce Swiss Federal Institute of Technology International Relation and Security Network 25 Nisan 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mayis 2006 Clarion Philip Willan Guardian 24 June 2000 p 19 Cambridgeclarion org 24 Haziran 2000 29 Mart 2010 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Nisan 2010 corriere it 8 Mart 2012 9 Mart 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi John Dickie 2007 Cosa Nostra A History of the Sicilian Mafia Hodder amp Stoughton s 416 ISBN 978 0340935262 PDF 5 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi PDF 29 Ekim 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi www un org 12 Temmuz 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi San Marino Encyclopaedia Britannica 2012 11 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Mart 2011 Vatican country profile BBC News Ingilizce 2018 25 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Agustos 2018 26 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b www istat it 30 Ekim 2014 17 Kasim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b Riganti dir da Alberto 1991 Enciclopedia universale Garzanti Nuova ed aggiornata e ampliata bas Milano Garzanti ISBN 88 11 50459 7 Verbania Pallanza Istituto per lo Studio degli Ecosistemi 5 Subat 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Mart 2010 Cushman Roisin Gacic amp Poulain 2001 ss 1 2 PDF 3 bas 1953 8 Ekim 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 28 Aralik 2020 Ed Tyrrhenian Sea Encyclopedia Britannica Cambridge University Press 11 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Temmuz 2017 17 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Mayis 2021 Baughan Rosa 1880 Winter havens in the sunny South a complete handbook to the Riviera Londra The Bazaar 13 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Temmuz 2022 Black Charles B 1887 The Riviera Or The Coast from Marseilles to Leghorn Including Carrara Lucca Pisa Pistoja and Florence Third bas Edinburgh Adam and Charles Black 12 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Temmuz 2022 a b Antonio Londrillo 2004 Alla scoperta della mia regione Italyanca Bulgarini s 26 ISBN 88 234 2327 9 List of Italian rivers comuni italiani it 16 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Temmuz 2018 Zwingle Erla May 2002 Italy s Po River Punished for centuries by destructive floods northern Italians stubbornly embrace their nation s longest river which nurtures rice fields vineyards fisheries and legends National Geographic 13 Aralik 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Nisan 2009 Karel Kovar Hydrology Water Resources and Ecology in Headwaters 15 Aralik 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde p 505 a b c Antonio Londrillo 2004 Alla scoperta della mia regione Italyanca Bulgarini s 28 ISBN 88 234 2327 9 Catherine Richards 2011 Lake Como Lake Lugano Lake Maggiore Lake Garda The Italian Lakes Hunter Publishing Inc s 91 ISBN 978 1 58843 770 9 Istituto Italiano di Idrobiologia 12 Ekim 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Kasim 2006 Italya nin Biyolojik Cesitlilik Sozlesmesine Iliskin Besinci Ulusal Raporu PDF 18 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 9 Ocak 2023 KONTROL LISTESI E DISTRIBUZIONE DELLA FAUNA ITALIANA PDF 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Mammiferi d Italia Ministero della Transizione Ecologica PDF 29 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Uccelli nell Enciclopedia Treccani www treccani it Italyanca 30 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Search results The Reptile Database reptile database reptarium cz 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Anfibi autoctoni Legambiente Animal Help Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 All fishes reported from Italy www fishbase us 16 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Dove operiamo Dove operiamo Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Flora d Italia Pignatti S 1 3 1982 PDF web archive org 16 Agustos 2017 16 Agustos 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Italya ya ozgu damarli bitkilerin envanteri 24 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 I parchi fioriti e gli orti botanici piu belli d Italia initalia virgilio it Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 I dieci giardini piu belli in Italia parchi e ville storiche Alloggi vacanza case sulla spiaggia condomini baite appartamenti e case vacanza CaseVacanza it Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Alla scoperta delle meraviglie del giardino all italiana Tuttogreen Italyanca 11 Mart 2022 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Foster Sheri Qual E L Animale Nazionale Italiano 2023 it yourtripagent com Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Il Lupo grigio degli Appennini e l animale dell Italia Affaritaliani it Italyanca 26 Kasim 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Serafini Ivan 3 Ekim 2011 Il corbezzolo simbolo dell Unita d Italia Una specie che resiste agli incendi altovastese it Italyanca 9 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2023 Roma tarihi Livy 1797 Beck Hylke E Zimmermann Niklaus E McVicar Tim R Vergopolan Noemi Berg Alexis 30 Ekim 2018 Present and future Koppen Geiger climate classification maps at 1 km resolution Scientific Data 5 180214 Bibcode 2018NatSD 580214B doi 10 1038 sdata 2018 214 PMC 6207062 2 PMID 30375988 Missioni Attivita Internazionali DAL 1 October 2013 AL 31 December 2013 Situazione AL 11 December 2013 PDF Italian Ministry of Defence 1 Subat 2014 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 27 Ocak 2014 Italian soldiers leave for Lebanon 2 Eylul 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Corriere della Sera 30 August 2006 4 Eylul 2013 18 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Ocak 2014 Italyanca Nota aggiuntiva allo stato di previsione per la Difesa per l anno 2009 PDF 4 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 27 Nisan 2009 PDF Stockholm International Peace Research Institute Website 21 Mayis 2009 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 29 Aralik 2008 Italyanca Italian Navy 24 Kasim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Eurostat 10 Aralik 2008 First demographic estimates for 2008 PDF 17 Subat 2012 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 10 Mayis 2009 EUROSTAT Ageing characterises the demographic perspectives of the European societies Issue number 72 2008 PDF 11 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 28 Nisan 2009 Italyanca Crude birth rates mortality rates and marriage rates 2005 2008 PDF 2 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 10 Mayis 2009 Italyanca Average number of children born per woman 2005 2008 PDF 2 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 3 Mayis 2009 OECD PDF 1 Ekim 2008 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 30 Nisan 2009 Resident Foreigners on 31st December 2016 22 Haziran 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Haziran 2017 Immigrants Stat 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Haziran 2017 National demographic balance 2016 10 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Haziran 2017 Elisabeth Rosenthal Italy cracks down on illegal immigration 21 Agustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde The Boston Globe 16 May 2008 Birn eu com 8 Kasim 2007 25 Ekim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Kasim 2008 1 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Ekim 2009 L emigrazione italiana in Africa orientale PDF 9 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 16 Ocak 2024 Libya cuts ties to mark Italy era 16 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC News October 27 2005 Election Opens Old Wounds In Trieste 3 Mayis 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde The New York Times June 6 1987 Consulta Nazionale Emigrazione Progetto ITENETs Gli italiani in Brasile pp 11 19 12 Subat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Accessed September 10 2008 Ispanyolca Lee Adam 3 Nisan 2006 Ispanyolca 21 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Haziran 2008 Amerika Birlesik Devletleri Nufus Sayim Burosu Selected Population Profile in the United States 12 Subat 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Ekim 2009 Ethnic origins 2006 counts for Uruguay provinces and territories 20 sample data 5 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Ethnic origins 2006 counts for Canada provinces and territories 20 sample data 1 Kasim 2009 tarihinde kaynagindan Santander Laya Garrido Alfonso Los Italianos forjadores de la nacionalidad y del desarrollo economico en Venezuela Editorial Vadell Valencia 1978 20680 Ancestry by Country of Birth of Parents Time Series Statistics 2001 2006 Census Years Australia 27 Haziran 2007 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Aralik 2008 Global Religion Religious Beliefs Across the World PDF Ipsos Mayis 2023 8 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 23 Agustos 2023 PDF Pewforum org 25 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2 Ekim 2015 Andrea Mammone Giuseppe A Veltri 2010 Italy today the sick man of Europe Taylor amp Francis s 168 Not 1 ISBN 978 0415561594 3 Mayis 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Ocak 2019