Azərbaycanca
Deutsch
日本語
Lietuvos
සිංහල
Türkçe
Українська
United State
Henry Wirz (asıl adı Harmann Heinrich Wirz, 25 Kasım 1823 - 10 Kasım 1865) İsviçre asıllı Amerikalı subay. Amerikan İç Savaşı sırasında Konfedere Devletler Ordusunda savaşmış ve Camp Sumter adlı savaş esiri kampında komutanlık yapmıştır. Andersonville, Georgia'daki bu kampta kötü koşullardan dolayı yaklaşık 13 bin Birlik askeri ölmüştür. Savaşın ardından tutuklanan Wirz esirlere karşı işlediği savaş suçlarından dolayı yargılanmış, suçlu bulunmuş ve idam edilmiştir.
Hayatı
Wirz, 1823 yılında Zürih, İsviçre'de doğmuştur. Usta terzi olan babası Johann Caspar Wirz aynı zamanda kent konseyindeydi. İlk ve orta eğitimini tamamladıktan sonra hekim olmak istese de ailesinin maddi durumu tıp eğitimi için yeterli olmayınca ticarete atıldı. Önce Zürih'te sonra Torino'da dükkan işletti. 1845 yılında Emilie Oschwald ile evlendi ve iki çocuk sahibi oldu. 1847 yılında dolandırıcılık ve sahtekârlıktan dolayı dört yıl hapis cezasına çarptırıldı. Ertesi yıl hapis cezası Zürih kantonundan 12 yıl uzak sürgünde kalma cezasına çevrildi ve şartlı tahliye edildi. Eşi bölgeden ayrılmamayı tercih edince 1853 yılında boşandılar. Önce Moskova'ya giden Wirz sonra Lawrence Massachusetts'da iş bulup ABD'ye göçer. Beş yıl burada çalıştıktan sonra Hopkinsville, Kentucky'ye giderek bir doktorun yanında yardımcılık yapar. Burada ufak çaplı ameliyat ve alçıya alma tekniklerini öğrenir. Daha sonra 'de kendi kliniği açmıştır. 1854'te Elizabeth Wolfe ile evlenir ve çift Louisiana'ya taşınır. Wirz 1856 yılında bir köle çiftliği sahibi olan Levin R. Marshall ile tanışır ve çiftliğinde idareci ve hekim olarak işe başlar.
İç Savaş
1861 yılında Amerikan İç Savaşı'nın patlak vermesi üzerine 37 yaşındaki Wirz, Konfedere Devletler Ordusuna bağlı 4. Lousiana Piyade Alayına er olarak katıldı. 1862 yılı Mayıs ayında yapılan Seven Pines Muharebesine katıldığını aktarmaktadır. Bu dönemde sağ kolundan yaralanmış ve kolunu kullanamayacak hale gelmiştir. Aynı yıl Haziran ayında muharebe alanında gösterdiği cesaretten dolayı yüzbaşılığı terfi eder. Yaralarından dolayı cephe gerisinde savaş esirlerinin tutulduğu kamplardan sorumlu General 'ın kurmay heyetinde görevlendirilir. Wirz bu dönemde Konfedere Devletlerin İngiltere'deki temsilcisi James Mason ve Fransa'daki temsilcisi 'e gizli evrak götürmüştür. Ocak 1864'te Avrupa'dan dönünce esir kamplarında göreve başlar.
Şubat 1864'te Konfedere Devletler Hükümeti Georgia Andersonville'de Camp Sumter adında büyük bir askerî savaş esiri kampı inşa eder. Nisan ayında kampa gelen Wirz, burada bir yıl boyunca kamp komutanı olarak görev yapar. Planlanan kampta ahşap barakalar öngörülmüşse de hızla yığılan tutsaklar geniş kamp arazisinde iklim koşullarına maruz kalacak şekilde kalırlar. Kampta, aşırı kalabalık tutsaklık koşulları, hijyen koşullarının neredeyse hiç bulunmaması, yiyeceksizlik, ilaçsızlık ve içme suyunun bulunmaması gibi hayati sorunlar mevcuttur. Wirz koşulları üstlerine bildirse de koşulların düzeltilmesi yönünde yardım alamamıştır. En yoğun olduğu Ağustos 1864 döneminde 32 bin Birlik askerinin bulunduğu kampta salgın hastalık ve yetersiz beslenmeden dolayı ölüm sayısı aylık 3 bin seviyelerindeydi. Kampın 14 aylık faaliyeti boyunca burada bulunan 45 bin savaş esirinden 13 bini ölmüştür.
Savaşın ardından
Wirz 7 Mayıs 1865 günü Andersonville'de Birlik Ordusu 4. Süvari Alayı tarafından ele geçirilir. Önce Georgia sonra Washington, D.C.'ye getirilir ve savaş esirlerinin ölümünden sorumlu tutulduğu için federal hapishaneye atılır. İç Savaş'ın ardından öldürülen Abraham Lincoln'ün yerine ABD başkanı olan Andrew Jackson'ın Güneyli tüm komutan ve siyasetçilere yönelik genel af şeklindeki tutumundan Wirz istisna tutulur.
Wirz, General Lew Wallance başkanlığındaki askerî mahkemede yargılanır. 23 Ağustos - 18 Ekim 1865 tarihleri arasında süren duruşmalarda Wirz ve beraberindekiler, Birlik Ordusu askerlerinin geleneksel savaş uygulamalarının dışında olacak şekilde iklim koşullarına maruz bırakılmasından, sağlıksız şartlarda barındırılmasından, aç ve ilaçsız bırakılmasından sorumlu tutulur. Ayrıca esirlere fiziksel işkence yaptığı, mahkûmlara köpeklerle saldırdığı, tutsakları ölümcül olmayacak şekilde ateşli silahlarla yaraladığı iddia edilmiştir. Kampta kalan 12 mahkûm Wirz aleyhinde ifade vermiş, 1 kişi de Wirz'in bizzat bir mahkûmu öldürdüğünü gördüğünü söylemiştir. Kampta görev yapan Katolik rahip Wirz lehine ifade vermiştir. Mahkeme Wirz'i suçlu bulmuş ve idama mahkûm etmiştir. 10 Kasım 1865 günü asılarak idam edilmiştir. Mezarı Washington, D.C.'deki Mount Olivet Mezarlığındadır. Konfedere Devletler lehine gerilla faaliyeti yürütmüş olan Champ Ferguson ile beraber İç Savaş boyunca savaş suçları yüzünden idam edilmiş olan iki kişiden birisidir.
Anısı
Savaşın ardından Amerika Konfedere Devletlerine bağlı eyaletlerde toplumsal hayatta yeniden yapılanma dönemine girilse de bu süreç 1877'de sona ermiştir. Özgürlük Bildirgesi ile ilan edilen esaslar uygulanmaz ve iç savaş öncesinde iktidarı elinde tutan çevrelerin yeniden iktidara gelmesine göz yumulur. Bu durumun bir yansıması da Wirz gibi tartışmalı isimlerin çok sayıda Güney eyaletinde anılması, adına anıtlar dikilmesi ve adeta şehitlik mertebesine yükseltilmesi olmuştur.
Kaynakça
- ^ Spartacus sitesindeki madde 6 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) 6 Aralık 2022 tarihinde erişilmiştir
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Henry Wirz asil adi Harmann Heinrich Wirz 25 Kasim 1823 10 Kasim 1865 Isvicre asilli Amerikali subay Amerikan Ic Savasi sirasinda Konfedere Devletler Ordusunda savasmis ve Camp Sumter adli savas esiri kampinda komutanlik yapmistir Andersonville Georgia daki bu kampta kotu kosullardan dolayi yaklasik 13 bin Birlik askeri olmustur Savasin ardindan tutuklanan Wirz esirlere karsi isledigi savas suclarindan dolayi yargilanmis suclu bulunmus ve idam edilmistir Wirz 1865HayatiWirz 1823 yilinda Zurih Isvicre de dogmustur Usta terzi olan babasi Johann Caspar Wirz ayni zamanda kent konseyindeydi Ilk ve orta egitimini tamamladiktan sonra hekim olmak istese de ailesinin maddi durumu tip egitimi icin yeterli olmayinca ticarete atildi Once Zurih te sonra Torino da dukkan isletti 1845 yilinda Emilie Oschwald ile evlendi ve iki cocuk sahibi oldu 1847 yilinda dolandiricilik ve sahtekarliktan dolayi dort yil hapis cezasina carptirildi Ertesi yil hapis cezasi Zurih kantonundan 12 yil uzak surgunde kalma cezasina cevrildi ve sartli tahliye edildi Esi bolgeden ayrilmamayi tercih edince 1853 yilinda bosandilar Once Moskova ya giden Wirz sonra Lawrence Massachusetts da is bulup ABD ye gocer Bes yil burada calistiktan sonra Hopkinsville Kentucky ye giderek bir doktorun yaninda yardimcilik yapar Burada ufak capli ameliyat ve alciya alma tekniklerini ogrenir Daha sonra de kendi klinigi acmistir 1854 te Elizabeth Wolfe ile evlenir ve cift Louisiana ya tasinir Wirz 1856 yilinda bir kole ciftligi sahibi olan Levin R Marshall ile tanisir ve ciftliginde idareci ve hekim olarak ise baslar Ic Savas 1861 yilinda Amerikan Ic Savasi nin patlak vermesi uzerine 37 yasindaki Wirz Konfedere Devletler Ordusuna bagli 4 Lousiana Piyade Alayina er olarak katildi 1862 yili Mayis ayinda yapilan Seven Pines Muharebesine katildigini aktarmaktadir Bu donemde sag kolundan yaralanmis ve kolunu kullanamayacak hale gelmistir Ayni yil Haziran ayinda muharebe alaninda gosterdigi cesaretten dolayi yuzbasiligi terfi eder Yaralarindan dolayi cephe gerisinde savas esirlerinin tutuldugu kamplardan sorumlu General in kurmay heyetinde gorevlendirilir Wirz bu donemde Konfedere Devletlerin Ingiltere deki temsilcisi James Mason ve Fransa daki temsilcisi e gizli evrak goturmustur Ocak 1864 te Avrupa dan donunce esir kamplarinda goreve baslar Subat 1864 te Konfedere Devletler Hukumeti Georgia Andersonville de Camp Sumter adinda buyuk bir askeri savas esiri kampi insa eder Nisan ayinda kampa gelen Wirz burada bir yil boyunca kamp komutani olarak gorev yapar Planlanan kampta ahsap barakalar ongorulmusse de hizla yigilan tutsaklar genis kamp arazisinde iklim kosullarina maruz kalacak sekilde kalirlar Kampta asiri kalabalik tutsaklik kosullari hijyen kosullarinin neredeyse hic bulunmamasi yiyeceksizlik ilacsizlik ve icme suyunun bulunmamasi gibi hayati sorunlar mevcuttur Wirz kosullari ustlerine bildirse de kosullarin duzeltilmesi yonunde yardim alamamistir En yogun oldugu Agustos 1864 doneminde 32 bin Birlik askerinin bulundugu kampta salgin hastalik ve yetersiz beslenmeden dolayi olum sayisi aylik 3 bin seviyelerindeydi Kampin 14 aylik faaliyeti boyunca burada bulunan 45 bin savas esirinden 13 bini olmustur Savasin ardindan Wirz 7 Mayis 1865 gunu Andersonville de Birlik Ordusu 4 Suvari Alayi tarafindan ele gecirilir Once Georgia sonra Washington D C ye getirilir ve savas esirlerinin olumunden sorumlu tutuldugu icin federal hapishaneye atilir Ic Savas in ardindan oldurulen Abraham Lincoln un yerine ABD baskani olan Andrew Jackson in Guneyli tum komutan ve siyasetcilere yonelik genel af seklindeki tutumundan Wirz istisna tutulur Wirz General Lew Wallance baskanligindaki askeri mahkemede yargilanir 23 Agustos 18 Ekim 1865 tarihleri arasinda suren durusmalarda Wirz ve beraberindekiler Birlik Ordusu askerlerinin geleneksel savas uygulamalarinin disinda olacak sekilde iklim kosullarina maruz birakilmasindan sagliksiz sartlarda barindirilmasindan ac ve ilacsiz birakilmasindan sorumlu tutulur Ayrica esirlere fiziksel iskence yaptigi mahkumlara kopeklerle saldirdigi tutsaklari olumcul olmayacak sekilde atesli silahlarla yaraladigi iddia edilmistir Kampta kalan 12 mahkum Wirz aleyhinde ifade vermis 1 kisi de Wirz in bizzat bir mahkumu oldurdugunu gordugunu soylemistir Kampta gorev yapan Katolik rahip Wirz lehine ifade vermistir Mahkeme Wirz i suclu bulmus ve idama mahkum etmistir 10 Kasim 1865 gunu asilarak idam edilmistir Mezari Washington D C deki Mount Olivet Mezarligindadir Konfedere Devletler lehine gerilla faaliyeti yurutmus olan Champ Ferguson ile beraber Ic Savas boyunca savas suclari yuzunden idam edilmis olan iki kisiden birisidir AnisiAndersonville deki Wirz Aniti 2014 Savasin ardindan Amerika Konfedere Devletlerine bagli eyaletlerde toplumsal hayatta yeniden yapilanma donemine girilse de bu surec 1877 de sona ermistir Ozgurluk Bildirgesi ile ilan edilen esaslar uygulanmaz ve ic savas oncesinde iktidari elinde tutan cevrelerin yeniden iktidara gelmesine goz yumulur Bu durumun bir yansimasi da Wirz gibi tartismali isimlerin cok sayida Guney eyaletinde anilmasi adina anitlar dikilmesi ve adeta sehitlik mertebesine yukseltilmesi olmustur Kaynakca Spartacus sitesindeki madde 6 Aralik 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Ingilizce 6 Aralik 2022 tarihinde erisilmistir