I. Tahmasb'ın Gürcistan seferleri - Safevi imparatorluğunun ikinci hükümdarı I. Tahmasb'ın Günümüz Gürcistan topraklarında bulunan Kartli ve Kaheti krallıklarının topraklarına yaptığı seferler olarak bilinir.
I. Tahmasb'ın Kartli ve Kaheti seferleri | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
I. Tahmasb'ın seferleri | |||||||||
| |||||||||
Taraflar | |||||||||
![]() | ![]() ![]() | ||||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Gürcistan Şah I. Tahmasb'ın her zaman ilgi duyduğu bölgelerden biriydi. Bunun nedenleri arasında günümüz güney Gürcistan ve günümüz Ermenistan topraklarını elinde bulunduran Ustaçlı aşiretinin gücünü azaltmakdı, ancak bir başka faktör de yağmalamaktı. Ağırlıklı olarak Hristiyan Gürcü topraklarına yapılan saldırılar genellikle cihatla motive edildi. Ağırlıklı olarak hıristiyan olan Gürcü topraklarına yapılan saldırılar genellikle cihada dayanıyordu.Şah I. Tahmasb'ın ilk seferi sırasında Tiflis yağmalandı, kiliseleri, Gürcü soylularının serveti, çocukları ve eşleri ganimet olarak ele geçirildi. Ayrıca sonunda Tiflis ve Golbad gibi şehirlerin hakimleri de Şiiliği kabul etmek zorunda kaldılar. Kartli kralı I. Luarsab, Şah I. Tahmasb'ın seferleri sırasında kaçmayı ve saklanmayı başardı. İkinci seferin amacı, Gürcü topraklarında Kızılbaşlar'ın istikrarlı yönetimini sağlamaktı. Yine yağmalarla izlenen sefer sonucunda Kaheti kralı Levan'a boyun eğdirilmiş ve Levan şaha itaat edeceğine dair yemin etmiştir.Amasya Antlaşmasından bir yıl önce bir yürüyüş daha yapıldı. Bu seferlerin her birinde, büyük miktarda ganimet ele geçirmenin yanı sıra, Kızılbaşlar çok sayıda esirle geri döndü. Kaynaklar, bir yürüyüşte 30.000 esirin yakalandığını söylüyor. Luarsab'ın annesi Nestan Darejand da bu esirlerden biriydi ve esir düştükden sonra intihar etmiştir. Bu tutsaklardan bazıları daha sonra Safevi bürokrasisine girmeyi başardı.
1555'te Amasya Antlaşmasına göre Doğu Gürcistan, Kızılbaşların egemenliğinde kaldı.Şah I. Tahmasb'ın kendisi sonraki yürüyüşlere şahsen katılmadı, onun yerine Şahverdi Sultan Ziyadoğlu Kaçar bölgedeki kızılbaş otoritesini temsil etti. O, genel olarak Aras'ın kuzeyindeki topraklarda hüküm sürüyordu. Tahmasb, burada egemenliğini sürdürmek için Şiiliği kabul eden kişileri Kartli ve Kahetia tahtına geçiriyordu. Örnek olarak I. Simon'un kardeşi Davud han gösterilebilir. Kahetili Levan'ın oğlu Prens Jesse de 1560'larda Kazvin'e gelerek Şiiliği kabul etti. Karşılığında Şah Tahmasb ona hediyeler ve görevler verdi. Kendisine Kazvin'de bir saray verildi ve Şeki ve çevresinin kadılığına atandı. Bu Gürcü prenslerin Şiiliği kabul etmeleri, Tiflis'i geri almaya çalışan Kartli hükümdarları I. Luarsaba ve oğlu I. Simon'a kızılbaşlara karşı mücadeleye devam etmelerini engellemedi. Bu Gürcü kralların kızılbaşlara savaştığı Garisi savaşında da nihai mutlak kazanan belirlenmedi.
Savaşın arka planı
15. yüzyıl ve öncesinden itibaren Gürcistan'a askeri seferler, Azerbaycan ve Doğu Anadolu merkezli devleter için ortak bir konu haline geldi. Şah İsmail'in anne tarafından dedesi olan Akkoyunlu Uzun Hasan, Gürcistan beyliklerine karşı 1458, 1461 ve 1476'da 3 kez büyük bir sefer düzenledi.Şah İsmail, Çaldıran yenilgisinden sonra bile Gürcistan topraklarına ordular gönderdi. Böyle bir seferlerin birkaç nedeni vardı ve en önemlisi bölgenin coğrafi konumuydu. Osmanlı ve Safevi imparatorlukları arasındaki rekabet onları bir tampon bölge oluşturmaya itti ve böyle bir bölge Gürcistan'dı. Tahmasb zamanında yapılan seferlerin sebeplerinden biri de Kızılbaş ordusu içinde dönem dönem oluşan ganimet ihtiyacıydı. Ancak ilk seferinin nedeni tamamen farklıydı ve Kızılbaş yüksek komutanlığı başarılı bir askeri sefer yürüterek ordunun birliğini ve moralini yükseltmeyi amaçlıyordu. Parçalanmış Gürcü krallıklarındaki siyasi ve askerî birliğin eksikliği, onları Osmanlı ve Safevilerin daha büyük ve daha organize orduları için kolay hedefler haline getirdi.
Gürcistan'ın Hristiyan nüfusu, onları çevreleyen Türk-Müslüman devletler için meşru bir hedef haline getirdi. Bu devletler, siyasi meşruiyetlerini sağlamak için sıklıkla cihat faktörünü kullandılar. Hukuki açıdan, bu onların gayrimüslim nüfusa vergi ve haraç koymalarına izin veriyordu. Bununla birlikte, iki imparatorluk arasındaki "sınır bölgelerindeki" dini ve siyasi çatışma da az önemli değildi. Meşruiyet iddialarını desteklemek için emperyal güç gösterme ihtiyacı, genellikle bölgede askeri operasyonlarla sonuçlandı. Üstelik bu dönemde Safevi devleti oldukça askerileşmişti ve bu görevleri yapan kızılbaşlar için savaş doğal ve yüce bir yaşam biçimiydi. Onlar cesaretlerini, fedakarlıklarını ve onurlarını savaşta kanıtlayabilirlerdi. Savaş aynı zamanda zengin olma ve geniş topraklara sahip olma fırsatı da sağlıyordu. Tahmasb, bu kampanyalara katılan emirleri önemli hükûmet pozisyonlarına atadı ve karşılığında yeni elde edilen fonları astlarına dağıttı. Bütün bunlar, Kafkasya'ya yayılmak için güçlü bir teşvikti ve Safevi yüksek komutanlığı, bu faydaların, bölgedeki Osmanlılarla doğrudan çatışma riskinden daha ağır bastığına inanıyordu.
İlk sefer (1541)
Şah Tahmasb'ın Gürcistan topraklarına ilk yürüyüşü 1541'de gerçekleşti. O zaman, Şah 27 yaşındaydı ve tüm gücü elinde toplamış, illere güvenilir emirleri ve Kızılbaşlar'ın yüksek seçkinlerinden sadık insanları yerleştirmişti. Bu yürüyüş başladığında, feci iç savaş sona ermiş, 1539'da Özbeklere karşı kazanılan zaferle doğu sınırlarında istikrar sağlanmış ve Süleyman'ın 1533'ten 1535'e kadar süren yürüyüşünün üzerinden 6 yıl geçmiştir. Kartli ve Kakheti krallıkları, Şah Tahmasb döneminde (ve daha sonra torunu I. Abbas'ın saltanatı sırasında) Safevi seferlerinin ağır yükünü çekti. Öte yandan, Samtskhe prensliği, bağımsızlığını korumak ve doğrudan boyun eğme ile sonuçlanabilecek askeri çatışma riskinden kaçınmak için Safevilerle siyasi diyaloga girmek için coğrafi mesafesinden yararlandı. Sabaratiano, Saamilaxvaro ve Satsitsiano gibi birçok özerk devlete sahip olan Kartli Krallığı, Bagrationi hanedanından güçlü bir hükümdara sahipti. Kral Konstantin Luarsab'ın doğrudan soyundan olan Kral I. Luarsab. Bu dönemde Şah Tahmasb'ın ana rakibiydi ve Safevilerin Kartli ve komşu bölgelere hakim olma girişimlerine şiddetle karşı çıktı.
Dönemin Safevi kaynakları Gürcü krallıkları arasında bir ayrım yapmaz; bu kaynaklarda bölge için ortak isim "Gürcistan" terimidir. Ancak hükümdarlar veya iyi bilinen şehirler (örneğin Gori veya Tiflis) arasında ayrım yaparak hangi krallığa atıfta bulunulduğunu belirlemek mümkündür. Bu kaynaklara göre, bu seferlerin başlatılmasının ardındaki ana teşvik, kafirlere karşı bir "kutsal savaş" (kazavad ve cihat) dışında bir şey değildi. Tarihçi Hasan-bey Rumlu şöyle yazıyor: "Dinin müdafii Şah, İslam'ın zaferi ve Peygamber'in dininin güçlenmesi için korkusuz birliklerle Gürcistan'a yürüdü". Öte yandan Ermeni tarihçi Zakaria Kanakertsi, ilk işgalin nedeninin "Tiflis'e gelen İranlılara saldıran ve soyan" Gürcüler olduğunu yazıyor. 1541'de Kızılbaş birlikleri Karabağ'dan kuzeye, Kral Luarsab yönetimindeki Kartli krallığının başkenti Tiflis'e yürüdü. Safevi istilasından sadece iki yıl önce, Gürcistan'dan geçen Venedik elçisi Mihele Membray şunları yazıyordu:
“ | Onun (Kral Luarsab) yaklaşık 5.000 civarında aznavur denilen atlıları vardır.... bahsi geçen Tiflis şehri çok büyüktür fakat birçok savaşlar sonucunda büyük bir bölümü yıkılmıştır. Söz konusu kral Luarsab Sofi'ya (yani Şah Tahmasb) yıllık 1.000 duka haraç öder. | ” |
Membre'ye göre, Kaheti krallığı Safevi İmparatorluğu'na en azından 1538'e kadar haraç ödedi. Şah Tahmasb'ın Gürcistan'a yaptığı ilk yürüyüşe katılan Hasan Bey Rumlu, günümüzdeki diğer kaynaklara göre daha detaylı bilgiler vermektedir. Yazılarına göre, Kızılbaş ordusu geceleyin Tiflis şehrine ulaştı ve hemen şehre bir saldırı düzenlendi. Luarsab'ın generallerinden Kalbad-ı Gurci, savaşçılarıyla birlikte Tiflis'teydi ve direnmeye niyetliydi. Sonunda yenildi, şehir altın kızılbaşlar tarafından ele geçirildi. Şehir yağmalandı ve insanlar esir alındı. Bir başka Gürcü general Habş, Bartis kalesine kaçtı ve sonunda yenildi. General Kalbad da dahil olmak üzere İslam'ı kabul edenler kurtulurken, dininden dönmeyenler hemen idam edildi. Kızılbaş ordusu, Luarsab ve halkını ele geçirmek için Kura Nehri kıyısı boyunca bir sefere başladı. Ordu kısa süre sonra ganimet ve çok sayıda esirle Tebriz'e döndü. Bu seferlerin dikkate değer bir özelliği, Gürcü beyliklerindeki kalelerin kuşatılmasıdır. Aslında, askeri saldırının her turunun başarısı, bölgeyi kontrol eden kale zincirinin ele geçirilmesine bağlıydı. Taş kale, Gürcü askeri aristokrasisinin gücünün bir simgesiydi - siyasi ve idari aygıtlarının merkezi ve bölgedeki askerî güçlerinin temeli idi. Yani bölgeye hakim olabilmek için öncelikle o bölgenin merkez kalesine sahip olmak gerekiyordu.
Safevilerin 1541'deki seferi başarılı oldu. Bu sonuç, Safevi ordusunun, Osmanlı ordusuna karşı önemli ölçüde üstün olan zorlu savaşlarda moralinin yükselmesine neden oldu. Buna göre, bu zafer, silahlı kuvvetlerinin gözünde artan gücünü ve prestijini yansıttığı için Tahmasib'in kendisi için büyük bir kişisel fayda sağladı. Çünkü silahlı kuvvetlerinin gözünde büyüyen gücünü ve otoritesini yansıtıyordu. Bu dönemde Şah Tahmasb'ın kişisel prestijini artırmak ve merkezi otoriteyi güçlendirmek için askeri başarıya ihtiyacı olduğu belirtilmelidir. Sonuç olarak, bu seferde elde edilen başarı, Kızılbaş emirlerinin Şahlarına olan sadakatinin artmasına neden oldu ve onun güçlü bir lider olduğuna ikna etti. Şah Tahmasib'in siyasi zaferlerinin de bu askeri zaferden doğduğuna şüphe yoktur. Bu nedenle Şah Tahmasb, tam bir zafer olmasa bile, seferin sonuçlarından memnun olmak zorundaydı.
İkinci sefer (1547)
6 yıl sonra - 1547 kışında Şah Tahmasb, Gürcistan'a, Kaheti krallığına yeni bir askeri kampanya başlattı. Görünüşe göre Şah Tahmasb'ın üvey kardeşi Elkas Mirza'nın bir isyan çıkarması ve Osmanlıların üçüncü seferine katılması bu kararın alınmasında önemli rol oynamıştır. Elkas Mirza'nın isyanı haberi kendisine 1546'da Kazvin'deyken ulaştı. Şah'ın elçisi, Ali Ağa, onu memnun etmek için Alkas'ın ikametgâhı olan Şirvan'a gönderildi. Elçinin çabaları sonuçsuz kaldı. Bundan sonra Şah Tahmasb, ordunun başında kendisi olmakla Şirvan'a sefere karar verdi. Şah'ın ordusuyla birlikte geldiğini duyan Elkas Mirza tehlikeyi sezmiş ve annesi ile oğlu Ahmed Mirza'yı Şah'ın sarayına göndererek af dilemiştir. Şah teklifi kabul etti ve yüksek rütbeli memurları Şahgulu Halifa Möhurdar, Sevindik Bey Gorçubaşı ve Bedir Han Ustaclı'yı Şirvan'a, Elkas Mirza'nın isyan olmayacağına dair Kuran üzerine yemin etmesini ayarlamaları için gönderdi. Varılan anlaşmaya göre Elkas Mirza, Şah'ın hazinesine yılda bin tüman ödeyeceğine, savaş durumunda bin savaşçı göndereceğine ve ölümüne kadar tahta sadık kalacağına yemin etti. Şah Tahmasb bütün bunlardan pek memnun olmasa da kuzeye doğru yürüyüşünü sürdürerek Sahand'dan Tebriz'e geldi.
Büyük olasılıkla, Elkas Mirza'nın teslim olma anlaşması, zaman kazanmak için sadece taktik bir hamleydi. Çünkü yemin ettikten kısa bir süre sonra yemininden vazgeçerek kendi adına madeni para basmaya ve vaaz vermeye başladı. Bunu yaparak, muhtemelen Osmanlı padişahının yardım edip etmeyeceğini anlamak için zaman kazanmak istiyordu. Bundan sonra Elkas Mirza Şamahı'ya, oradan da Derbent'e gitti. Onun müfrezeleri Samur nehrini geçtikten sonra Şahverdi Sultan Ziyadoğlu-Kaçar, Muhammed bey Türkmen, Süleyman bey Çelebi ve Muhammed bey Şirbaht oğlu Talış komutasındaki kızılbaş ordusuyla çatıştı ve bozguna uğradı. Bir sonraki çatıştmaları Şahgulu Halife'nin komutasındaki kızılbaş ordusuyla oldu ve yine mağlup oldular. Kızılbaşları yenemediğini gören ve savaştan kaçan Elkas Mirza, Osmanlı topraklarına giderek Sultan Süleyman'a sığınmaya karar verdi.
Algas Mirza ilk boyun eğme belirtilerini gösterdiği andan itibaren, Kızılbaşlar'ın ana ordusu Tebriz şehrindeydi ve savaşa tamamen hazırdı. Algas boyun eğip vergi ve asker göndermeye yemin ettikten sonra, Tebriz'de hazır olan orduyla Kahetia'ya saldırmaya karar verildi. Ancak Şah Tahmasb anılarında Elkas Mirza'nın isyan haberini tekrar aldığında Levant'ı Gürcistan'a kadar takip ettiğini yazar. Böylece, Şahın Gürcistan'a yürüme kararı, her halükarda Elkas'ın affı ile yeniden isyanı arasında verilmiş gibi görünüyor. Şah Tahmasb, 1547 kışında askerleriyle Ağşeher'e ulaştı. Gürcü birliklerinin yenilgisi ve bölgenin yıkımıyla sonuçlanan şiddetli bir savaş başladı. Daha sonra ordu Ağşeher'den Tabdi'ye hareket etti, Levand-bek ve rakibi III. Bagrat sadakatlerini ifade ederek Şah'ın kampına ulaştılar. Şah onları karşıladı ve onlara şeref cübbesi verdi. Yakında mülklerine döndüler. O sırada ordu Gence üzerine sefere başladı ve Bulag yakınlarında geçici bir kamp kurdu.
Üçüncü sefer (1551)
Güney Gürcistan'a üçüncü yürüyüş 1551'de gerçekleşti. Bedir Han Ustacli, Şahgulu Ustacli ve Şahgulu Halifa Möhrdar komutasındaki kızılbaş ordusu, Levant Bey komutasındaki Gürcü müfrezelerinin yardımıyla Şeki'de toplandı ve Şeki hükümdarı Derviş Muhammed Han yenildi. Ordunun büyük kısmı Şeki'de konaklarken, Gürcü hakimlerden Keyhosrov, Tahmasib'e başvurarak Luarsab'a karşı yardım istedi. Çünkü Luarsab ve Vahuş Gürci, onunn topraklarının bir kısmını ele geçirmişti. O sırada İskender Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, günümüz Gürcistan'ının batı bölgesine girdi. Büyük ihtimalle Gürcü hükümdarı Luarsab'ın Osmanlı ordusuyla ittifak kurmasını engellemek için Bedir Han Ustacli, Ali Sultan Tekali, Şahverdi Han Ziyadoğlu komutasındaki Kızılbaş ordusu (Şahverdi Han bu seferde belirleyici rol oynamıştır) Kartli'de bulunan ana Luarsab kalesine yürüyüşe başladı. Malinkub'u (Mankub Darfar veya Manaskub Dargard olarak da bilinir), Darzbad'ı ve isimsiz bir manastırı ele geçirmelerine rağmen, Luarsab'ın ana güçlerini ele geçiremediler ve onlar kaçmayı ve hayatlarını kurtarmayı başardılar. Ganimetlere el kızılbaşlar manastırı yağmalamış ve manastırdaki 20 keşiş ölmüştür.
1551 sonbaharında, Kızılbaş komutanları, Luarsabim'in ana ordusunu yok etmek için Kaheti'nin içlerine doğru bir sefer daha yaptı. Ancak bu sefer de küçük ama iyi organize olmuş Luarsab ordusuna karşı mutlak zafer elde etmek mümkün değildi. Çünkü Luarsab yine belirleyici bir savaştan kaçındı. Ancak kızılbaşlar çok sayıda ganimet ve esir alarak, Barat Ali dahil çevre bölgeleri yağmaladı. Kışın gelmesiyle Safevi ordusu Karabağ'a çekildi. Safevi kaynakları, bu baskınlar sırasında bölgenin tamamen harabe haline geldiğini ve yerel halkın büyük bir kısmının katledildiğini açıkça belirtmekte ve özellikle bu harekâtın son derece acımasız olduğuna dair hiçbir şüphe bırakmamaktadır. Hasan Bey Rumlu da çatışmaları ayrıntılı olarak anlatan bilgiler vermiştir. Siyasi olarak, Safeviler birkaç önemli hedefe ulaştılar. Bu seferle Şah Tahmasb, Keyhosrov gibi yeni bir vasal hükümdar elde etti. Ayrıca Keyhosrov, Şah Tahmasb'ın Tumak kalesini, Ağşaher ve çevresini ele geçirmesine yardım etti. Ünlü Gürcü soylularından Vahuş Gürci ve Keyhosrov'un topraklarını işgal eden müttefiki Sarmazan oğlu yakalanarak idam edildi. Onların toprakları bölündü. Ancak, ana rakip Gürcü ordusunun komutanı Luarsab'ı yakalamak mümkün değildi. Bu nedenle kızılbaş ordusu tarafından yerel nüfusa karşı cezai tedbirler uygulandı.
Dördüncü Sefer (1554-1557)
Sultan Süleyman döneminde son Osmanlı saldırısı olan ve 1553-1554 yıllarını kapsayan seferin hemen ardından kızılbaş ordusu Kartli üzerine yeni bir sefere başladı. Daha önceki tüm Osmanlı saldırıları gibi, bu Osmanlı harekâtı da her iki tarafa da büyük zarar verirken, onlara herhangi bir avantaj sağlamadı. Bu nedenle seferin bitiminden hemen sonra barış görüşmelerine başlanmış ve 1555'te Amasya Antlaşması ile sona ermiştir. Bu olayları 70 yıl sonra yazan ve geriye dönük olarak değerlendirme fırsatı bulan İskender Bey Münşi, Gürcü krallıklarının Osmanlılar tarafından Safeviler arasında bölünmesini Amasya Antlaşması'nın bir parçası olarak değerlendirmiştir. Ona göre, her iki taraf da Samtskhe, Kartli ve Kaheti topraklarının Safevilerin yetkisi altında kalması, Osmanlıların ise Basi Açık, Dadian ve Kuriyan'ı (Imeretia, Megrelia ve Guriya) kontrol etmesi konusunda anlaştılar.
Bu arada Kartli kralı I. Luarsab, daha fazla özerklik talep etmek için Safevi-Osmanlı çatışmasını tekrar kullandı. Osmanlı tehdidinden kurtulan Şah Tahmasb, güvenilir komutanı Şahverdi Sultan Ziyadoğlu Kaçar'ın yardımıyla Luarsab topraklarını işgal etti. Luarsab ŞahI. Tahmasb'ın, Osmanlı ordusuna karşı aynı savaş taktiklerini ona karşı kullandı ve onunla kesin bir savaştan kaçındı. Ancak daha iyi bir askeri strateji geliştiren Kızılbaş ordusu onu yenmeyi başardı ve yavaş yavaş başkentine yaklaştı. Sonuç olarak, 1554'te Gori şehrini ele geçirdiler. Savaşlar sırasında Mazrut, Parsatan ve Aydın kaleleri alınsa da o dönemde Kral Luarsab'ın annesinin ikametgâhı olan Aydın kalesi inatla direndi. Bu seferin en acımasız savaşı bu kalenin kuşatılması sırasında gerçekleşti. Luarsab savaşçılarının çoğunun kızılbaşların saldırılarını püskürtmek için inatçı bir direniş gösterdi. Son olarak kale duvarında çatlaklar açıldı ve savunucuların direnişi bastırıldı. Safevi birlikleri birçok kişiyi kılıçtan geçirdi ve Luarsab'ın annesi de dahil olmak üzere birçok insanı esir aldı. Sonraki birkaç hafta boyunca, büyük miktarlarda ganimet, sığır ve yeni tutsak alarak bölgedeki diğer direniş ceplerini ezdiler. Safevi kaynakları, kralın annesinin sonraki kaderi hakkında hiçbir şey söylemez. Safevi kronikleri oybirliğiyle, Safevi birliklerinin bu sefer sırasında 30.000'den fazla Gürcü'yü ele geçirdiğini ve onları Safevi topraklarına aktardığını belirtiyor. Gazi Ahmed'e göre Kızılbaş ordusu kışı Gori yakınlarında geçirdi ve Ocak ayında Karabağ'a gitti. Şubat ayında Şah'ın sarayı ve ordusu güneye hareket etti ve Gence'ye terhis oldu, burada valisi Şahverdi Sultan Ziyadoğlu Kaçar, başarılı seferin onuruna Şah'ın sarayına bir ziyafet ve sekiz günlük şenlikler verdi. Bundan sonra Şah'ın ordusu Berde vilayetine gitti.
1557'de Luarsab, Gori'yi geri aldıktan ve 1557'de etkili bir ordu kurduktan sonra Safevi garnizonunu bölgeden kovdu. Bunu öğrenen Karabağ Beylerbeyi Şahverdi Sultan Ziyadoğlu, Luarsab'ın girişimlerine kesin olarak son vermek için yürüyüşe çıktı. Ancak onun süvarileri yolda pusuya düşürüldü. Kızılbaş ordusu ağır kayıplarla geri çekilmek zorunda kalırken, Şahverdi Han'ın müfrezelerinden birine komuta eden Muhammed Bey Çepni, Luarsab'ın müfrezesinin saflarını kırmayı başardı ve müfrezesinden bir savaşçı Luarsab ile savaşa girdi ve onu öldürdü. Muhammed Bey Çepni, kargaşadan yararlanarak Luarsab'ın atının dizginlerini tutarak kaçmayı başardı. Luarsab'ı öldürmeyi başaran kızılbaş savaşçısı, Luarsab'ın savaşçıları tarafından öldürüldü. Luarsab'ın oğlu I. Simon iktidara geldi ve Kızılbaşlar'a karşı savaşa devam etti.
Beş yıl sonra, Simon Kaheti Çarı Levan ile askeri bir anlaşma imzaladı ve bu anlaşma Levan'ın kızı Nestan Darejan ile evlenmesiyle daha da güçlendi. Simon'ın amacı büyük bir ordu toplamak ve Tiflis'i Safevilerden geri almaktı. Levan'ın oğlu George ile birlikte, diğer birçok etkili eyalet soylusu koalisyona katıldı. Çağdaş bir tarihçiye göre, "kısa sürede o kadar çok savaşçı toplandı ki, eski göklerin gözleri yüzyıllardır o diyarda böyle bir şey görmemişti."
Beşinci sefer (1561)
Şah Tahmasb, Karabağ valisi Şahverdi Sultan Ziyadoğlu'na Gürcülere tekrar saldırmasını ve isyanlarını bastırmasını emretti. Şahverdi Sultan Ziyadoğlu Gence'yi Karabağ savaşçılarıyla birlikte terk ederek Gürcüler üzerine yürüdü ve iki ordu 1 Mayıs 1561'de karşı karşıya geldi. Gürcü ordusu, hafif silahlarla donanmış kızılbaşlar kadar hızlı değildi. Kısa süre sonra Gürcüler yenildi ve savaş alanından kaçtı. Kartli'nin mağlup birlikleri kuzeyde Gori şehrine çekildi. Levan'ın oğlu Gurgin, bin savaşçıyla birlikte acımasızca kılıçtan geçirildi. Kartli saray kroniklerinden birinde bu olayın sonuçları şu şekilde kaydedilmiştir:
“ | Levan, oğlunun ölüm haberini duyduğunda, kalbindeki ateş göğe yükseldi ve gözlerinden akan kan çevreyi doldurdu. Bütün Gürcüler siyah yas kıyafetleri giyindiler. | ” |
Bu savaştaki yenilginin uzun vadeli sonuçları oldu. Kaheti'nin ortak bayrağı altında siyasi ve askerî birliğe ulaşma umutları sona erdi. Dahası, sadece Kaheti'nin bağımsızlık özlemlerini baltalamakla kalmadı, aynı zamanda Kartli kraliyet ailesi üzerinde derinden moral bozucu bir etkisi oldu. Simon Safevi yönetimini inatla reddetmeye devam ederken, kardeşi XI. David, Kartli'de devam eden iç çekişme ve istikrarsız siyasi durumdan korktu, ona ihanet etti ve Safevilerin yanında yer aldı. 1561'de yandaşlarıyla birlikte Kazvin'deki saraya gelerek Şah Tahmasb'a biat etti. Müslüman oldu ve daha sonra Davud Han olarak tanındı. Şah I. Tahmasb onu Tiflis'in hükümdarı olarak tanıdı ve onu sınırlı bir güçle ödüllendirdi. İskender Bey Münşi'ye göre Safevi Şahı'nın yetkisi altında hüküm verebiliyordu. O zamandan beri, Kızılbaş emirlerinden biri Tiflis kalesinin komutanı olarak görev yaptı ve Davud Han'a danışman ve akıl hocası olarak çalıştı.
Altıncı sefer (1566)
1566'da Simon, Tiflis'i ele geçirmek için yürüdü ve neredeyse başarılı oldu. İbrahim Halife Karamanlı komutasındaki küçük Kızılbaş ordusuu yenmeyi başardı. Böyle bir sonucun ortaya çıkmasında Davud Han'ın Kızılbaşlara yardım etme emrine uymamasının önemli bir rol oynadığı görülmektedir. Ancak Simon, Tiflis kalesini ele geçiremedi ve birkaç günlük kuşatmadan sonra geri çekilmek zorunda kaldı. Bu küçük yenilgi, Safevi sarayını Simon'un artan gücüyle endişeye saldı. Ertesi yıl Şah I. Tahmasb, Davud Han'a asi kardeşinin yol açtığı sorunları kesin olarak çözmesini emretti. Bu amaçla kendisine askeri yardım gönderilir. Bu askeri yardım, Şamhal bey Çerkaz, İbrahim bey Alpout ve Kızılbaş komutanlarından Aligulu bey Kaçar komutasında gönderilmişti. Bu ordu, Simon'u savaş alanında yakalamayı ve onu Kazvin'deki şah sarayına getirmeyi başardı. Şah Tahmasib, Simon'un ünlü Kahkaha Kalesi'ne hapsedilmesini emretti. 1578 yılına kadar bu kalede esir kalan Simon, bu yıl hapishaneden serbest bırakıldı ve gerekli malzemelerle donatıldıktan sonra saldıran Osmanlılarla savaşmak için gönderildi.
Sonuç
Kartli ve Kaheti krallıklarına yürüyüşler uzun süre devam etti. Amasya Barış Antlaşması ile bu toprakların Safevi imparatorluğunun etki alanı altında olduğu Osmanlı Devleti tarafından tanınmıştır. Bölgeye sürekli seferler düzenleyen Kızılbaş aşiretleri, Gürcü krallıklarındaki çarların yerine kendi adamlarını geçirmiş, bir çar'ı tahttan indirip bir başkasını tahta geçirmiş ve zaman zaman esir almıştır. Ayrıca Gürcistan topraklarının geçilmesi zor ormanlar ve dağlarla kaplı olması, bölgedeki direniş merkezlerinin tamamen ortadan kaldırılmasını engellemiştir.
Ayrıca bakınız
Konuyla ilgili yayınlar
- Roger M. Savory (2007). Iran Under the Safavids. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN . Erişim tarihi: 19 Eylül 2022.
- Keith Hitchins, (2001). "GEORGIA ii. History of Iranian-Georgian Relations". Encyclopædia Iranica, online edition. New York (2007). GEORGIA ii. History of Iranian-Georgian Relations. New York: Encyclopædia Iranica. 21 Eylül 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Eylül 2022.
- Maeda Hirotake. Against all odds: the Safavids and the Georgians (In Matthee, Rudi (ed.). The Safavid World.). New York: Taylor & Francis. ISBN .
- Abbas Panahi (2015). Shah Tahmasb I's Military Campaigns' Consequences to Caucasus and Georgia. Historical Reaserch of Iran and Islam. 21 Eylül 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Eylül 2022.
- H. R. Roemer (2008). "THE SAFAVID PERIOD". The Cambridge History of Iran - The Timurid and Safavid Periods. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN . 3 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Eylül 2022.
- Alexander Mikaberidze (2015). Historical Dictionary of Georgia. Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN .
- Hani Khafipour (2013). The Foundations of Safavid State: fealty, patronage, and ideals of authority (1501-1576). Chicago: The University of Chicago.
Kaynakça
- ^ Savory 2007, s. 64.
- ^ Savory 2007, ss. 65; Panahi 2015, ss. 52.
- ^ a b c Hitchins 2001.
- ^ Maeda 2021, s. 129.
- ^ Panahi 2015, s. 46.
- ^ a b c Maeda 2021, s. 130.
- ^ Roemer 2008, s. 246.
- ^ Mikaberidze 2015, s. xxxi.
- ^ Roemer 2008, s. 245.
- ^ Khafipour 2013, s. 184.
- ^ Khafipour 2013, s. 185.
- ^ Khafipour 2013, s. 186.
- ^ Khafipour 2013, s. 189.
- ^ Khafipour 2013, s. 190.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 192.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 193.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 194.
- ^ Khafipour 2013, s. 195.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 196.
- ^ Khafipour 2013, s. 197.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 199.
- ^ Khafipour 2013, s. 200.
- ^ Khafipour 2013, s. 203.
- ^ a b c Khafipour 2013, s. 204.
- ^ a b Khafipour 2013, s. 205.
- ^ Khafipour 2013, s. 206.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
I Tahmasb in Gurcistan seferleri Safevi imparatorlugunun ikinci hukumdari I Tahmasb in Gunumuz Gurcistan topraklarinda bulunan Kartli ve Kaheti kralliklarinin topraklarina yaptigi seferler olarak bilinir I Tahmasb in Kartli ve Kaheti seferleriI Tahmasb in seferleriTarih1541 1566BolgeKartli ve Kaheti Kralliklari gunumuz dogu Gurcistan SonucSafevi Imparatorlugu nun zaferiCografi DegisikliklerKartli ve Kaheti kralliklari Safevi imparatorluguna bagimli hale geldi TaraflarSafevi ImparatorluguKartli Kralligi Kaheti KralligiKomutanlar ve liderlerI Tahmasb Bedr han Ustacli Sahgulu Ustacli Sahgulu Halife Zulqedar Ali Sultan Tekeli Sahverdi sultan Ziyadoglu Kacar Muhammed Bey Cepni Ibrahim Halife Karamanli Semhal Bey Cerkez Ibrahim bey Alpout Aligulu bey Kacar Levan 1561 e kadar Keyhosrov Davud han 1561 den sonra III BagratI Luarsab Kalbad i Gurci Habs Vahus Gurci Sarmazan oglu I Simon Davud han 1561 e kadar Levan Gurgin Gurcistan Sah I Tahmasb in her zaman ilgi duydugu bolgelerden biriydi Bunun nedenleri arasinda gunumuz guney Gurcistan ve gunumuz Ermenistan topraklarini elinde bulunduran Ustacli asiretinin gucunu azaltmakdi ancak bir baska faktor de yagmalamakti Agirlikli olarak Hristiyan Gurcu topraklarina yapilan saldirilar genellikle cihatla motive edildi Agirlikli olarak hiristiyan olan Gurcu topraklarina yapilan saldirilar genellikle cihada dayaniyordu Sah I Tahmasb in ilk seferi sirasinda Tiflis yagmalandi kiliseleri Gurcu soylularinin serveti cocuklari ve esleri ganimet olarak ele gecirildi Ayrica sonunda Tiflis ve Golbad gibi sehirlerin hakimleri de Siiligi kabul etmek zorunda kaldilar Kartli krali I Luarsab Sah I Tahmasb in seferleri sirasinda kacmayi ve saklanmayi basardi Ikinci seferin amaci Gurcu topraklarinda Kizilbaslar in istikrarli yonetimini saglamakti Yine yagmalarla izlenen sefer sonucunda Kaheti krali Levan a boyun egdirilmis ve Levan saha itaat edecegine dair yemin etmistir Amasya Antlasmasindan bir yil once bir yuruyus daha yapildi Bu seferlerin her birinde buyuk miktarda ganimet ele gecirmenin yani sira Kizilbaslar cok sayida esirle geri dondu Kaynaklar bir yuruyuste 30 000 esirin yakalandigini soyluyor Luarsab in annesi Nestan Darejand da bu esirlerden biriydi ve esir dustukden sonra intihar etmistir Bu tutsaklardan bazilari daha sonra Safevi burokrasisine girmeyi basardi 1555 te Amasya Antlasmasina gore Dogu Gurcistan Kizilbaslarin egemenliginde kaldi Sah I Tahmasb in kendisi sonraki yuruyuslere sahsen katilmadi onun yerine Sahverdi Sultan Ziyadoglu Kacar bolgedeki kizilbas otoritesini temsil etti O genel olarak Aras in kuzeyindeki topraklarda hukum suruyordu Tahmasb burada egemenligini surdurmek icin Siiligi kabul eden kisileri Kartli ve Kahetia tahtina geciriyordu Ornek olarak I Simon un kardesi Davud han gosterilebilir Kahetili Levan in oglu Prens Jesse de 1560 larda Kazvin e gelerek Siiligi kabul etti Karsiliginda Sah Tahmasb ona hediyeler ve gorevler verdi Kendisine Kazvin de bir saray verildi ve Seki ve cevresinin kadiligina atandi Bu Gurcu prenslerin Siiligi kabul etmeleri Tiflis i geri almaya calisan Kartli hukumdarlari I Luarsaba ve oglu I Simon a kizilbaslara karsi mucadeleye devam etmelerini engellemedi Bu Gurcu krallarin kizilbaslara savastigi Garisi savasinda da nihai mutlak kazanan belirlenmedi Savasin arka plani15 yuzyil ve oncesinden itibaren Gurcistan a askeri seferler Azerbaycan ve Dogu Anadolu merkezli devleter icin ortak bir konu haline geldi Sah Ismail in anne tarafindan dedesi olan Akkoyunlu Uzun Hasan Gurcistan beyliklerine karsi 1458 1461 ve 1476 da 3 kez buyuk bir sefer duzenledi Sah Ismail Caldiran yenilgisinden sonra bile Gurcistan topraklarina ordular gonderdi Boyle bir seferlerin birkac nedeni vardi ve en onemlisi bolgenin cografi konumuydu Osmanli ve Safevi imparatorluklari arasindaki rekabet onlari bir tampon bolge olusturmaya itti ve boyle bir bolge Gurcistan di Tahmasb zamaninda yapilan seferlerin sebeplerinden biri de Kizilbas ordusu icinde donem donem olusan ganimet ihtiyaciydi Ancak ilk seferinin nedeni tamamen farkliydi ve Kizilbas yuksek komutanligi basarili bir askeri sefer yuruterek ordunun birligini ve moralini yukseltmeyi amacliyordu Parcalanmis Gurcu kralliklarindaki siyasi ve askeri birligin eksikligi onlari Osmanli ve Safevilerin daha buyuk ve daha organize ordulari icin kolay hedefler haline getirdi Gurcistan in Hristiyan nufusu onlari cevreleyen Turk Musluman devletler icin mesru bir hedef haline getirdi Bu devletler siyasi mesruiyetlerini saglamak icin siklikla cihat faktorunu kullandilar Hukuki acidan bu onlarin gayrimuslim nufusa vergi ve harac koymalarina izin veriyordu Bununla birlikte iki imparatorluk arasindaki sinir bolgelerindeki dini ve siyasi catisma da az onemli degildi Mesruiyet iddialarini desteklemek icin emperyal guc gosterme ihtiyaci genellikle bolgede askeri operasyonlarla sonuclandi Ustelik bu donemde Safevi devleti oldukca askerilesmisti ve bu gorevleri yapan kizilbaslar icin savas dogal ve yuce bir yasam bicimiydi Onlar cesaretlerini fedakarliklarini ve onurlarini savasta kanitlayabilirlerdi Savas ayni zamanda zengin olma ve genis topraklara sahip olma firsati da sagliyordu Tahmasb bu kampanyalara katilan emirleri onemli hukumet pozisyonlarina atadi ve karsiliginda yeni elde edilen fonlari astlarina dagitti Butun bunlar Kafkasya ya yayilmak icin guclu bir tesvikti ve Safevi yuksek komutanligi bu faydalarin bolgedeki Osmanlilarla dogrudan catisma riskinden daha agir bastigina inaniyordu Ilk sefer 1541 Sah Tahmasb in Gurcistan topraklarina ilk yuruyusu 1541 de gerceklesti O zaman Sah 27 yasindaydi ve tum gucu elinde toplamis illere guvenilir emirleri ve Kizilbaslar in yuksek seckinlerinden sadik insanlari yerlestirmisti Bu yuruyus basladiginda feci ic savas sona ermis 1539 da Ozbeklere karsi kazanilan zaferle dogu sinirlarinda istikrar saglanmis ve Suleyman in 1533 ten 1535 e kadar suren yuruyusunun uzerinden 6 yil gecmistir Kartli ve Kakheti kralliklari Sah Tahmasb doneminde ve daha sonra torunu I Abbas in saltanati sirasinda Safevi seferlerinin agir yukunu cekti Ote yandan Samtskhe prensligi bagimsizligini korumak ve dogrudan boyun egme ile sonuclanabilecek askeri catisma riskinden kacinmak icin Safevilerle siyasi diyaloga girmek icin cografi mesafesinden yararlandi Sabaratiano Saamilaxvaro ve Satsitsiano gibi bircok ozerk devlete sahip olan Kartli Kralligi Bagrationi hanedanindan guclu bir hukumdara sahipti Kral Konstantin Luarsab in dogrudan soyundan olan Kral I Luarsab Bu donemde Sah Tahmasb in ana rakibiydi ve Safevilerin Kartli ve komsu bolgelere hakim olma girisimlerine siddetle karsi cikti Donemin Safevi kaynaklari Gurcu kralliklari arasinda bir ayrim yapmaz bu kaynaklarda bolge icin ortak isim Gurcistan terimidir Ancak hukumdarlar veya iyi bilinen sehirler ornegin Gori veya Tiflis arasinda ayrim yaparak hangi kralliga atifta bulunuldugunu belirlemek mumkundur Bu kaynaklara gore bu seferlerin baslatilmasinin ardindaki ana tesvik kafirlere karsi bir kutsal savas kazavad ve cihat disinda bir sey degildi Tarihci Hasan bey Rumlu soyle yaziyor Dinin mudafii Sah Islam in zaferi ve Peygamber in dininin guclenmesi icin korkusuz birliklerle Gurcistan a yurudu Ote yandan Ermeni tarihci Zakaria Kanakertsi ilk isgalin nedeninin Tiflis e gelen Iranlilara saldiran ve soyan Gurculer oldugunu yaziyor 1541 de Kizilbas birlikleri Karabag dan kuzeye Kral Luarsab yonetimindeki Kartli kralliginin baskenti Tiflis e yurudu Safevi istilasindan sadece iki yil once Gurcistan dan gecen Venedik elcisi Mihele Membray sunlari yaziyordu Onun Kral Luarsab yaklasik 5 000 civarinda aznavur denilen atlilari vardir bahsi gecen Tiflis sehri cok buyuktur fakat bircok savaslar sonucunda buyuk bir bolumu yikilmistir Soz konusu kral Luarsab Sofi ya yani Sah Tahmasb yillik 1 000 duka harac oder Membre ye gore Kaheti kralligi Safevi Imparatorlugu na en azindan 1538 e kadar harac odedi Sah Tahmasb in Gurcistan a yaptigi ilk yuruyuse katilan Hasan Bey Rumlu gunumuzdeki diger kaynaklara gore daha detayli bilgiler vermektedir Yazilarina gore Kizilbas ordusu geceleyin Tiflis sehrine ulasti ve hemen sehre bir saldiri duzenlendi Luarsab in generallerinden Kalbad i Gurci savascilariyla birlikte Tiflis teydi ve direnmeye niyetliydi Sonunda yenildi sehir altin kizilbaslar tarafindan ele gecirildi Sehir yagmalandi ve insanlar esir alindi Bir baska Gurcu general Habs Bartis kalesine kacti ve sonunda yenildi General Kalbad da dahil olmak uzere Islam i kabul edenler kurtulurken dininden donmeyenler hemen idam edildi Kizilbas ordusu Luarsab ve halkini ele gecirmek icin Kura Nehri kiyisi boyunca bir sefere basladi Ordu kisa sure sonra ganimet ve cok sayida esirle Tebriz e dondu Bu seferlerin dikkate deger bir ozelligi Gurcu beyliklerindeki kalelerin kusatilmasidir Aslinda askeri saldirinin her turunun basarisi bolgeyi kontrol eden kale zincirinin ele gecirilmesine bagliydi Tas kale Gurcu askeri aristokrasisinin gucunun bir simgesiydi siyasi ve idari aygitlarinin merkezi ve bolgedeki askeri guclerinin temeli idi Yani bolgeye hakim olabilmek icin oncelikle o bolgenin merkez kalesine sahip olmak gerekiyordu Safevilerin 1541 deki seferi basarili oldu Bu sonuc Safevi ordusunun Osmanli ordusuna karsi onemli olcude ustun olan zorlu savaslarda moralinin yukselmesine neden oldu Buna gore bu zafer silahli kuvvetlerinin gozunde artan gucunu ve prestijini yansittigi icin Tahmasib in kendisi icin buyuk bir kisisel fayda sagladi Cunku silahli kuvvetlerinin gozunde buyuyen gucunu ve otoritesini yansitiyordu Bu donemde Sah Tahmasb in kisisel prestijini artirmak ve merkezi otoriteyi guclendirmek icin askeri basariya ihtiyaci oldugu belirtilmelidir Sonuc olarak bu seferde elde edilen basari Kizilbas emirlerinin Sahlarina olan sadakatinin artmasina neden oldu ve onun guclu bir lider olduguna ikna etti Sah Tahmasib in siyasi zaferlerinin de bu askeri zaferden dogduguna suphe yoktur Bu nedenle Sah Tahmasb tam bir zafer olmasa bile seferin sonuclarindan memnun olmak zorundaydi Ikinci sefer 1547 6 yil sonra 1547 kisinda Sah Tahmasb Gurcistan a Kaheti kralligina yeni bir askeri kampanya baslatti Gorunuse gore Sah Tahmasb in uvey kardesi Elkas Mirza nin bir isyan cikarmasi ve Osmanlilarin ucuncu seferine katilmasi bu kararin alinmasinda onemli rol oynamistir Elkas Mirza nin isyani haberi kendisine 1546 da Kazvin deyken ulasti Sah in elcisi Ali Aga onu memnun etmek icin Alkas in ikametgahi olan Sirvan a gonderildi Elcinin cabalari sonucsuz kaldi Bundan sonra Sah Tahmasb ordunun basinda kendisi olmakla Sirvan a sefere karar verdi Sah in ordusuyla birlikte geldigini duyan Elkas Mirza tehlikeyi sezmis ve annesi ile oglu Ahmed Mirza yi Sah in sarayina gondererek af dilemistir Sah teklifi kabul etti ve yuksek rutbeli memurlari Sahgulu Halifa Mohurdar Sevindik Bey Gorcubasi ve Bedir Han Ustacli yi Sirvan a Elkas Mirza nin isyan olmayacagina dair Kuran uzerine yemin etmesini ayarlamalari icin gonderdi Varilan anlasmaya gore Elkas Mirza Sah in hazinesine yilda bin tuman odeyecegine savas durumunda bin savasci gonderecegine ve olumune kadar tahta sadik kalacagina yemin etti Sah Tahmasb butun bunlardan pek memnun olmasa da kuzeye dogru yuruyusunu surdurerek Sahand dan Tebriz e geldi Buyuk olasilikla Elkas Mirza nin teslim olma anlasmasi zaman kazanmak icin sadece taktik bir hamleydi Cunku yemin ettikten kisa bir sure sonra yemininden vazgecerek kendi adina madeni para basmaya ve vaaz vermeye basladi Bunu yaparak muhtemelen Osmanli padisahinin yardim edip etmeyecegini anlamak icin zaman kazanmak istiyordu Bundan sonra Elkas Mirza Samahi ya oradan da Derbent e gitti Onun mufrezeleri Samur nehrini gectikten sonra Sahverdi Sultan Ziyadoglu Kacar Muhammed bey Turkmen Suleyman bey Celebi ve Muhammed bey Sirbaht oglu Talis komutasindaki kizilbas ordusuyla catisti ve bozguna ugradi Bir sonraki catistmalari Sahgulu Halife nin komutasindaki kizilbas ordusuyla oldu ve yine maglup oldular Kizilbaslari yenemedigini goren ve savastan kacan Elkas Mirza Osmanli topraklarina giderek Sultan Suleyman a siginmaya karar verdi Algas Mirza ilk boyun egme belirtilerini gosterdigi andan itibaren Kizilbaslar in ana ordusu Tebriz sehrindeydi ve savasa tamamen hazirdi Algas boyun egip vergi ve asker gondermeye yemin ettikten sonra Tebriz de hazir olan orduyla Kahetia ya saldirmaya karar verildi Ancak Sah Tahmasb anilarinda Elkas Mirza nin isyan haberini tekrar aldiginda Levant i Gurcistan a kadar takip ettigini yazar Boylece Sahin Gurcistan a yurume karari her halukarda Elkas in affi ile yeniden isyani arasinda verilmis gibi gorunuyor Sah Tahmasb 1547 kisinda askerleriyle Agseher e ulasti Gurcu birliklerinin yenilgisi ve bolgenin yikimiyla sonuclanan siddetli bir savas basladi Daha sonra ordu Agseher den Tabdi ye hareket etti Levand bek ve rakibi III Bagrat sadakatlerini ifade ederek Sah in kampina ulastilar Sah onlari karsiladi ve onlara seref cubbesi verdi Yakinda mulklerine donduler O sirada ordu Gence uzerine sefere basladi ve Bulag yakinlarinda gecici bir kamp kurdu Ucuncu sefer 1551 Guney Gurcistan a ucuncu yuruyus 1551 de gerceklesti Bedir Han Ustacli Sahgulu Ustacli ve Sahgulu Halifa Mohrdar komutasindaki kizilbas ordusu Levant Bey komutasindaki Gurcu mufrezelerinin yardimiyla Seki de toplandi ve Seki hukumdari Dervis Muhammed Han yenildi Ordunun buyuk kismi Seki de konaklarken Gurcu hakimlerden Keyhosrov Tahmasib e basvurarak Luarsab a karsi yardim istedi Cunku Luarsab ve Vahus Gurci onunn topraklarinin bir kismini ele gecirmisti O sirada Iskender Pasa komutasindaki Osmanli ordusu gunumuz Gurcistan inin bati bolgesine girdi Buyuk ihtimalle Gurcu hukumdari Luarsab in Osmanli ordusuyla ittifak kurmasini engellemek icin Bedir Han Ustacli Ali Sultan Tekali Sahverdi Han Ziyadoglu komutasindaki Kizilbas ordusu Sahverdi Han bu seferde belirleyici rol oynamistir Kartli de bulunan ana Luarsab kalesine yuruyuse basladi Malinkub u Mankub Darfar veya Manaskub Dargard olarak da bilinir Darzbad i ve isimsiz bir manastiri ele gecirmelerine ragmen Luarsab in ana guclerini ele geciremediler ve onlar kacmayi ve hayatlarini kurtarmayi basardilar Ganimetlere el kizilbaslar manastiri yagmalamis ve manastirdaki 20 kesis olmustur 1551 sonbaharinda Kizilbas komutanlari Luarsabim in ana ordusunu yok etmek icin Kaheti nin iclerine dogru bir sefer daha yapti Ancak bu sefer de kucuk ama iyi organize olmus Luarsab ordusuna karsi mutlak zafer elde etmek mumkun degildi Cunku Luarsab yine belirleyici bir savastan kacindi Ancak kizilbaslar cok sayida ganimet ve esir alarak Barat Ali dahil cevre bolgeleri yagmaladi Kisin gelmesiyle Safevi ordusu Karabag a cekildi Safevi kaynaklari bu baskinlar sirasinda bolgenin tamamen harabe haline geldigini ve yerel halkin buyuk bir kisminin katledildigini acikca belirtmekte ve ozellikle bu harekatin son derece acimasiz olduguna dair hicbir suphe birakmamaktadir Hasan Bey Rumlu da catismalari ayrintili olarak anlatan bilgiler vermistir Siyasi olarak Safeviler birkac onemli hedefe ulastilar Bu seferle Sah Tahmasb Keyhosrov gibi yeni bir vasal hukumdar elde etti Ayrica Keyhosrov Sah Tahmasb in Tumak kalesini Agsaher ve cevresini ele gecirmesine yardim etti Unlu Gurcu soylularindan Vahus Gurci ve Keyhosrov un topraklarini isgal eden muttefiki Sarmazan oglu yakalanarak idam edildi Onlarin topraklari bolundu Ancak ana rakip Gurcu ordusunun komutani Luarsab i yakalamak mumkun degildi Bu nedenle kizilbas ordusu tarafindan yerel nufusa karsi cezai tedbirler uygulandi Dorduncu Sefer 1554 1557 Sultan Suleyman doneminde son Osmanli saldirisi olan ve 1553 1554 yillarini kapsayan seferin hemen ardindan kizilbas ordusu Kartli uzerine yeni bir sefere basladi Daha onceki tum Osmanli saldirilari gibi bu Osmanli harekati da her iki tarafa da buyuk zarar verirken onlara herhangi bir avantaj saglamadi Bu nedenle seferin bitiminden hemen sonra baris gorusmelerine baslanmis ve 1555 te Amasya Antlasmasi ile sona ermistir Bu olaylari 70 yil sonra yazan ve geriye donuk olarak degerlendirme firsati bulan Iskender Bey Munsi Gurcu kralliklarinin Osmanlilar tarafindan Safeviler arasinda bolunmesini Amasya Antlasmasi nin bir parcasi olarak degerlendirmistir Ona gore her iki taraf da Samtskhe Kartli ve Kaheti topraklarinin Safevilerin yetkisi altinda kalmasi Osmanlilarin ise Basi Acik Dadian ve Kuriyan i Imeretia Megrelia ve Guriya kontrol etmesi konusunda anlastilar Bu arada Kartli krali I Luarsab daha fazla ozerklik talep etmek icin Safevi Osmanli catismasini tekrar kullandi Osmanli tehdidinden kurtulan Sah Tahmasb guvenilir komutani Sahverdi Sultan Ziyadoglu Kacar in yardimiyla Luarsab topraklarini isgal etti Luarsab SahI Tahmasb in Osmanli ordusuna karsi ayni savas taktiklerini ona karsi kullandi ve onunla kesin bir savastan kacindi Ancak daha iyi bir askeri strateji gelistiren Kizilbas ordusu onu yenmeyi basardi ve yavas yavas baskentine yaklasti Sonuc olarak 1554 te Gori sehrini ele gecirdiler Savaslar sirasinda Mazrut Parsatan ve Aydin kaleleri alinsa da o donemde Kral Luarsab in annesinin ikametgahi olan Aydin kalesi inatla direndi Bu seferin en acimasiz savasi bu kalenin kusatilmasi sirasinda gerceklesti Luarsab savascilarinin cogunun kizilbaslarin saldirilarini puskurtmek icin inatci bir direnis gosterdi Son olarak kale duvarinda catlaklar acildi ve savunucularin direnisi bastirildi Safevi birlikleri bircok kisiyi kilictan gecirdi ve Luarsab in annesi de dahil olmak uzere bircok insani esir aldi Sonraki birkac hafta boyunca buyuk miktarlarda ganimet sigir ve yeni tutsak alarak bolgedeki diger direnis ceplerini ezdiler Safevi kaynaklari kralin annesinin sonraki kaderi hakkinda hicbir sey soylemez Safevi kronikleri oybirligiyle Safevi birliklerinin bu sefer sirasinda 30 000 den fazla Gurcu yu ele gecirdigini ve onlari Safevi topraklarina aktardigini belirtiyor Gazi Ahmed e gore Kizilbas ordusu kisi Gori yakinlarinda gecirdi ve Ocak ayinda Karabag a gitti Subat ayinda Sah in sarayi ve ordusu guneye hareket etti ve Gence ye terhis oldu burada valisi Sahverdi Sultan Ziyadoglu Kacar basarili seferin onuruna Sah in sarayina bir ziyafet ve sekiz gunluk senlikler verdi Bundan sonra Sah in ordusu Berde vilayetine gitti 1557 de Luarsab Gori yi geri aldiktan ve 1557 de etkili bir ordu kurduktan sonra Safevi garnizonunu bolgeden kovdu Bunu ogrenen Karabag Beylerbeyi Sahverdi Sultan Ziyadoglu Luarsab in girisimlerine kesin olarak son vermek icin yuruyuse cikti Ancak onun suvarileri yolda pusuya dusuruldu Kizilbas ordusu agir kayiplarla geri cekilmek zorunda kalirken Sahverdi Han in mufrezelerinden birine komuta eden Muhammed Bey Cepni Luarsab in mufrezesinin saflarini kirmayi basardi ve mufrezesinden bir savasci Luarsab ile savasa girdi ve onu oldurdu Muhammed Bey Cepni kargasadan yararlanarak Luarsab in atinin dizginlerini tutarak kacmayi basardi Luarsab i oldurmeyi basaran kizilbas savascisi Luarsab in savascilari tarafindan olduruldu Luarsab in oglu I Simon iktidara geldi ve Kizilbaslar a karsi savasa devam etti Bes yil sonra Simon Kaheti Cari Levan ile askeri bir anlasma imzaladi ve bu anlasma Levan in kizi Nestan Darejan ile evlenmesiyle daha da guclendi Simon in amaci buyuk bir ordu toplamak ve Tiflis i Safevilerden geri almakti Levan in oglu George ile birlikte diger bircok etkili eyalet soylusu koalisyona katildi Cagdas bir tarihciye gore kisa surede o kadar cok savasci toplandi ki eski goklerin gozleri yuzyillardir o diyarda boyle bir sey gormemisti Besinci sefer 1561 Sah Tahmasb Karabag valisi Sahverdi Sultan Ziyadoglu na Gurculere tekrar saldirmasini ve isyanlarini bastirmasini emretti Sahverdi Sultan Ziyadoglu Gence yi Karabag savascilariyla birlikte terk ederek Gurculer uzerine yurudu ve iki ordu 1 Mayis 1561 de karsi karsiya geldi Gurcu ordusu hafif silahlarla donanmis kizilbaslar kadar hizli degildi Kisa sure sonra Gurculer yenildi ve savas alanindan kacti Kartli nin maglup birlikleri kuzeyde Gori sehrine cekildi Levan in oglu Gurgin bin savasciyla birlikte acimasizca kilictan gecirildi Kartli saray kroniklerinden birinde bu olayin sonuclari su sekilde kaydedilmistir Levan oglunun olum haberini duydugunda kalbindeki ates goge yukseldi ve gozlerinden akan kan cevreyi doldurdu Butun Gurculer siyah yas kiyafetleri giyindiler Bu savastaki yenilginin uzun vadeli sonuclari oldu Kaheti nin ortak bayragi altinda siyasi ve askeri birlige ulasma umutlari sona erdi Dahasi sadece Kaheti nin bagimsizlik ozlemlerini baltalamakla kalmadi ayni zamanda Kartli kraliyet ailesi uzerinde derinden moral bozucu bir etkisi oldu Simon Safevi yonetimini inatla reddetmeye devam ederken kardesi XI David Kartli de devam eden ic cekisme ve istikrarsiz siyasi durumdan korktu ona ihanet etti ve Safevilerin yaninda yer aldi 1561 de yandaslariyla birlikte Kazvin deki saraya gelerek Sah Tahmasb a biat etti Musluman oldu ve daha sonra Davud Han olarak tanindi Sah I Tahmasb onu Tiflis in hukumdari olarak tanidi ve onu sinirli bir gucle odullendirdi Iskender Bey Munsi ye gore Safevi Sahi nin yetkisi altinda hukum verebiliyordu O zamandan beri Kizilbas emirlerinden biri Tiflis kalesinin komutani olarak gorev yapti ve Davud Han a danisman ve akil hocasi olarak calisti Altinci sefer 1566 1566 da Simon Tiflis i ele gecirmek icin yurudu ve neredeyse basarili oldu Ibrahim Halife Karamanli komutasindaki kucuk Kizilbas ordusuu yenmeyi basardi Boyle bir sonucun ortaya cikmasinda Davud Han in Kizilbaslara yardim etme emrine uymamasinin onemli bir rol oynadigi gorulmektedir Ancak Simon Tiflis kalesini ele geciremedi ve birkac gunluk kusatmadan sonra geri cekilmek zorunda kaldi Bu kucuk yenilgi Safevi sarayini Simon un artan gucuyle endiseye saldi Ertesi yil Sah I Tahmasb Davud Han a asi kardesinin yol actigi sorunlari kesin olarak cozmesini emretti Bu amacla kendisine askeri yardim gonderilir Bu askeri yardim Samhal bey Cerkaz Ibrahim bey Alpout ve Kizilbas komutanlarindan Aligulu bey Kacar komutasinda gonderilmisti Bu ordu Simon u savas alaninda yakalamayi ve onu Kazvin deki sah sarayina getirmeyi basardi Sah Tahmasib Simon un unlu Kahkaha Kalesi ne hapsedilmesini emretti 1578 yilina kadar bu kalede esir kalan Simon bu yil hapishaneden serbest birakildi ve gerekli malzemelerle donatildiktan sonra saldiran Osmanlilarla savasmak icin gonderildi SonucKartli ve Kaheti kralliklarina yuruyusler uzun sure devam etti Amasya Baris Antlasmasi ile bu topraklarin Safevi imparatorlugunun etki alani altinda oldugu Osmanli Devleti tarafindan taninmistir Bolgeye surekli seferler duzenleyen Kizilbas asiretleri Gurcu kralliklarindaki carlarin yerine kendi adamlarini gecirmis bir car i tahttan indirip bir baskasini tahta gecirmis ve zaman zaman esir almistir Ayrica Gurcistan topraklarinin gecilmesi zor ormanlar ve daglarla kapli olmasi bolgedeki direnis merkezlerinin tamamen ortadan kaldirilmasini engellemistir Ayrica bakinizSah Ismail in Gurcistan seferleriKonuyla ilgili yayinlarRoger M Savory 2007 Iran Under the Safavids Cambridge Cambridge University Press ISBN 9780521042512 Erisim tarihi 19 Eylul 2022 Keith Hitchins 2001 GEORGIA ii History of Iranian Georgian Relations Encyclopaedia Iranica online edition New York 2007 GEORGIA ii History of Iranian Georgian Relations New York Encyclopaedia Iranica 21 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Eylul 2022 KB1 bakim Birden fazla ad yazar listesi link Maeda Hirotake Against all odds the Safavids and the Georgians In Matthee Rudi ed The Safavid World New York Taylor amp Francis ISBN 9781000392876 erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim Abbas Panahi 2015 Shah Tahmasb I s Military Campaigns Consequences to Caucasus and Georgia Historical Reaserch of Iran and Islam 21 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Eylul 2022 H R Roemer 2008 THE SAFAVID PERIOD The Cambridge History of Iran The Timurid and Safavid Periods Cambridge Cambridge University Press ISBN 9781139054980 3 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Eylul 2022 Alexander Mikaberidze 2015 Historical Dictionary of Georgia Maryland Rowman amp Littlefield ISBN 9781442241466 erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim Hani Khafipour 2013 The Foundations of Safavid State fealty patronage and ideals of authority 1501 1576 Chicago The University of Chicago erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim Kaynakca Savory 2007 s 64 Savory 2007 ss 65 Panahi 2015 ss 52 a b c Hitchins 2001 Maeda 2021 s 129 Panahi 2015 s 46 a b c Maeda 2021 s 130 Roemer 2008 s 246 Mikaberidze 2015 s xxxi Roemer 2008 s 245 Khafipour 2013 s 184 Khafipour 2013 s 185 Khafipour 2013 s 186 Khafipour 2013 s 189 Khafipour 2013 s 190 a b Khafipour 2013 s 192 a b Khafipour 2013 s 193 a b Khafipour 2013 s 194 Khafipour 2013 s 195 a b Khafipour 2013 s 196 Khafipour 2013 s 197 a b Khafipour 2013 s 199 Khafipour 2013 s 200 Khafipour 2013 s 203 a b c Khafipour 2013 s 204 a b Khafipour 2013 s 205 Khafipour 2013 s 206