Bu madde, ; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur.Ağustos 2022) ( |
Façetalı çakıl (rüzgar yönlü taş) rüzgar tarafından tahrik edilen kum veya buz kristalleri ile aşınmış, çekirdeksiz, kazınmış, yivli veya cilalanmış bir kayadır. Bu jeomorfik özellikler en tipik olarak rüzgarın parçacık taşınmasına müdahale edecek çok az bitki örtüsünün olduğu kurak ortamlarda bulunur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsbUwxZGxhWE56WlY5WEpVTXpKVUpEYzNSbExtcHdaeTh5TWpCd2VDMVhaV2x6YzJWZlZ5VkRNeVZDUTNOMFpTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Oluşumu
Sık sık kuvvetli rüzgarların olduğu ve sabit fakat ezici olmayan bir kum kaynağı olan yerlerde de görülür. Façetalı çakıllar; Mısır'daki Farafra vahası yakınlarındaki beyaz çölün ana özellikleri gibi göz alıcı doğal heykellere aşınabilir. Orta derecede uzun boylu, izole Kaya mostralarında, Çıkıntı kum taneciklerinin aşındığında mantar şeklindeki kaya sütunları oluşabilir. Bunun nedeni, kuvvetli rüzgarlarda dahi kum tanelerinin sürekli havada tutulamamasıdır. Bunun yerine, parçacıklar zeminde zıplarlar, nadiren yeryüzünün birkaç metre yukarısından Daha Yükseğe ulaşırlar.
Zamanla, Zıplayan kum taneleri, daha büyük, daha az aşınmış bir kapak bırakarak, bir façetalı çakıl'ın alt kısımlarını aşındırabilir. Bu nedenle Ortaya çıkan formlar genellikle fantastik taş mantarlara benzer. Çöl kaldırımını oluşturanlar gibi bireysel taşlar genellikle aynı rüzgarla çalışan işlemlerin kayayı yavaşça aşındırdığı oluklu, kazınmış veya cilalı yüzeylerde bulunur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJeEwxZHBibVJyWVc1MFpYSXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVmRwYm1ScllXNTBaWEl1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Kesme yüzeylerinin sayısı ve oluşumu ile tek kenarlı, çift kenarlı ve çok kenarlı ayırt edilir, ancak düzensiz şekiller de çok yaygındır. Birden fazla kenar oluşur bunların sebepleri ise şunlardır :
- Farklı yönlerden gelen rüzgarlar kayayı farklı yönlerden öğütür.
- İşlem sırasında taş konumunu bir veya daha fazla kez değiştirir, örneğin B. solifluction
- İşlenmiş taşta önceden çizilmiş yapılar modellenir (örneğin, bir Kayraktan kaynaklanan dirençli ve daha az dirençli minerallerin alternatif depolanması)
Az sayıda rüzgar yüzüne sahip taşların bu sayıyı yansıtan isimleri vardır, örneğin bir dreikanter, 3 rüzgar yüzüne (ve bir gömülü, yuvarlak kenara) sahip kabaca piramidal bir taştır. Antik boşluklar hareket ettirilmeden veya rahatsız edilmeden korunduğunda, paleo-rüzgar göstergeleri olarak işlev görebilirler. Oluşan façeta sırasındaki rüzgar yönü kayada kesilen oluklara veya şeritlere paralel olacaktır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFMEwxWmxiblJwWm1GamRGOWhkRjlXWlc1MGFXWmhZM1JmVW1sa1oyVmZhVzVmUkdWaGRHaGZWbUZzYkdWNUxtcHdaeTh5TkRsd2VDMVdaVzUwYVdaaFkzUmZZWFJmVm1WdWRHbG1ZV04wWDFKcFpHZGxYMmx1WDBSbFlYUm9YMVpoYkd4bGVTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprNUwxWmxiblJwWm1GamRGOXBZMlZzWVc1a0xtcHdaeTh5TlRCd2VDMVdaVzUwYVdaaFkzUmZhV05sYkdGdVpDNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Mars'ta, bu tür keskin hareketsiz kayaların merak gezicisinin tekerleklerine önemli zarar verdiği façetalı çakıllar da keşfedildi. Marslı bir façeta örneği Jake Matijevic olarak adlandırıldı. Şeklini analiz ederek, kayayı şekillendiren ana rüzgar yönünü yeniden oluşturmak mümkün oldu.
Yaygınlık
Rüzgar kenarları neredeyse yalnızca bitki örtüsünün çok az olduğu veya hiç olmadığı bölgelerde (çöller) oluşur. Hakim iklim koşullarına bağlı olarak, bunlar kuru veya soğuk çöller olabilir. Bununla birlikte, daha sonraki iklim değişiklikleri nedeniyle (örneğin, Buzul çağının sonunda ısınma), rüzgar çitleri artık oluşmayacakları bölgelerde bir kalıntı olarak da ortaya çıkabilir. Bu nedenle, rüzgar kenarları, örneğin, son zamanlarda Vistula Buzul Çağı'nda soğuk bir çöl veya bozkır (Periglacial) olan Kuzey Almanya'nın Moraine Manzaralarında çok yaygındır. Rüzgar çitleri de Buzul Çağı tortuları olduğu için ayrıca rüzgarla zımparalanmış tortulardan da bahsedilir.
Özel bir durum olarak, rüzgar çentikleri buz kenarlarından veya en azından buz tarafından önceden kesilmiş taşlardan da ortaya çıkabilir.
Rüzgar Kuleleri için oluşum koşulları da Mars'ta verilir. Jake Matijevic (Kaya), Mars'ta böyle bir erozyon formunun bir örneğidir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMkwxTmxaMlZ5YzNSeWIyMWZNVGsyTWw5VlUwZFRVSEp2VUdGd1pYSTBOVEJETG1wd1p5OHlORFZ3ZUMxVFpXZGxjbk4wY205dFh6RTVOakpmVlZOSFUxQnliMUJoY0dWeU5EVXdReTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Galeri
- Colorado Çölü, Palm Springs İstasyonu yakınlarında kum patlamasıyla oyulmuş şist kayası, Riverside County, Kaliforniya (Mendenhall, 1905)
-
- Rüzgârla savrulan kumla cilalanmış granit dreikanter, Sweetwater County, Wyoming (Bradley, 1930)
-
- California, Barstow yakınlarındaki Mojave Çölü'nden Ventifact
- Dolomit ventifakt (Antarktika)
Ayrıca bakınız
- Arkenu yapıları
- Patlama (jeomorfoloji) - Rüzgârla tortuların uzaklaştırılmasının neden olduğu bir kumul ekosistemindeki çöküntüler
- Dune - Rüzgar süreçleri veya su akışı ile inşa edilen gevşek kum tepesi
- Yardang - Aerodinamik bir rüzgarlık arazi şekli
- Façetalı Çakıl Düğmeleri - Taylor Valley, Victoria Land, Antarktika, Antarktika'daki Yer şekilleri
Kaynakça
- ^ https://books.google.com/books?id=yD79FqfECCYC&pg=PA723 []
- ^ https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1402057199 []
- ^ "Study on the wear of grinding wheels. Part 1. Bond fracture in grinding wheels". Wear. 6 (5): 415. Eylül 1963. doi:10.1016/0043-1648(63)90268-0. ISSN 0043-1648.
- ^ Patrick Zasada (2013) Entstehung des Mars-Gesteins "Jake Matijevic". Sternzeit, issue 2/2013: pp. 98–101. (German language).
- ^ "Astronomischer Kalender". Lexikon des gesamten Buchwesens Online. Erişim tarihi: 7 Ocak 2021.
Dış bağlantılar
- Aeolian Araştırmalarının Kaynakçası [1] 9 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bu madde oksuz maddedir zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmis bir baglanti yoktur Lutfen ilgili maddelerden bu sayfaya baglanti vermeye calisin Agustos 2022 Facetali cakil ruzgar yonlu tas ruzgar tarafindan tahrik edilen kum veya buz kristalleri ile asinmis cekirdeksiz kazinmis yivli veya cilalanmis bir kayadir Bu jeomorfik ozellikler en tipik olarak ruzgarin parcacik tasinmasina mudahale edecek cok az bitki ortusunun oldugu kurak ortamlarda bulunur Ruzgarla oyulmus mantar kayalari Misir in beyaz Col Milli Parki nin en onemli parcasidirOlusumuSik sik kuvvetli ruzgarlarin oldugu ve sabit fakat ezici olmayan bir kum kaynagi olan yerlerde de gorulur Facetali cakillar Misir daki Farafra vahasi yakinlarindaki beyaz colun ana ozellikleri gibi goz alici dogal heykellere asinabilir Orta derecede uzun boylu izole Kaya mostralarinda Cikinti kum taneciklerinin asindiginda mantar seklindeki kaya sutunlari olusabilir Bunun nedeni kuvvetli ruzgarlarda dahi kum tanelerinin surekli havada tutulamamasidir Bunun yerine parcaciklar zeminde ziplarlar nadiren yeryuzunun birkac metre yukarisindan Daha Yuksege ulasirlar Zamanla Ziplayan kum taneleri daha buyuk daha az asinmis bir kapak birakarak bir facetali cakil in alt kisimlarini asindirabilir Bu nedenle Ortaya cikan formlar genellikle fantastik tas mantarlara benzer Col kaldirimini olusturanlar gibi bireysel taslar genellikle ayni ruzgarla calisan islemlerin kayayi yavasca asindirdigi oluklu kazinmis veya cilali yuzeylerde bulunur Brandenburg dan bir Windkanter Kesme yuzeylerinin sayisi ve olusumu ile tek kenarli cift kenarli ve cok kenarli ayirt edilir ancak duzensiz sekiller de cok yaygindir Birden fazla kenar olusur bunlarin sebepleri ise sunlardir Farkli yonlerden gelen ruzgarlar kayayi farkli yonlerden ogutur Islem sirasinda tas konumunu bir veya daha fazla kez degistirir ornegin B solifluction Islenmis tasta onceden cizilmis yapilar modellenir ornegin bir Kayraktan kaynaklanan direncli ve daha az direncli minerallerin alternatif depolanmasi Az sayida ruzgar yuzune sahip taslarin bu sayiyi yansitan isimleri vardir ornegin bir dreikanter 3 ruzgar yuzune ve bir gomulu yuvarlak kenara sahip kabaca piramidal bir tastir Antik bosluklar hareket ettirilmeden veya rahatsiz edilmeden korundugunda paleo ruzgar gostergeleri olarak islev gorebilirler Olusan faceta sirasindaki ruzgar yonu kayada kesilen oluklara veya seritlere paralel olacaktir Olum Vadisi ndeki Ventifact sirtinda bir facetali cakil Mayer 2003 Dyngyujokull Kuzey kenarinda Ventifact Izlanda Mars ta bu tur keskin hareketsiz kayalarin merak gezicisinin tekerleklerine onemli zarar verdigi facetali cakillar da kesfedildi Marsli bir faceta ornegi Jake Matijevic olarak adlandirildi Seklini analiz ederek kayayi sekillendiren ana ruzgar yonunu yeniden olusturmak mumkun oldu YayginlikRuzgar kenarlari neredeyse yalnizca bitki ortusunun cok az oldugu veya hic olmadigi bolgelerde coller olusur Hakim iklim kosullarina bagli olarak bunlar kuru veya soguk coller olabilir Bununla birlikte daha sonraki iklim degisiklikleri nedeniyle ornegin Buzul caginin sonunda isinma ruzgar citleri artik olusmayacaklari bolgelerde bir kalinti olarak da ortaya cikabilir Bu nedenle ruzgar kenarlari ornegin son zamanlarda Vistula Buzul Cagi nda soguk bir col veya bozkir Periglacial olan Kuzey Almanya nin Moraine Manzaralarinda cok yaygindir Ruzgar citleri de Buzul Cagi tortulari oldugu icin ayrica ruzgarla zimparalanmis tortulardan da bahsedilir Ozel bir durum olarak ruzgar centikleri buz kenarlarindan veya en azindan buz tarafindan onceden kesilmis taslardan da ortaya cikabilir Ruzgar Kuleleri icin olusum kosullari da Mars ta verilir Jake Matijevic Kaya Mars ta boyle bir erozyon formunun bir ornegidir Ruzgarla savrulan kumun asindirici etkisiyle kesilen granit cikintisi Llano de Caldera Atacama Eyaleti Sili Segerstrom 1962 GaleriColorado Colu Palm Springs Istasyonu yakinlarinda kum patlamasiyla oyulmus sist kayasi Riverside County Kaliforniya Mendenhall 1905 Bolivya nin Altiplano bolgesinde ruzgar erozyonu ile mantar benzeri bir forma donusturulen kaya Wilken 2002 Ruzgarla savrulan kumla cilalanmis granit dreikanter Sweetwater County Wyoming Bradley 1930 Meadow Texas yakinlarindaki bir patlamada ruzgarla oyulmus kumtasi yardang Stout 2002 California Barstow yakinlarindaki Mojave Colu nden Ventifact Dolomit ventifakt Antarktika Ayrica bakinizArkenu yapilari Patlama jeomorfoloji Ruzgarla tortularin uzaklastirilmasinin neden oldugu bir kumul ekosistemindeki cokuntuler Dune Ruzgar surecleri veya su akisi ile insa edilen gevsek kum tepesi Yardang Aerodinamik bir ruzgarlik arazi sekli Facetali Cakil Dugmeleri Taylor Valley Victoria Land Antarktika Antarktika daki Yer sekilleriKaynakca https books google com books id yD79FqfECCYC amp pg PA723 yalin URL https en wikipedia org wiki Special BookSources 978 1402057199 yalin URL Study on the wear of grinding wheels Part 1 Bond fracture in grinding wheels Wear 6 5 415 Eylul 1963 doi 10 1016 0043 1648 63 90268 0 ISSN 0043 1648 Patrick Zasada 2013 Entstehung des Mars Gesteins Jake Matijevic Sternzeit issue 2 2013 pp 98 101 German language Astronomischer Kalender Lexikon des gesamten Buchwesens Online Erisim tarihi 7 Ocak 2021 Dis baglantilarAeolian Arastirmalarinin Kaynakcasi 1 9 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi