Gıda hakkı ve varyasyonları, insanların kendilerini onurlu bir şekilde besleme hakkını koruyan bir insan hakkı olup, yeterli mevcut olmasını, insanların buna erişme imkanına sahip olmasını ve bireyin beslenme ihtiyaçlarını yeterince karşılamasını ifade eder. Gıda hakkı, tüm insanların açlık, ve yetersiz beslenme'den uzak olma hakkını korur. Gıda hakkı, hükûmetlerin isteyen herkese ücretsiz gıda dağıtma yükümlülüğü ya da beslenmeye hakkı olduğu anlamına gelmez. Ancak, insanlar kendi kontrolleri dışındaki nedenlerle, örneğin gözaltında tutuldukları için, savaş zamanlarında veya doğal afetlerden sonra gıdaya erişimden mahrum kalırlarsa, bu hak hükûmetin doğrudan gıda sağlamasını gerektirir. Bu hak, Nisan 2020 itibarıyla 170 devletin taraf olduğu Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'den türetilmiştir. Sözleşmeyi imzalayan devletler, yeterli gıda hakkının hem ulusal hem de uluslararası düzeyde aşamalı olarak tam olarak hayata geçirilmesi için mevcut kaynaklarının azamisini kullanarak adım atmayı kabul etmektedir. Toplam 106 ülkede gıda hakkı ya çeşitli biçimlerde anayasal düzenlemeler yoluyla ya da gıda hakkının korunduğu çeşitli uluslararası anlaşmaların yasalarda doğrudan uygulanabilirliği yoluyla uygulanmaktadır. 1996 'nde hükûmetler gıda hakkını yeniden teyit etmiş ve 2015 yılına kadar 840 milyon olan aç ve yetersiz beslenen insan sayısını yarı yarıya azaltarak 420 milyona indirmeyi taahhüt etmişlerdir. Ancak bu sayı geçtiğimiz yıllarda artmış ve 2009 yılında dünya çapında 1 milyardan fazla yetersiz beslenen insanla kötü bir rekora ulaşmıştır. Ayrıca, gizli açlık - çocuklarda bodur bedensel ve zihinsel büyümeye neden olabilen mikro besin eksiklikleri - çekenlerin sayısı dünya çapında 2 milyardan fazladır. Uluslararası hukuka göre devletler gıda hakkına saygı göstermek, bu hakkı korumak ve yerine getirmekle yükümlü olsalar da, bu insan hakkına ulaşmadaki pratik zorluklar, dünya genelinde yaygın gıda güvensizliği ve Hindistan gibi ülkelerde devam eden davalar ile ortaya konmaktadır. Gıda ile ilgili en büyük sorunların yaşandığı kıtalarda - Afrika, Asya ve Güney Amerika'da sadece gıda kıtlığı ve altyapı eksikliği değil, aynı zamanda yanlış dağıtım ve gıdaya yetersiz erişim de söz konusudur. İnsan Hakları Ölçüm Girişimi dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin gıda hakkını gelir düzeylerine göre ölçmektedir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBMUwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TG5OMlp5ODBNakJ3ZUMxU2FXZG9kRjkwYjE5R2IyOWtYMWR2Y214a1gwMWhjQzV6ZG1jdWNHNW4ucG5n.png)
Tanım
Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, yeterli gıda dahil olmak üzere yeterli yaşam standardına sahip olma hakkı]nın yanı sıra "açlıktan kurtulma temel hakkını" da tanımaktadır. Bu iki kavram arasındaki ilişki açık değildir. Örneğin, "açlıktan kurtulma" (Genel Yorum 12'nin daha acil ve acil olarak tanımladığı) yetersiz beslenme sorunu yaşayan ve en uç noktada ölen insanların sayısı ile ölçülebilir. "Yeterli gıda hakkı" çok daha yüksek bir standarttır ve sadece yetersiz beslenme olmamasını değil, aynı zamanda güvenlik, çeşitlilik ve saygınlık dahil olmak üzere gıda ile ilişkili tüm nitelikleri, kısacası aktif ve sağlıklı bir yaşam sağlamak için gereken tüm unsurları içerir. Yukarıdaki tanımdan esinlenen 2002 yılında bu tanımı şu şekilde yapmıştır:
Tüketicinin ait olduğu halkın kültürel geleneklerine uygun olan ve korkudan uzak, fiziksel ve zihinsel, bireysel ve kolektif, tatmin edici ve onurlu bir yaşam sağlayan niceliksel ve niteliksel olarak yeterli ve uygun gıdaya doğrudan veya finansal satın almalar yoluyla düzenli, kalıcı ve sınırsız erişim hakkı.
Bu tanım, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin (ESKHS)] Genel Yorum Bölümünün 12. maddesinde ayrıntılı olarak açıklanan tüm normatif unsurları içermektedir:
Yeterli gıda hakkı, her erkek, kadın ve çocuğun, tek başına veya başkalarıyla birlikte, her zaman yeterli gıdaya veya bu gıdayı temin edecek araçlara fiziksel ve ekonomik olarak erişebildiği zaman gerçekleşmiş olur.
Boyutlar
Eski Gıda Hakkı Özel Raportörü , gıda hakkının üç boyutunu tanımlamıştır. Erişilebilirlik ya doğrudan verimli topraklardan ya da diğer doğal kaynaklardan beslenme olanaklarını ya da gıdayı üretim yerinden talebe uygun olarak ihtiyaç duyulan yere taşıyabilecek iyi işleyen dağıtım, işleme ve pazar sistemlerini ifade eder. Erişilebilirlik gıdaya ekonomik ve fiziksel erişimin garanti altına alınması anlamına gelir. Bir yandan ekonomik erişim, gıdanın diğer temel ihtiyaçlardan ödün vermeden yeterli bir beslenme için uygun fiyatlı olması gerektiği anlamına gelir. Öte yandan, hasta, çocuk, engelli veya yaşlı gibi fiziksel olarak savunmasız kişilerin de gıdaya erişimi olmalıdır. Yeterlilik, gıdanın, örneğin yaş, yaşam koşulları, sağlık, meslek, cinsiyet, kültür ve din dikkate alınarak her bireyin ihtiyaçlarını karşılaması gerektiği anlamına gelir. Gıda güvenli olmalı ve gıda zincirinin farklı aşamalarında tağşiş ve/veya kötü çevresel hijyen ya da uygunsuz işleme yoluyla gıda maddelerinin kirlenmesini önlemek için hem kamusal hem de özel yollarla yeterli koruyucu önlemler alınmalıdır; ayrıca doğal olarak oluşan toksinlerin belirlenmesi ve önlenmesi ya da yok edilmesi için de özen gösterilmelidir. Ayrıca, gıdaya erişimde ve gıdanın teminine yönelik araç ve haklarda ırk, renk, cinsiyet, dil, yaş, din, siyasi veya diğer görüşler, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğum veya diğer statüler temelinde yapılan her türlü ayrımcılık gıda hakkının ihlalini teşkil eder.
Üzerinde uzlaşılmış gıda standartları
Gıda hakkı ile ilgili olarak uluslararası toplum, 1974 , 1974 Uluslararası Dünya Gıda Güvenliği Taahhüdü, 1977 , 1986 , ECOSOC 1987/90 sayılı Karar, 1992 ve 1996 İstanbul Yerleşim Hakları Deklarasyonu . gibi ortak kabul gören standartlar da belirlemiştir.
Tarih
Negatif veya pozitif hak
İki tür insan hakkı arasında geleneksel bir ayrım vardır. Bir yanda, müdahale edilmediğinde saygı gören negatif ya da soyut haklar. Diğer yanda ise gerçekleştirilmesi için kaynak gerektiren pozitif ya da somut haklar. Ancak günümüzde bu iki tür hak arasında net bir ayrım yapmanın mümkün olup olmadığı tartışılmaktadır. Buna göre gıda hakkı, kişinin kendi eylemleriyle gıda elde etme negatif hakkı ve gıdaya erişememesi durumunda gıda tedarik edilme pozitif hakkı olarak ikiye ayrılabilir. Negatif gıda hakkı, İngiltere'nin 1215 tarihli Magna Carta'sında olduğu gibi erken bir tarihte tanınmıştır: "hiç kimse geçim araçlarından yoksun bırakılacak ölçüde 'cezalandırılamaz'."
1941'den itibaren uluslararası gelişmeler
Bu bölüm, 20. yüzyılın ortalarından itibaren gıda hakkının oluşturulması ve uygulanmasıyla ilgili uluslararası gelişmelere genel bir bakış sunmaktadır.
1941 - ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt konuşmasında özgürlüklerden biri olarak şunları saydı:
"Yokluk çekmeme özgürlüğü."
Daha sonra bu özgürlük 1945 Birleşmiş Milletler Şartı'nın bir parçasını oluşturmuştur (Madde 1(3)). * 1948 - İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi gıda hakkını 'nın bir parçası olarak tanımıştır:
"Herkes, yiyecek, giyecek, konut, tıbbi bakım ve gerekli sosyal hizmetler de dahil olmak üzere kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahına uygun bir yaşam düzeyine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ya da kendi denetimi dışındaki koşullarda geçim sıkıntısı durumunda güvenliğe sahip olma hakkına sahiptir" (Madde 25).
1966 - Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi, yeterli bir yaşam standardına sahip olma hakkı ile ilgili olarak İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini yinelemekte ve buna ek olarak açlıktan kurtulma hakkını özellikle tanımaktadır. Sözleşmeye taraf devletler şunları tanımaktadır:
"herkesin kendisi ve ailesi için yeterli gıda dahil olmak üzere yeterli yaşam standardına sahip olma hakkı" (Madde 11.1) ve "herkesin açlıktan kurtulma temel hakkı". (Madde 11.2).
- 1976 - Sözleşme'nin yürürlüğe girmesi.
- 1987 - Sözleşmenin uygulanmasını denetleyen ve Sözleşmenin daha hukuki bir yorumunu başlatan 'nin kurulması.
- 1999 - Komite, gıda hakkına ilişkin olarak Sözleşmeden kaynaklanan çeşitli Devlet yükümlülüklerini açıklayan 12 No'lu "Yeterli Gıda Hakkı" başlıklı Genel Yorumu kabul etmiştir.
- 2009 - 'ün kabul edilmesi ve gıda hakkının uluslararası düzeyde uygulanabilir hale gelmesi.
1974 - 'nda 'nin kabul edilmesi. 1988 - Gıda hakkının ("San Salvador Protokolü") ile kabul edilmesi. 1996 - Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Roma'da 1996 'ni düzenler ve sonuçta ortaya çıkar.
- 2004 - FAO, Devletlere gıda hakkına ilişkin yükümlülüklerini nasıl uygulayacakları konusunda rehberlik sunan 'ni kabul etti. Kılavuz ilkelerin hazırlanması 2002 'nin bir sonucu olarak başlatılmıştır.
2000 - 'nün görev alanı belirlendi.* 2000 - Hedef 1 de dahil olmak üzere Binyıl Kalkınma Hedefleri'nin kabul edilmesi: 2015 yılına kadar aşırı yoksulluk ve açlığın ortadan kaldırılması. 2012 - , 'nin (1985?) bir sonucu olarak kabul edildi ve gıda yardımı konusunda yasal olarak bağlayıcı ilk uluslararası anlaşma oldu. Amartya Sen 1998 Nobel Ödülü'nü kısmen modern zamanlardaki kıtlık ve kitlesel açlığın tipik olarak gıda eksikliğinin bir ürünü olmadığını, bunun yerine genellikle gıda dağıtım ağlarındaki sorunlardan veya hükûmet politikalarından kaynaklandığını gösteren çalışmaları sayesinde kazandı.
Yasal statü
Gıda hakkı uluslararası insan hakları ve insani hukuk kapsamında korunmaktadır.
Uluslararası hukuk
Gıda hakkı, 1948 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'nde (Madde 25) yeterli yaşam standardına sahip olma hakkının bir parçası olarak tanınmıştır ve 1966 Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (Madde 11). 2009 gıda hakkını uluslararası düzeyde uygulanabilir hale getirmektedir. 2012 yılında kabul edilerek gıda yardımına ilişkin yasal olarak bağlayıcı ilk uluslararası anlaşma olmuştur.
Uluslararası araçlar
Ayrıca 1948 Soykırım Sözleşmesi (Madde 2), 1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin Sözleşme (Madde 20 ve 23), 1989 Çocuk Hakları Sözleşmesi (Madde 24(2)(c) ve 27(3)), 1979 (Madde 12(2)) veya 2007 (Madde 25(f) ve 28(1)).
Bölgesel araçlar
Gıda hakkı, aşağıdaki gibi bölgesel belgelerde de tanınmaktadır: 1988 veya "San Salvador Protokolü" (Madde 12); 1990 ; Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı]], dolaylı olarak yaşam hakkı (Madde 4), sağlık hakkı (Madde 14) ve ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma hakkı (Madde 22), SERAC v Nijerya 20 Nisan 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde . kararına göre; 2003 Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartına Ek Afrika'da Kadın Haklarına İlişkin Protokol veya "Maputo Protokolü" (Madde 15);* (Madde 28). Ne Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ne de Avrupa Sosyal Şartı gıda hakkından bahsetmektedir. Birçok ulusal anayasada da bu tür araçlar bulunmaktadır.
Yasal olarak bağlayıcı olmayan belgeler
Gıda hakkıyla ilgili yasal bağlayıcılığı olmayan çok sayıda uluslararası insan hakları belgesi bulunmaktadır. Bunlar arasında tavsiyeler, kılavuz ilkeler, kararlar veya bildirgeler yer almaktadır. En ayrıntılı olanı 2004 'dir. Bunlar yeterli gıda hakkının uygulanmasına yardımcı olacak pratik bir araçtır. Gıda Hakkı Kılavuz İlkeleri yasal olarak bağlayıcı değildir, ancak uluslararası hukuka dayanır ve Devletlerin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 11. Maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini nasıl uygulayacaklarına dair seçtikleri bir dizi tavsiyedir. Son olarak, United Nations Food and Agriculture Organization'ın 1945 Anayasası'nın giriş bölümünde şu hüküm yer almaktadır:
Bu Anayasayı kabul eden Uluslar, beslenme düzeylerini ve yaşam standartlarını yükseltmek ... ve böylece ... insanlığın açlıktan kurtulmasını sağlamak amacıyla kendi paylarına düşen ayrı ve toplu eylemleri ilerleterek ortak refahı teşvik etmeye kararlı olarak....
Diğer belgeler
1993 yılında ABD ve Kanada'da geliştirilmiştir. 1998 yılında Santa Barbara, Kaliforniya, ABD'de beş kıtadan açlıkla mücadele uzmanlarının katılımıyla Gıda Hakkı Üzerine Uzlaşı Stratejisi Konferansı düzenlenmiştir. 2010 yılında, bir grup ulusal ve uluslararası kuruluş, Avrupa Birliği Ortak Tarım Politikası'nı değiştirmek için bir teklif oluşturdu. 2013. Yeni Ortak Gıda ve Tarım Politikası'nın ilk maddesi "gıdayı sadece bir meta olarak değil, evrensel bir insan hakkı olarak görmektedir."
Devlet yükümlülükleri
Devletlerin gıda hakkıyla ilgili yükümlülükleri uluslararası hukuk kapsamında iyi bir şekilde belirlenmiştir. Devletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'ni (ICESCR) imzalayarak yeterli gıda hakkının aşamalı olarak tam olarak gerçekleştirilmesi için mevcut kaynaklarının azami ölçüde kullanılması yönünde adımlar atmayı kabul etmişlerdir. Ayrıca bu bağlamda uluslararası işbirliği ve yardımın temel rolünü de kabul etmişlerdir. Bu yükümlülük () tarafından yeniden teyit edilmiştir.'ı imzalayanlar da gıda hakkını ulusal düzeyde uygulamayı taahhüt etmişlerdir. Genel Yorum no. 12'de devletlerin yükümlülüğünü üç tür olarak yorumlamıştır: saygı gösterme, koruma ve yerine getirme yükümlülüğü:
- Saygı gösterme, devletlerin insanların gıdaya erişimini asla keyfi olarak engellememesi gerektiği anlamına gelir.
- Koruma, devletlerin, işletmelerin veya bireylerin bireyleri yeterli gıdaya erişimlerinden mahrum bırakmamalarını sağlamak için önlemler alması gerektiği anlamına gelir.
- Yerine getirme (kolaylaştırma ve sağlama), hükûmetlerin proaktif bir şekilde insanların gıda güvenliği de dahil olmak üzere geçimlerini sağlayacak kaynaklara ve araçlara erişimini ve bunlardan yararlanmasını güçlendirmeye yönelik faaliyetlerde bulunmasını gerektirir. Savaş zamanları veya doğal afet sonrası gibi kendi kontrolleri dışındaki nedenlerle gruplar veya bireyler gıda hakkından yararlanamıyorsa, devletlerin bu hakkı doğrudan sağlama yükümlülüğü vardır.
Bunlar, FAO Konseyi 'ni kabul ettiğinde devletler tarafından tekrar onaylanmıştır. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ESKHS)], açlıktan kurtulma hakkının uluslararası işbirliğini gerektirdiğini ve üretim, tarım ve küresel tedarik konularıyla ilgili olduğunu kabul etmektedir. Madde 11 şunu belirtmektedir:
Bu Sözleşmeye Taraf Devletler... bireysel olarak ve uluslararası işbirliği yoluyla, özel programlar da dahil olmak üzere, gerekli önlemleri alacaklardır: (a) Teknik ve bilimsel bilgiden tam olarak yararlanarak, beslenme ilkeleri hakkındaki bilgiyi yayarak ve doğal kaynakların en verimli şekilde geliştirilmesi ve kullanılmasını sağlayacak şekilde geliştirerek veya reforme ederek gıda üretimi, muhafazası ve dağıtımı yöntemlerini iyileştirmek; (b) Hem gıda ithal eden hem de gıda ihraç eden ülkelerin sorunlarını dikkate alarak, dünya gıda arzının ihtiyaca göre adil bir şekilde dağıtılmasını sağlamak.
Gıda hakkı standartlarının ulusal düzeyde uygulanmasının ulusal anayasalar, yasalar, mahkemeler, kurumlar, politikalar ve programlar ile balıkçılık, arazi, hassas gruplara odaklanma ve kaynaklara erişim gibi çeşitli gıda güvenliği konuları üzerinde sonuçları vardır. Gıda hakkının aşamalı olarak gerçekleştirilmesine ilişkin ulusal stratejiler dört işlevi yerine getirmelidir:
- Yeterli gıda hakkına tekabül eden yükümlülükleri tanımlayın; bunlar ister devletin ister özel aktörlerin yükümlülükleri olsun;
- Faaliyetleri ve programları gıda hakkının hayata geçirilmesini etkileyebilecek farklı hükûmet birimleri arasındaki koordinasyonu iyileştirmek;
- Belirli hedeflere hangi zaman dilimi içinde ulaşılması gerektiğini tanımlayan, ideal olarak ölçülebilir göstergelerle ilişkilendirilmiş hedefler belirleyin;
- yeni yasama girişimlerinin veya politikalarının hak üzerindeki etkisini güvence altına alan bir mekanizma sağlar[].
- Uluslararası
Gıda hakkı tüm Devletlere sadece kendi ulusal topraklarında yaşayan kişilere karşı değil, aynı zamanda diğer Devletlerin nüfuslarına karşı da yükümlülükler getirmektedir. Gıda hakkı ancak hem ulusal hem de uluslararası yükümlülüklere uyulduğu takdirde gerçekleşir. Bir yanda uluslararası ortamın ve özellikle iklim değişikliğinin yetersiz beslenme ve gıda güvensizliği üzerindeki etkisi vardır. Öte yandan, uluslararası toplum ancak ulusal düzeyde yasal çerçeveler ve kurumlar oluşturulduğu takdirde katkıda bulunabilir. Ayrımcılık yapmama Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 2(2) maddesi uyarınca, hükûmetler gıda hakkının cinsiyet, renk, ırk, yaş, dil, din, siyasi veya diğer görüşler, ulusal veya sosyal köken, mülkiyet, doğum veya diğer statüler nedeniyle ayrımcılık yapılmaksızın kullanılacağını kabul etmiştir., kırsal bağlamda kadın çiftçiler de dahil olmak üzere dezavantajlı ve marjinalleştirilmiş çiftçilere özel önem verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Dünya çapında benimsenme
Çerçeve yasa
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFMEwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TFdaeVlXMWxkMjl5YTE5c1lYZHpMbk4yWnk4ek1EQndlQzFTYVdkb2RGOTBiMTlHYjI5a1gxZHZjbXhrWDAxaGNDMW1jbUZ0WlhkdmNtdGZiR0YzY3k1emRtY3VjRzVuLnBuZw==.png)
Çerçeve kanun, "sektörler arası sorunları ele almak için kullanılan bir yasama tekniğidir." Çerçeve kanunlar, genel yükümlülükler ve ilkeler ortaya koyduğu için anayasal bir hükümden daha spesifiktir. Bununla birlikte, yetkili makamlar ve özel tedbirleri belirlemek zorunda olan ilave mevzuat alınmalıdır. Çerçeve yasaların kabul edilmesi Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi tarafından "gıda hakkına ilişkin ulusal stratejinin uygulanmasında önemli bir araç" olarak tavsiye edilmiştir. Gıda güvenliği veya gıda hakkına ilişkin çerçeve yasaları kabul etmiş on ülke ve geliştirmekte olan dokuz ülke bulunmaktadır. Bu gelişmenin önümüzdeki yıllarda artması muhtemeldir. Genellikle gıda hakkı yasaları yerine gıda güvenliği yasaları olarak bilinirler, ancak etkileri genellikle benzerdir. Çerçeve yasanın avantajları arasında hakkın içeriğinin ve kapsamının daha ayrıntılı olarak belirlenebilmesi, devletin ve özel aktörlerin yükümlülüklerinin ayrıntılı olarak ortaya konabilmesi, uygun kurumsal mekanizmaların oluşturulabilmesi ve çözüm yollarına ilişkin hakların sağlanabilmesi yer almaktadır. Çerçeve yasaların diğer avantajları arasında hükûmetin hesap verebilirliğini güçlendirmek, izleme yapmak, kamu görevlilerinin rollerini anlamalarına yardımcı olmak, mahkemelere erişimi iyileştirmek ve idari başvuru mekanizmaları sağlamak sayılabilir. Bununla birlikte, mevcut çerçeve yasadaki yükümlülükler ve çözüm yollarına ilişkin hükümler her zaman çok kapsamlı değildir ve gıda hakkının uygulanabilirliğine ne kattıkları da her zaman açık değildir. 2011 yılı itibarıyla, aşağıdaki on ülke gıda güvenliği veya gıda hakkı konusunda bir çerçeve yasa kabul etmiştir: Arjantin, Bolivya, Brezilya, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Endonezya, Nikaragua, Peru ve Venezuela. Ayrıca, 2011 yılında şu dokuz ülke gıda güvenliği veya gıda hakkı konusunda bir çerçeve yasa hazırlıyordu: Honduras, Hindistan, Malavi, Meksika, Mozambik, Paraguay, Güney Afrika, Tanzanya ve Uganda. Son olarak, El Salvador, Nikaragua ve Peru, çerçeve yasalarını güncellemek, değiştirmek veya güçlendirmek için taslak hazırlamaktadır.
Anayasal
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJGaUwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TFdOdmJuTjBhWFIxZEdsdmJuTXRaWGh3YkdsamFYUmZZWE5mY21sbmFIUXVjM1puTHpNd01IQjRMVkpwWjJoMFgzUnZYMFp2YjJSZlYyOXliR1JmVFdGd0xXTnZibk4wYVhSMWRHbHZibk10Wlhod2JHbGphWFJmWVhOZmNtbG5hSFF1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRMEwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TFdOdmJuTjBhWFIxZEdsdmJuTXRhVzF3YkdsamFYUmZiM0pmWkdseVpXTjBhWFpsWDNCeWFXNWphWEJzWlM1emRtY3ZNekF3Y0hndFVtbG5hSFJmZEc5ZlJtOXZaRjlYYjNKc1pGOU5ZWEF0WTI5dWMzUnBkSFYwYVc5dWN5MXBiWEJzYVdOcGRGOXZjbDlrYVhKbFkzUnBkbVZmY0hKcGJtTnBjR3hsTG5OMlp5NXdibWM9LnBuZw==.png)
Anayasaların gıda hakkını ya da bu hakkın bazı yönlerini dikkate almasının çeşitli yolları vardır. 2011 yılı itibarıyla 56 anayasa gıda hakkını şu ya da bu şekilde korumaktadır. Anayasal tanımanın üç ana kategorisi şunlardır: açık bir hak olarak, daha geniş insan hakları içinde zımni olarak ya da direktif ilkesinin bir parçası olarak. Bunlara ek olarak, diğer insan hakları yargı tarafından yorumlandığında hak dolaylı olarak da tanınabilir.
Açık şekilde bir hak olarak tanımlayan ülkeler
İlk olarak, gıda hakkı 23 ülkede açıkça ve doğrudan kendi başına bir hak olarak veya daha geniş bir insan hakkının parçası olarak tanınmıştır. Üç farklı biçim ayırt edilebilir. 1. Aşağıdaki dokuz ülke gıda hakkını ayrı ve tek başına bir hak olarak tanımaktadır: Bolivya, Brezilya, Ekvador, Guyana, Haiti, Kenya, Güney Afrika, Geçici Protokol'de Nepal Anayasası ( olarak) ve Nikaragua (açlıktan özgürlük olarak). 2. Nüfusun belirli bir kesimi için gıda hakkı on ülkede tanınmıştır. Çocukların gıda hakkına ilişkin hükümler şu ülkelerin anayasalarında yer almaktadır: Brezilya, Kolombiya, Küba, Guatemala, Honduras, Meksika, Panama, Paraguay ve Güney Afrika. Yerli çocukların gıda hakkı Kosta Rika anayasasında koruma altına alınmıştır. Rica. Son olarak, tutuklu ve mahkûmların yemek hakkı Güney Afrika anayasasında da tanınmıştır. 3. Beş ülke gıda hakkını yeterli yaşam standardı, yaşam kalitesi veya kalkınma hakkının bir parçası olarak açıkça tanımaktadır: Belarus, Kongo, Malavi, Moldova ve Ukrayna; iki ülke ise çalışma hakkının bir parçası olarak tanımaktadır: Brezilya ve Surinam. Macaristan Temel Kanunu'nun XX. maddesi gıda hakkını sağlık hakkının bir parçası olarak kabul etmektedir.
Örtük veya yönlendirici ilke olarak
İkinci olarak, aşağıdaki 31 ülke gıda hakkını daha geniş insan hakları kapsamında zımnen tanımaktadır: Ermenistan, Azerbaycan, Belçika, Bolivya, Burundi, Kamboçya, Çek Cumhuriyeti, Kongo, Kosta Rika, Kıbrıs, Ekvador, El Salvador, Ekvator Ginesi, Eritre, Etiyopya, Finlandiya, Gürcistan, Almanya, Gana, Guatemala, Gine, Kırgızistan, Malavi, Hollanda, Pakistan, Peru, Romanya, İsviçre, Tayland, Türkiye, Venezuela. Üçüncü olarak, aşağıdaki on üç ülke anayasalarında gıda hakkını yönlendirici bir ilke veya hedef olarak açıkça tanımaktadır: Bangladeş, Brezilya, Etiyopya, Hindistan, İran, Malavi, Nijerya, Panama, Papua Yeni Gine, Pakistan, Sierra Leone, Sri Lanka, Uganda.
Uluslararası hukuk yoluyla uygulanabilir
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJNEwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TFdsdWRHVnlibUYwYVc5dVlXeGZkSEpsWVhScFpYTmZZWEJ3YkdsallXSnBiR2wwZVM1emRtY3ZNekF3Y0hndFVtbG5hSFJmZEc5ZlJtOXZaRjlYYjNKc1pGOU5ZWEF0YVc1MFpYSnVZWFJwYjI1aGJGOTBjbVZoZEdsbGMxOWhjSEJzYVdOaFltbHNhWFI1TG5OMlp5NXdibWM9LnBuZw==.png)
Bazı ülkelerde uluslararası antlaşmalar ulusal mevzuattan daha yüksek veya ona eşit bir statüye sahiptir. Sonuç olarak, gıda hakkı, söz konusu ülkenin hakkın tanındığı bir antlaşmaya üye olması halinde, uluslararası antlaşmalar yoluyla doğrudan uygulanabilir. Bu tür anlaşmalar arasında Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICESCR), (CEDAW) ve (CRC). Gıda hakkının anayasalarında zımnen veya açıkça tanındığı ülkeler hariç tutulduğunda, bu hak en az 51 ülkede daha uluslararası antlaşmalar yoluyla doğrudan uygulanmaktadır.
ICESCR aracılığıyla taahhüt
- ICESCR
Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi'ne taraf olan ülkeler, yeterli beslenmeyi garanti altına almak için, bu yönde yasal düzenlemeler yapmak da dahil olmak üzere her şeyi yapmak zorundadır. Sözleşme 77'den fazla ülkede ulusal mevzuatın bir parçası haline gelmiştir. Bu ülkelerde Sözleşme'de yer alan gıda hakkına ilişkin hükümler mahkemelerde ileri sürülebilmektedir. Bu durum Arjantin'de (sağlık hakkı konusunda) gerçekleşmiştir
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVMkwxSnBaMmgwWDNSdlgwWnZiMlJmVjI5eWJHUmZUV0Z3TFVsRFJWTkRVbDloWkc5d2RHbHZiaTV6ZG1jdk16QXdjSGd0VW1sbmFIUmZkRzlmUm05dlpGOVhiM0pzWkY5TllYQXRTVU5GVTBOU1gyRmtiM0IwYVc5dUxuTjJaeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
.
Bununla birlikte, vatandaşlar genellikle Sözleşmeyi kullanarak dava açamazlar, ancak bunu yalnızca ulusal hukuk kapsamında yapabilirler. Eğer bir ülke bu tür yasalar çıkarmazsa, devlet sözleşmeyi ihlal etmiş olsa bile vatandaşın tazminat hakkı yoktur. Sözleşmenin uygulanması aracılığıyla izlenmektedir. Toplamda 160 ülke Sözleşmeyi onaylamıştır. Diğer 32 ülke sözleşmeyi onaylamamıştır, ancak bunlardan 7'si sözleşmeyi imzalamıştır.
- İsteğe bağlı protokol
Devletler, 'nü imzalayarak, 'nin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi İhtiyari Protokolü'nü alma ve değerlendirme yetkisini tanımış olurlar Sözleşme kapsamındaki haklarının ihlal edildiğini iddia eden bireylerden veya gruplardan gelen şikayetleri almak ve değerlendirmekle görevlidir. Ancak, şikayetçilerin tüm iç hukuk yollarını tüketmiş olmaları gerekir. Komite "inceleyebilir", "" için çalışır, Sözleşme'nin ağır veya sistematik bir şekilde ihlal edilmesi durumunda, "aşağıdaki hususları davet edebilir Taraf Devleti işbirliğine davet edebilir" ve son olarak "yıllık raporuna yargılama sonuçlarının özet bir açıklamasını ekleyebilir." Aşağıdaki yedi ülke Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin İhtiyari Protokolünü onaylamıştır: Bolivya, Bosna Hersek, Ekvador, El Salvador, Moğolistan, Slovakya ve İspanya. Ayrıca 32 ülke de ihtiyari protokolü imzalamıştır.
Gıda hakkına ulaşmak için mekanizmalar
Gıda Hakkı Özel Raportörü Sayın De Schutter, gıda hakkının ulusal stratejilere ve kurumlara dönüştürülebilmesi için yasalarda yer alması çağrısında bulunmuştur. Ayrıca, arazi kullanıcılarının, özellikle de azınlık ve savunmasız grupların haklarını korumalarını tavsiye etmiştir. Ayrıca mega-kalkınma projeleri karşısında tarımının desteklenmesini ve agroekolojik uygulamalara büyük geçişler yoluyla toprak ve su bozulmasının durdurulmasını tavsiye etti. BM uzmanı son olarak, artan obezite ile mücadele etmek için bir strateji benimsenmesini önerdi. Birleşmiş Milletler'in Yeterli Gıda Hakkına ilişkin 11. Maddesi çeşitli uygulama mekanizmaları önermektedir. Madde, yeterli gıda hakkını uygulamak için en uygun yol ve araçların kaçınılmaz olarak bir Devletten diğerine önemli ölçüde farklılık göstereceğini kabul etmektedir. Her Devlet kendi yaklaşımını seçmelidir, ancak Sözleşme açıkça her taraf Devletin herkesin açlıktan kurtulmasını ve mümkün olan en kısa sürede yeterli gıda hakkından yararlanabilmesini sağlamak için gerekli her türlü adımı atmasını gerektirmektedir. Madde, gıda hakkının hesap verebilirlik, şeffaflık, halkın katılımı, ademi merkeziyetçilik, yasama kapasitesi ve yargı bağımsızlığı ilkelerine tam uyum gerektirdiğini vurgulamaktadır. Gıda hakkının uygulanmasına yönelik strateji açısından Madde, Devletlerden gıda üretimi ve işlenmesi, gıda depolama, perakende dağıtım, pazarlama ve tüketimi de dahil olmak üzere gıda sisteminin tüm yönlerine ilişkin kritik sorunları belirlemelerini ve ele almalarını istemektedir. Uygulama stratejisi, gıda dükkanlarına ve perakende ağına veya alternatif olarak gıda yetiştirme kaynaklarına erişimde ayrımcılığın önlenmesi ihtiyacına özellikle dikkat etmelidir. Devletler, insanların gıda kaynaklarını koruma yükümlülüklerinin bir parçası olarak, özel sektör ve sivil toplum faaliyetlerinin gıda hakkı ile uyumlu olmasını sağlamak için uygun adımları atmalıdır. Madde, bir Devletin ekonomik uyum süreci, ekonomik durgunluk, iklim koşulları veya diğer faktörlerden kaynaklanan ciddi kaynak kısıtlamalarıyla karşı karşıya kaldığı her durumda, yeterli gıda hakkının özellikle savunmasız nüfus grupları ve bireyler için yerine getirilmesini sağlamak için önlemler alınması gerektiğini belirtmektedir.
Diğer haklarla ilişkisi
Tüm insan haklarının karşılıklı bağımlılığı ve bölünmezliği fikri Birleşmiş Milletler'in kurucu ilkelerinden biriydi. Bu, 1993 'nda "tüm insan hakları evrenseldir, bölünemez ve birbirine bağlıdır ve birbiriyle ilişkilidir" şeklinde kabul edilmiştir. Gıda hakkı özellikle aşağıdaki insan haklarıyla bağlantılı olarak değerlendirilmektedir: yaşam hakkı, , , mülkiyet hakkı, ifade özgürlüğü, bilgi edinme özgürlüğü, eğitim hakkı, örgütlenme özgürlüğü ve . Diğer ilgili haklar şunlardır: , , , ve . Örneğin, ICESCR'nin uygulanmasını denetleyen Komite'ye göre, " diğer insan haklarının gerçekleştirilmesi için bir ön koşuldur." Yeterli gıdaya sahip olmak için yeterli suya sahip olma ihtiyacı, özellikle köylü çiftçilerin durumunda açıkça görülmektedir. Gıda hakkının gerçekleştirilmesi için tarım için sürdürülebilir su kaynaklarına erişimin sağlanması gerekmektedir. Bu durum geçimlik tarım için daha da güçlü bir şekilde geçerlidir.
Ayrıca bakınız
Notlar
- Dipnotlar
- ^ Genel Yorumlar yasal olarak bağlayıcı değildir, ancak bu antlaşmaya Taraf Devletler için yasal olarak bağlayıcı olan ICESCR'nin yetkili yorumudur.
- Atıflar
- ^ a b c d e Knuth 2011.
- ^ a b c d United Nations Treaty Collection 2012a
- ^ a b c United Nations Treaty Collection 2012b
- ^ a b c d e f g Ziegler 2012: "Gıda hakkı nedir?"
- ^ a b c d e f g h i j k l m Special Rapporteur on the Right to Food 2012a: "Gıda Hakkı."
- ^ International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 1966: madde 2(1), 11(1) ve 23.
- ^ a b c Knuth 2011: 32.
- ^ Ahluwalia 2004: 12.
- ^ Westcott, Catherine and Nadia Khoury and CMS Cameron McKenna, The Right to Food, (Advocates for International Development, Ekim 2011)http://a4id.org/sites/default/files/user/Right%20to%20Food%20Legal%20Guide.pdf 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde ..
- ^ "Aadhaar vs. Right to food". 2 Nisan 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Mayıs 2023.
- ^ Ahluwalia 2004: iii.
- ^ "Human Rights Measurement Initiative - Ülkelerin insan hakları performansını takip eden ilk küresel girişim". humanrightsmeasurement.org. 8 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Mart 2022.
- ^ "Right to food - HRMI Rights Tracker". rightstracker.org (İngilizce). 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Mart 2022.
- ^ a b c d e f Committee on Economic, Social and Cultural Rights 1999.
- ^ Special Rapporteur on the Right to Food 2008: para. 17; Gıda Hakkı Özel Raportörü 2012a'da alıntılanmıştır.
- ^ Committee on Economic, Social and Cultural Rights 1999: para. 6.
- ^ Ahluwalia 2004: dipnot 23.
- ^ a b Food and Agriculture Organization 2002: "Magna Carta'ya giden yol."
- ^ a b Special Rapporteur on the Right to Food 2010a: 4.
- ^ a b Ahluwalia 2004: 10.
- ^ a b Gıda ve Tarım Örgütü 2012b.
- ^ Special Rapporteur on the Right to Food 2012a: "Mandate."
- ^ Steele, Jonathan (19 Nisan 2001). "The Guardian Profile: Amartya Sen". The Guardian. Londra. 29 Mart 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Mayıs 2023.
- ^ Ahluwalia 2004: 10-12.
- ^ a b Ahluwalia 2004 gibi çok çeşitli uluslararası belgelerde de tanınmaktadır: 11.
- ^ Afrika İnsan ve Halkların Hakları Komisyonu: para. 64-66 (s. 26).
- ^ The International Food Security Treaty Association 2012
- ^ The International Food Security Treaty Association 2012: "IFST Hakkında."
- ^ Proposal for a New Bu yüzyılın zorluklarını karşılayan Avrupa Tarım ve Gıda politikası 2010.
- ^ International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 1966: article 2(1), 11(1) and 23; Ziegler 2012: "What is the right to food?"
- ^ Committee on Economic, Social and Cultural Rights 1999
- ^ Committee on Economic, Social and Cultural Rights 1999: para. 7.
- ^ Knuth 2011: 30.
- ^ a b c d e f g Knuth 2011: 30-1.
- ^ Committee on Economic, Social and Cultural Rights 1999: para. 29; cited in
- ^ a b c d Knuth 2011: 14.
- ^ Knuth 2011: 14; 36.
- ^ a b c Knuth 2011: 21.
- ^ https://jak.ppke.hu/uploads/articles/12332/file/Kovacs_Julcsi_tezisak.pdf 14 Şubat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ a b Knuth 2011: 35-6.
- ^ Knuth 2011: 23, 32.
- ^ Golay 2006: 21; ayrıca bkz Golay 2006: 27-8.
- ^ Gıda ve Tarım Örgütü 2002;Ahluwalia 2004: 20.
- ^ Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 2008: Madde 1.
- ^ Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 2008: Madde 2.
- ^ Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 2008: Madde 3.
- ^ Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 2008: Madde 8.
- ^ Optional Protocol to the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 2008: Madde 7.
- ^ Opsiyonel Protokol Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme 2008: Madde 11.
- ^ De Schutter 2012, para. 3.
- ^ Ahluwalia 2004: 14.
- ^ Golay 2006: 13.
- ^ Committee on Economic, Social and Cultural Rights 2002: para. 1.
Kaynakça
- , , 20 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- Ahluwalia, Pooja (2004), (PDF), İnsan Hakları ve Küresel Adalet Merkezi Çalışma Belgesi No. 8, 2004., New York: NYU Hukuk Fakültesi, 16 Ekim 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- (1999), , Birleşmiş Milletler, 5 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi Geçersiz
|ölü-url=canlı
(). - (2002), , Birleşmiş Milletler, 2 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi Geçersiz
|ölü-url=canlı
(). - , Res. 2000/10, Birleşmiş Milletler Bilinmeyen parametre
|Tarih=
görmezden gelindi (|tarih=
kullanımı öneriliyor) (). - (2012), 'Bitmemiş ilerleme' - BM uzmanı gelişmekte olan ülkelerdeki gıda sistemlerini inceliyor (PDF), Cenevre: BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, 29 Eylül 2018 tarihinde kaynağından (PDF).
- Gıda ve Tarım Örgütü (2002), , Dünya Gıda Zirvesi: Beş yıl sonra, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 14 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- Gıda ve Tarım Örgütü (2012a), Gıda Hakkının Anayasal Korunması, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 23 Kasım 2012 tarihinde kaynağından , erişim tarihi: 21 Mayıs 2012.
- Gıda ve Tarım Örgütü (2012b), , Hukuk Bürosu, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 13 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- Gıda ve Tarım Örgütü (2012c), Gıda Hakkı Bilgi Merkezi, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 4 Haziran 2012 tarihinde kaynağından .
- Gıda ve Tarım Örgütü (2012d), Gönüllü Kılavuz İlkelerin Arka Planı, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 23 Kasım 2012 tarihinde kaynağından .
- Golay, C. (2006), M. Özden, (PDF), Avrupa-Üçüncü Dünya Merkezi (CETIM) İnsan Hakları Programı serisinin bir parçası, Avrupa-Üçüncü Dünya Merkezi (CETIM), 25 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- İnsan Hakları Konseyi (2007), Gıda Hakkı Özel Raportörünün Yetki Alanı (Karar A/HRC/6/L.5/Rev.1), İnsan Hakları Konseyi.
- Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, Birleşmiş Milletler, 1966.
- Uluslararası Gıda Güvenliği Anlaşması Derneği (2012), Uluslararası Gıda Güvenliği Anlaşması, 28 Haziran 2012 tarihinde kaynağından , erişim tarihi: 21 Mayıs 2012.
- Knuth, Lidija (2011), Dünya Genelinde Gıda Hakkının Anayasal ve Yasal Korunması, Margret Vidar, Roma: Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, 14 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından (PDF).
- (PDF), INRA Dijon, 12 Temmuz 2010, 13 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- Gıda Hakkı Kampanyası (2012), Kampanyaya Kısa Bir Giriş, 5 Şubat 2012 tarihinde kaynağından .
- Locke, John (1689), İki Hükümet İncelemesi, 2. * * (PDF), Birleşmiş Milletler, 2008, 16 Eylül 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- (2008), (PDF), İnsan Hakları Konseyi, 4 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- (2010a), Gıda hakkı yaklaşımıyla açlıkla mücadele eden ülkeler. Afrika, Latin Amerika ve Güney Asya'da gıda hakkının ulusal ölçekte uygulanmasında önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Brifing Notu 01. (PDF), 27 Eylül 2018 tarihinde kaynağından (PDF).
- (2012a), Birleşmiş Milletler Gıda Hakkı Özel Raportörü Olivier De Schutter'in web sitesi, 25 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından , erişim tarihi: 24 Mayıs 2012.
- Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu (2012a), , Birleşmiş Milletler, 11 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi Geçersiz
|ölü-url=canlı
(). - Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu (2012b), , Birleşmiş Milletler, 18 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi Geçersiz
|ölü-url=canlı
(). - (2012), , 18 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Dış bağlantılar
- Birleşmiş Milletler Gıda Hakkı Özel Raportörü 25 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Uluslararası Gıda Güvenliği Anlaşması Derneği 6 Şubat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Web sitesi BM Gıda Hakkı Eski Raportörü Jean Ziegler 18 Mayıs 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- BM Gıda ve Tarım Örgütü, Gıda Hakkı 23 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde .* Gıda Hakkı 7 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde . on Humanium.
- Gıda Hakkı, Küresel ve Yerel: Bir Panel Tartışması, 12 Kasım 2013 22 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Hunter College Roosevelt House Kamu Politikaları Enstitüsü. Erişim tarihi 2020-01-12.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Gida hakki ve varyasyonlari insanlarin kendilerini onurlu bir sekilde besleme hakkini koruyan bir insan hakki olup yeterli mevcut olmasini insanlarin buna erisme imkanina sahip olmasini ve bireyin beslenme ihtiyaclarini yeterince karsilamasini ifade eder Gida hakki tum insanlarin aclik ve yetersiz beslenme den uzak olma hakkini korur Gida hakki hukumetlerin isteyen herkese ucretsiz gida dagitma yukumlulugu ya da beslenmeye hakki oldugu anlamina gelmez Ancak insanlar kendi kontrolleri disindaki nedenlerle ornegin gozaltinda tutulduklari icin savas zamanlarinda veya dogal afetlerden sonra gidaya erisimden mahrum kalirlarsa bu hak hukumetin dogrudan gida saglamasini gerektirir Bu hak Nisan 2020 itibariyla 170 devletin taraf oldugu Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme den turetilmistir Sozlesmeyi imzalayan devletler yeterli gida hakkinin hem ulusal hem de uluslararasi duzeyde asamali olarak tam olarak hayata gecirilmesi icin mevcut kaynaklarinin azamisini kullanarak adim atmayi kabul etmektedir Toplam 106 ulkede gida hakki ya cesitli bicimlerde anayasal duzenlemeler yoluyla ya da gida hakkinin korundugu cesitli uluslararasi anlasmalarin yasalarda dogrudan uygulanabilirligi yoluyla uygulanmaktadir 1996 nde hukumetler gida hakkini yeniden teyit etmis ve 2015 yilina kadar 840 milyon olan ac ve yetersiz beslenen insan sayisini yari yariya azaltarak 420 milyona indirmeyi taahhut etmislerdir Ancak bu sayi gectigimiz yillarda artmis ve 2009 yilinda dunya capinda 1 milyardan fazla yetersiz beslenen insanla kotu bir rekora ulasmistir Ayrica gizli aclik cocuklarda bodur bedensel ve zihinsel buyumeye neden olabilen mikro besin eksiklikleri cekenlerin sayisi dunya capinda 2 milyardan fazladir Uluslararasi hukuka gore devletler gida hakkina saygi gostermek bu hakki korumak ve yerine getirmekle yukumlu olsalar da bu insan hakkina ulasmadaki pratik zorluklar dunya genelinde yaygin gida guvensizligi ve Hindistan gibi ulkelerde devam eden davalar ile ortaya konmaktadir Gida ile ilgili en buyuk sorunlarin yasandigi kitalarda Afrika Asya ve Guney Amerika da sadece gida kitligi ve altyapi eksikligi degil ayni zamanda yanlis dagitim ve gidaya yetersiz erisim de soz konusudur Insan Haklari Olcum Girisimi dunyanin dort bir yanindaki ulkelerin gida hakkini gelir duzeylerine gore olcmektedir Dunya capinda gida hakki 2011 2012 itibariyla Bir cerceve yasanin kabul edildi veya hazirlandi 19 Anayasal bir hak olarak acik 23 Anayasal daha genis haklar icinde ortuk veya yonlendirici ilke olarak 41 Uluslararasi anlasmalar yoluyla dogrudan uygulanabilirlik 103 Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme yi onaylayarak taahhut etmistir 160 Bilinen bir gida hakki bulunmuyor Not Ayni ulke birden fazla kategoriye girebilir bir ulkeye verilen renk o ulkenin girdigi en yuksek kategoriye karsilik gelirTanimEkonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme yeterli gida dahil olmak uzere yeterli yasam standardina sahip olma hakki nin yani sira acliktan kurtulma temel hakkini da tanimaktadir Bu iki kavram arasindaki iliski acik degildir Ornegin acliktan kurtulma Genel Yorum 12 nin daha acil ve acil olarak tanimladigi yetersiz beslenme sorunu yasayan ve en uc noktada olen insanlarin sayisi ile olculebilir Yeterli gida hakki cok daha yuksek bir standarttir ve sadece yetersiz beslenme olmamasini degil ayni zamanda guvenlik cesitlilik ve sayginlik dahil olmak uzere gida ile iliskili tum nitelikleri kisacasi aktif ve saglikli bir yasam saglamak icin gereken tum unsurlari icerir Yukaridaki tanimdan esinlenen 2002 yilinda bu tanimi su sekilde yapmistir Tuketicinin ait oldugu halkin kulturel geleneklerine uygun olan ve korkudan uzak fiziksel ve zihinsel bireysel ve kolektif tatmin edici ve onurlu bir yasam saglayan niceliksel ve niteliksel olarak yeterli ve uygun gidaya dogrudan veya finansal satin almalar yoluyla duzenli kalici ve sinirsiz erisim hakki Bu tanim Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme nin ESKHS Genel Yorum Bolumunun 12 maddesinde ayrintili olarak aciklanan tum normatif unsurlari icermektedir Yeterli gida hakki her erkek kadin ve cocugun tek basina veya baskalariyla birlikte her zaman yeterli gidaya veya bu gidayi temin edecek araclara fiziksel ve ekonomik olarak erisebildigi zaman gerceklesmis olur Boyutlar Eski Gida Hakki Ozel Raportoru gida hakkinin uc boyutunu tanimlamistir Erisilebilirlik ya dogrudan verimli topraklardan ya da diger dogal kaynaklardan beslenme olanaklarini ya da gidayi uretim yerinden talebe uygun olarak ihtiyac duyulan yere tasiyabilecek iyi isleyen dagitim isleme ve pazar sistemlerini ifade eder Erisilebilirlik gidaya ekonomik ve fiziksel erisimin garanti altina alinmasi anlamina gelir Bir yandan ekonomik erisim gidanin diger temel ihtiyaclardan odun vermeden yeterli bir beslenme icin uygun fiyatli olmasi gerektigi anlamina gelir Ote yandan hasta cocuk engelli veya yasli gibi fiziksel olarak savunmasiz kisilerin de gidaya erisimi olmalidir Yeterlilik gidanin ornegin yas yasam kosullari saglik meslek cinsiyet kultur ve din dikkate alinarak her bireyin ihtiyaclarini karsilamasi gerektigi anlamina gelir Gida guvenli olmali ve gida zincirinin farkli asamalarinda tagsis ve veya kotu cevresel hijyen ya da uygunsuz isleme yoluyla gida maddelerinin kirlenmesini onlemek icin hem kamusal hem de ozel yollarla yeterli koruyucu onlemler alinmalidir ayrica dogal olarak olusan toksinlerin belirlenmesi ve onlenmesi ya da yok edilmesi icin de ozen gosterilmelidir Ayrica gidaya erisimde ve gidanin teminine yonelik arac ve haklarda irk renk cinsiyet dil yas din siyasi veya diger gorusler ulusal veya sosyal koken mulkiyet dogum veya diger statuler temelinde yapilan her turlu ayrimcilik gida hakkinin ihlalini teskil eder Uzerinde uzlasilmis gida standartlari Gida hakki ile ilgili olarak uluslararasi toplum 1974 1974 Uluslararasi Dunya Gida Guvenligi Taahhudu 1977 1986 ECOSOC 1987 90 sayili Karar 1992 ve 1996 Istanbul Yerlesim Haklari Deklarasyonu gibi ortak kabul goren standartlar da belirlemistir TarihNegatif veya pozitif hak Iki tur insan hakki arasinda geleneksel bir ayrim vardir Bir yanda mudahale edilmediginde saygi goren negatif ya da soyut haklar Diger yanda ise gerceklestirilmesi icin kaynak gerektiren pozitif ya da somut haklar Ancak gunumuzde bu iki tur hak arasinda net bir ayrim yapmanin mumkun olup olmadigi tartisilmaktadir Buna gore gida hakki kisinin kendi eylemleriyle gida elde etme negatif hakki ve gidaya erisememesi durumunda gida tedarik edilme pozitif hakki olarak ikiye ayrilabilir Negatif gida hakki Ingiltere nin 1215 tarihli Magna Carta sinda oldugu gibi erken bir tarihte taninmistir hic kimse gecim araclarindan yoksun birakilacak olcude cezalandirilamaz 1941 den itibaren uluslararasi gelismeler Bu bolum 20 yuzyilin ortalarindan itibaren gida hakkinin olusturulmasi ve uygulanmasiyla ilgili uluslararasi gelismelere genel bir bakis sunmaktadir 1941 ABD Baskani Franklin D Roosevelt konusmasinda ozgurluklerden biri olarak sunlari saydi Yokluk cekmeme ozgurlugu Daha sonra bu ozgurluk 1945 Birlesmis Milletler Sarti nin bir parcasini olusturmustur Madde 1 3 1948 Insan Haklari Evrensel Beyannamesi gida hakkini nin bir parcasi olarak tanimistir Herkes yiyecek giyecek konut tibbi bakim ve gerekli sosyal hizmetler de dahil olmak uzere kendisinin ve ailesinin saglik ve refahina uygun bir yasam duzeyine ve issizlik hastalik sakatlik dulluk yaslilik ya da kendi denetimi disindaki kosullarda gecim sikintisi durumunda guvenlige sahip olma hakkina sahiptir Madde 25 1966 Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi yeterli bir yasam standardina sahip olma hakki ile ilgili olarak Insan Haklari Evrensel Beyannamesini yinelemekte ve buna ek olarak acliktan kurtulma hakkini ozellikle tanimaktadir Sozlesmeye taraf devletler sunlari tanimaktadir herkesin kendisi ve ailesi icin yeterli gida dahil olmak uzere yeterli yasam standardina sahip olma hakki Madde 11 1 ve herkesin acliktan kurtulma temel hakki Madde 11 2 1976 Sozlesme nin yururluge girmesi 1987 Sozlesmenin uygulanmasini denetleyen ve Sozlesmenin daha hukuki bir yorumunu baslatan nin kurulmasi 1999 Komite gida hakkina iliskin olarak Sozlesmeden kaynaklanan cesitli Devlet yukumluluklerini aciklayan 12 No lu Yeterli Gida Hakki baslikli Genel Yorumu kabul etmistir 2009 un kabul edilmesi ve gida hakkinin uluslararasi duzeyde uygulanabilir hale gelmesi 1974 nda nin kabul edilmesi 1988 Gida hakkinin San Salvador Protokolu ile kabul edilmesi 1996 Gida ve Tarim Orgutu FAO Roma da 1996 ni duzenler ve sonucta ortaya cikar 2004 FAO Devletlere gida hakkina iliskin yukumluluklerini nasil uygulayacaklari konusunda rehberlik sunan ni kabul etti Kilavuz ilkelerin hazirlanmasi 2002 nin bir sonucu olarak baslatilmistir 2000 nun gorev alani belirlendi 2000 Hedef 1 de dahil olmak uzere Binyil Kalkinma Hedefleri nin kabul edilmesi 2015 yilina kadar asiri yoksulluk ve acligin ortadan kaldirilmasi 2012 nin 1985 bir sonucu olarak kabul edildi ve gida yardimi konusunda yasal olarak baglayici ilk uluslararasi anlasma oldu Amartya Sen 1998 Nobel Odulu nu kismen modern zamanlardaki kitlik ve kitlesel acligin tipik olarak gida eksikliginin bir urunu olmadigini bunun yerine genellikle gida dagitim aglarindaki sorunlardan veya hukumet politikalarindan kaynaklandigini gosteren calismalari sayesinde kazandi Yasal statuGida hakki uluslararasi insan haklari ve insani hukuk kapsaminda korunmaktadir Uluslararasi hukuk Gida hakki 1948 Insan Haklari Evrensel Beyannamesi nde Madde 25 yeterli yasam standardina sahip olma hakkinin bir parcasi olarak taninmistir ve 1966 Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme Madde 11 2009 gida hakkini uluslararasi duzeyde uygulanabilir hale getirmektedir 2012 yilinda kabul edilerek gida yardimina iliskin yasal olarak baglayici ilk uluslararasi anlasma olmustur Uluslararasi araclar Ayrica 1948 Soykirim Sozlesmesi Madde 2 1951 Multecilerin Statusune Iliskin Sozlesme Madde 20 ve 23 1989 Cocuk Haklari Sozlesmesi Madde 24 2 c ve 27 3 1979 Madde 12 2 veya 2007 Madde 25 f ve 28 1 Bolgesel araclar Gida hakki asagidaki gibi bolgesel belgelerde de taninmaktadir 1988 veya San Salvador Protokolu Madde 12 1990 Afrika Insan ve Halklarin Haklari Sarti dolayli olarak yasam hakki Madde 4 saglik hakki Madde 14 ve ekonomik sosyal ve kulturel kalkinma hakki Madde 22 SERAC v Nijerya 20 Nisan 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde kararina gore 2003 Afrika Insan ve Halklarin Haklari Sartina Ek Afrika da Kadin Haklarina Iliskin Protokol veya Maputo Protokolu Madde 15 Madde 28 Ne Avrupa Insan Haklari Sozlesmesi ne de Avrupa Sosyal Sarti gida hakkindan bahsetmektedir Bircok ulusal anayasada da bu tur araclar bulunmaktadir Yasal olarak baglayici olmayan belgeler Gida hakkiyla ilgili yasal baglayiciligi olmayan cok sayida uluslararasi insan haklari belgesi bulunmaktadir Bunlar arasinda tavsiyeler kilavuz ilkeler kararlar veya bildirgeler yer almaktadir En ayrintili olani 2004 dir Bunlar yeterli gida hakkinin uygulanmasina yardimci olacak pratik bir aractir Gida Hakki Kilavuz Ilkeleri yasal olarak baglayici degildir ancak uluslararasi hukuka dayanir ve Devletlerin Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi nin 11 Maddesi kapsamindaki yukumluluklerini nasil uygulayacaklarina dair sectikleri bir dizi tavsiyedir Son olarak United Nations Food and Agriculture Organization in 1945 Anayasasi nin giris bolumunde su hukum yer almaktadir Bu Anayasayi kabul eden Uluslar beslenme duzeylerini ve yasam standartlarini yukseltmek ve boylece insanligin acliktan kurtulmasini saglamak amaciyla kendi paylarina dusen ayri ve toplu eylemleri ilerleterek ortak refahi tesvik etmeye kararli olarak Diger belgeler 1993 yilinda ABD ve Kanada da gelistirilmistir 1998 yilinda Santa Barbara Kaliforniya ABD de bes kitadan aclikla mucadele uzmanlarinin katilimiyla Gida Hakki Uzerine Uzlasi Stratejisi Konferansi duzenlenmistir 2010 yilinda bir grup ulusal ve uluslararasi kurulus Avrupa Birligi Ortak Tarim Politikasi ni degistirmek icin bir teklif olusturdu 2013 Yeni Ortak Gida ve Tarim Politikasi nin ilk maddesi gidayi sadece bir meta olarak degil evrensel bir insan hakki olarak gormektedir Devlet yukumlulukleriDevletlerin gida hakkiyla ilgili yukumlulukleri uluslararasi hukuk kapsaminda iyi bir sekilde belirlenmistir Devletler Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi ni ICESCR imzalayarak yeterli gida hakkinin asamali olarak tam olarak gerceklestirilmesi icin mevcut kaynaklarinin azami olcude kullanilmasi yonunde adimlar atmayi kabul etmislerdir Ayrica bu baglamda uluslararasi isbirligi ve yardimin temel rolunu de kabul etmislerdir Bu yukumluluk tarafindan yeniden teyit edilmistir i imzalayanlar da gida hakkini ulusal duzeyde uygulamayi taahhut etmislerdir Genel Yorum no 12 de devletlerin yukumlulugunu uc tur olarak yorumlamistir saygi gosterme koruma ve yerine getirme yukumlulugu Saygi gosterme devletlerin insanlarin gidaya erisimini asla keyfi olarak engellememesi gerektigi anlamina gelir Koruma devletlerin isletmelerin veya bireylerin bireyleri yeterli gidaya erisimlerinden mahrum birakmamalarini saglamak icin onlemler almasi gerektigi anlamina gelir Yerine getirme kolaylastirma ve saglama hukumetlerin proaktif bir sekilde insanlarin gida guvenligi de dahil olmak uzere gecimlerini saglayacak kaynaklara ve araclara erisimini ve bunlardan yararlanmasini guclendirmeye yonelik faaliyetlerde bulunmasini gerektirir Savas zamanlari veya dogal afet sonrasi gibi kendi kontrolleri disindaki nedenlerle gruplar veya bireyler gida hakkindan yararlanamiyorsa devletlerin bu hakki dogrudan saglama yukumlulugu vardir Bunlar FAO Konseyi ni kabul ettiginde devletler tarafindan tekrar onaylanmistir Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme ESKHS acliktan kurtulma hakkinin uluslararasi isbirligini gerektirdigini ve uretim tarim ve kuresel tedarik konulariyla ilgili oldugunu kabul etmektedir Madde 11 sunu belirtmektedir Bu Sozlesmeye Taraf Devletler bireysel olarak ve uluslararasi isbirligi yoluyla ozel programlar da dahil olmak uzere gerekli onlemleri alacaklardir a Teknik ve bilimsel bilgiden tam olarak yararlanarak beslenme ilkeleri hakkindaki bilgiyi yayarak ve dogal kaynaklarin en verimli sekilde gelistirilmesi ve kullanilmasini saglayacak sekilde gelistirerek veya reforme ederek gida uretimi muhafazasi ve dagitimi yontemlerini iyilestirmek b Hem gida ithal eden hem de gida ihrac eden ulkelerin sorunlarini dikkate alarak dunya gida arzinin ihtiyaca gore adil bir sekilde dagitilmasini saglamak Gida hakki standartlarinin ulusal duzeyde uygulanmasinin ulusal anayasalar yasalar mahkemeler kurumlar politikalar ve programlar ile balikcilik arazi hassas gruplara odaklanma ve kaynaklara erisim gibi cesitli gida guvenligi konulari uzerinde sonuclari vardir Gida hakkinin asamali olarak gerceklestirilmesine iliskin ulusal stratejiler dort islevi yerine getirmelidir Yeterli gida hakkina tekabul eden yukumlulukleri tanimlayin bunlar ister devletin ister ozel aktorlerin yukumlulukleri olsun Faaliyetleri ve programlari gida hakkinin hayata gecirilmesini etkileyebilecek farkli hukumet birimleri arasindaki koordinasyonu iyilestirmek Belirli hedeflere hangi zaman dilimi icinde ulasilmasi gerektigini tanimlayan ideal olarak olculebilir gostergelerle iliskilendirilmis hedefler belirleyin yeni yasama girisimlerinin veya politikalarinin hak uzerindeki etkisini guvence altina alan bir mekanizma saglar kaynak belirtilmeli Uluslararasi Gida hakki tum Devletlere sadece kendi ulusal topraklarinda yasayan kisilere karsi degil ayni zamanda diger Devletlerin nufuslarina karsi da yukumlulukler getirmektedir Gida hakki ancak hem ulusal hem de uluslararasi yukumluluklere uyuldugu takdirde gerceklesir Bir yanda uluslararasi ortamin ve ozellikle iklim degisikliginin yetersiz beslenme ve gida guvensizligi uzerindeki etkisi vardir Ote yandan uluslararasi toplum ancak ulusal duzeyde yasal cerceveler ve kurumlar olusturuldugu takdirde katkida bulunabilir Ayrimcilik yapmama Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi nin 2 2 maddesi uyarinca hukumetler gida hakkinin cinsiyet renk irk yas dil din siyasi veya diger gorusler ulusal veya sosyal koken mulkiyet dogum veya diger statuler nedeniyle ayrimcilik yapilmaksizin kullanilacagini kabul etmistir kirsal baglamda kadin ciftciler de dahil olmak uzere dezavantajli ve marjinallestirilmis ciftcilere ozel onem verilmesi gerektigini vurgulamaktadir Dunya capinda benimsenmeCerceve yasa Gida hakkina iliskin cerceve yasalar gelistirmekte olan veya kabul etmis olan ulkeler 19 Bir cerceve yasa kabul edildi 10 Bir cerceve yasanin hazirliyor 9 Cerceve kanun sektorler arasi sorunlari ele almak icin kullanilan bir yasama teknigidir Cerceve kanunlar genel yukumlulukler ve ilkeler ortaya koydugu icin anayasal bir hukumden daha spesifiktir Bununla birlikte yetkili makamlar ve ozel tedbirleri belirlemek zorunda olan ilave mevzuat alinmalidir Cerceve yasalarin kabul edilmesi Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Komitesi tarafindan gida hakkina iliskin ulusal stratejinin uygulanmasinda onemli bir arac olarak tavsiye edilmistir Gida guvenligi veya gida hakkina iliskin cerceve yasalari kabul etmis on ulke ve gelistirmekte olan dokuz ulke bulunmaktadir Bu gelismenin onumuzdeki yillarda artmasi muhtemeldir Genellikle gida hakki yasalari yerine gida guvenligi yasalari olarak bilinirler ancak etkileri genellikle benzerdir Cerceve yasanin avantajlari arasinda hakkin iceriginin ve kapsaminin daha ayrintili olarak belirlenebilmesi devletin ve ozel aktorlerin yukumluluklerinin ayrintili olarak ortaya konabilmesi uygun kurumsal mekanizmalarin olusturulabilmesi ve cozum yollarina iliskin haklarin saglanabilmesi yer almaktadir Cerceve yasalarin diger avantajlari arasinda hukumetin hesap verebilirligini guclendirmek izleme yapmak kamu gorevlilerinin rollerini anlamalarina yardimci olmak mahkemelere erisimi iyilestirmek ve idari basvuru mekanizmalari saglamak sayilabilir Bununla birlikte mevcut cerceve yasadaki yukumlulukler ve cozum yollarina iliskin hukumler her zaman cok kapsamli degildir ve gida hakkinin uygulanabilirligine ne kattiklari da her zaman acik degildir 2011 yili itibariyla asagidaki on ulke gida guvenligi veya gida hakki konusunda bir cerceve yasa kabul etmistir Arjantin Bolivya Brezilya Ekvador El Salvador Guatemala Endonezya Nikaragua Peru ve Venezuela Ayrica 2011 yilinda su dokuz ulke gida guvenligi veya gida hakki konusunda bir cerceve yasa hazirliyordu Honduras Hindistan Malavi Meksika Mozambik Paraguay Guney Afrika Tanzanya ve Uganda Son olarak El Salvador Nikaragua ve Peru cerceve yasalarini guncellemek degistirmek veya guclendirmek icin taslak hazirlamaktadir Anayasal Acik anayasal gida hakkina sahip ulkeler 23 Ayri ve tek basina bir hak olarak taninmaktadir 9 Nufusun belirli bir kesimi bu hakka sahiptir 10 Yeterli bir yasam standardi yasam kalitesi kalkinma veya calisma hakkina iliskin bir insan hakkinin parcasi olarak taninmaktadir 7 Not Brezilya da her ucu Guney Afrika da ise ilk ikisi bulunmaktadir her kategoriye dahil edilmislerdir ancak toplam icin bir kez sayilmislardir Anayasal gida hakkinin daha genis haklar icinde ortuk olarak yer aldigi veya direktif ilkeler icinde acik oldugu ulkeler 41 Daha genis anayasal haklar icinde ortulu olarak taninnmaktadir 31 Acik anayasal yonerge ilkesi olarka taninmaktadir 13 Not Etiyopya Malavi ve Pakistan her iki kategoride de yer almaktadir her kategoriye dahil edilmislerdir ancak toplam icin bir kez sayilmislardir Anayasalarin gida hakkini ya da bu hakkin bazi yonlerini dikkate almasinin cesitli yollari vardir 2011 yili itibariyla 56 anayasa gida hakkini su ya da bu sekilde korumaktadir Anayasal tanimanin uc ana kategorisi sunlardir acik bir hak olarak daha genis insan haklari icinde zimni olarak ya da direktif ilkesinin bir parcasi olarak Bunlara ek olarak diger insan haklari yargi tarafindan yorumlandiginda hak dolayli olarak da taninabilir Acik sekilde bir hak olarak tanimlayan ulkeler Ilk olarak gida hakki 23 ulkede acikca ve dogrudan kendi basina bir hak olarak veya daha genis bir insan hakkinin parcasi olarak taninmistir Uc farkli bicim ayirt edilebilir 1 Asagidaki dokuz ulke gida hakkini ayri ve tek basina bir hak olarak tanimaktadir Bolivya Brezilya Ekvador Guyana Haiti Kenya Guney Afrika Gecici Protokol de Nepal Anayasasi olarak ve Nikaragua acliktan ozgurluk olarak 2 Nufusun belirli bir kesimi icin gida hakki on ulkede taninmistir Cocuklarin gida hakkina iliskin hukumler su ulkelerin anayasalarinda yer almaktadir Brezilya Kolombiya Kuba Guatemala Honduras Meksika Panama Paraguay ve Guney Afrika Yerli cocuklarin gida hakki Kosta Rika anayasasinda koruma altina alinmistir Rica Son olarak tutuklu ve mahkumlarin yemek hakki Guney Afrika anayasasinda da taninmistir 3 Bes ulke gida hakkini yeterli yasam standardi yasam kalitesi veya kalkinma hakkinin bir parcasi olarak acikca tanimaktadir Belarus Kongo Malavi Moldova ve Ukrayna iki ulke ise calisma hakkinin bir parcasi olarak tanimaktadir Brezilya ve Surinam Macaristan Temel Kanunu nun XX maddesi gida hakkini saglik hakkinin bir parcasi olarak kabul etmektedir Ortuk veya yonlendirici ilke olarak Ikinci olarak asagidaki 31 ulke gida hakkini daha genis insan haklari kapsaminda zimnen tanimaktadir Ermenistan Azerbaycan Belcika Bolivya Burundi Kambocya Cek Cumhuriyeti Kongo Kosta Rika Kibris Ekvador El Salvador Ekvator Ginesi Eritre Etiyopya Finlandiya Gurcistan Almanya Gana Guatemala Gine Kirgizistan Malavi Hollanda Pakistan Peru Romanya Isvicre Tayland Turkiye Venezuela Ucuncu olarak asagidaki on uc ulke anayasalarinda gida hakkini yonlendirici bir ilke veya hedef olarak acikca tanimaktadir Banglades Brezilya Etiyopya Hindistan Iran Malavi Nijerya Panama Papua Yeni Gine Pakistan Sierra Leone Sri Lanka Uganda Uluslararasi hukuk yoluyla uygulanabilir Gida hakkinin tanindigi uluslararasi hukuku onaylayan ve ayni zamanda uluslararasi hukukun birincil veya ulusal hukuka esit oldugu ulkeler 103 Direct applicability and 95 Direct applicability and 2 Direct applicability and 5 Bazi ulkelerde uluslararasi antlasmalar ulusal mevzuattan daha yuksek veya ona esit bir statuye sahiptir Sonuc olarak gida hakki soz konusu ulkenin hakkin tanindigi bir antlasmaya uye olmasi halinde uluslararasi antlasmalar yoluyla dogrudan uygulanabilir Bu tur anlasmalar arasinda Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme ICESCR CEDAW ve CRC Gida hakkinin anayasalarinda zimnen veya acikca tanindigi ulkeler haric tutuldugunda bu hak en az 51 ulkede daha uluslararasi antlasmalar yoluyla dogrudan uygulanmaktadir ICESCR araciligiyla taahhut ICESCR Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi ne taraf olan ulkeler yeterli beslenmeyi garanti altina almak icin bu yonde yasal duzenlemeler yapmak da dahil olmak uzere her seyi yapmak zorundadir Sozlesme 77 den fazla ulkede ulusal mevzuatin bir parcasi haline gelmistir Bu ulkelerde Sozlesme de yer alan gida hakkina iliskin hukumler mahkemelerde ileri surulebilmektedir Bu durum Arjantin de saglik hakki konusunda gerceklesmistir Uluslararasi Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Sozlesmesini 160 onaylayarak gida hakkini taahhut eden ulkeler 8 u onayladi Ratified the 160 Not Istege bagli protokolun tum taraflari ayni zamanda sozlesmenin de uyesidir Bununla birlikte vatandaslar genellikle Sozlesmeyi kullanarak dava acamazlar ancak bunu yalnizca ulusal hukuk kapsaminda yapabilirler Eger bir ulke bu tur yasalar cikarmazsa devlet sozlesmeyi ihlal etmis olsa bile vatandasin tazminat hakki yoktur Sozlesmenin uygulanmasi araciligiyla izlenmektedir Toplamda 160 ulke Sozlesmeyi onaylamistir Diger 32 ulke sozlesmeyi onaylamamistir ancak bunlardan 7 si sozlesmeyi imzalamistir Istege bagli protokol Devletler nu imzalayarak nin Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklar Uluslararasi Sozlesmesi Ihtiyari Protokolu nu alma ve degerlendirme yetkisini tanimis olurlar Sozlesme kapsamindaki haklarinin ihlal edildigini iddia eden bireylerden veya gruplardan gelen sikayetleri almak ve degerlendirmekle gorevlidir Ancak sikayetcilerin tum ic hukuk yollarini tuketmis olmalari gerekir Komite inceleyebilir icin calisir Sozlesme nin agir veya sistematik bir sekilde ihlal edilmesi durumunda asagidaki hususlari davet edebilir Taraf Devleti isbirligine davet edebilir ve son olarak yillik raporuna yargilama sonuclarinin ozet bir aciklamasini ekleyebilir Asagidaki yedi ulke Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesmenin Ihtiyari Protokolunu onaylamistir Bolivya Bosna Hersek Ekvador El Salvador Mogolistan Slovakya ve Ispanya Ayrica 32 ulke de ihtiyari protokolu imzalamistir Gida hakkina ulasmak icin mekanizmalarGida Hakki Ozel Raportoru Sayin De Schutter gida hakkinin ulusal stratejilere ve kurumlara donusturulebilmesi icin yasalarda yer almasi cagrisinda bulunmustur Ayrica arazi kullanicilarinin ozellikle de azinlik ve savunmasiz gruplarin haklarini korumalarini tavsiye etmistir Ayrica mega kalkinma projeleri karsisinda tariminin desteklenmesini ve agroekolojik uygulamalara buyuk gecisler yoluyla toprak ve su bozulmasinin durdurulmasini tavsiye etti BM uzmani son olarak artan obezite ile mucadele etmek icin bir strateji benimsenmesini onerdi Birlesmis Milletler in Yeterli Gida Hakkina iliskin 11 Maddesi cesitli uygulama mekanizmalari onermektedir Madde yeterli gida hakkini uygulamak icin en uygun yol ve araclarin kacinilmaz olarak bir Devletten digerine onemli olcude farklilik gosterecegini kabul etmektedir Her Devlet kendi yaklasimini secmelidir ancak Sozlesme acikca her taraf Devletin herkesin acliktan kurtulmasini ve mumkun olan en kisa surede yeterli gida hakkindan yararlanabilmesini saglamak icin gerekli her turlu adimi atmasini gerektirmektedir Madde gida hakkinin hesap verebilirlik seffaflik halkin katilimi ademi merkeziyetcilik yasama kapasitesi ve yargi bagimsizligi ilkelerine tam uyum gerektirdigini vurgulamaktadir Gida hakkinin uygulanmasina yonelik strateji acisindan Madde Devletlerden gida uretimi ve islenmesi gida depolama perakende dagitim pazarlama ve tuketimi de dahil olmak uzere gida sisteminin tum yonlerine iliskin kritik sorunlari belirlemelerini ve ele almalarini istemektedir Uygulama stratejisi gida dukkanlarina ve perakende agina veya alternatif olarak gida yetistirme kaynaklarina erisimde ayrimciligin onlenmesi ihtiyacina ozellikle dikkat etmelidir Devletler insanlarin gida kaynaklarini koruma yukumluluklerinin bir parcasi olarak ozel sektor ve sivil toplum faaliyetlerinin gida hakki ile uyumlu olmasini saglamak icin uygun adimlari atmalidir Madde bir Devletin ekonomik uyum sureci ekonomik durgunluk iklim kosullari veya diger faktorlerden kaynaklanan ciddi kaynak kisitlamalariyla karsi karsiya kaldigi her durumda yeterli gida hakkinin ozellikle savunmasiz nufus gruplari ve bireyler icin yerine getirilmesini saglamak icin onlemler alinmasi gerektigini belirtmektedir Diger haklarla iliskisi Tum insan haklarinin karsilikli bagimliligi ve bolunmezligi fikri Birlesmis Milletler in kurucu ilkelerinden biriydi Bu 1993 nda tum insan haklari evrenseldir bolunemez ve birbirine baglidir ve birbiriyle iliskilidir seklinde kabul edilmistir Gida hakki ozellikle asagidaki insan haklariyla baglantili olarak degerlendirilmektedir yasam hakki mulkiyet hakki ifade ozgurlugu bilgi edinme ozgurlugu egitim hakki orgutlenme ozgurlugu ve Diger ilgili haklar sunlardir ve Ornegin ICESCR nin uygulanmasini denetleyen Komite ye gore diger insan haklarinin gerceklestirilmesi icin bir on kosuldur Yeterli gidaya sahip olmak icin yeterli suya sahip olma ihtiyaci ozellikle koylu ciftcilerin durumunda acikca gorulmektedir Gida hakkinin gerceklestirilmesi icin tarim icin surdurulebilir su kaynaklarina erisimin saglanmasi gerekmektedir Bu durum gecimlik tarim icin daha da guclu bir sekilde gecerlidir Ayrica bakinizGida guvenligi Kitlik Aclik Dunya Gida Programi Uluslararasi Tarimsal Kalkinma Fonu Bolgesel politika BeslenmeNotlarDipnotlar Genel Yorumlar yasal olarak baglayici degildir ancak bu antlasmaya Taraf Devletler icin yasal olarak baglayici olan ICESCR nin yetkili yorumudur Atiflar a b c d e Knuth 2011 a b c d United Nations Treaty Collection 2012a a b c United Nations Treaty Collection 2012b a b c d e f g Ziegler 2012 Gida hakki nedir a b c d e f g h i j k l m Special Rapporteur on the Right to Food 2012a Gida Hakki International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 1966 madde 2 1 11 1 ve 23 a b c Knuth 2011 32 Ahluwalia 2004 12 Westcott Catherine and Nadia Khoury and CMS Cameron McKenna The Right to Food Advocates for International Development Ekim 2011 http a4id org sites default files user Right 20to 20Food 20Legal 20Guide pdf 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Aadhaar vs Right to food 2 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Mayis 2023 Ahluwalia 2004 iii Human Rights Measurement Initiative Ulkelerin insan haklari performansini takip eden ilk kuresel girisim humanrightsmeasurement org 8 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Mart 2022 Right to food HRMI Rights Tracker rightstracker org Ingilizce 24 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Mart 2022 a b c d e f Committee on Economic Social and Cultural Rights 1999 Special Rapporteur on the Right to Food 2008 para 17 Gida Hakki Ozel Raportoru 2012a da alintilanmistir Committee on Economic Social and Cultural Rights 1999 para 6 Ahluwalia 2004 dipnot 23 a b Food and Agriculture Organization 2002 Magna Carta ya giden yol a b Special Rapporteur on the Right to Food 2010a 4 a b Ahluwalia 2004 10 a b Gida ve Tarim Orgutu 2012b Special Rapporteur on the Right to Food 2012a Mandate Steele Jonathan 19 Nisan 2001 The Guardian Profile Amartya Sen The Guardian Londra 29 Mart 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Mayis 2023 Ahluwalia 2004 10 12 a b Ahluwalia 2004 gibi cok cesitli uluslararasi belgelerde de taninmaktadir 11 Afrika Insan ve Halklarin Haklari Komisyonu para 64 66 s 26 The International Food Security Treaty Association 2012 The International Food Security Treaty Association 2012 IFST Hakkinda Proposal for a New Bu yuzyilin zorluklarini karsilayan Avrupa Tarim ve Gida politikasi 2010 International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 1966 article 2 1 11 1 and 23 Ziegler 2012 What is the right to food Committee on Economic Social and Cultural Rights 1999 Committee on Economic Social and Cultural Rights 1999 para 7 Knuth 2011 30 a b c d e f g Knuth 2011 30 1 Committee on Economic Social and Cultural Rights 1999 para 29 cited in a b c d Knuth 2011 14 Knuth 2011 14 36 a b c Knuth 2011 21 https jak ppke hu uploads articles 12332 file Kovacs Julcsi tezisak pdf 14 Subat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde a b Knuth 2011 35 6 Knuth 2011 23 32 Golay 2006 21 ayrica bkz Golay 2006 27 8 Gida ve Tarim Orgutu 2002 Ahluwalia 2004 20 Optional Protocol to the International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 2008 Madde 1 Optional Protocol to the International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 2008 Madde 2 Optional Protocol to the International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 2008 Madde 3 Optional Protocol to the International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 2008 Madde 8 Optional Protocol to the International Covenant on Economic Social and Cultural Rights 2008 Madde 7 Opsiyonel Protokol Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme 2008 Madde 11 De Schutter 2012 para 3 Ahluwalia 2004 14 Golay 2006 13 Committee on Economic Social and Cultural Rights 2002 para 1 Kaynakca 20 Subat 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Ahluwalia Pooja 2004 PDF Insan Haklari ve Kuresel Adalet Merkezi Calisma Belgesi No 8 2004 New York NYU Hukuk Fakultesi 16 Ekim 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi 1999 Birlesmis Milletler 5 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gecersiz olu url canli yardim 2002 Birlesmis Milletler 2 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gecersiz olu url canli yardim Res 2000 10 Birlesmis Milletler Bilinmeyen parametre Tarih gormezden gelindi tarih kullanimi oneriliyor yardim 2012 Bitmemis ilerleme BM uzmani gelismekte olan ulkelerdeki gida sistemlerini inceliyor PDF Cenevre BM Insan Haklari Yuksek Komiserligi 29 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan PDF Gida ve Tarim Orgutu 2002 Dunya Gida Zirvesi Bes yil sonra Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 14 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gida ve Tarim Orgutu 2012a Gida Hakkinin Anayasal Korunmasi Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 23 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan erisim tarihi 21 Mayis 2012 Gida ve Tarim Orgutu 2012b Hukuk Burosu Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 13 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gida ve Tarim Orgutu 2012c Gida Hakki Bilgi Merkezi Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 4 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan Gida ve Tarim Orgutu 2012d Gonullu Kilavuz Ilkelerin Arka Plani Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 23 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan Golay C 2006 M Ozden PDF Avrupa Ucuncu Dunya Merkezi CETIM Insan Haklari Programi serisinin bir parcasi Avrupa Ucuncu Dunya Merkezi CETIM 25 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Insan Haklari Konseyi 2007 Gida Hakki Ozel Raportorunun Yetki Alani Karar A HRC 6 L 5 Rev 1 Insan Haklari Konseyi Ekonomik Sosyal ve Kulturel Haklara Iliskin Uluslararasi Sozlesme Birlesmis Milletler 1966 Uluslararasi Gida Guvenligi Anlasmasi Dernegi 2012 Uluslararasi Gida Guvenligi Anlasmasi 28 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan erisim tarihi 21 Mayis 2012 Knuth Lidija 2011 Dunya Genelinde Gida Hakkinin Anayasal ve Yasal Korunmasi Margret Vidar Roma Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Orgutu 14 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan PDF PDF INRA Dijon 12 Temmuz 2010 13 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Gida Hakki Kampanyasi 2012 Kampanyaya Kisa Bir Giris 5 Subat 2012 tarihinde kaynagindan Locke John 1689 Iki Hukumet Incelemesi 2 PDF Birlesmis Milletler 2008 16 Eylul 2012 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi 2008 PDF Insan Haklari Konseyi 4 Mart 2012 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi 2010a Gida hakki yaklasimiyla aclikla mucadele eden ulkeler Afrika Latin Amerika ve Guney Asya da gida hakkinin ulusal olcekte uygulanmasinda onemli ilerlemeler kaydedilmistir Brifing Notu 01 PDF 27 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan PDF 2012a Birlesmis Milletler Gida Hakki Ozel Raportoru Olivier De Schutter in web sitesi 25 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan erisim tarihi 24 Mayis 2012 Birlesmis Milletler Antlasma Koleksiyonu 2012a Birlesmis Milletler 11 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gecersiz olu url canli yardim Birlesmis Milletler Antlasma Koleksiyonu 2012b Birlesmis Milletler 18 Temmuz 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Gecersiz olu url canli yardim 2012 18 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Dis baglantilarBirlesmis Milletler Gida Hakki Ozel Raportoru 25 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Uluslararasi Gida Guvenligi Anlasmasi Dernegi 6 Subat 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde Web sitesi BM Gida Hakki Eski Raportoru Jean Ziegler 18 Mayis 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde BM Gida ve Tarim Orgutu Gida Hakki 23 Kasim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Gida Hakki 7 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde on Humanium Gida Hakki Kuresel ve Yerel Bir Panel Tartismasi 12 Kasim 2013 22 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde Hunter College Roosevelt House Kamu Politikalari Enstitusu Erisim tarihi 2020 01 12