Kırkkilise Muharebesi veya Kırklareli Muharebesi, Osmanlı İmparatorluğu ile Bulgaristan Krallığı orduları arasında geçen Birinci Balkan Savaşı'nın bir parçası olan; 22 Ekim 1912 tarihinde başlayan ve 24 Ekim 1912'de Osmanlı ordusunun doğu Trakya'da yenilgisi, Bulgar zaferi ile son bulan; Osmanlı İmparatorluğu'nun I. Balkan Savaşı'nı kaybetmesine sebep olan en önemli muharebelerden biridir.
Kırkkilise Muharebesi | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Birinci Balkan Savaşı | |||||||
![]() Osmanlı Redif Askerleri | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
![]() | ![]() | ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
![]() ![]() ![]() | ![]() ![]() ![]() ![]() | ||||||
Güçler | |||||||
153,745 | 98,326 | ||||||
Kayıplar | |||||||
880 ölü, 3000 yaralı | Ağır, 58 top kaybı, 2 uçak kaybı |
Savaş Öncesi Askerî Hazırlıklar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaEwwdHBjbXRyYkdsemMyVmZUR1ZmVFc5MWJHbHVYMlJsWDBSdlpHOXdiM1ZzYjNNdWFuQm5Mekl5TUhCNExVdHBjbXRyYkdsemMyVmZUR1ZmVFc5MWJHbHVYMlJsWDBSdlpHOXdiM1ZzYjNNdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFd0wwcGxkMmx6YUY5eGRXRnlkR1Z5WDJsdVgwdHBjbXRmUzJsc2FYTnpaUzVxY0djdk1qSXdjSGd0U21WM2FYTm9YM0YxWVhKMFpYSmZhVzVmUzJseWExOUxhV3hwYzNObExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSbUwwOTBkRzl0WVc1ZmJXbHNhWFJwWVY5aGJtUmZjbVZrYVdaZmRISnZiM0J6WDJGMFgzSmxjM1F1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFU5MGRHOXRZVzVmYldsc2FYUnBZVjloYm1SZmNtVmthV1pmZEhKdmIzQnpYMkYwWDNKbGMzUXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkbUwwMXZZbWxzYVhwaGRHbHZibDl2Wmw5R2FYSnpkRjlUYjJacFlWOUpibVpoYm5SeWVWOVNaV2RwYldWdWRGOXBibDh4T1RFeUxtcHdaeTh5TWpCd2VDMU5iMkpwYkdsNllYUnBiMjVmYjJaZlJtbHljM1JmVTI5bWFXRmZTVzVtWVc1MGNubGZVbVZuYVcxbGJuUmZhVzVmTVRreE1pNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
I. Balkan Savaşı'nın başlangıcında Karadağ'ın ardından Sırbistan, Yunanistan, Bulgaristan'ın savaş ilanı ile Osmanlı İmparatorluğu I. Balkan Savaşı'na hazırlıksız yakalandı. Zira savaş öncesinde böyle bir savaşı beklemeyen, Bulgar, Sırp ordularının hazır olmadığını düşünen mali zorluk içerisindeki Osmanlı İmparatorluğu Rumeli ve Trakya'daki son tertip nizami olarak kabul edilecek 70.000 yaşlı askerden oluşan 120 taburunu Balkan Savaşı öncesi terhis ederek ölümcül bir hata yapmıştı. Buna ilaveten Yemen'de çıkan isyan nedeniyle genelkurmay başkanı Ahmet İzzet Paşa 35 tabur asker ile birlikte buraya gönderilmişti. Yine Trablusgarp'ta İtalyanlar ile savaşan Osmanlı İmparatorluğu'nun 12 adalar bölgesi İtalyanlarca işgal edilmiş ve İzmir'e çıkarma yapılması tehlikesine binaen Rumeli'deki birliklerin bir kısmı buraya gönderilmişti. Rumeli'de ve Trakya'da kalan Osmanlı birlikleri büyük ölçüde nizami değil, acemi asker ve erlerden oluşan redif tümenlerinden oluşmaktaydı,bu tümenler nizami tümenlerin aksine gerek topçu ve gerekse lojistik yönünden de zayıf haldeydiler. Dahası ordu içinde siyasi kavgalar yanında askerler içinde silahlı kuvvetlerini bir salgın hastalık gibi saran "Mektepli", "Alaylı", "Redif", "Zadegan", "Kurmay" subay çekişmelerini giderememişti. Ordunun silah ve teçhizattaki eksikliklerini tamamlanamamamış, yeterli eğitim ve tatbikat yaptırılamamıştı. Yine savaş ilanı esnasında seferberlik haline, kısa sürede Rumeli'de Osmanlı ordusunun tam sayısına ulaşması mevcut durumda zayıf demiryolu ağı ile aşırı derecede zordu.
Bunun yanında Osmanlı donanması gemi yönünden fazla gözükse de kötü durumdaydı ve gemilerin büyük kısmı bakımsızlıktan çürümüş ve teknolojik yönden geri kalmıştı. Dahası İtalyanlar ile girilen savaşta, Beyrut Deniz Muharebesi gibi muharebelerle İtalyan donanması bir kısım Osmanlı gemilerini yok etmişti. Buna karşın Yunanlar Ege'de güçlü bir donanma kurmayı başarmışlar ve Osmanlı Devleti'ni denizlerde tehdit eder durumdaydılar.
Komuta kademesinde de sorunlar had safhadaydı. Alman askeri danışmanlığının Colmar von der Goltz ve Ahmet İzzet Paşa ile birlikte hazırladığı savunma planlarında 5 numaralı plan Osmanlı İmparatorluğu'nun Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Bulgaristan ile savaş halinde yapacaklarını net bir şekilde ortaya koymaktaydı. Bu plana göre Osmanlı Ordusu Rumeli'de Yanya, İşkodra, Selanik vs. belli kentler merkez kabul edilip,Makedonya boyunca savunmaya çekilecek ve kademeli geri çekilme ile savunma savaşı yapacak gerekirse Makedonya'dan ordu Arnavutluk'a çekilip buradan direnişe devam edilecekti Buna karşın eldeki mevcut kuvvetlerin çoğunluğu Edirne ve Trakya'da tutulacak burası ne pahasına olursa olsun müdafaa edilerek, Bulgar ordusu ile sert savunma ve siper savaşları yapılarak gücü kırılacaktı. Sonrasında ise Bulgar ordusunun uzun süreli yıpratma savaşları ile gücünün azaltılıp yenilmesi, Osmanlının seferberliğini tam olarak tamamlaması akabinde savunma konumundan saldırı konumuna geçilecek ve sonucunda savaş kazanılabilecekti. Dahası böylece lojistik yolların savunulması ile doğu ve batı orduları bir arada tutulabilecekti. Edirne, Yanya, İşkodra gibi mevkiilerde buna göre Alman kurmayların nezaretinde hazırlanıp tahkim edilmişti. Bu planın da önemli eksiklikleri vardı zira Yunanların deniz gücü göz ardı edilmişti. Ancak yine de uygulanması halinde savaşın seyrini değiştirme ihtimali olan bir plandı. Ancak savaş öncesi bu planın en önemli savunucularında genelkurmay başkanı Ahmet İzzet Paşa Yemen deki isyanı bastırmak için Yemen'e gönderildiğinden Osmanlı komuta kademesi büyük bir karışıklık içindeydi. Yeni Harbiye Nazırı olan Nazım Paşa; daha önce Ahmet İzzet Paşa'nın da onayıyla yapılan bu savunma planlarının ve görüşünün aksine kitaplarını okuduğu Fransız General Ferdinand Foch'un Fransız Saldırı doktrinini benimsemiş biriydi. Ona göre Osmanlı Devleti seferberliğini tam tamamlamadan yıldırım hızıyla en önce Sırplar ve Bulgarların üzerine saldırmalı ve bu ordular üzerinde yaratacağı şok ve baskı ile geriletilecek Balkan Devletlerinin orduları için kısa zamanda devreye girecek İngiltere,Fransa gibi devletler sayesinde savaş Osmanlı lehine bitirilecekti. Ahmet İzzet Paşa'nın yokluğunda Nazım Paşa Osmanlı komuta kademesini tamamen etkiler durumdaydı ve Trakya Ordusunun başındaydı. Onun tercihleri Kırk Kilise Muharebesinin sonuçlarını belirlemiştir. Savaş başlangıcında Kırk Kilise muharebesine iştirak eden Osmanlı doğu ordusu muharip olmayan askerlerde sayıldığında yalnızca 115.000 askerden oluşmaktaydı. Seferberlik hazırlıkları son derece yavaş işlemekteydi,askerler yeterli eğitim görmeden, Müslüman Hristiyan, Bulgar vs. ayrım yapılmadan, uyum sürecine tabii bile tutulmadan birliklere alınmaktaydı. Kırk kilise Muharebesine katılan Osmanlı doğu ordusunun (Trakya Ordusu) dağılımı şu şekildeydi.
- Nazım Paşa'nın emri altında Ferik Abdullah Paşa komutasında 7 kolorduda 11 düzenli piyade taburu, 13 redif ve 1+ (bir tümenden fazla ama 2 tümenden az) süvari tümeni:
- 1. Kolordu 3 tümenden oluşmaktadır (2. Piyade Tümeni (eksik alay), 3. piyade ve 1. Geçici piyade tümenleri).
- 2. Kolordu 3 tümenden oluşmaktadır (4. (eksik alay) 5. piyade tümenleri ve Uşak Redif tümeni).
- 3. Kolordu 4 tümenden oluşmaktadır (7., 8. ve 9. piyade tümenleri (hepsi eksik alay) ve Afyonkarahisar Redif Tümeni).
- 4. Kolordu 3 tümenden oluşmaktadır (12. Piyade Tümeni (eksik alay), İzmit ve Bursa Redif tümenleri).
- 17. Kolordu 3 tümenden oluşmaktadır (Samsun, Ereğli ve İzmir Redif tümenleri).
- Doğu ordusuna bağlı
- 6 ek tümen (10. ve 11. piyade, Edirne, Babaeski ve Gümülcine Redif ve Kale Tümeni, 4. Tüfek ve 12. Süvari Alayı).
- Kırcaali Müfrezesi
- İki ek tümen (Kırcaali Redif, Kırcaali Mustahfız Tümeni) ve 36. Piyade Alayı.
- Bağımsız Süvari Tümeni ve 5. Hafif Süvari Tugayı
Buna karşılık Bulgar Ordusu ise Kırk kilise muharebesinde 2 ayrı ordu ile Trakya ordusunun karşısına çıkmıştır.
- Bu ordulardan biri Yanbolu'nun güneyinden hareket eden ve Edirne'yi almayı hedefleyen muharip olmayanlarla birlikte 79.370 askere ulaşan general Vasil Kutinçev komutasında 3 piyade tümeni ile Bulgar 1. Ordusu'dur.
- Diğer ordu ise 1. Ordu'nun hemen arkasında muharebe öncesi konuşlanan ve Osmanlı askerlerinin görüşünden gizlenmeye çalışılan Istranca Dağları'nı aşıp sürpriz şekilde Kırk kilise (Kırklaleli)'yi ele geçirmeyi hedefleyen Radko Dimitriev komutasındaki 94,884 askerden 3 piyade tümeninden oluşan Bulgar 3. Ordusu'dur ve esas Kırkkilise Muharebesi bu ordu ile yapılmıştır.
Her iki Bulgar ordusu da diğer Bulgar kuvvetleriyle birlikte genelkurmay başkanı olması yanında aynı zamanda, savunma bakanı da olan general 'in yönetimindeydi.
Bu orduların dışında Edirne şehrinin batısına gelen Bulgar ikinci ordusu emrindedir. 2 tümen ve bir tugaydan ibarettir. Birlikleri muharebe başlangıcında Edirne dışında ve cephe gerisinde olduğundan Kırkkilise Muharebesinde 1. ve 3. Bulgar ordusuna tam gücü ile değil, öncü birlikleri ile yardım yapabilmiştir.
Bu iki Bulgar ordusunun (1. ve 3. ordular) eğitimli asker, silah, lojistik, teçhizatlarının üstünlüğü ve 150.000 kişiyi aşan muharip gücü karşısında; seferberliğini tamamlayamamış Trakya Ordusu son derece dezavantajlı bir konumdaydı.
Muharebe Öncesi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJKa0wwbDJZVzVmUm1samFHVjJMbXB3Wnk4eU1EQndlQzFKZG1GdVgwWnBZMmhsZGk1cWNHYz0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5a0wyUTRMMGRsYm1WeVlXeGZWbUZ6YVd4ZlMzVjBhVzVqYUdWMkxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWaUwxSmhaR3R2WDBScGJXbDBjbWxsZGk1cWNHY3ZNakF3Y0hndFVtRmthMjlmUkdsdGFYUnlhV1YyTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Savaş başladığında tahkim edilmiş Edirne mevziileri yanında Osmanlı ordusu saldırı olabileceğini ve stratejik konumda olduğunu fark ettiği Kırkkilise ve Lüleburgaz, Çorlu gibi mevziilerde tahkimat oluşturdular. Yine İskenderköy, Kırk Kilise arasındaki yolda koruma altına alındı. Esasında Bulgar ordusu, 30 Ekimde seferberliğini tamamlamasına karşın bir süre saldırıya geçmeyerek Osmanlılara vakit kazandırmıştı. Ancak zaten cılız olan demiryolu hatları, yoğun asker sevkıyatları ile bozulmaya başladı. Lokomotiflerde yedek parça sıkıntısı baş gösterdi. Diğer yandan bu trenlerin işletmesi yabancıların elindeydi ve yabancıların birçoğu da savaş bulutlarının dolaştığı sırada yerlerinden ayrılmıştı. Ordu deneyimsiz subay ve mühendisler göndererek sorunu gidermeye çalışsa da başarılı olamadı. Bunun yanında Yunan ordusunun Çanakkale'ye amfibi çıkarma yapabileceği ve 5 nolu planda da bu eksikliğin olduğunun Osmanlılar farkındaydı. Bu sebeple bir kısım birlikler Çanakkale de bekletildi.
16 Ekimde Bulgar ordusu öncü kuvvetleriyle sınırı geçip ilerlemeye başladı. 18 Ekimde ise Bulgar 1. 2. ve 3. orduları tüm ana unsurları ile ilerlemeye başladılar. Osmanlı Ordusu birlikleri ise çatışa çatışa geri çekilmeye başladı. 21 Ekim 1912 günü 2. Ordu ileri kısımlarıyla Arda ve Tunca nehirleri arasından Edirne'nin 16–20 km. batısı ile Edirne kuzeyi bölgesine kadar ilerledi. 1. ve 3. ordular, Tunca nehrinin doğusundan Edirne-Kırklareli hattının 15 km. kuzeyine kadar yaklaştılar. İstanbul'da bulunan Mürettep 18. Kolorduya Kırklareli bölgesine, Tekirdağ'daki 17. Kolorduya Saray güneyine yanaşması için emir verildi.
Bulgar ordusunun dağınık durumu ve kuvveti, doğu yanına bir taarruz fırsatını veriyordu. Ancak, Türk Doğu Ordusunun birlikleri de dağınıktı. Bunların toplanmalarının beklenmesi ve seferberliğin tamamlanması için zamana ihtiyaç vardı. 17/18 Ekim 1912'de Doğu Ordusu karargâhı İstanbul'dan Lüleburgaz'a gelmişti.
Doğu Ordusu kurmayları, başlangıçta sıklet merkezi ile Kırklareli istikametinde taarruz eden Bulgar Ordusuna karşı, Kırklareli-Edirne-Yenice hattında savunma kararını verdi. Buraya kadar her şey 5 nolu plana uygundu.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSakwwNWhlbWx0WDFCaGMyaGhYMnhsWVhacGJtY3VhbkJuTHpJd01IQjRMVTVoZW1sdFgxQmhjMmhoWDJ4bFlYWnBibWN1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkbUwwRmlaSFZzYkdGb1gxQmhjMmhoTG1wd1p5OHlNREJ3ZUMxQlltUjFiR3hoYUY5UVlYTm9ZUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Ancak Harbiye Nazırı olmasının yanı sıra Ahmet İzzet Paşa'nın yokluğunda başkomutan vekili olan Nazım Paşa bu durumu kabul etmeyip, Ferik Abdullah Paşa ile bütün doğu ordusu ve kolordu komutanlarını saldırı konusunda zorladı. 21 Ekim'de Nazım Paşa'nın baskıları ile seferberliğini tamamlayamamış, kargaşa içindeki doğu ordusu kendinden 2 kat kuvvetli Bulgar 1. ve 3. orduları üzerine saldırıya karar verdi. Bu arada doğu ordusuna İstanbul'dan keşif amaçlı 2 harlan uçağı gönderildi. Ancak bu uçaklar her nedense ne keşif amaçlı ne de muharebede etkili şekilde kullanılamamış; dahası uçaklar o sırada Osmanlı karargahının olduğu Lüleburgaz'da tutulması gerekirken, Kırklaleli'ne bu uçaklar getirilerek, muharebe sonrası düşmanın eline geçmesine sebep olunmuştur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJReUwwMWhhRzExWkY5TmRXaDBZWEpmVUdGemFHRXVhbkJuTHpJd01IQjRMVTFoYUcxMVpGOU5kV2gwWVhKZlVHRnphR0V1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
21 Ekim günü hazırlanan plan iki safhalıydı. İlk safhada 22 Ekimde doğu ordusundan 1., 2. ve 4. kolordular ve bağımsız süvari tugayı saldırıya geçip düşmanı yerinde tutup oyalayacaklardı. Bu sırada sağ kanattan Gazi Ahmed Muhtar Paşa'nın oğlu Mahmut Muhtar Paşa komutasındaki 3. Kolordu Bulgar 3. Ordusu'nun Çeşmeköy'ün kuzey batısında bulunan sağ kanadına saldırıya geçip, bu kanattan dolaşacak ve ardından 90 derece dönüşle Edirne'ye doğru dönecekti. İkinci aşamada ise Edirne müstahkem Mevkii komutanı Şükrü Paşa Edirne'deki birlikleri ile arkadan 3. Kolordu ile birleşmek amacıyla Bulgar 1. ve 3. Ordusu'na saldırıya geçerek böylece kuşatmayı yapacak 3. kolordunun işini kolaylaştıracaktı. Böylece arkadan 3. kolordu ve Edirne Müstahkem Mevkiine bağlı kuvvetlerle önden 1., 2. ve 4. kolordularla kuşatılan Bulgar 3. Ordusu, Bulgar 1. Ordusu'ndan ayrılıp imha edilirken veya teslim alınırken; Bulgar 1. Ordusu da geri çekilmek veya 3. Ordu'yla aynı akıbeti paylaşmak zorunda kalacaktı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMkwwSkJURXRCVGtoQlVrSkpUa1JGU0VGU1RFRk9WRUZaV1VGU1JVMUpXaTB4T1RFeUxtcHdaeTh5TURCd2VDMUNRVXhMUVU1SVFWSkNTVTVFUlVoQlVreEJUbFJCV1ZsQlVrVk5TVm90TVRreE1pNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
3. Kolordu harekâtta kritik bir öneme sahipti, bu kolordunun en küçük bir hatası, tökezlemesi bu saldırının başarısızlığı demekti. Bununla birlikte 3. kolordu böyle kritik bir görev için diğer kolordular arasında hiç kuşkusuz en doğru seçimlerden biriydi. Zira doğu ordusu içinde en fazla düzenli nizami olarak adlandırılan birliklere (7., 8. ve 9. piyade taburları) bu kolordu sahipti. Birlikte sadece Afyonkarahisar tümeni redif tümen olarak bulunuyordu. Buna ilaveten bu kolordu içerisindeki 7., 8. ve 9. piyade taburları barış zamanı bu bölgede konuşlanmaktaydı. (Kırk Kilise, Lüleburgaz, Çorlu garnizonları) Kısacası 7., 8. ve 9. piyade taburları bu bölgeyi iyi bilen, kendi bölgeleri için savaşacak olan askerlerden oluşmaktaydı. Yine Mahmut Muhtar Paşa da genç dinamik ve hırslı bir komutan olarak bilinmekteydi.
Nazım Paşa ve Ferik Abdullah Paşa kurmayları planı yaparken şu kanı içindeydiler, Bulgar 1. ve 3. orduları tam olarak yerleşmemişler ve Bulgar ordusunun önemli bir kısmı Sırplara yardım amaçlı olarak Makedonya'ya gönderilmişti. Yine Osmanlı ordusunun saldırı esnasında Bulgar ordusunun Edirne'nin doğusunda süvari destekli 3 piyade tümeni ile karşılaşacağı hesaplanmıştı. Hatta o kadar yanlış ve Bulgar ordusunu küçümseyen bir durum söz konusuydu ki; muharebe sırasında verilen emirlerin birinde subayların Filibe'de yapılacak resmi geçit için resmi elbiselerini yanlarında bulundurmaları emredilmişti. Dahası keşifte sağlanan uçaklara karşın tam olarak yapılmamıştı. Oysaki Bulgar Ordusunun Makedonya'da Sırplara yardıma ayırdığı kuvvet son derece az olup; ordunun çoğunluğu bu bölgeye nakledilmişti ve Bulgar Ordusunun gücü bu bölgedeki asker, topçu ve süvari sayısı tahmin edilenden çok daha fazlaydı. Yine askerler eğitimli ve ordunun topçu desteği, teçhizatı tamdı. Nazım Paşa ve kurmaylarının Bulgar ordusunu sayı ve teçhizat yönünde aşırı derece küçümseyen ve göz ardı eden bu hareketi ve başarısız Osmanlı istihbaratı bu savaşın kaderini tamamen değiştirmiştir. Bulgar Ordusunun bu sırada Edirne yakınındaki piyade tümeni sayısı bunun 2 katından fazlaydı. Buna ilaveten hava yağışlı ve yerde çamur içindeydi. Bu da ordunun hareket kabiliyetini sınırlıyordu.
Buna ilaveten doğu ordusunun bir diğer sorunu da yapısıydı. 3. Kolordunun birliklerinin çoğu nizami kuvvetlerden oluşsa da doğu ordusunda olması gereken 1. Piyade Tümeni'nin tamamı, 2. Piyade Tümeni'nin önemli unsurları Makedonya'da isyancıların peşindeydi. 3. kolordunun içindeki 7., 8. ve 9. nizami tümenler ile 4. ve 12. nizami tümenlerin bir kısım unsurları Yemen,Arnavutlukta idi tam güçleri olmadığından eksik şekilde muharebeye katılacaktı ve ordunun %60'ı o anda yeterli deneyimi olmayan ve vakitsizlikten neredeyse hiç eğitim verilememiş askerlerden oluşuyordu dahası süvari alaylarının sahip olduğu 300 hayvandan 250 tanesi çiftlik hayvanıydı ve topçuların da at sıkıntısı olması yanında hastane vs. hizmetlerde yetersiz haldeydi, planlama eksikliği ve hayvan sıkıntısı sebebiyle lojistik son derece kötü haldeydi. Buna rağmen bu hususlarda Nazım Paşa ve Ferik Abdullah Paşa tarafından göz ardı edilmişti.
Muharebe
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNeUwwc2xRelFsUWpGeWEydHBiR2x6WlY5TmRXaGhjbVZpWlhOcFgwOXpiV0Z1YkNWRE5DVkNNVjlJWVhKbGEyRjBYMUJzWVc0bFF6UWxRakV1YW5Cbkx6SXdNSEI0TFVzbFF6UWxRakZ5YTJ0cGJHbHpaVjlOZFdoaGNtVmlaWE5wWDA5emJXRnViQ1ZETkNWQ01WOUlZWEpsYTJGMFgxQnNZVzRsUXpRbFFqRXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNd0wwMWxhRzFsZEY4bFF6VWxPVVVsUXpNbFFrTnJjaVZETXlWQ1ExOVFZU1ZETlNVNVJtRXVhbkJuTHpJd01IQjRMVTFsYUcxbGRGOGxRelVsT1VVbFF6TWxRa05yY2lWRE15VkNRMTlRWVNWRE5TVTVSbUV1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
21 Ekim Akşamı-22 Ekim
21 Ekim saat akşam 19.00'da 3. Kolordu saldırı için gelen ilk pozisyon almaya başladı,21 ekimi-22 Ekime bağlayan gece saat 1.30 sıralarında 9. piyade ve Afyon redif tümenleri ilerlemeye başladı, bu iki tümen 8. piyade tümeninin kuzey batısına doğru ilerlerken Raklıca mevkiini aşıp Petra köyüne doğru girdiler. 7. piyade tümeni Erikler köyüne girip Develiağaç köyüne doğru yol almaya başladı. Bununla birlikte 3 topçu bataryası da 7. piyade tümenini destekliyor, 9. piyade ve Afyon Redif tümenlerine topçu desteği sağlanmaya çalışıyordu. Bu ilerlemeler sırasında güneşin doğumuna kadar herhangi bir önemli Bulgar direnişi ile karşılaşılmadı bununla birlikte gece karanlığı,sis ve 22 Ekim sabahı yağan yağmur ve oluşan balçık birliklerin yürüyüşünü epey yavaşlatmıştı ve birliklerin tam pozisyonlarına ulaşmaları sabahın erken saatlerini buldu. bu sırada Osmanlının lojistiğinde de aksamalar başladı,birliklerin bazılarına emirler geç ulaşmaya başladı.
Diğer taraftan askeri istihbaratın hataları da ortaya çıkmaya başladı,zira zayıf Bulgar birliklerinin mevzii aldığı düşünülen Osmanlının yürüyüş yaptığı Bulgar Ordusunun sol kanat bölgeleri yakınında önemli bir kuvveti bulunmaktaydı. Bulgar 3. Ordusu'nun 4. Breslav Piyade Tümeni Petra köyü ve kayalıklarının batısında, Eskipolos ve Çeşmeköy arasına bütün gücü ile eksiksiz olarak mevziilenmişti, her birinde ikişer alay bulunan üç tugayı tamamen cephedeydi. Yine aynı ordunun 5. Piyade Tümeni de yanı başında Erikler-Kadıköy arasına 3 tugayı ile mevziilenmişti. Saat 11.30'da Albay Şükrü Paşa komutasındaki Afyon Redif Tümeni Petra'ya ulaşıp geçmeye başladıktan bir süre sonra yoğun topçu ve tüfek ateşi altında büyük bir Bulgar direnişi ile karşılaştı. Mirliva Hasan İzzet Paşa komutasındaki 9. Piyade tümeni de Eskipolos yolundan, Afyon Redif Tümeninin yanında saldırıya geçti. Saat 12.30 sıralarında durum kolordu komutanlığına ulaştı ve saldırıların sürdürülmesi istendi. Ancak Bulgar tümeni çok iyi şekilde mevziilenmişti. 2 tümenin de yoğun topçu ve tüfek ateşi altında yaptığı birkaç saldırı denemesi de başarısız oldu ve olduğu yerde çakılı kaldılar.
Erikler Mevkiinde ilerleyen Mirliva Mustafa Hilmi Paşa komutasındaki 7. Piyade Tümeni ise ciddi bir Bulgar direnişi ile karşılaşmadan ilerlemesini sürdürdü; saat 2.30 sıralarında Erikler köyünü geçti bu arada saat 8.00 sıralarında Mirliva Fuat Ziya Paşa komutasındaki 8. Piyade Tümeni de yardımına geldi. bu iki tümen birlikte Eriklerin 4 km batısında Bulgar ordusu ile temas kurup saldırıya geçtiler. Başlangıçta 7. Piyade Tümeni geçici de olsa bir başarı elde etti. Ancak ilerlemeleri Bulgar 5. Tuna Tümeninin direnişi ve 4. Breslav tümenine desteği ile durduruldu. Bulgar topçu ateşi etkili, güçlü ve etkili olmasının yanında bütün unsurları ile saldırıya geçen gücü azalmış 3. Kolordu'nun 23 piyade taburuna karşı bu iki çok büyük Bulgar tümeninin cephede tam 48 piyade taburu vardı. Dahası elindeki her şeyi kullanmak zorunda kalan kolordunun muharebenin kaderine etki edebilecek çapta bir yedek kuvveti de bulunmamaktaydı. Mahmut Muhtar Paşa bu ciddi direniş raporlarından sonra kuvvet komutanlarından düşmanın gücü ile ilgili ellerindeki her şeyi bildirmelerini istedi ve Eskipolos köyüne ulaşır ulaşmaz, ilerleme imkânının olmadığını görüp Afyon Redif tümeni dahil bütün tümenlerin saldırılarını durdurmak zorunda kaldı. Bu tümenleri düzenli bir şekilde geri çekerek geçici bir savunma hattı oluşturdu. Bulgar tümenleri saldırıya geçseler de 9. Piyade Tümeni'ni vaktinde hatta ulaştırarak geçici süreliğine de olsa 3. Kolordu savunma hattını ve ilerlemelerinin bir kısmını koruyup, kolordu düzeninin korunmasını sağladı. Oluşturulan savunma hattında 13 topçu taburunun yedisi, 23 piyade taburunun altısı ön cephede düşmanla temas halinde tutuldu. Karşısında ise 16 Bulgar taburu bulunmaktaydı; kalan 3. kolordunun bütün birlikleri ise savunma hattının yarılması ihtimaline karşı yedeğe alındı. Böylece daha saldırının ilk günü 3. Kolordu 30 millik hedefine ulaşmasına 30 kilometre kala Bulgarlar tarafından durdurulmuştu.
Diğer taraftan Edirne Müstahkem Mevkii komutanı Ferik Mehmet Şükrü Paşa saldırı emrinin kendisine ulaşması ardından 22 Ekim günü saldırıya geçti. Saldırıda etkili olması için Mehmet Şükrü Paşa bütün Nizami birlikleri ve geçici orduyu bir araya getirip şok bir saldırı ile düşmanı geri çekilmeye zorlamayı seçmişti. Ancak Osmanlı ordusunun istihbarat zaafı burada da vardı zira Edirne-Kırklaleli arasında çembere alınacağı düşünülen bölgede 2 veya 3 değil, tam 6 Bulgar tümeni bulunmaktaydı. Dahası Bulgar 2. Ordusu da Edirne'ye doğru ilerlemekle, bu ordunun 2 tümeni neredeyse Edirne'ye ulaşmak üzereydi ve Osmanlı ordusu bu durumu da hesaplamamıştı. Buna rağmen 22 Ekim günü sabah saat 7.00'da başlayan Osmanlı saldırısı 11. Piyade Tümeni'nin ve özellikle Edirne Geçici Piyade Tümeni'nin (17 ekimde Bulgar ordusunun kuşatmasına karşı kaledeki çeşitli nizami tümenlerin askerlerinin bir araya getirilmesi ile kale kontrolünü sağlamak üzere kurulmuş seçme tümen) performansları ile ilk başlarda başarı kazandı. Şükrü Paşa Bulgar ordusunu yanıltmak için Edirne'nin batısına da sahte bir taarruz düzenlemeyi planlamakla, küçük direnişlerle Edirne ordusu birlikler saat 13.00'e kadar ilerlemelerini sürdürdüler ve Sofular köyünde Bulgar 3. tümenine bağlı birliklerle karşılaştılar, yapılan hücum ve çarpışmalar sonrası Bulgar 3. Tümeni geriledi. Akşam ilerleme devam etti ve Tavşan Korucu köyüne kadar gelindi. Burada Bulgar ordusu, saldırı akabinde bir savunma hattı oluşturmuştu, akşam 10 sıralarında bu hattın kırılması için saldırıya başlandı. Bununla birlikte Bulgar ordusunun yedek kuvvetleri bulunmakla, saat 11.30 sıralarında ansızın Bulgar tümeni karşı saldırıya geçti ve Osmanlı 11. Piyade Tümeni merkezinde yapılan saldırı Osmanlı ordusunda çok büyük kayıplara sebep oldu. Hedeflenen yolun üçte ikisine ulaşılmasına karşın bu gece yarısı yapılan karşı saldırı ve akabinde sert direniş ve verilen ağır kayıplarla Osmanlı ordusu gerilemeye başladı.
Kalenin batı kanadından öğleden sonra saat 14.15 sıralarında yapılan aldatmaya yönelik saldırıda ise 6 km kadar ilerlenip Bulgar 8. Tümeni ile karşılaşıldı burada Bulgarlar saat 15.30 sıraları yapılan karşı saldırı ile birlikleri gerilettiler. Buna ilaveten 1. ve 2. Kolorduların Bulgar 3. Ordusu'na yaptığı saldırılardan da bir sonuç alınamadı. Edirne kalesindeki kayda değer bir ilerme dışında hemen her tarafta Osmanlı Ordusu kendisinden hem sayıca çok üstün, hem de teçhizatı tam, seferberliğini tamamlamış Bulgar birlikleri ile karşılaşmakla kalmayıp bir de ağır kayıplara uğramıştır.
23 Ekim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsaEx6SXpTMkZ6SlVNMEpVSXhiVjh4T1RFeUpUSTNaR1ZmUW5Wc1oyRnlYMU5oYkdRbFF6UWxRakZ5SlVNMEpVSXhiR0Z5SlVNMEpVSXhYeVZETXlWQ05tNWpaWE5wWDJkbGJtVnNYMlIxY25WdExtZHBaaTh5TURCd2VDMHlNMHRoY3lWRE5DVkNNVzFmTVRreE1pVXlOMlJsWDBKMWJHZGhjbDlUWVd4a0pVTTBKVUl4Y2lWRE5DVkNNV3hoY2lWRE5DVkNNVjhsUXpNbFFqWnVZMlZ6YVY5blpXNWxiRjlrZFhKMWJTNW5hV1k9LmdpZg==.gif)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdk1pOHlZUzlNYjNwbGJtZHlZV1JmWW1GMGRHeGxMbXB3Wnk4eU1EQndlQzFNYjNwbGJtZHlZV1JmWW1GMGRHeGxMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjeUwwSjFiR2RoY214aGNtTmhYMHNsUXpRbFFqRnlhMnRwYkdselpWOU5kV2hoY21WaVpYTnBibVJsWDBWc1pWOUhaU1ZETXlWQk4ybHlhV3hsYmw5UGMyMWhibXdsUXpRbFFqRmZUM0prZFhOMWJtRmZZV2wwWDB0eWRYQndYMDFoY210aFgxUnZjQzVxY0djdk1qQXdjSGd0UW5Wc1oyRnliR0Z5WTJGZlN5VkROQ1ZDTVhKcmEybHNhWE5sWDAxMWFHRnlaV0psYzJsdVpHVmZSV3hsWDBkbEpVTXpKVUUzYVhKcGJHVnVYMDl6YldGdWJDVkROQ1ZDTVY5UGNtUjFjM1Z1WVY5aGFYUmZTM0oxY0hCZlRXRnlhMkZmVkc5d0xtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
22 Ekimi-23 Ekime bağlayan gece boyunca Bulgar tümenleri Osmanlı Ordusunun ilerlediği bölgelerdeki tümenlere gece saldırılarında bulundular. Yedek kuvvetlerini de yanına alarak yapılan bu Bulgar saldırıları redif askerler başta olmak üzere birliklerin organize olmasını engelledi. Bu durum Osmanlı askerleri üzerinde büyük bir moral bozukluğuna sebep oldu. Dahası bu saldırılarda subay kayıpları da yaşandığı gibi Bulgarlar bir kısım Osmanlı birliklerinin geri çekilmelerinden faydalanıp, çeşitli Osmanlı toplarını ele geçirdiler. Bütün gece boyunca tümenlerin bütün unsurlarını öne sürerek cephe saldırısına hazırlanan Bulgar kuvvetlerinin yaklaşan 2. Ordu'ya ait 2 tümenle saldırıya hazırladığı tümen sayısı sekize çıktı. Dahası 3. Kolorduya bağlı Afyonkarahisar Redif tümeninin yakınına kadar Türkçe konuşan askerlerini subay kılığında yanlarına sokarak yaklaşan Bulgar 3. Ordu tümenleri saat 5.30'da bu tümen üzerine saldırıya geçerek tümene ağır kayıplar verdirip çökme noktasına kadar getirdi.[A] Osmanlı 3. Piyade Tümeni'ni paniğe düşürüp gerilettiler.
Bu sıralardan Osmanlı'nın 43'ü Edirne kalesine konuşlu eksik askerli 130 taburuna karşı Bulgarlar kalabalık, tam teçhizatlı 168 kalabalık taburla cephededir. Uçaklarıyla özellikle 3. kolordunun bulunduğu yerlerde Bulgar Ordusu keşif yapmaktadır. Bulgarlar 3. kolordunun tamamına karşı saldırıya geçerler ve etkili topçu desteği ve süngü hücumları ile ağır kayıplar verdirirler. Üstelik sabahın erken saatlerinde yapılan bu taarruz esnasında bir kısım Bulgar taburları baskın şeklinde, sis ve yağmurdan yararlanıp gizlenerek 3. Kolordunun hiç beklemediği bir zamanda Istranca dağlık ve ormanlıklarının yol vermez kesimlerinden, yani hiç beklenmeyen yerlerinden cephe gerisinden taarruza geçer, bu beklenmedik baskın birliklerde kargaşalara, gerilemelere neden olur. 3. kolordu çöküşün eşiğine kadar gelir ancak Bulgarlar bu durumu tam olarak anlayamadıklarından saldırılarına devam etmezler. 3. kolordunun savunmayı toplama çabaları bir sonuç vermeyince cephenin hemen çökebileceğini ve cephede Eskipolos yakınındaki 9. Piyade Tümeni'nin sarılma tehdidi altında olduğunu, Afyonkarahisar redif tümeninin dağılabileceğini anlayan 3. kolordu komutanı saat 14.00 sıralarında bu tümeninin Eskipolos'taki mevziilerinden geri çekilmesini ardından diğer tümenlerinin düzenli olarak tamamen geri çekilmesi emrini verdi.
1. ve 4. kolordular da aralıksız şekilde 23 ekimde Bulgar saldırılarına maruz kalmaya ve ağır kayıplar vermeye devam etti. 2. ve 3. piyade tümenleri Bulgar süngü, keskin nişancı ve bitmek bilmeyen topçu saldırıları ile büyük kayıplara uğrar. İzmit Redif Tümeni ise kayıplara karşın bir karşı saldırı başlatıp geçici süreliğine de olsa 1. Sofya tümeninin 1. tugayını ele geçirdiği yerlerden atmayı başardı. Bu arada 2. kolordu diğer kolordulara göre daha az büyük saldırıya maruz kalmıştı. 2. kolordu komutanı bunun nedenini çözmek için yaptırdığı keşifte birdenbire Bulgar 1. ve 3. orduları arasında zayıf bir süvari birliğinin olduğunu,buranın savunmasız olduğunu fark etmiştir. Bunun üzerine 2. kolordu buradaki zayıf Bulgar hatlarına büyük bir saldırı başlattı. Osmanlı 4. ve 5. piyade tümenleri ile 2. kolordu büyük bir başarı kazandı, Geredeli'nin 2 km ötesine kadar ilerleyen Osmanlı birlikleri harekâtı sürdürüp Kiremitli'ye kadar ilerleyip Bulgarların 1. ve 3. ordularını bölünmeye zorladı. Fakat sonrasında, Osmanlı birlikleri yetişen 1. Sofya ve 2. Preslav tugaylarınca durduruldu. Yine de 23 Ekim'deki muharebelerde Osmanlı ordusunun en çok başarı kazandığı yer buradadır. 1. kolordunun hatlarının çözülmeye başlaması, 4. kolordunun ağır kayıplara uğraması ve 3. kolordunun geri çekilmek zorunda kalması neticesinde Ferik Abdullah Paşa, 2. kolordunun ve bütün kolorduların geri çekilmesini emretmek zorunda kaldı.
Edirne müstahkem mevkiinden yapılan Osmanlı saldırılarında ise yine Osmanlı Ordusu Bulgar tümenlerinin ağır direnişleri ile karşılaşır, saat 17.00 sıralarında Edirne geçici 1. tümen ve 11. piyade tümeni kayıplarına karşın önemli başarılar kazanıp kısmen bir ilerleme yapıp taktik durumu burada Osmanlılar lehine çevirdi. Ancak doğu ordusu kolordularının geri çekilme haberleri üzerine,bu başarıların bir anlamı kalmadığından ve ek Bulgar saldırıları geleceğinden, bu tümenler ve Edirne müstahkem mevkii birlikleri kaleye doğru geri çekilmek zorunda kalırlar. Yine de geri çekilmelerinde tümenler ağır kayba uğramamıştır.
24 Ekim
Bulgar orduları 23 Ekim akşamında da saldırı ve ilerlemelerini Kırkkilise yönünden doğru sürdürürler, 3. kolordu çekilip yeni bir savunma hattı kurmaya uğraşsa da bir başarı elde edemez. 3. kolordunun geri çekilme işlemi redif askerlerinin paniğinin nizami birliklere yayılmasıyla tam bir panik,kaos halini almıştır. Ahmet Muhtar Paşa'nın kurmayları bile panikle cepheden uzaklaşmıştır.[C] Kırklareli şehri de tam bir karışıklık içerisindedir, ayaklandırılan Bulgar çeteleri, bir kısım Hristiyan azınlık şehirde kaçan asker ve subaylara ateş açmakta,saldırmaktadır.[B] Çevre köyler alev alev yanmaktadır, bir mısır ekmeğine tüfeğini satan askerlere bile rastlanmaktadır, Müslüman halk ise kağnılara, atlara, trene bilerek Tekirdağ'a kaçmaya çalışmaktadır, tren yolunda ise oluşan tren kazaları ise demir yollarını kullanılamaz hale getirmiştir. Gece boyu panikleyerek kaçan 3. Kolorduyu izleyen Bulgar 3. Ordusu, 24 Ekim saat 11.00 civarında stratejik öneme haiz Petra kayalıkları ve yerleşkesini eline geçirir. Kırkkilise'nin iyice yakınına Bulgar kuvvetleri çarpışa,çarpışa girmeyi başarır. Ferik Abdullah Paşa bütün kolorduların Pınarhisar-Lüleburgaz-Karaağaç hattına çekilmelerini emreder. Bulgarlarda artık şehri tutamayacağını anlayan ve geri çekilen 3. kolordu birliklerinin ardından şehre girmeyi başarır. Geri çekilmeler o kadar düzensiz ve hızlı olmuştur ki, kolordular pek çok taşınamayan top ve ağırlıkları ve hatta ağır yaralılarının bir kısmını bile Bulgarların insafına terk etmek zorunda kalmıştır. 2 osmanlı uçağı bulgarların eline geçmiştir. Bulgarlar çevre köyleri yakarak yıkarak Kırk kilise'ye girerler.
Bununla birlikte Bulgar ordusu geri çekilen Osmanlı ordusunu süvarileri ile takip etmez. Zira 2 gündür aralıksız süren çatışmalar ve sürekli olarak yürüyüş halinde tuttukları birlikleri yorgundur. Bunun yerine 3 gün kadar olduğu yerde kalıp birliklerini toplayıp dinlendirmeyi seçerler. Bu hareket doğu ordusunun daha da ağır bir bozguna ve kayba uğramasını engeller. Ancak sonuçta Osmanlı ordusu ağır bir bozguna uğramış artık Edirne Bulgar ordusunca kuşatma altına alınmış ve Rumeli ile bütün kara bağlantısı kopmuş ve Rumeli'deki Osmanlı birlikleri takviye alamaz hale gelmiş, doğu ordusu ise ağır derecede hırpalanmış, ağır ve kısa zamanda doldurulamayacak kayıplara uğramış, dahası tutunabileceği ve harbi lehine çevirebilecek en korunaklı mevziilerinden atılmış ve inisiyatif tamamen Bulgarların eline geçmiştir. Bulgar ordusu Kırklareli'ndeki azınlıklarca sevinçle karşılanırken, Müslüman Türkler ise katliama uğrarlar. Osmanlı Ordusu geri çekilirken askerler bir yana, Kırklareli ve civarından 25-30 bin kişinin muhacir olarak daha güvenli olan İstanbul'a, hatta Anadolu'ya doğru göç ettiği düşünülmektedir. Bazıları savaş sonrası Trakya köylerine geri dönerler.
Bulgarlar Kırkkilise'de ağır ve günlerce sürecek bir direniş beklerken bu büyük zaferle şaşkına uğrarlar ve bu başarı ile dünyanın çeşitli ülkelerinde büyük yankı uyandırırlar. Öyle ki, zafer sonrası, Fransa savaş bakanı Alexandre Millerand Bulgar ordusunun Avrupa'nın en iyi ordusu olduğunu ifade ederek birlik için 100.000 Bulgarı tercih edeceğini ifade etmiştir.
Muharebedeki Osmanlı Hataları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRekwxbGhjbTl6YkdGMlgxWmxjMmhwYmw4dFgwNWhYMjV2ZW1ndWFuQm5Mekl3TUhCNExWbGhjbTl6YkdGMlgxWmxjMmhwYmw4dFgwNWhYMjV2ZW1ndWFuQm4uanBn.jpg)
Muharebedeki Osmanlıların başlıca hataları yazar Edward J. Erickson tarafından özetle şöyle tarif edilmektedir.
- Osmanlıların ilk hatası seferberliği tamamlamadan, eğitimi tam olamayan ve eksik birliklerle, kötü lojistikle, Bulgar ordusuna karşı saldırıya geçmek olmuştur. Oysaki savunmada kalarak makineli tüfek ve siper savaşları ile Bulgar ordusu Kırk kilise ve Edirne arasında bir hatta tutulabilir ve seferberlik tamamlanınca daha etkili operasyonlara girişilebilirdi. Nazım Paşa ve Ferik Abdullah Paşa'nın planı bu yönden büyük bir hata olmuş ve savaşın kaderi Balkan devletleri lehine tamamen değişmiştir. (Bu görüşe karşın, başarısızlık nedenini saldırının geç yapılması olarak gören askeri uzmanlarda vardır. Bu uzmanlara göre Bulgar ordusu yerleşmeden 18-19 ekimde öncü kuvvetlerine bir saldırı yapılsa Osmanlı Başarısı söz konusu olabilirdi ancak 21 ekim günü yerleşmiş sayıca üstün Bulgar ordusuna karşı,Osmanlı ordusunun savunma yapmaktan başka çaresi yoktu. Saldırı bu yönden bir hatadır. Bkz. Notlar kısmı[D])
- İkinci büyük hata ise Osmanlı ordusunun istihbarat alanındaki büyük zafiyetidir. Osmanlılar Bulgar ordusunun kuvvetlerinin önemli bir kısmını Sırplara destek için Makedonya üzerine göndereceğini buna göre konuşlandırdıklarını hesap etmişti. Oysaki, Bulgar ordusunun Sırplara yardıma gönderdiği kuvvet sayısı son derece sınırlıydı. Kuvvetlerinin çok büyük bir kısmını güneye Edirne, Kırklareli üzerine göndermişlerdi. Dahası Osmanlılar Edirne ve Kırklareli arasında kuşatma alanı olarak hesapladığı yerde 3 Bulgar tümeni olmasını beklerken karşısında neredeyse bütün unsurları ile 6 Bulgar tümeni ve 2 büyük Bulgar ordusu (1. ve 3. ordular) bulunmaktaydı. Dahası Bulgar 2. Ordusu da o sırada 2 tümenle Edirne'ye yaklaşmıştı. 3. kolordunun az direniş olacağı, zayıf kuvvetin olacağı hesap edilen bölge de de kolordunun kendisinden bile daha büyük 2 Bulgar tümeni bulunmaktaydı.
- Birliklerin hazırlanması için yeterli vakit verilmediği gibi planlama da aşırı hızlı yapılmıştır. Zira 21 Ekimde savunmadaki bir orduya apar topar 21 Ekim'de akşama doğru saldırı emri ve sabah hemen saldırıya hazırlanmaları istenmiş ve 22 ekim sabahı pek çok tabur beklenen şekilde saldırıya koordineli şekilde geçememiştir. Dahası Osmanlı kendisinin hiç şu ana kadar denemediği yeni üçgen bir piyade sistemini bu muharebe de kullanmaya çalışıyordu. Buna ilaveten Redif kuvvetleri ekipman, lojistik, moral, eğitim ve topçu desteği yönünden son derece yetersizdi. Afyon Redif Tümeni Petra ve Eskipolos muharebelerinde bu sebeple yeterli bir performans gösterememiştir, defa kere hatları çökme aşamasına gelmiştir. Pek çok redif tümeni de aynı zorluklarla ve sorunlarla yüzleşmiştir. Osmanlılar açısından savaşta göz ardı edilemeyecek 2 performans Edirne Müstahkem Mevkiinden yaptığı saldırılarla 22 Ekim ve 23 ekimde kayıplarına rağmen Edirne Geçici Tümeninin kısıtlı zamanda yaptığı etkileyici başarı ve bölgedeki Bulgar tümenlerini zora düşürmesi bir diğeri de; 23 ekimde 2. kolordunun 2 Bulgar Ordusunu neredeyse ikiye bölmekte gösterdiği kısa süreli başarıdır. Ancak bütün muharebedeki Osmanlı başarısı sadece bunlarla sınırlıdır ve muharebede pek çok yerde inisiyatif Bulgarların elindedir. Buna karşın Bulgarlar teorik yönden ordu düzeni açısından eski bir sistemi benimsemiş olmakla bu sistem Osmanlı Ordusunun sisteminden daha kötü bir sistemdir. Ancak Bulgar Ordusu o sırada seferberliğini tamamlamış ve son derece eğitimli askerlerden oluşmaktaydı; modern silahlar elde etmişti; dahası etkili bir topçu desteği kurmayı başarmıştı. Buna ilaveten savaş boyunca 1904-1905 Rus-Japon savaşında Japon ordusunun yaptığı gibi etkili süngü hücumları ve etkili topçu kuvvetlerini kullanması muharebenin kazanılmasında büyük rol oynamıştır.
- Son olarak Osmanlı planındaki bir başka büyük hatada çevirme harekâtındadır. Bu çevirme taktikleri o dönemde Prusya ekolü ile eğitilen Osmanlı komutanlarına Almanlarca öğretilmiştir. Ancak bu tür saldırılarda çevirme yapmak için birden fazla kolordu kullanılmaktadır. Sadece tek bir kolordu ile kendinden sayıca da üstün Bulgar kuvvetlerine saldırı yapılması Osmanlılar için tam ve büyük bir hata olmuştur. 3. Kolordu yanında 2. kolordunun ve/veya başka bir kolordunun çevirmeye katılması halinde bu savaşta belki de çevirme yapan 2 kolordu ve etkileyici bir performans gösteren Edirne Müstahkem Mevkii birlikleri ve özellikle Edirne Geçici Piyade tümeni ile Bulgar ordusu çembere alınabilir,muharebeyi Osmanlılar kazanabilirdi. Ancak bu durumda da risk ön cephede bu defa bir eksik kolordu ile savaşacak Osmanlıların bu çevirme harekâtı tamamlanana kadar dayanıp dayanamayacağı noktasında toplanmaktadır ki bu halde de sayıca üstün Bulgar ordusunun çevirme harekâtı tamamlanmadan evvel Osmanlının ön cephesindeki kuvvetleri çökertme riski söz konusu olabilirdi. Doğu ordusunun Çanakkale'de görevli birlikleri bu muharebeye katılabilse idi belki bu muharebenin kaderi değişebilirdi.
Sonuçları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBeEwwTnZiVzFwYzNOcGIyNWZkSFZ5WTI4dFluVnNaMkZ5WlY5d2IzVnlYMnhoWDJRbFF6TWxRVGxzYVcxcGRHRjBhVzl1WDJSbFgyWnliMjUwYVNWRE15VkJPSEpsTG1wd1p5OHlNREJ3ZUMxRGIyMXRhWE56YVc5dVgzUjFjbU52TFdKMWJHZGhjbVZmY0c5MWNsOXNZVjlrSlVNekpVRTViR2x0YVhSaGRHbHZibDlrWlY5bWNtOXVkR2tsUXpNbFFUaHlaUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Bu muharebe Kumanova Muharebesi ve Lüleburgaz Muharebesi ile birlikte Osmanlıların Balkan Savaşı'nı kaybetmesine neden en önemli muharebelerden biridir. Bulgar Ordusu bu muharebenin hemen sonrası Lüleburgaz Muharebesi ile doğu ordusunu bir daha bozguna uğratmış ve İstanbul önlerine kadar gelmiş Birinci Çatalca Muharebesinde ancak durdurulabilmiştir. Doğu Trakya Bulgarların eline geçmiş, karadan Rumeli'deki birliklerle bağlantı kopmuş, Osmanlı Ordusunun Rumeli'deki birliklere Vardar Ordusu'na yardım göndermesi imkânsız hale gelmiştir. Takviyesiz ve desteksiz kalan Osmanlı'nın, Makedonya, Arnavutluk, Yanya ve Batı Trakya'daki birlikleriyle Bulgar-Yunan-Karadağ-Sırp ordularını yenmesi iyice zorlaşmıştır. Edirne'de kalan doğu ordusunun 43 Osmanlı taburu, Bulgarlarca kuşatma altına alınmış ve aylarca kuşatma altında kaldıktan sonra Edirne'nin düşmesi ile Bulgarlara teslim olmuştur. Birinci Balkan Savaşı Sonrası Osmanlı İmparatorluğu ağır toprak kayıpları içeren Londra antlaşmasını imzalamak zorunda kalmış ve Rumeli'den silinme noktasına gelmiştir. Bu tarihten 50 yıl önce zamanlar kendi halkları olan milletlerin ordularınca yenilgiye uğratılan Osmanlı İmparatorluğunun askeri zayıflığı ve çökme noktasına imparatorluğun geldiği bu muharebeyle bir kez daha ortaya çıkmıştır. Birinci Balkan Savaşı sonrası Londra Antlaşması ile Kırkkilise (Kırklareli) Bulgaristan Krallığı'na bırakılır ancak kısa süre sonra başlayan İkinci Balkan Savaşı sonrası Osmanlı İmparatorluğu Kırkkilise'yi geri almayı başarır.
Notlar
- A. ^O sırada Osmanlı ordusunu eğitmeye çalışan alman subaylarda gözlemci olarak Osmanlı ordusu kurmay heyeti ile birlikteydiler. Mahmut Muhtar Paşa'nın karargahında görevli Alman Binbaşı Hochwaechter, anılarında Afyon redif tümeninin saldırıdaki halini ve Osmanlı ordusunun durumunu,lojistiğinin ne kadar bozuk olduğu şöyle anlatmaktadır:
"23 Ekim sabahı saat 07.00'de, yakından tüfek sesleri duyduk. Atlara binerek 600 metre kadar ilerlemiştik ki, koşa koşa çığlıklar atarak bize doğru gelen Redif grupları gördük. Durum hakkında bir fikir edininceye kadar birkaç dakika geçti. Sonra Mahmut Muhtar Paşa'nın kılıcını çekerek kaçan Rediflere acımasızca vurduğunu gördük. Biz de onun örneğine uyduk, tabancalarla kaçanlara ateş etmeye başladık. Böylece, o karmakarışık insan kütlesinden birkaç grup düzenlemeyi başardık. Erler kötü hava ve açlıktan perişan, bitik, kıyafetleri berbat, hemen hemen yalınayaktılar. Yeteneksiz subaylara teslim edilmiş bu talihsizler, taarruzun ilk anlarında düzensiz ve hesapsız ateşle bütün mermilerini harcayıp bitirmişlerdi. Her tarafta köyler yanıyor. Bütün cephede toplar gürlüyor. Bahtsız yaralıların durumu yürekler acısı. Hepsi ıslanmış, ya da donmuş. İleri kanatlarda hiçbir sağlık servisi yok. Yaraları yıkamak için su bile yok."
- B. ^Çekilme akşamı yanındaki birkaç kişiyle Kırklareli'ne ulaşan Alman Binbaşı Hochwaechter, o günü şu sözlerle anlatır:
"Dehşet verici bir andı. Bütün cepheden kaçanlar korkunç haykırmalarla, tasavvur edilemeyecek bir karışıklık içinde Kırklareli'ne saldırdılar. Bu kaçış, müthiş bir sağanak altında oluyordu. Osmanlı Ordusu'nun bütün yükleri, cephanesi ve yiyeceği mahvolmuştu. Toplar, arabalar batağa saplanmış. Kaçanlar atları çözüp götürmüşler. Nereye gitsek kaçaklara rastlıyoruz. Hristiyan halk, evlerinden subaylara ateş ediyor. Gürültü ve kargaşalık anlatılır gibi değil. Kırklareli istasyonu, korkunç olaylara sahne olmuştur. Halk kaçmış, karılarını, çocuklarını, değerli eşyalarını manda veya öküz arabalarına yükleyip uzun kafileler halinde Tekirdağ'a doğru yola düşmüşler. Köyler yanıyor. Çamurlar içinde yalınayak koşan yarı çıplak çocuklar, kadınlar görüyoruz."
Diğer bir subay Mehmet Ali Nüzhet Paşa şunları anlatıyor :
"...Bu beklenmeyen geri çekilme dolayısıyla Kırkkilise'de ve çevresinde toplanmış olan bütün birlikler çözüldüler ve karmakarışık olarak yerlerini terk ettiler. Bir kısmı Pınarhisar, bir kısmı Babaeski yönüne kaçıyorlardı. Toplarını, arabalarını, yedek cephane ve malzemeyi hep yollarda terk ettiler.
Şevket Süreyya Aydemir ise bu durumu şu cümle ile tasvir etmektedir. “Türk piyadesinin kaçışı Bulgar süvarisinin ilerleyişinden daha hızlıydı…”: C. ^Olayları yerinde izleyen Fransız gazeteci Stephan Lausanne ise bu durumu için şu sözlerle doğrulamaktadır:“Mahmut Muhtar Paşa'nın emir subayları bile artık kaçmak gerektiğine kanaat getirerek karargahı terk ettiler. Bütün resmi evrakı, dosyaları, haritaları, planları, hatta komutanlığın şifreli yazışmalarını ortada bıraktılar. Emir subaylarından biri o şaşkınlıkta götürecek şey bulamadı, Muhtar Paşa'nın bisküvi kutusunu aldı sadece. Bu trajedinin tek komik tarafı olan bu şuursuz hareket işe yaradı, çünkü sonraki üç gün Muhtar Paşa, fırtınadan kurtarılan bisküvilerden başka yiyecek bulamayacaktı.”
- D. ^ Bununla birlikte Kırkkilise Muharebesinde Bulgar Ordusuna birkaç gün önce saldırıya geçilse bu harekatın başarılı olabileceğini saldırıyı düşünen Nazım Paşa'nın saldırı kararını geç verdiğini savunanlarda bulunmaktadır. Gerçekten 18 ekimde Abdullah Paşa düşman yerleşmeden öncü kuvvetlerine baskın şeklinde saldırı yapılmasını bu şekilde Bulgar ordusunun savaş düzeninin bozulmasını istemiştir ancak Nazım Paşa tarafından saldırı emri verilmesi 21 Ekim tarihini bulmuştur, 19 Ekimde Mahmud Muhtar Paşa Abdullah Paşa'dan düşmanın bozuk bir arazide yürüdüğü 1. ve 3. kolordularla düşman öncülerine hemen o anda ani baskın şeklinde bir taarruz yapılırsa Bulgar Ordusunun şoka uğratılabileceğini söyler; fakat bu talebi de Abdullah Paşa hava koşullarını ileri sürerek kabul etmez. Sonuçta bu saldırı bu görüşü savunanlara göre geç yapılmıştır ve neticesi kötü olmuştur.
Kaynakça
- ^ . 29 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2008.
- ^ Hall (2000), p. 18
- ^ Uyar & Erickson (2009), pp. 225–226
- ^ "İbrahim Artuç Balkan Savaşı Kastaş A.Ş., İstanbul". 1 Nisan 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Eylül 2012.
- ^ Balkan Harbi (1912-1913) (1993). Harbin Sebepleri, Askeri Hazırlıklar ve Osmanlı Devletinin Harbe Girişi. Genelkurmay Basımevi. Erickson, Edward J. (2003). Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913. Greenwood Publishing Group. .
- ^ Erickson, Edward J. (2003). Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-275-97888-5sayfa 82
- ^ a b c "Arşivlenmiş kopya". 7 Kasım 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Eylül 2012.
- ^ a b c d "Arşivlenmiş kopya". 1 Nisan 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Ekim 2012.
- ^ Erickson, Edward J. (2003). Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913. Greenwood Publishing Group. sayfa 97
- ^ 24 Ekimde yaşananları anlatan NY times haberi
- ^ O döneme ait başka bir NYtimes haberi
- ^ Diğer haberler Fought Hand to HandTurkish Denial of Defeats
- ^ . 27 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2012.
- ^ TURKS' SITUATION DESPERATE.; European Observers Amazed at the Bulgarian Successes
- ^ В. Мир, № 3684, 15. X. 1912.
- ^ Abdli çeşitli uzmanlarda aynı görüştedir. Bkz.İlgili Newyork Times gazetesi haberi
- ^ Erickson, Edward J. (2003). Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913. Greenwood Publishing Group. sayfa 99
- ^ "Tarihten anekdotlar internet sitesi". 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Ekim 2012.
- ^ Tuncay Yılmazer "Bir İmparatorluğun Gözyaşları Balkan Savaşı'nı Neden Kaybettik?" Kültür Dergisi Mart 2009 özel Sayısı
- ^ Olgun Said,Mahmud Muhtar Paşa (1867-1935) hayatı, askeri ve siyasi faaliyetleri, eserleri (Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ankara 2006 s:132-133 url:http://www.belgeler.com/blg/st8/mahmud-muhtar-paa-1867-1935-hayati-askeri-ve-siyasi-faaliyetleri-eserleri-mahmud-muhtar-pasha-1867-1935-his-life-military-and-politicial-activities-writings 9 Şubat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Kirkkilise Muharebesi veya Kirklareli Muharebesi Osmanli Imparatorlugu ile Bulgaristan Kralligi ordulari arasinda gecen Birinci Balkan Savasi nin bir parcasi olan 22 Ekim 1912 tarihinde baslayan ve 24 Ekim 1912 de Osmanli ordusunun dogu Trakya da yenilgisi Bulgar zaferi ile son bulan Osmanli Imparatorlugu nun I Balkan Savasi ni kaybetmesine sebep olan en onemli muharebelerden biridir Kirkkilise MuharebesiBirinci Balkan SavasiOsmanli Redif AskerleriTarih22 Ekim 24 Ekim 1912BolgeKirkkilise Sancagi Edirne Vilayeti Osmanli Imparatorlugu bugun Kirklareli Turkiye SonucBulgar zaferi Savas sonunda Edirne kusatma altina alindi Rumeli deki birliklerle karadan lojistik baglantisi tamamen kesildi TaraflarBulgaristan KralligiOsmanli ImparatorluguKomutanlar ve liderlerGeneral Radko Dimitriev General Vasil Kutincev GeneralNazim Pasa Ferik Abdullah Pasa Mahmud Muhtar Pasa Mehmed Sukru PasaGucler153 74598 326Kayiplar880 olu 3000 yaraliAgir 58 top kaybi 2 ucak kaybiSavas Oncesi Askeri HazirliklarSavas oncesi Kirklareli nden goruntuSavas oncesi Kirklareli nde Yahudi mahallesiDinlenme halindeki Osmanli redif askerleri ve milisler 1912 I Balkan Savasi nin hemen oncesi Bulgar 1 Sofya Piyade Tumeninin askeri seferberligi I Balkan Savasi nin baslangicinda Karadag in ardindan Sirbistan Yunanistan Bulgaristan in savas ilani ile Osmanli Imparatorlugu I Balkan Savasi na hazirliksiz yakalandi Zira savas oncesinde boyle bir savasi beklemeyen Bulgar Sirp ordularinin hazir olmadigini dusunen mali zorluk icerisindeki Osmanli Imparatorlugu Rumeli ve Trakya daki son tertip nizami olarak kabul edilecek 70 000 yasli askerden olusan 120 taburunu Balkan Savasi oncesi terhis ederek olumcul bir hata yapmisti Buna ilaveten Yemen de cikan isyan nedeniyle genelkurmay baskani Ahmet Izzet Pasa 35 tabur asker ile birlikte buraya gonderilmisti Yine Trablusgarp ta Italyanlar ile savasan Osmanli Imparatorlugu nun 12 adalar bolgesi Italyanlarca isgal edilmis ve Izmir e cikarma yapilmasi tehlikesine binaen Rumeli deki birliklerin bir kismi buraya gonderilmisti Rumeli de ve Trakya da kalan Osmanli birlikleri buyuk olcude nizami degil acemi asker ve erlerden olusan redif tumenlerinden olusmaktaydi bu tumenler nizami tumenlerin aksine gerek topcu ve gerekse lojistik yonunden de zayif haldeydiler Dahasi ordu icinde siyasi kavgalar yaninda askerler icinde silahli kuvvetlerini bir salgin hastalik gibi saran Mektepli Alayli Redif Zadegan Kurmay subay cekismelerini giderememisti Ordunun silah ve techizattaki eksikliklerini tamamlanamamamis yeterli egitim ve tatbikat yaptirilamamisti Yine savas ilani esnasinda seferberlik haline kisa surede Rumeli de Osmanli ordusunun tam sayisina ulasmasi mevcut durumda zayif demiryolu agi ile asiri derecede zordu Bunun yaninda Osmanli donanmasi gemi yonunden fazla gozukse de kotu durumdaydi ve gemilerin buyuk kismi bakimsizliktan curumus ve teknolojik yonden geri kalmisti Dahasi Italyanlar ile girilen savasta Beyrut Deniz Muharebesi gibi muharebelerle Italyan donanmasi bir kisim Osmanli gemilerini yok etmisti Buna karsin Yunanlar Ege de guclu bir donanma kurmayi basarmislar ve Osmanli Devleti ni denizlerde tehdit eder durumdaydilar Komuta kademesinde de sorunlar had safhadaydi Alman askeri danismanliginin Colmar von der Goltz ve Ahmet Izzet Pasa ile birlikte hazirladigi savunma planlarinda 5 numarali plan Osmanli Imparatorlugu nun Sirbistan Yunanistan Karadag ve Bulgaristan ile savas halinde yapacaklarini net bir sekilde ortaya koymaktaydi Bu plana gore Osmanli Ordusu Rumeli de Yanya Iskodra Selanik vs belli kentler merkez kabul edilip Makedonya boyunca savunmaya cekilecek ve kademeli geri cekilme ile savunma savasi yapacak gerekirse Makedonya dan ordu Arnavutluk a cekilip buradan direnise devam edilecekti Buna karsin eldeki mevcut kuvvetlerin cogunlugu Edirne ve Trakya da tutulacak burasi ne pahasina olursa olsun mudafaa edilerek Bulgar ordusu ile sert savunma ve siper savaslari yapilarak gucu kirilacakti Sonrasinda ise Bulgar ordusunun uzun sureli yipratma savaslari ile gucunun azaltilip yenilmesi Osmanlinin seferberligini tam olarak tamamlamasi akabinde savunma konumundan saldiri konumuna gecilecek ve sonucunda savas kazanilabilecekti Dahasi boylece lojistik yollarin savunulmasi ile dogu ve bati ordulari bir arada tutulabilecekti Edirne Yanya Iskodra gibi mevkiilerde buna gore Alman kurmaylarin nezaretinde hazirlanip tahkim edilmisti Bu planin da onemli eksiklikleri vardi zira Yunanlarin deniz gucu goz ardi edilmisti Ancak yine de uygulanmasi halinde savasin seyrini degistirme ihtimali olan bir plandi Ancak savas oncesi bu planin en onemli savunucularinda genelkurmay baskani Ahmet Izzet Pasa Yemen deki isyani bastirmak icin Yemen e gonderildiginden Osmanli komuta kademesi buyuk bir karisiklik icindeydi Yeni Harbiye Naziri olan Nazim Pasa daha once Ahmet Izzet Pasa nin da onayiyla yapilan bu savunma planlarinin ve gorusunun aksine kitaplarini okudugu Fransiz General Ferdinand Foch un Fransiz Saldiri doktrinini benimsemis biriydi Ona gore Osmanli Devleti seferberligini tam tamamlamadan yildirim hiziyla en once Sirplar ve Bulgarlarin uzerine saldirmali ve bu ordular uzerinde yaratacagi sok ve baski ile geriletilecek Balkan Devletlerinin ordulari icin kisa zamanda devreye girecek Ingiltere Fransa gibi devletler sayesinde savas Osmanli lehine bitirilecekti Ahmet Izzet Pasa nin yoklugunda Nazim Pasa Osmanli komuta kademesini tamamen etkiler durumdaydi ve Trakya Ordusunun basindaydi Onun tercihleri Kirk Kilise Muharebesinin sonuclarini belirlemistir Savas baslangicinda Kirk Kilise muharebesine istirak eden Osmanli dogu ordusu muharip olmayan askerlerde sayildiginda yalnizca 115 000 askerden olusmaktaydi Seferberlik hazirliklari son derece yavas islemekteydi askerler yeterli egitim gormeden Musluman Hristiyan Bulgar vs ayrim yapilmadan uyum surecine tabii bile tutulmadan birliklere alinmaktaydi Kirk kilise Muharebesine katilan Osmanli dogu ordusunun Trakya Ordusu dagilimi su sekildeydi Nazim Pasa nin emri altinda Ferik Abdullah Pasa komutasinda 7 kolorduda 11 duzenli piyade taburu 13 redif ve 1 bir tumenden fazla ama 2 tumenden az suvari tumeni 1 Kolordu 3 tumenden olusmaktadir 2 Piyade Tumeni eksik alay 3 piyade ve 1 Gecici piyade tumenleri 2 Kolordu 3 tumenden olusmaktadir 4 eksik alay 5 piyade tumenleri ve Usak Redif tumeni 3 Kolordu 4 tumenden olusmaktadir 7 8 ve 9 piyade tumenleri hepsi eksik alay ve Afyonkarahisar Redif Tumeni 4 Kolordu 3 tumenden olusmaktadir 12 Piyade Tumeni eksik alay Izmit ve Bursa Redif tumenleri 17 Kolordu 3 tumenden olusmaktadir Samsun Eregli ve Izmir Redif tumenleri Dogu ordusuna bagli 6 ek tumen 10 ve 11 piyade Edirne Babaeski ve Gumulcine Redif ve Kale Tumeni 4 Tufek ve 12 Suvari Alayi Kircaali Mufrezesi Iki ek tumen Kircaali Redif Kircaali Mustahfiz Tumeni ve 36 Piyade Alayi Bagimsiz Suvari Tumeni ve 5 Hafif Suvari Tugayi Buna karsilik Bulgar Ordusu ise Kirk kilise muharebesinde 2 ayri ordu ile Trakya ordusunun karsisina cikmistir Bu ordulardan biri Yanbolu nun guneyinden hareket eden ve Edirne yi almayi hedefleyen muharip olmayanlarla birlikte 79 370 askere ulasan general Vasil Kutincev komutasinda 3 piyade tumeni ile Bulgar 1 Ordusu dur Diger ordu ise 1 Ordu nun hemen arkasinda muharebe oncesi konuslanan ve Osmanli askerlerinin gorusunden gizlenmeye calisilan Istranca Daglari ni asip surpriz sekilde Kirk kilise Kirklaleli yi ele gecirmeyi hedefleyen Radko Dimitriev komutasindaki 94 884 askerden 3 piyade tumeninden olusan Bulgar 3 Ordusu dur ve esas Kirkkilise Muharebesi bu ordu ile yapilmistir Her iki Bulgar ordusu da diger Bulgar kuvvetleriyle birlikte genelkurmay baskani olmasi yaninda ayni zamanda savunma bakani da olan general in yonetimindeydi Bu ordularin disinda Edirne sehrinin batisina gelen Bulgar ikinci ordusu emrindedir 2 tumen ve bir tugaydan ibarettir Birlikleri muharebe baslangicinda Edirne disinda ve cephe gerisinde oldugundan Kirkkilise Muharebesinde 1 ve 3 Bulgar ordusuna tam gucu ile degil oncu birlikleri ile yardim yapabilmistir Bu iki Bulgar ordusunun 1 ve 3 ordular egitimli asker silah lojistik techizatlarinin ustunlugu ve 150 000 kisiyi asan muharip gucu karsisinda seferberligini tamamlayamamis Trakya Ordusu son derece dezavantajli bir konumdaydi Muharebe OncesiBulgar Genelkurmay Baskani Ivan FichevBulgar 1 Ordusu Komutani Vasil KutincevBulgar 3 Ordusu Komutani Radko Dimitriev Savas basladiginda tahkim edilmis Edirne mevziileri yaninda Osmanli ordusu saldiri olabilecegini ve stratejik konumda oldugunu fark ettigi Kirkkilise ve Luleburgaz Corlu gibi mevziilerde tahkimat olusturdular Yine Iskenderkoy Kirk Kilise arasindaki yolda koruma altina alindi Esasinda Bulgar ordusu 30 Ekimde seferberligini tamamlamasina karsin bir sure saldiriya gecmeyerek Osmanlilara vakit kazandirmisti Ancak zaten ciliz olan demiryolu hatlari yogun asker sevkiyatlari ile bozulmaya basladi Lokomotiflerde yedek parca sikintisi bas gosterdi Diger yandan bu trenlerin isletmesi yabancilarin elindeydi ve yabancilarin bircogu da savas bulutlarinin dolastigi sirada yerlerinden ayrilmisti Ordu deneyimsiz subay ve muhendisler gondererek sorunu gidermeye calissa da basarili olamadi Bunun yaninda Yunan ordusunun Canakkale ye amfibi cikarma yapabilecegi ve 5 nolu planda da bu eksikligin oldugunun Osmanlilar farkindaydi Bu sebeple bir kisim birlikler Canakkale de bekletildi 16 Ekimde Bulgar ordusu oncu kuvvetleriyle siniri gecip ilerlemeye basladi 18 Ekimde ise Bulgar 1 2 ve 3 ordulari tum ana unsurlari ile ilerlemeye basladilar Osmanli Ordusu birlikleri ise catisa catisa geri cekilmeye basladi 21 Ekim 1912 gunu 2 Ordu ileri kisimlariyla Arda ve Tunca nehirleri arasindan Edirne nin 16 20 km batisi ile Edirne kuzeyi bolgesine kadar ilerledi 1 ve 3 ordular Tunca nehrinin dogusundan Edirne Kirklareli hattinin 15 km kuzeyine kadar yaklastilar Istanbul da bulunan Murettep 18 Kolorduya Kirklareli bolgesine Tekirdag daki 17 Kolorduya Saray guneyine yanasmasi icin emir verildi Bulgar ordusunun daginik durumu ve kuvveti dogu yanina bir taarruz firsatini veriyordu Ancak Turk Dogu Ordusunun birlikleri de daginikti Bunlarin toplanmalarinin beklenmesi ve seferberligin tamamlanmasi icin zamana ihtiyac vardi 17 18 Ekim 1912 de Dogu Ordusu karargahi Istanbul dan Luleburgaz a gelmisti Dogu Ordusu kurmaylari baslangicta siklet merkezi ile Kirklareli istikametinde taarruz eden Bulgar Ordusuna karsi Kirklareli Edirne Yenice hattinda savunma kararini verdi Buraya kadar her sey 5 nolu plana uygundu Harbiye Naziri ve Baskumandan Vekili Nazim PasaOsmanli Trakya Dogu Ordusu Komutani Birinci Ferik Abdullah Pasa Ancak Harbiye Naziri olmasinin yani sira Ahmet Izzet Pasa nin yoklugunda baskomutan vekili olan Nazim Pasa bu durumu kabul etmeyip Ferik Abdullah Pasa ile butun dogu ordusu ve kolordu komutanlarini saldiri konusunda zorladi 21 Ekim de Nazim Pasa nin baskilari ile seferberligini tamamlayamamis kargasa icindeki dogu ordusu kendinden 2 kat kuvvetli Bulgar 1 ve 3 ordulari uzerine saldiriya karar verdi Bu arada dogu ordusuna Istanbul dan kesif amacli 2 harlan ucagi gonderildi Ancak bu ucaklar her nedense ne kesif amacli ne de muharebede etkili sekilde kullanilamamis dahasi ucaklar o sirada Osmanli karargahinin oldugu Luleburgaz da tutulmasi gerekirken Kirklaleli ne bu ucaklar getirilerek muharebe sonrasi dusmanin eline gecmesine sebep olunmustur Kirkkilise Muharebesi nde 3 kolordu komutani Mahmut Muhtar Pasa 21 Ekim gunu hazirlanan plan iki safhaliydi Ilk safhada 22 Ekimde dogu ordusundan 1 2 ve 4 kolordular ve bagimsiz suvari tugayi saldiriya gecip dusmani yerinde tutup oyalayacaklardi Bu sirada sag kanattan Gazi Ahmed Muhtar Pasa nin oglu Mahmut Muhtar Pasa komutasindaki 3 Kolordu Bulgar 3 Ordusu nun Cesmekoy un kuzey batisinda bulunan sag kanadina saldiriya gecip bu kanattan dolasacak ve ardindan 90 derece donusle Edirne ye dogru donecekti Ikinci asamada ise Edirne mustahkem Mevkii komutani Sukru Pasa Edirne deki birlikleri ile arkadan 3 Kolordu ile birlesmek amaciyla Bulgar 1 ve 3 Ordusu na saldiriya gecerek boylece kusatmayi yapacak 3 kolordunun isini kolaylastiracakti Boylece arkadan 3 kolordu ve Edirne Mustahkem Mevkiine bagli kuvvetlerle onden 1 2 ve 4 kolordularla kusatilan Bulgar 3 Ordusu Bulgar 1 Ordusu ndan ayrilip imha edilirken veya teslim alinirken Bulgar 1 Ordusu da geri cekilmek veya 3 Ordu yla ayni akibeti paylasmak zorunda kalacakti Osmanli kesif ucagi 3 Kolordu harekatta kritik bir oneme sahipti bu kolordunun en kucuk bir hatasi tokezlemesi bu saldirinin basarisizligi demekti Bununla birlikte 3 kolordu boyle kritik bir gorev icin diger kolordular arasinda hic kuskusuz en dogru secimlerden biriydi Zira dogu ordusu icinde en fazla duzenli nizami olarak adlandirilan birliklere 7 8 ve 9 piyade taburlari bu kolordu sahipti Birlikte sadece Afyonkarahisar tumeni redif tumen olarak bulunuyordu Buna ilaveten bu kolordu icerisindeki 7 8 ve 9 piyade taburlari baris zamani bu bolgede konuslanmaktaydi Kirk Kilise Luleburgaz Corlu garnizonlari Kisacasi 7 8 ve 9 piyade taburlari bu bolgeyi iyi bilen kendi bolgeleri icin savasacak olan askerlerden olusmaktaydi Yine Mahmut Muhtar Pasa da genc dinamik ve hirsli bir komutan olarak bilinmekteydi Nazim Pasa ve Ferik Abdullah Pasa kurmaylari plani yaparken su kani icindeydiler Bulgar 1 ve 3 ordulari tam olarak yerlesmemisler ve Bulgar ordusunun onemli bir kismi Sirplara yardim amacli olarak Makedonya ya gonderilmisti Yine Osmanli ordusunun saldiri esnasinda Bulgar ordusunun Edirne nin dogusunda suvari destekli 3 piyade tumeni ile karsilasacagi hesaplanmisti Hatta o kadar yanlis ve Bulgar ordusunu kucumseyen bir durum soz konusuydu ki muharebe sirasinda verilen emirlerin birinde subaylarin Filibe de yapilacak resmi gecit icin resmi elbiselerini yanlarinda bulundurmalari emredilmisti Dahasi kesifte saglanan ucaklara karsin tam olarak yapilmamisti Oysaki Bulgar Ordusunun Makedonya da Sirplara yardima ayirdigi kuvvet son derece az olup ordunun cogunlugu bu bolgeye nakledilmisti ve Bulgar Ordusunun gucu bu bolgedeki asker topcu ve suvari sayisi tahmin edilenden cok daha fazlaydi Yine askerler egitimli ve ordunun topcu destegi techizati tamdi Nazim Pasa ve kurmaylarinin Bulgar ordusunu sayi ve techizat yonunde asiri derece kucumseyen ve goz ardi eden bu hareketi ve basarisiz Osmanli istihbarati bu savasin kaderini tamamen degistirmistir Bulgar Ordusunun bu sirada Edirne yakinindaki piyade tumeni sayisi bunun 2 katindan fazlaydi Buna ilaveten hava yagisli ve yerde camur icindeydi Bu da ordunun hareket kabiliyetini sinirliyordu Buna ilaveten dogu ordusunun bir diger sorunu da yapisiydi 3 Kolordunun birliklerinin cogu nizami kuvvetlerden olussa da dogu ordusunda olmasi gereken 1 Piyade Tumeni nin tamami 2 Piyade Tumeni nin onemli unsurlari Makedonya da isyancilarin pesindeydi 3 kolordunun icindeki 7 8 ve 9 nizami tumenler ile 4 ve 12 nizami tumenlerin bir kisim unsurlari Yemen Arnavutlukta idi tam gucleri olmadigindan eksik sekilde muharebeye katilacakti ve ordunun 60 i o anda yeterli deneyimi olmayan ve vakitsizlikten neredeyse hic egitim verilememis askerlerden olusuyordu dahasi suvari alaylarinin sahip oldugu 300 hayvandan 250 tanesi ciftlik hayvaniydi ve topcularin da at sikintisi olmasi yaninda hastane vs hizmetlerde yetersiz haldeydi planlama eksikligi ve hayvan sikintisi sebebiyle lojistik son derece kotu haldeydi Buna ragmen bu hususlarda Nazim Pasa ve Ferik Abdullah Pasa tarafindan goz ardi edilmisti MuharebeKirkkilise Muharebesi Osmanli Trakya Ordusunun Dogu Ordusunun Olmasini Hedefledigi Ama Basaramayip Agir Bozguna Ugradigi Harekat Saldiri Plani 1 Asama 1 ve 2 4 kolordular Bulgar Edirne onundeki 1 ve Kirklareli yakinindaki Bulgar 3 ordularina oyalama saldirilari yaparken 3 Kolordu Bulgar 3 Ordusu nun arkasindan dolasacak bu arada Edirne Mustahkem Mevkiindeki tumenler 1 Ordu nun arkasindan ilerleyecek 2 Asama Edirne Mustahkem Mevkii Tumenleri ile 3 Kolordu birlesecek bu arada 4 Kolordu Bulgar 1 ve 3 Kolordulari uzerine saldirip bu iki orduyu birbirinden ayiracak boylece 3 Ordu iyice izole oldugu gibi onunde Edirne kalesi onunde arkadan da sarilan Bulgar 1 Ordusu sikisacak boylece Bulgar 3 Ordusu ve 1 Ordu ya cekilmeye ya teslim olmaya zorlanacak veya imha edileceklerdi Edirne Mustahkem Mevkii Komutani Mehmet Sukru Pasa21 Ekim Aksami 22 Ekim 21 Ekim saat aksam 19 00 da 3 Kolordu saldiri icin gelen ilk pozisyon almaya basladi 21 ekimi 22 Ekime baglayan gece saat 1 30 siralarinda 9 piyade ve Afyon redif tumenleri ilerlemeye basladi bu iki tumen 8 piyade tumeninin kuzey batisina dogru ilerlerken Raklica mevkiini asip Petra koyune dogru girdiler 7 piyade tumeni Erikler koyune girip Develiagac koyune dogru yol almaya basladi Bununla birlikte 3 topcu bataryasi da 7 piyade tumenini destekliyor 9 piyade ve Afyon Redif tumenlerine topcu destegi saglanmaya calisiyordu Bu ilerlemeler sirasinda gunesin dogumuna kadar herhangi bir onemli Bulgar direnisi ile karsilasilmadi bununla birlikte gece karanligi sis ve 22 Ekim sabahi yagan yagmur ve olusan balcik birliklerin yuruyusunu epey yavaslatmisti ve birliklerin tam pozisyonlarina ulasmalari sabahin erken saatlerini buldu bu sirada Osmanlinin lojistiginde de aksamalar basladi birliklerin bazilarina emirler gec ulasmaya basladi Diger taraftan askeri istihbaratin hatalari da ortaya cikmaya basladi zira zayif Bulgar birliklerinin mevzii aldigi dusunulen Osmanlinin yuruyus yaptigi Bulgar Ordusunun sol kanat bolgeleri yakininda onemli bir kuvveti bulunmaktaydi Bulgar 3 Ordusu nun 4 Breslav Piyade Tumeni Petra koyu ve kayaliklarinin batisinda Eskipolos ve Cesmekoy arasina butun gucu ile eksiksiz olarak mevziilenmisti her birinde ikiser alay bulunan uc tugayi tamamen cephedeydi Yine ayni ordunun 5 Piyade Tumeni de yani basinda Erikler Kadikoy arasina 3 tugayi ile mevziilenmisti Saat 11 30 da Albay Sukru Pasa komutasindaki Afyon Redif Tumeni Petra ya ulasip gecmeye basladiktan bir sure sonra yogun topcu ve tufek atesi altinda buyuk bir Bulgar direnisi ile karsilasti Mirliva Hasan Izzet Pasa komutasindaki 9 Piyade tumeni de Eskipolos yolundan Afyon Redif Tumeninin yaninda saldiriya gecti Saat 12 30 siralarinda durum kolordu komutanligina ulasti ve saldirilarin surdurulmesi istendi Ancak Bulgar tumeni cok iyi sekilde mevziilenmisti 2 tumenin de yogun topcu ve tufek atesi altinda yaptigi birkac saldiri denemesi de basarisiz oldu ve oldugu yerde cakili kaldilar Erikler Mevkiinde ilerleyen Mirliva Mustafa Hilmi Pasa komutasindaki 7 Piyade Tumeni ise ciddi bir Bulgar direnisi ile karsilasmadan ilerlemesini surdurdu saat 2 30 siralarinda Erikler koyunu gecti bu arada saat 8 00 siralarinda Mirliva Fuat Ziya Pasa komutasindaki 8 Piyade Tumeni de yardimina geldi bu iki tumen birlikte Eriklerin 4 km batisinda Bulgar ordusu ile temas kurup saldiriya gectiler Baslangicta 7 Piyade Tumeni gecici de olsa bir basari elde etti Ancak ilerlemeleri Bulgar 5 Tuna Tumeninin direnisi ve 4 Breslav tumenine destegi ile durduruldu Bulgar topcu atesi etkili guclu ve etkili olmasinin yaninda butun unsurlari ile saldiriya gecen gucu azalmis 3 Kolordu nun 23 piyade taburuna karsi bu iki cok buyuk Bulgar tumeninin cephede tam 48 piyade taburu vardi Dahasi elindeki her seyi kullanmak zorunda kalan kolordunun muharebenin kaderine etki edebilecek capta bir yedek kuvveti de bulunmamaktaydi Mahmut Muhtar Pasa bu ciddi direnis raporlarindan sonra kuvvet komutanlarindan dusmanin gucu ile ilgili ellerindeki her seyi bildirmelerini istedi ve Eskipolos koyune ulasir ulasmaz ilerleme imkaninin olmadigini gorup Afyon Redif tumeni dahil butun tumenlerin saldirilarini durdurmak zorunda kaldi Bu tumenleri duzenli bir sekilde geri cekerek gecici bir savunma hatti olusturdu Bulgar tumenleri saldiriya gecseler de 9 Piyade Tumeni ni vaktinde hatta ulastirarak gecici sureligine de olsa 3 Kolordu savunma hattini ve ilerlemelerinin bir kismini koruyup kolordu duzeninin korunmasini sagladi Olusturulan savunma hattinda 13 topcu taburunun yedisi 23 piyade taburunun altisi on cephede dusmanla temas halinde tutuldu Karsisinda ise 16 Bulgar taburu bulunmaktaydi kalan 3 kolordunun butun birlikleri ise savunma hattinin yarilmasi ihtimaline karsi yedege alindi Boylece daha saldirinin ilk gunu 3 Kolordu 30 millik hedefine ulasmasina 30 kilometre kala Bulgarlar tarafindan durdurulmustu Diger taraftan Edirne Mustahkem Mevkii komutani Ferik Mehmet Sukru Pasa saldiri emrinin kendisine ulasmasi ardindan 22 Ekim gunu saldiriya gecti Saldirida etkili olmasi icin Mehmet Sukru Pasa butun Nizami birlikleri ve gecici orduyu bir araya getirip sok bir saldiri ile dusmani geri cekilmeye zorlamayi secmisti Ancak Osmanli ordusunun istihbarat zaafi burada da vardi zira Edirne Kirklaleli arasinda cembere alinacagi dusunulen bolgede 2 veya 3 degil tam 6 Bulgar tumeni bulunmaktaydi Dahasi Bulgar 2 Ordusu da Edirne ye dogru ilerlemekle bu ordunun 2 tumeni neredeyse Edirne ye ulasmak uzereydi ve Osmanli ordusu bu durumu da hesaplamamisti Buna ragmen 22 Ekim gunu sabah saat 7 00 da baslayan Osmanli saldirisi 11 Piyade Tumeni nin ve ozellikle Edirne Gecici Piyade Tumeni nin 17 ekimde Bulgar ordusunun kusatmasina karsi kaledeki cesitli nizami tumenlerin askerlerinin bir araya getirilmesi ile kale kontrolunu saglamak uzere kurulmus secme tumen performanslari ile ilk baslarda basari kazandi Sukru Pasa Bulgar ordusunu yaniltmak icin Edirne nin batisina da sahte bir taarruz duzenlemeyi planlamakla kucuk direnislerle Edirne ordusu birlikler saat 13 00 e kadar ilerlemelerini surdurduler ve Sofular koyunde Bulgar 3 tumenine bagli birliklerle karsilastilar yapilan hucum ve carpismalar sonrasi Bulgar 3 Tumeni geriledi Aksam ilerleme devam etti ve Tavsan Korucu koyune kadar gelindi Burada Bulgar ordusu saldiri akabinde bir savunma hatti olusturmustu aksam 10 siralarinda bu hattin kirilmasi icin saldiriya baslandi Bununla birlikte Bulgar ordusunun yedek kuvvetleri bulunmakla saat 11 30 siralarinda ansizin Bulgar tumeni karsi saldiriya gecti ve Osmanli 11 Piyade Tumeni merkezinde yapilan saldiri Osmanli ordusunda cok buyuk kayiplara sebep oldu Hedeflenen yolun ucte ikisine ulasilmasina karsin bu gece yarisi yapilan karsi saldiri ve akabinde sert direnis ve verilen agir kayiplarla Osmanli ordusu gerilemeye basladi Kalenin bati kanadindan ogleden sonra saat 14 15 siralarinda yapilan aldatmaya yonelik saldirida ise 6 km kadar ilerlenip Bulgar 8 Tumeni ile karsilasildi burada Bulgarlar saat 15 30 siralari yapilan karsi saldiri ile birlikleri gerilettiler Buna ilaveten 1 ve 2 Kolordularin Bulgar 3 Ordusu na yaptigi saldirilardan da bir sonuc alinamadi Edirne kalesindeki kayda deger bir ilerme disinda hemen her tarafta Osmanli Ordusu kendisinden hem sayica cok ustun hem de techizati tam seferberligini tamamlamis Bulgar birlikleri ile karsilasmakla kalmayip bir de agir kayiplara ugramistir 23 Ekim 23 Ekim 1912 de Bulgar Ordusunun Saldirilari Oncesi Basarisiz Osmanli Saldirilari ve Kusatma Harekati Calismasi Sonrasi Genel Durum 3 Kolordu saldirilari durdurulup savunmaya cekilmek zorunda birakilmistir Edirne Mustahkem Mevkiinden saldiriya gecen birlikler kayda deger ilerlemelere karsin Bulgarlar tarafindan durdurulmustur Osmanli Ordusunun kaybi agirdir 23 Ekim de Bulgar tumenleri pek cok cepheden karsi saldiriya gecerler Osmanli Ordusunu savunmaya cekilmeye zorlarlar ancak Bulgar 1 ve 3 ordularinin saldirilar esnasinda verdigi bir aciktan faydalanan 2 Kolordu saldirilariyla Bulgar 1 ve 3 Ordusu nu bolmede kismen basariya ulasirken Bulgarlarin takviye tumenleri ve Bulgar saldirilari neticesi zor duruma dusen 1 3 ve 4 Kolordularin geri cekilmeleriyle bu basari tersine donmustur Edirne deki birlikler de buradaki taktik durumu butun gun boyu suren uzun ugraslarla Osmanli lehine cevirseler de dogudaki birliklerin geri cekilmeleri ile bu basarinin bir anlami kalmadigindan kuvvetlerini kaleye geri cekmek zorunda kalirlar Bu durumun hemen sonrasi Bulgar ordusu butun kuvvetleri ile saldiriya gecip kendi saldirilarinda agir kayba ugrayan Osmanli Ordusu nu yenilgiye ugratti Kirkkilise ye Bulgar Ordusunun hucumunu tasvir eden gazetelerde yayinlanan bir cizim Bulgar vikipedisinden alinmistir Bulgarlarca Kirkkilise Muharebesinde Ele Gecirilen Osmanli Ordusuna ait Krupp Marka Top 22 Ekimi 23 Ekime baglayan gece boyunca Bulgar tumenleri Osmanli Ordusunun ilerledigi bolgelerdeki tumenlere gece saldirilarinda bulundular Yedek kuvvetlerini de yanina alarak yapilan bu Bulgar saldirilari redif askerler basta olmak uzere birliklerin organize olmasini engelledi Bu durum Osmanli askerleri uzerinde buyuk bir moral bozukluguna sebep oldu Dahasi bu saldirilarda subay kayiplari da yasandigi gibi Bulgarlar bir kisim Osmanli birliklerinin geri cekilmelerinden faydalanip cesitli Osmanli toplarini ele gecirdiler Butun gece boyunca tumenlerin butun unsurlarini one surerek cephe saldirisina hazirlanan Bulgar kuvvetlerinin yaklasan 2 Ordu ya ait 2 tumenle saldiriya hazirladigi tumen sayisi sekize cikti Dahasi 3 Kolorduya bagli Afyonkarahisar Redif tumeninin yakinina kadar Turkce konusan askerlerini subay kiliginda yanlarina sokarak yaklasan Bulgar 3 Ordu tumenleri saat 5 30 da bu tumen uzerine saldiriya gecerek tumene agir kayiplar verdirip cokme noktasina kadar getirdi A Osmanli 3 Piyade Tumeni ni panige dusurup gerilettiler Bu siralardan Osmanli nin 43 u Edirne kalesine konuslu eksik askerli 130 taburuna karsi Bulgarlar kalabalik tam techizatli 168 kalabalik taburla cephededir Ucaklariyla ozellikle 3 kolordunun bulundugu yerlerde Bulgar Ordusu kesif yapmaktadir Bulgarlar 3 kolordunun tamamina karsi saldiriya gecerler ve etkili topcu destegi ve sungu hucumlari ile agir kayiplar verdirirler Ustelik sabahin erken saatlerinde yapilan bu taarruz esnasinda bir kisim Bulgar taburlari baskin seklinde sis ve yagmurdan yararlanip gizlenerek 3 Kolordunun hic beklemedigi bir zamanda Istranca daglik ve ormanliklarinin yol vermez kesimlerinden yani hic beklenmeyen yerlerinden cephe gerisinden taarruza gecer bu beklenmedik baskin birliklerde kargasalara gerilemelere neden olur 3 kolordu cokusun esigine kadar gelir ancak Bulgarlar bu durumu tam olarak anlayamadiklarindan saldirilarina devam etmezler 3 kolordunun savunmayi toplama cabalari bir sonuc vermeyince cephenin hemen cokebilecegini ve cephede Eskipolos yakinindaki 9 Piyade Tumeni nin sarilma tehdidi altinda oldugunu Afyonkarahisar redif tumeninin dagilabilecegini anlayan 3 kolordu komutani saat 14 00 siralarinda bu tumeninin Eskipolos taki mevziilerinden geri cekilmesini ardindan diger tumenlerinin duzenli olarak tamamen geri cekilmesi emrini verdi 1 ve 4 kolordular da araliksiz sekilde 23 ekimde Bulgar saldirilarina maruz kalmaya ve agir kayiplar vermeye devam etti 2 ve 3 piyade tumenleri Bulgar sungu keskin nisanci ve bitmek bilmeyen topcu saldirilari ile buyuk kayiplara ugrar Izmit Redif Tumeni ise kayiplara karsin bir karsi saldiri baslatip gecici sureligine de olsa 1 Sofya tumeninin 1 tugayini ele gecirdigi yerlerden atmayi basardi Bu arada 2 kolordu diger kolordulara gore daha az buyuk saldiriya maruz kalmisti 2 kolordu komutani bunun nedenini cozmek icin yaptirdigi kesifte birdenbire Bulgar 1 ve 3 ordulari arasinda zayif bir suvari birliginin oldugunu buranin savunmasiz oldugunu fark etmistir Bunun uzerine 2 kolordu buradaki zayif Bulgar hatlarina buyuk bir saldiri baslatti Osmanli 4 ve 5 piyade tumenleri ile 2 kolordu buyuk bir basari kazandi Geredeli nin 2 km otesine kadar ilerleyen Osmanli birlikleri harekati surdurup Kiremitli ye kadar ilerleyip Bulgarlarin 1 ve 3 ordularini bolunmeye zorladi Fakat sonrasinda Osmanli birlikleri yetisen 1 Sofya ve 2 Preslav tugaylarinca durduruldu Yine de 23 Ekim deki muharebelerde Osmanli ordusunun en cok basari kazandigi yer buradadir 1 kolordunun hatlarinin cozulmeye baslamasi 4 kolordunun agir kayiplara ugramasi ve 3 kolordunun geri cekilmek zorunda kalmasi neticesinde Ferik Abdullah Pasa 2 kolordunun ve butun kolordularin geri cekilmesini emretmek zorunda kaldi Edirne mustahkem mevkiinden yapilan Osmanli saldirilarinda ise yine Osmanli Ordusu Bulgar tumenlerinin agir direnisleri ile karsilasir saat 17 00 siralarinda Edirne gecici 1 tumen ve 11 piyade tumeni kayiplarina karsin onemli basarilar kazanip kismen bir ilerleme yapip taktik durumu burada Osmanlilar lehine cevirdi Ancak dogu ordusu kolordularinin geri cekilme haberleri uzerine bu basarilarin bir anlami kalmadigindan ve ek Bulgar saldirilari geleceginden bu tumenler ve Edirne mustahkem mevkii birlikleri kaleye dogru geri cekilmek zorunda kalirlar Yine de geri cekilmelerinde tumenler agir kayba ugramamistir 24 Ekim Bulgar ordulari 23 Ekim aksaminda da saldiri ve ilerlemelerini Kirkkilise yonunden dogru surdururler 3 kolordu cekilip yeni bir savunma hatti kurmaya ugrassa da bir basari elde edemez 3 kolordunun geri cekilme islemi redif askerlerinin paniginin nizami birliklere yayilmasiyla tam bir panik kaos halini almistir Ahmet Muhtar Pasa nin kurmaylari bile panikle cepheden uzaklasmistir C Kirklareli sehri de tam bir karisiklik icerisindedir ayaklandirilan Bulgar ceteleri bir kisim Hristiyan azinlik sehirde kacan asker ve subaylara ates acmakta saldirmaktadir B Cevre koyler alev alev yanmaktadir bir misir ekmegine tufegini satan askerlere bile rastlanmaktadir Musluman halk ise kagnilara atlara trene bilerek Tekirdag a kacmaya calismaktadir tren yolunda ise olusan tren kazalari ise demir yollarini kullanilamaz hale getirmistir Gece boyu panikleyerek kacan 3 Kolorduyu izleyen Bulgar 3 Ordusu 24 Ekim saat 11 00 civarinda stratejik oneme haiz Petra kayaliklari ve yerleskesini eline gecirir Kirkkilise nin iyice yakinina Bulgar kuvvetleri carpisa carpisa girmeyi basarir Ferik Abdullah Pasa butun kolordularin Pinarhisar Luleburgaz Karaagac hattina cekilmelerini emreder Bulgarlarda artik sehri tutamayacagini anlayan ve geri cekilen 3 kolordu birliklerinin ardindan sehre girmeyi basarir Geri cekilmeler o kadar duzensiz ve hizli olmustur ki kolordular pek cok tasinamayan top ve agirliklari ve hatta agir yaralilarinin bir kismini bile Bulgarlarin insafina terk etmek zorunda kalmistir 2 osmanli ucagi bulgarlarin eline gecmistir Bulgarlar cevre koyleri yakarak yikarak Kirk kilise ye girerler Bununla birlikte Bulgar ordusu geri cekilen Osmanli ordusunu suvarileri ile takip etmez Zira 2 gundur araliksiz suren catismalar ve surekli olarak yuruyus halinde tuttuklari birlikleri yorgundur Bunun yerine 3 gun kadar oldugu yerde kalip birliklerini toplayip dinlendirmeyi secerler Bu hareket dogu ordusunun daha da agir bir bozguna ve kayba ugramasini engeller Ancak sonucta Osmanli ordusu agir bir bozguna ugramis artik Edirne Bulgar ordusunca kusatma altina alinmis ve Rumeli ile butun kara baglantisi kopmus ve Rumeli deki Osmanli birlikleri takviye alamaz hale gelmis dogu ordusu ise agir derecede hirpalanmis agir ve kisa zamanda doldurulamayacak kayiplara ugramis dahasi tutunabilecegi ve harbi lehine cevirebilecek en korunakli mevziilerinden atilmis ve inisiyatif tamamen Bulgarlarin eline gecmistir Bulgar ordusu Kirklareli ndeki azinliklarca sevincle karsilanirken Musluman Turkler ise katliama ugrarlar Osmanli Ordusu geri cekilirken askerler bir yana Kirklareli ve civarindan 25 30 bin kisinin muhacir olarak daha guvenli olan Istanbul a hatta Anadolu ya dogru goc ettigi dusunulmektedir Bazilari savas sonrasi Trakya koylerine geri donerler Bulgarlar Kirkkilise de agir ve gunlerce surecek bir direnis beklerken bu buyuk zaferle saskina ugrarlar ve bu basari ile dunyanin cesitli ulkelerinde buyuk yanki uyandirirlar Oyle ki zafer sonrasi Fransa savas bakani Alexandre Millerand Bulgar ordusunun Avrupa nin en iyi ordusu oldugunu ifade ederek birlik icin 100 000 Bulgari tercih edecegini ifade etmistir Muharebedeki Osmanli HatalariYaroslav Veshin tarafindan tasvir edilen Bulgar askerlerinin Osmanli siperlerine sungu hucumunu gosteren resim Muharebedeki Osmanlilarin baslica hatalari yazar Edward J Erickson tarafindan ozetle soyle tarif edilmektedir Osmanlilarin ilk hatasi seferberligi tamamlamadan egitimi tam olamayan ve eksik birliklerle kotu lojistikle Bulgar ordusuna karsi saldiriya gecmek olmustur Oysaki savunmada kalarak makineli tufek ve siper savaslari ile Bulgar ordusu Kirk kilise ve Edirne arasinda bir hatta tutulabilir ve seferberlik tamamlaninca daha etkili operasyonlara girisilebilirdi Nazim Pasa ve Ferik Abdullah Pasa nin plani bu yonden buyuk bir hata olmus ve savasin kaderi Balkan devletleri lehine tamamen degismistir Bu goruse karsin basarisizlik nedenini saldirinin gec yapilmasi olarak goren askeri uzmanlarda vardir Bu uzmanlara gore Bulgar ordusu yerlesmeden 18 19 ekimde oncu kuvvetlerine bir saldiri yapilsa Osmanli Basarisi soz konusu olabilirdi ancak 21 ekim gunu yerlesmis sayica ustun Bulgar ordusuna karsi Osmanli ordusunun savunma yapmaktan baska caresi yoktu Saldiri bu yonden bir hatadir Bkz Notlar kismi D Ikinci buyuk hata ise Osmanli ordusunun istihbarat alanindaki buyuk zafiyetidir Osmanlilar Bulgar ordusunun kuvvetlerinin onemli bir kismini Sirplara destek icin Makedonya uzerine gonderecegini buna gore konuslandirdiklarini hesap etmisti Oysaki Bulgar ordusunun Sirplara yardima gonderdigi kuvvet sayisi son derece sinirliydi Kuvvetlerinin cok buyuk bir kismini guneye Edirne Kirklareli uzerine gondermislerdi Dahasi Osmanlilar Edirne ve Kirklareli arasinda kusatma alani olarak hesapladigi yerde 3 Bulgar tumeni olmasini beklerken karsisinda neredeyse butun unsurlari ile 6 Bulgar tumeni ve 2 buyuk Bulgar ordusu 1 ve 3 ordular bulunmaktaydi Dahasi Bulgar 2 Ordusu da o sirada 2 tumenle Edirne ye yaklasmisti 3 kolordunun az direnis olacagi zayif kuvvetin olacagi hesap edilen bolge de de kolordunun kendisinden bile daha buyuk 2 Bulgar tumeni bulunmaktaydi Birliklerin hazirlanmasi icin yeterli vakit verilmedigi gibi planlama da asiri hizli yapilmistir Zira 21 Ekimde savunmadaki bir orduya apar topar 21 Ekim de aksama dogru saldiri emri ve sabah hemen saldiriya hazirlanmalari istenmis ve 22 ekim sabahi pek cok tabur beklenen sekilde saldiriya koordineli sekilde gecememistir Dahasi Osmanli kendisinin hic su ana kadar denemedigi yeni ucgen bir piyade sistemini bu muharebe de kullanmaya calisiyordu Buna ilaveten Redif kuvvetleri ekipman lojistik moral egitim ve topcu destegi yonunden son derece yetersizdi Afyon Redif Tumeni Petra ve Eskipolos muharebelerinde bu sebeple yeterli bir performans gosterememistir defa kere hatlari cokme asamasina gelmistir Pek cok redif tumeni de ayni zorluklarla ve sorunlarla yuzlesmistir Osmanlilar acisindan savasta goz ardi edilemeyecek 2 performans Edirne Mustahkem Mevkiinden yaptigi saldirilarla 22 Ekim ve 23 ekimde kayiplarina ragmen Edirne Gecici Tumeninin kisitli zamanda yaptigi etkileyici basari ve bolgedeki Bulgar tumenlerini zora dusurmesi bir digeri de 23 ekimde 2 kolordunun 2 Bulgar Ordusunu neredeyse ikiye bolmekte gosterdigi kisa sureli basaridir Ancak butun muharebedeki Osmanli basarisi sadece bunlarla sinirlidir ve muharebede pek cok yerde inisiyatif Bulgarlarin elindedir Buna karsin Bulgarlar teorik yonden ordu duzeni acisindan eski bir sistemi benimsemis olmakla bu sistem Osmanli Ordusunun sisteminden daha kotu bir sistemdir Ancak Bulgar Ordusu o sirada seferberligini tamamlamis ve son derece egitimli askerlerden olusmaktaydi modern silahlar elde etmisti dahasi etkili bir topcu destegi kurmayi basarmisti Buna ilaveten savas boyunca 1904 1905 Rus Japon savasinda Japon ordusunun yaptigi gibi etkili sungu hucumlari ve etkili topcu kuvvetlerini kullanmasi muharebenin kazanilmasinda buyuk rol oynamistir Son olarak Osmanli planindaki bir baska buyuk hatada cevirme harekatindadir Bu cevirme taktikleri o donemde Prusya ekolu ile egitilen Osmanli komutanlarina Almanlarca ogretilmistir Ancak bu tur saldirilarda cevirme yapmak icin birden fazla kolordu kullanilmaktadir Sadece tek bir kolordu ile kendinden sayica da ustun Bulgar kuvvetlerine saldiri yapilmasi Osmanlilar icin tam ve buyuk bir hata olmustur 3 Kolordu yaninda 2 kolordunun ve veya baska bir kolordunun cevirmeye katilmasi halinde bu savasta belki de cevirme yapan 2 kolordu ve etkileyici bir performans gosteren Edirne Mustahkem Mevkii birlikleri ve ozellikle Edirne Gecici Piyade tumeni ile Bulgar ordusu cembere alinabilir muharebeyi Osmanlilar kazanabilirdi Ancak bu durumda da risk on cephede bu defa bir eksik kolordu ile savasacak Osmanlilarin bu cevirme harekati tamamlanana kadar dayanip dayanamayacagi noktasinda toplanmaktadir ki bu halde de sayica ustun Bulgar ordusunun cevirme harekati tamamlanmadan evvel Osmanlinin on cephesindeki kuvvetleri cokertme riski soz konusu olabilirdi Dogu ordusunun Canakkale de gorevli birlikleri bu muharebeye katilabilse idi belki bu muharebenin kaderi degisebilirdi SonuclariKirk Kilise Osmanli Bulgar Tahdid i Hudud Komisyonu 1913 Bu muharebe Kumanova Muharebesi ve Luleburgaz Muharebesi ile birlikte Osmanlilarin Balkan Savasi ni kaybetmesine neden en onemli muharebelerden biridir Bulgar Ordusu bu muharebenin hemen sonrasi Luleburgaz Muharebesi ile dogu ordusunu bir daha bozguna ugratmis ve Istanbul onlerine kadar gelmis Birinci Catalca Muharebesinde ancak durdurulabilmistir Dogu Trakya Bulgarlarin eline gecmis karadan Rumeli deki birliklerle baglanti kopmus Osmanli Ordusunun Rumeli deki birliklere Vardar Ordusu na yardim gondermesi imkansiz hale gelmistir Takviyesiz ve desteksiz kalan Osmanli nin Makedonya Arnavutluk Yanya ve Bati Trakya daki birlikleriyle Bulgar Yunan Karadag Sirp ordularini yenmesi iyice zorlasmistir Edirne de kalan dogu ordusunun 43 Osmanli taburu Bulgarlarca kusatma altina alinmis ve aylarca kusatma altinda kaldiktan sonra Edirne nin dusmesi ile Bulgarlara teslim olmustur Birinci Balkan Savasi Sonrasi Osmanli Imparatorlugu agir toprak kayiplari iceren Londra antlasmasini imzalamak zorunda kalmis ve Rumeli den silinme noktasina gelmistir Bu tarihten 50 yil once zamanlar kendi halklari olan milletlerin ordularinca yenilgiye ugratilan Osmanli Imparatorlugunun askeri zayifligi ve cokme noktasina imparatorlugun geldigi bu muharebeyle bir kez daha ortaya cikmistir Birinci Balkan Savasi sonrasi Londra Antlasmasi ile Kirkkilise Kirklareli Bulgaristan Kralligi na birakilir ancak kisa sure sonra baslayan Ikinci Balkan Savasi sonrasi Osmanli Imparatorlugu Kirkkilise yi geri almayi basarir NotlarA O sirada Osmanli ordusunu egitmeye calisan alman subaylarda gozlemci olarak Osmanli ordusu kurmay heyeti ile birlikteydiler Mahmut Muhtar Pasa nin karargahinda gorevli Alman Binbasi Hochwaechter anilarinda Afyon redif tumeninin saldiridaki halini ve Osmanli ordusunun durumunu lojistiginin ne kadar bozuk oldugu soyle anlatmaktadir 23 Ekim sabahi saat 07 00 de yakindan tufek sesleri duyduk Atlara binerek 600 metre kadar ilerlemistik ki kosa kosa cigliklar atarak bize dogru gelen Redif gruplari gorduk Durum hakkinda bir fikir edininceye kadar birkac dakika gecti Sonra Mahmut Muhtar Pasa nin kilicini cekerek kacan Rediflere acimasizca vurdugunu gorduk Biz de onun ornegine uyduk tabancalarla kacanlara ates etmeye basladik Boylece o karmakarisik insan kutlesinden birkac grup duzenlemeyi basardik Erler kotu hava ve acliktan perisan bitik kiyafetleri berbat hemen hemen yalinayaktilar Yeteneksiz subaylara teslim edilmis bu talihsizler taarruzun ilk anlarinda duzensiz ve hesapsiz atesle butun mermilerini harcayip bitirmislerdi Her tarafta koyler yaniyor Butun cephede toplar gurluyor Bahtsiz yaralilarin durumu yurekler acisi Hepsi islanmis ya da donmus Ileri kanatlarda hicbir saglik servisi yok Yaralari yikamak icin su bile yok B Cekilme aksami yanindaki birkac kisiyle Kirklareli ne ulasan Alman Binbasi Hochwaechter o gunu su sozlerle anlatir Dehset verici bir andi Butun cepheden kacanlar korkunc haykirmalarla tasavvur edilemeyecek bir karisiklik icinde Kirklareli ne saldirdilar Bu kacis muthis bir saganak altinda oluyordu Osmanli Ordusu nun butun yukleri cephanesi ve yiyecegi mahvolmustu Toplar arabalar bataga saplanmis Kacanlar atlari cozup goturmusler Nereye gitsek kacaklara rastliyoruz Hristiyan halk evlerinden subaylara ates ediyor Gurultu ve kargasalik anlatilir gibi degil Kirklareli istasyonu korkunc olaylara sahne olmustur Halk kacmis karilarini cocuklarini degerli esyalarini manda veya okuz arabalarina yukleyip uzun kafileler halinde Tekirdag a dogru yola dusmusler Koyler yaniyor Camurlar icinde yalinayak kosan yari ciplak cocuklar kadinlar goruyoruz Diger bir subay Mehmet Ali Nuzhet Pasa sunlari anlatiyor Bu beklenmeyen geri cekilme dolayisiyla Kirkkilise de ve cevresinde toplanmis olan butun birlikler cozulduler ve karmakarisik olarak yerlerini terk ettiler Bir kismi Pinarhisar bir kismi Babaeski yonune kaciyorlardi Toplarini arabalarini yedek cephane ve malzemeyi hep yollarda terk ettiler Sevket Sureyya Aydemir ise bu durumu su cumle ile tasvir etmektedir Turk piyadesinin kacisi Bulgar suvarisinin ilerleyisinden daha hizliydi C Olaylari yerinde izleyen Fransiz gazeteci Stephan Lausanne ise bu durumu icin su sozlerle dogrulamaktadir Mahmut Muhtar Pasa nin emir subaylari bile artik kacmak gerektigine kanaat getirerek karargahi terk ettiler Butun resmi evraki dosyalari haritalari planlari hatta komutanligin sifreli yazismalarini ortada biraktilar Emir subaylarindan biri o saskinlikta goturecek sey bulamadi Muhtar Pasa nin biskuvi kutusunu aldi sadece Bu trajedinin tek komik tarafi olan bu suursuz hareket ise yaradi cunku sonraki uc gun Muhtar Pasa firtinadan kurtarilan biskuvilerden baska yiyecek bulamayacakti D Bununla birlikte Kirkkilise Muharebesinde Bulgar Ordusuna birkac gun once saldiriya gecilse bu harekatin basarili olabilecegini saldiriyi dusunen Nazim Pasa nin saldiri kararini gec verdigini savunanlarda bulunmaktadir Gercekten 18 ekimde Abdullah Pasa dusman yerlesmeden oncu kuvvetlerine baskin seklinde saldiri yapilmasini bu sekilde Bulgar ordusunun savas duzeninin bozulmasini istemistir ancak Nazim Pasa tarafindan saldiri emri verilmesi 21 Ekim tarihini bulmustur 19 Ekimde Mahmud Muhtar Pasa Abdullah Pasa dan dusmanin bozuk bir arazide yurudugu 1 ve 3 kolordularla dusman onculerine hemen o anda ani baskin seklinde bir taarruz yapilirsa Bulgar Ordusunun soka ugratilabilecegini soyler fakat bu talebi de Abdullah Pasa hava kosullarini ileri surerek kabul etmez Sonucta bu saldiri bu gorusu savunanlara gore gec yapilmistir ve neticesi kotu olmustur Kaynakca 29 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Ekim 2008 Hall 2000 p 18 Uyar amp Erickson 2009 pp 225 226 Ibrahim Artuc Balkan Savasi Kastas A S Istanbul 1 Nisan 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Eylul 2012 Balkan Harbi 1912 1913 1993 Harbin Sebepleri Askeri Hazirliklar ve Osmanli Devletinin Harbe Girisi Genelkurmay Basimevi Erickson Edward J 2003 Defeat in Detail The Ottoman Army in the Balkans 1912 1913 Greenwood Publishing Group ISBN 0 275 97888 5 Erickson Edward J 2003 Defeat in Detail The Ottoman Army in the Balkans 1912 1913 Greenwood Publishing Group ISBN 0 275 97888 5sayfa 82 a b c Arsivlenmis kopya 7 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Eylul 2012 a b c d Arsivlenmis kopya 1 Nisan 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Ekim 2012 Erickson Edward J 2003 Defeat in Detail The Ottoman Army in the Balkans 1912 1913 Greenwood Publishing Group ISBN 0 275 97888 5 sayfa 97 24 Ekimde yasananlari anlatan NY times haberi O doneme ait baska bir NYtimes haberi Diger haberler Fought Hand to HandTurkish Denial of Defeats 27 Kasim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Eylul 2012 TURKS SITUATION DESPERATE European Observers Amazed at the Bulgarian Successes V Mir 3684 15 X 1912 Abdli cesitli uzmanlarda ayni gorustedir Bkz Ilgili Newyork Times gazetesi haberi Erickson Edward J 2003 Defeat in Detail The Ottoman Army in the Balkans 1912 1913 Greenwood Publishing Group ISBN 0 275 97888 5 sayfa 99 Tarihten anekdotlar internet sitesi 5 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Ekim 2012 Tuncay Yilmazer Bir Imparatorlugun Gozyaslari Balkan Savasi ni Neden Kaybettik Kultur Dergisi Mart 2009 ozel Sayisi Olgun Said Mahmud Muhtar Pasa 1867 1935 hayati askeri ve siyasi faaliyetleri eserleri Yuksek Lisans Tezi Gazi Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Ankara 2006 s 132 133 url http www belgeler com blg st8 mahmud muhtar paa 1867 1935 hayati askeri ve siyasi faaliyetleri eserleri mahmud muhtar pasha 1867 1935 his life military and politicial activities writings 9 Subat 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde