Çemçemal Muharebesi, 1774-1779 Osmanlı-İran Savaşı'nda evre.
Çemçemal Muharebesi | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
1774-1779 Osmanlı-İran Savaşı | |||||||
![]() Osmanlı Memluk atlısı | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
![]() | | ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
![]() | * Babanlı Mehmed Paşa | ||||||
Güçler | |||||||
3.000 | 12.000 | ||||||
Kayıplar | |||||||
Hafif | 4-5.000 ölü * dahil çok sayıda esir ve yaralı |
Baban Mutasarrıfı komutasındaki Osmanlı birliği, 1774 Kasım ayında (İran hâkimi Kerim Han'ın kayınbiraderi) komutasındaki İran ordusunu Çemçemal'de büyük bir yenilgiye uğrattı.
Muharebe öncesi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5bUwyWmxMMEZzYVY5TmRYSmhaRjlMYUdGdVgxcGhibVF1Y0c1bi5wbmc=.png)
Kölemen kökenli Bağdat Valisi Ömer Paşa eyalete şeklen bağlı olan ve son dönemde Zend Hanedanı'nın Erdelan Valisi Hüsrev Han'a yakınlık gösteren Baban Emirliği'nin içişlerine daha fazla karışmaya başladı ve nihayetinde 1774 başında Mehmed Paşa'yı azlederek yerine Abdullah Paşa'yı atadı. Bunun üzerine Mehmed Paşa da İran egemenliğindeki Erdelan'a sığındı. Aynı dönemde, Kerim Han, 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan yenilgiyle ayrılmış Osmanlı İmparatorluğu'na saldırı olanağı arıyordu. Gerek Mehmed Paşa'nın İran'a iltica ederek yardım istemesi, gerek Bağdat Valisi Ömer Paşa'nın Necef ve Kerbela'yı ziyaret eden İranlı hacıları taciz ettiği iddiaları Kerim Han Osmanlı Devleti'ne savaş açma gerekçelerini vermiş oldu.
Muharebe
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFMUwwdDFjbVJwYzJoZmMzUmhkR1Z6WHpFNE16VXVjRzVuTHpJeU1IQjRMVXQxY21ScGMyaGZjM1JoZEdWelh6RTRNelV1Y0c1bi5wbmc=.png)
Kerim Han, kayınbiraderi komutasında 10.000 askerden oluşan bir orduyu 1774 Ekim ayında Erdelan'a gönderdi. Yolda yaklaşık (firarî) Mehmed Paşa'ya bağlı yaklaşık 2.000 askeri de bünyesine katan İran ordusu Kasım ayında Osmanlı-İran sınırını geçerek Baban Emirliği'ne girdi.
Bağdat Valisi Ömer Paşa ise Basra Mütesellimi Süleyman Ağa'nın Zend Hanedanı'nın başkenti Şiraz'daki casusları aracılığıyla sözkonusu saldırı planından haberdar olduğundan Baban Mutasarrıflığını devralmış 'ya (firarî Mehmed Paşa'nın kardeşi) takviye gönderebilmişti.
Ahmed Paşa takviyelerle birlikte yaklaşık 3.000 askerden oluşan birliğiyle İran ordusunu Çemçemal mevkiinde karşıladı. Sayı üstünlüklerini dikkate alarak taarruza geçen İranlılar başlangıçta Osmanlı birliğini geriletseler de, 'ın fazla özgüvenle şahsen taarruzun başına geçerek Osmanlı birliklerinin merkezine yönelmesi, muharebenin kaderini değiştirdi. 'ın atından düşürülerek esir edilmesi üzerine İran birliklerinde önce idare kayboldu, ardından başlayan çözülme ise daha sonra bozguna dönüştü. Yaklaşık dört saat süren muharebenin sonucunda yaklaşık 4-5.000 ölü veren İran ordusu hezimete uğradı Ali Murad Han’ın yanı sıra, 12 komutan da Osmanlılarca esir alınmış, ayrıca 3 top ele geçirilmişti.
Muharebe sonrası
Kerim Han bu yenilgiye sinirlenerek kardeşi Sadık Han komutasında 20.000 kişilik (bazı kaynaklarda 30.000) bir orduyu Basra üzerine, 20.000 kişilik ikinci bir orduyu ise Bağdat civarına gönderdi. Bağdat civarındaki ordu bölgedeki Osmanlı birliklerini teyakkuz halinde tutarken, Sadık Han komutasındaki ordu ise 1775 Mart ayında Huveyze'dan çıkarak Nisan ayında Basra'yı kuşattı.
Osmanlı İmparatorluğu tarafından bu gelişmeler üzerine, İran'a resmen savaş açmadıysa da (savaş Basra'nın 16 Nisan 1776'da işgalinin öğrenilmesi üzerine 2 Mayıs 1776'da açılacaktır), Kerim Han'a karşı önlemler ve Erzurum Valisi komutasında bir ordu oluşturulması ve İranlılarla yapılacak savaşa hazır olunması gerektiği hususunda bölge idarecilerine hüküm gönderildi.
Kaynakça
- ^ "Zand Dynasty", Richard N. Frye, The Oxford Encyclopedia of the Islamic World, Oxford University Press (2009), s.90
- ^ "Karim Khan Zand: A History of Iran, 1747-1779", John R. Perry, University of Chicago Press (2015), s.186
- ^ "Osmanlı Tarihi", İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Türk Tarih Kurumu, Ankara (1994), c.4/1, s.459.
- ^ "Commerce et Luttes de Pouvoir dans le Golfe 1620-1820" (Fransızca), Sultan bin Mohammedal-Qasimi, Al Qasimi Publications, Abu Dabi (1999), s.330
- ^ XIX. Yüzyılın ilk yarısında Osmanlı-İran Siyasî İlişkileri (1774-1848), Sıtkı Uluerler, Fırat Üniversitesi, Elazığ (2009), s.53
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Cemcemal Muharebesi 1774 1779 Osmanli Iran Savasi nda evre Cemcemal Muharebesi1774 1779 Osmanli Iran SavasiOsmanli Memluk atlisiTarihKasim 1774BolgeCemcemal IrakSonucKesin Osmanli zaferiTaraflarOsmanli DevletiZend HanedaniKomutanlar ve liderler esir Babanli Mehmed PasaGucler3 00012 000KayiplarHafif4 5 000 olu dahil cok sayida esir ve yarali Baban Mutasarrifi komutasindaki Osmanli birligi 1774 Kasim ayinda Iran hakimi Kerim Han in kayinbiraderi komutasindaki Iran ordusunu Cemcemal de buyuk bir yenilgiye ugratti Muharebe oncesiAli Murad Han Kolemen kokenli Bagdat Valisi Omer Pasa eyalete seklen bagli olan ve son donemde Zend Hanedani nin Erdelan Valisi Husrev Han a yakinlik gosteren Baban Emirligi nin icislerine daha fazla karismaya basladi ve nihayetinde 1774 basinda Mehmed Pasa yi azlederek yerine Abdullah Pasa yi atadi Bunun uzerine Mehmed Pasa da Iran egemenligindeki Erdelan a sigindi Ayni donemde Kerim Han 1768 1774 Osmanli Rus Savasi ndan yenilgiyle ayrilmis Osmanli Imparatorlugu na saldiri olanagi ariyordu Gerek Mehmed Pasa nin Iran a iltica ederek yardim istemesi gerek Bagdat Valisi Omer Pasa nin Necef ve Kerbela yi ziyaret eden Iranli hacilari taciz ettigi iddialari Kerim Han Osmanli Devleti ne savas acma gerekcelerini vermis oldu MuharebeOsmanlilara bagli Baban Emirligi ve Iranlilara bagli Erdelan vilayeti Kerim Han kayinbiraderi komutasinda 10 000 askerden olusan bir orduyu 1774 Ekim ayinda Erdelan a gonderdi Yolda yaklasik firari Mehmed Pasa ya bagli yaklasik 2 000 askeri de bunyesine katan Iran ordusu Kasim ayinda Osmanli Iran sinirini gecerek Baban Emirligi ne girdi Bagdat Valisi Omer Pasa ise Basra Mutesellimi Suleyman Aga nin Zend Hanedani nin baskenti Siraz daki casuslari araciligiyla sozkonusu saldiri planindan haberdar oldugundan Baban Mutasarrifligini devralmis ya firari Mehmed Pasa nin kardesi takviye gonderebilmisti Ahmed Pasa takviyelerle birlikte yaklasik 3 000 askerden olusan birligiyle Iran ordusunu Cemcemal mevkiinde karsiladi Sayi ustunluklerini dikkate alarak taarruza gecen Iranlilar baslangicta Osmanli birligini geriletseler de in fazla ozguvenle sahsen taarruzun basina gecerek Osmanli birliklerinin merkezine yonelmesi muharebenin kaderini degistirdi in atindan dusurulerek esir edilmesi uzerine Iran birliklerinde once idare kayboldu ardindan baslayan cozulme ise daha sonra bozguna donustu Yaklasik dort saat suren muharebenin sonucunda yaklasik 4 5 000 olu veren Iran ordusu hezimete ugradi Ali Murad Han in yani sira 12 komutan da Osmanlilarca esir alinmis ayrica 3 top ele gecirilmisti Muharebe sonrasiKerim Han bu yenilgiye sinirlenerek kardesi Sadik Han komutasinda 20 000 kisilik bazi kaynaklarda 30 000 bir orduyu Basra uzerine 20 000 kisilik ikinci bir orduyu ise Bagdat civarina gonderdi Bagdat civarindaki ordu bolgedeki Osmanli birliklerini teyakkuz halinde tutarken Sadik Han komutasindaki ordu ise 1775 Mart ayinda Huveyze dan cikarak Nisan ayinda Basra yi kusatti Osmanli Imparatorlugu tarafindan bu gelismeler uzerine Iran a resmen savas acmadiysa da savas Basra nin 16 Nisan 1776 da isgalinin ogrenilmesi uzerine 2 Mayis 1776 da acilacaktir Kerim Han a karsi onlemler ve Erzurum Valisi komutasinda bir ordu olusturulmasi ve Iranlilarla yapilacak savasa hazir olunmasi gerektigi hususunda bolge idarecilerine hukum gonderildi Kaynakca Zand Dynasty Richard N Frye The Oxford Encyclopedia of the Islamic World Oxford University Press 2009 ISBN 978 0 19 530513 5 s 90 Karim Khan Zand A History of Iran 1747 1779 John R Perry University of Chicago Press 2015 s 186 Osmanli Tarihi Ismail Hakki Uzuncarsili Turk Tarih Kurumu Ankara 1994 c 4 1 s 459 Commerce et Luttes de Pouvoir dans le Golfe 1620 1820 Fransizca Sultan bin Mohammedal Qasimi Al Qasimi Publications Abu Dabi 1999 s 330 XIX Yuzyilin ilk yarisinda Osmanli Iran Siyasi Iliskileri 1774 1848 Sitki Uluerler Firat Universitesi Elazig 2009 s 53