Karadağ milliyetçiliği, Karadağlıların bir millet olduğunu iddia eden ve Karadağlıların kültürel birliğini teşvik eden milliyetçiliktir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZMEwwWnNZV2RmYjJaZlRXOXVkR1Z1WldkeWJ5NXpkbWN2TWpJd2NIZ3RSbXhoWjE5dlpsOU5iMjUwWlc1bFozSnZMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
18. yüzyılın başından itibaren, Karadağ nüfusu Karadağ ve Sırp milliyetçiliğinin varyantları arasında parçalandı. Karadağlıların etnik Sırp karakterini vurgulayan Sırp milliyetçiliğinin aksine, Karadağ milliyetçiliği Karadağlıların kendilerini yalnızca Sırpların bir kolu olarak değil, benzersiz bir ulus olarak tanımlama hakkını vurgular.
Karadağ milliyetçiliği I. Dünya Savaşı'nda Karadağ'ı Sırbistan Krallığı'yla birleştirme planları üzerine aralarında Karadağ Kralı'nın da bulunduğu bağımsızlık yanlısı Yeşil kabileler ile birleşme yanlısı Beyaz kabileler olarak ayrılmasından sonra büyük bir siyasi sorun haline geldi. Karadağlı etnik kökeni, daha önce ilan edilmiş olmasına rağmen, 1960'larda Yugoslavya komünist hükûmeti tarafından tanındı.
1990'ların başında Yugoslavya'nın dağılması sırasında, Karadağ Cumhurbaşkanı Momir Bulatović Sırbistan ile birlik ve ittifakı destekledi ve Dubrovnik ve Hersek'in tarihsel olarak Karadağ'ın bir parçası olduğunu belirttiği topraklara yönelik irredantist iddiaları destekledi. 1991'de Sırp gazetesi Epoha, Bosna-Hersek'in Boşnakları Yugoslavya'dan ayrılmak istiyorlarsa, Doğu Hersek'in Karadağ'a bırakılması gerektiğini ilan etti.Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, sırasında Sırp ve Karadağ liderliğinin Dubrovnik'i ve "Hırvatistan'ın kuzeybatıdaki Bosna-Hersek'teki Neum kasabası ile güneydoğudaki Karadağ sınırı arasındaki kıyı bölgelerini" Karadağ'a ilhak etmeye çalıştığını açıkladı.
1998'den sonra, Milo Đukanović liderliğindeki Karadağ hükûmeti Yugoslavya Federal Cumhuriyeti içinde daha fazla özerklik talep etti. 2006'da Karadağ vatandaşlarının %55'in biraz üzerinde çoğunluğu bağımsızlık lehinde oy kullandı. Çağdaş Karadağ milliyetçiliği, Sırbistan'ın 14. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethedilmesinden sonra ayrı bağımsız bir Karadağ kültürünün ortaya çıktığını ve Karadağ'ın uzun yıllar bağımsız kaldığını belirtiyor.
Tarihçe
Yugoslavya'nın kuruluşu
![]() | ![]() |
, 'in siyasi lideri. | , Yeşiller'in komutanı. |
Karadağ milliyetçiliği ilk olarak I. Dünya Savaşı'nın ardından Karadağlıların altında Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı'na (Yugoslavya) katılıp katılmama konusunda ikiye bölündüklerinde ortaya çıktı. Karadağ hükûmeti 1917'de Karadağ'ı bir Güney Slav federasyonuna birleştirmeyi kabul etti, ancak Karadağ Kralı ve bazı güçlü kabileleri içeren olarak bilinen bir siyasi grup birleşmeye karşı çıktı ve bağımsız bir Karadağ devletini savundu. Birleşmeden yana olan grup, Karadağ'ın Sırbistan ile birleşmesini isteyen Beyazlar'dı.
Karađorđević karşıtı Yeşiller ile Karađorđević yanlısı Beyazlar arasında Karadağ'ın Yugoslavya'ya katılması konusundaki düşmanlık 1920'lerde devam etti ve tırmandı. Yeşiller, Karadağlı Sırp Karađorđević hanedanı lehine dağılmasıyla çileden çıktı. Karadağ üzerinde algılanan Sırp egemenliğine yanıt olarak, Yeşiller 1920'lerde birkaç isyan başlattı.
Savaş arası Yugoslavya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBeUwxTjFjSEJ2YzJWa1gwMXZiblJsYm1WbmNtbHVYMGR5WldWdWN5VXlPRjlhWld4bGJtRWxRelVsUVRGcEpUSkRYMEoxYkdGMGIzWnBKVU0wSlRnM2FTVXlPVjlHYkdGbkxuTjJaeTh5TWpCd2VDMVRkWEJ3YjNObFpGOU5iMjUwWlc1bFozSnBibDlIY21WbGJuTWxNamhmV21Wc1pXNWhKVU0xSlVFeGFTVXlRMTlDZFd4aGRHOTJhU1ZETkNVNE4ya2xNamxmUm14aFp5NXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
Karadağ çok az güce sahipti ve yeni Sırp, Hırvat ve Sloven Krallığı'nda çok az etkiye sahipti. Güç Belgrad'da yoğunlaşıyor ve il statüsüne indirilen Çetine'den uzaklaşıyordu. , Noel Ayaklanması ve Karadağ devletinin kurumlarının ve sembollerinin kaybı toplu olarak önemli şikayetlere neden oldu ve Kral Aleksandar'ın Karadağ Kilisesi'ni Belgrad'daki Sırp patriğinin yargı yetkisi altına sokma kararı Karadağ gururuna bir başka hakaretti. Savaş sonrası erken dönem, Karadağ içinde yoğun silahlı mücadele, ekonomik marjinalleşme ve yeni siyasi partilerin oluşumu ile karakterize edildi. Yeşiller, desteklerini iki kaynağa kanalize ettiler: ve ortaya çıkan Yugoslavya Komünist Partisi.
Karadağ Federalist Partisi, Karadağ'da merkezi Belgrad'da olmayan tek siyasi örgüttü. Partinin teorisyeni , Karadağlıların Slav kökenli değil İliryalı olduğunu ve Sırp ve Karadağlı zihniyetlerinin uzlaşamayacak kadar farklı olduğunu savunarak ayrı bir Karadağlı etnik kökenine ilişkin fikirleri (1930'lar boyunca daha aşırı hale gelen fikirler) destekledi. Şöyle yazdı:
Irklar kan topluluklarıdır, oysa insanlar tarihin yaratıklarıdır. Karadağ halkı dilleriyle Slav dil topluluğuna aittir. Ancak kanlarıyla [Dinar halklarına] aittirler. Avrupa ırklarının çağdaş bilimine göre, [Dinarik] halklar İliryalıların soyundan gelmektedir. Bu nedenle, Arnavutlardan Almanlaştırılmış İliryalılar olan Güney Tirollülere kadar Dinar halkları arasındaki sadece akrabalık değil, belirli kültürel formların kimliği mevcuttur.
![]() | ![]() |
Bununla birlikte, Karadağ'ın siyasi yaşamına giriş yapan Komünist Parti'ydi. En önemlisi, Karadağlı komünistler, Lenin'in kendi kaderini tayin etme ilkesini benimsemek adına Yugoslav üniterizmine olan bağlılıklarını bıraktılar. Böylece, Karadağ komünist partisi "gelecekteki Balkan Federasyonu'nun bir parçası olarak bağımsız bir Karadağ Sovyet Cumhuriyeti" için mücadelesine başladı. Parti birçok Yeşilin desteğini aldı ve 1920 seçimlerinde Karadağ'daki oyların yüzde 37,99'unu kazandı ve bu da Karadağlıları ayrı bir ulus olarak tanıma konusundaki kararlılığını etkileyecekti. Ancak 1921'de parti yasadışı ilan edildi ve siyasi faaliyetlerini demokratik kanallardan sürdüremedi. Parti, Dresden'deki 'nde Karadağlıları resmen ezilen bir ulus olarak tanıdı.
Yugoslavya'da demokrasinin işlemez olduğu ortaya çıktı ve Kral Aleksandar, Haziran 1928'de Hırvat Köylü Partisi lideri 'in parlamentoda öldürülmesi de dahil olmak üzere bir dizi korkunç olayın ardından 1929'da 'nü başlattı. Yoğunlaşan siyasi krizi hafifletmek için Aleksandar anayasayı askıya aldı, siyasi partileri yasakladı ve kendi hükûmetini kurdu. Birçok muhalif siyasetçi tutuklanıp hapse atılarak Yugoslavya'nın Sırp olmayan halklarını daha da izole etti. Gerçek bir Yugoslav kimliği yaratma girişiminde, tüm milliyetçi duygular ezildi ve Yugoslavizm saldırgan bir şekilde halka dayatıldı. Karadağ coğrafi bir terim olarak varlığını sona erdirdi, toprakları bunun yerine büyük ölçüde 'na dahil oldu. 1934'te Kral Aleksandar'ın öldürülmesi ve 1939'da 'nın ardından Karadağ Federalist Partisi, anlaşmanın Karadağ için daha fazla bağımsızlığa yol açacağına inanarak anlaşmayı destekledi. Ancak Hırvatların 'yla elde ettiği gibi bir statü Karadağlılar için gerçekleşmeyecekti.
II. Dünya Savaşı
Nisan Savaşı ve Yugoslavya'nın Mihver devletleri tarafından işgal edilmesinin ardından milliyetçi , Hersek'teki Neretva nehrinden Arnavutluk'taki Mata'ya, ayrıca ve Sancak'ı da içerecek bir "Büyük Karadağ" talep ederek İtalya ile işbirliği yapmayı teklif etti. Çok daha küçük bir "Karadağ Bağımsız Devleti" 12 Temmuz 1941'de Aziz Petrus Günü Meclisinde ilan edildi ve Ustaşa ile Arnavutluk'un toprak iddiaları Almanlar tarafından nispeten daha fazla tercih edildi. Kral I. Nikola'nın torunu ve tahtın varisi olan , kral ve kukla devlet başkanı olmaya davet edildi, ancak Nazilerle işbirliği yapmayacağını iddia ederek teklifi şiddetle reddetti. Yeniden kurulan Karadağ, Metohija'yı ve doğu topraklarını Arnavutluk'a kaptırdı, ancak Sancak'ın Sırp kısmını ele geçirmeyi başardı. Diğer tüm siyasi partiler yasadışı ilan edildi ve yönetiminde İtalyan koruması altında bir diktatörlük ilan edildi. başkanlığındaki bir dizi Karadağ Federalist Partisi üyesi, toprak iddiaları kabul edilmediği ve yeniden başa geçiremediği için bu karara karşı çıktı.
Karadağ kukla devletinin ilan edilmesinden sadece bir gün sonra partizanlar 'nı başlattılar ve Karadağ Federalist Ordusu sürgün edildi. Karadağ Devlet Konseyi sonunda Karadağ halkının bağımsız ve büyük bir ulusal devletini yaratmayı amaçladığı için Hırvatistan'ın başkenti Zagreb'de yeniden örgütlendi. Konsey, kendisini Ustaşa ile ilişkilendirdi ve rejimlerine yardım etti.
1945'te Karadağ Federalist Partisi, Draža Mihailović'e olan bağlılığını bozan ve Drljević'in hareketinin nominal olarak tanınması karşılığında Slovenya'ya geri çekilmek isteyen Pavle Đurišić liderliğindeki eski Çetniklerden kendi 'nu kurdu. Ancak, Drljević ve Đurišić arasındaki bu ittifak kısa ömürlü oldu ve Ustaşa ve Đurišić'in birlikleri arasındaki ile sona erdi. 1945'te yaklaşan Müttefik zaferiyle, Karadağ Federalist Partisi dağıldı ve 1945'in sonlarında kendi ordusu ona karşı döndükten sonra diğer Mihver işbirlikçileriyle birlikte geri çekildi.
Sosyalist Yugoslavya
II. Dünya Savaşı ve Yugoslav Partizanlarının Josip Broz Tito yönetiminde Yugoslavya'da iktidara gelmesinden sonra, Yugoslav hükûmetinin Karadağlıları yatıştırma çabaları sonucunda Karadağ milliyetçiliği otuz yıl boyunca yatıştı. Bu çabalar şunları içeriyordu: Yugoslav federasyonu içinde kurucu bir Karadağ cumhuriyeti yaratmak, Karadağlı uyruğunun tanınması, Karadağ'ın daha önce kırsal olan ekonomisinin endüstriyel gelişimine yardımcı olmak, altı kurucu cumhuriyetin en fakiri olan Karadağ'a mali yardım sağlamak ve kamu hizmetlerinde önemli sayıda Karadağlı içermek. Karadağ milliyetçiliği, 'ni yeniden diriltmek için bir çabanın başlatıldığı 1966'dan 1967'ye kadar bir hareket olarak yeniden ortaya çıktı.
Tito'nun 1980'deki ölümünden sonra, Karadağ'da ve Yugoslavya'nın başka yerlerinde milliyetçilik yükseldi. 1981'den itibaren Karadağ milliyetçiliği, Yugoslavya içinde Karadağ için daha fazla özerklik talep eden destekçileriyle güçlendi, ancak hükûmetin 1982 ve 1984 yılları arasında Karadağ milliyetçilerine karşı uyguladığı baskı milliyetçi hareketin çabalarını boğdu.
Çağdaş milliyetçilik
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjMkwwZHlaV1Z1YzE5dlpsOU5iMjUwWlc1bFozSnZYMlpzWVdjdWFuQm5Mekl5TUhCNExVZHlaV1Z1YzE5dlpsOU5iMjUwWlc1bFozSnZYMlpzWVdjdWFuQm4uanBn.jpg)
1989'dan 1991'e kadar komünizmin çöküşü ve Yugoslavya'nın dağılması sırasında, Karadağ SC ve komünist hükûmeti kendisini bir kargaşanın içinde buldu. Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milošević'i destekleyen Momir Bulatović'in iktidara gelmesi ve Sırbistan ile birlik olması, muhalif aşiretlerin Karadağ'ı Sırbistan'dan uzaklaştırma çabalarını boşa çıkardı. Yugoslavya 1991'de dağıldıktan sonra, Karadağ hükûmeti Sırbistan ile birliği desteklemeye devam etti ve Karadağ askerleri, ayrılan cumhuriyetlere karşı savaşlarda yer aldı. Yugoslav Savaşları sırasında, Karadağ Cumhurbaşkanı Bulatović, Karadağ'ın tarihsel olarak Karadağ'ın bir parçası olduğunu belirttiği Dubrovnik ve Hersek'e yönelik irredantist iddiaları destekleyerek Karadağ'daki hem Karadağlı hem de Sırp milliyetçi gruplarını tatmin etmeye çalıştı. Sırpları, Karadağ'daki Eski Hersek halkıyla güçlü kültürel bağlara sahiptir. Yugoslav Halk Ordusu'ndaki Sırp ve Karadağlı rezerv askerler Dubrovnik'e yönelik bir saldırı hazırlığı için Eylül 1991'de Hersek'e girdi. O zamanlar pek çok Karadağlı, Dubrovnik'in Karadağ ile birleşmesi yönündeki irredantist hedefi destekledi. Yugoslav Savaşları sırasında, daha sonra Cumhurbaşkanı Bulatović'in ve Sırbistan'la birlik destekçisi Karadağ Başbakanı Milo Đukanović, Karadağ'ın II. Dünya Savaşı sonrası sınırlarının (Karadağ'ın şu anki sınırları) "yarı vasıflı Bolşevik haritacılar" tarafından tasarlandığını iddia ederek Hırvatistan üzerindeki irredantist iddiaları destekledi ve ve Đukanović, Karadağ'ın "Hırvatlara karşı kesin sınırlar çizmesi" gerektiğini ilan etti.
![]() | ![]() |
Milo Đukanović |
Sırp çevrelerinden algılanan hakimiyetten duyulan memnuniyetsizlik, Karadağ milliyetçiliğinin Karadağ'da güçlü bir hareket haline gelmesine neden oldu. , Karadağlıların Sırbistan ile birlik halinde mi kalması yoksa bağımsız mı olması gerektiğini belirlemek için yapıldı ve Karadağlıların yüzde 96,82'si Sırbistan ile birlik içinde kalmayı tercih ederken, yüzde 3,18'i bağımsızlığı tercih etti. Sırbistan ile birlik ile ilgili hayal kırıklığı, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti'nin Yugoslav Savaşları'na katılımı nedeniyle uluslararası bir haline gelmesine ve Sırp milliyetçilerinin Karadağ kültürünü Sırp kültürünün bir alt mezhebi olarak reddetmesine yönelik hayal kırıklığına tepki olarak 1990'larda büyüdü. 1997'ye gelindiğinde Karadağlıların çoğu Sırbistan ile daha gevşek bağlar ve Avrupa Birliği ile daha yakın ilişkiler istiyordu. Karadağ Başbakanı Milo Đukanović, Karadağ'ın Sırbistan ile birliğine olan önceki desteğini bırakmış ve Sırbistan yanlısı Cumhurbaşkanı Bulatović'e karşı yarışmıştı. Milo Đukanović'in 1998'de Karadağ Cumhurbaşkanı olarak seçilmesi, Karadağ milliyetçi hükûmetinin iktidara gelmesiyle ve Karadağ hükûmetinin Slobodan Milošević'in Sırp hükûmetine karşı tutumunda köklü bir değişiklikle sonuçlandı. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Yeşiller ve Beyazlar arasındaki şiddete benzer şekilde, Đukanović destekçileri ile birlik yanlısı Başkan Bulatović arasında şiddetli çatışmalar yaşandı. Karadağ hükûmeti, 1999 Kosova Savaşı'ndaki federal hükûmet eylemlerini desteklemeyi reddetti ve Karadağ hükûmeti, çatışmada tarafsızlığını resmen ilan etti ve bunun sonucunda, Karadağ'daki bazı askeri hedefler vurulmasına rağmen, NATO güçlerinin hava saldırılarının yalnızca Sırbistan'a odaklanması neden oldu.
, çağdaş Karadağ milliyetçiliğinin gelişmesine yol açan nedenlerin, Karadağ'ın ilk kez egemen bir devlet haline geldiği 14. yüzyılın ortalarına kadar dayandığını iddia ediyor. Karadağlılar Sırpların bir alt grubu olarak kabul edilirken, Sırbistan üzerindeki Osmanlı yönetimi döneminde Karadağ'ın bağımsızlığı, Sırbistan'a kıyasla Karadağ'da çok farklı bir kültürün ortaya çıkmasına neden oldu. Bu dönemde Karadağ, Osmanlı kontrolündeki Sırbistan kültüründen oldukça farklı bir savaşçı kabile toplumu haline geldi.
Karadağ'da milliyetçi siyasi oluşumlar
Günümüzde:
| Tarihi:
|
Dil ayrılıkçılığı
Sırp dilinden ayrı standart bir Karadağ dili fikri, Yugoslavya'nın dağılmasından sonra, Karadağ'ın Sırbistan-Karadağ'dan bağımsızlığını savunanlar aracılığıyla ortaya çıktı. 1993 yılına gelindiğinde, bazı Karadağlı aydınlar Karadağca'nın ayrı bir dil olduğunu ve bu şekilde tanınması gerektiğini iddia ediyorlardı. Bu iddianın ana yönü, Karadağ dilinin fazladan üç ses (ve dolayısıyla karakter) kullanımını gerektirmesi ve dolayısıyla Karadağ alfabesinin Sırp, Boşnak ve Hırvat alfabelerinde kullanılan 30 karakterin aksine 33 karakterden oluşmasıydı. 1994 yılında, , temel iddiası Karadağ kültürel kimliğinin tüm yönlerinin asimilasyon ve yok edilmeye çalışıldığını öne çıkarmak olan Karadağ Kültürünün, Halkının ve Devletinin Tehlike Altına Alınması Bildirgesini yayınladı. Bildirinin 5. maddesinde, "Karadağ dilinin kendine özgü bir tarihi ve edebiyatta teyidi olmasına rağmen, Anayasa'nın diğer şeylerin yanı sıra Sırpçayı Karadağlıların dili olarak ilan ettiği" belirtilmektedir. Karadağ dilinin anayasada Sırpça olarak tanımlanmasının Karadağ kimliğinin marjinalleştirilmesinin birçok örneğinden sadece biri olduğunu savundular. Bu argümanın merkezinde, Karadağ dilinin Sırpça, Hırvatça, Boşnakça ve Karadağ dillerinin temelini oluşturmasına rağmen, 1954 yılında 'nın ardından standart Sırp-Hırvatçayı dayatan Belgrad ve Zagreb tarafından büyük ölçüde yok edildiği iddiası vardı.
Karadağ'daki 2003 nüfus sayımı sırasında, Karadağ dili konusu hararetli bir şekilde tartışıldı. Mart 2004'te Karadağ eğitim konseyi cumhuriyetin resmi dilinin Sırpçadan Maternji jezik'e (anadil) değiştirilmesini önerdi. Öneri, bunu Karadağ hükûmetinin Sırp kimliğinin özelliklerini marjinalleştirme girişimi olarak gören etnik Sırplar arasında öfkeye neden oldu. başkanı Jevrem Brković, dilin adını "cumhuriyet anayasasında Karadağ dilinin kurulmasına geçiş aşaması" olarak değiştirme girişimlerini iyi karşıladı.
2007 tarihli Karadağ Anayasası, Karadağca'nın ülkenin resmi dili olduğunu belirtirken, Boşnakça, Hırvatça, Sırpça ve Arnavutça resmi kullanımda olan dillerdir.
Kaynakça
- ^ a b c d Motyl 2001.
- ^ a b c d e f g h i Morrison 2009.
- ^ a b c d e f g h i Minahan 2002.
- ^ a b Daily report: East Europe, Issues 13-21. United States: Foreign Broadcast Information Service, 1996. p. 72.
- ^ Steven L. Burg, Paul S. Shoup. The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention. Armonk, New York, USA: M.E. Sharpe, 2000. p. 102.
- ^ Investigative Summary. International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia. Accessed 4 September 2009 .http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/mil-2ai020728e.htm
- ^ Banac 1984.
- ^ Montenegro: The Divided Land. Chronicles Press. 2002. s. 129. ISBN . 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Aralık 2019.
- ^ Kontrarevolucija u Crnoj Gori. Istorijski institut Crne Gore. 1977. s. 73.
- ^ Steven L. Burg, Paul S. Shoup. The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention. Armonk, New York, USA: M.E. Sharpe, 2000. p. 74.
- ^ Karen Dawisha, Bruce Parrott. Politics, Power, and the Struggle for Democracy in South-East Europe. Cambridge, England, UK; New York, New York, USA; Oakleigh, Melbourne, Australia: Cambridge University Press, 1997. p. 171.
- ^ (PDF). Slavica Helsingiensia. 23 Kasım 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2018.
- ^ (PDF). Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe. 2 Ocak 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Aralık 2019.
Kaynaklar
- The National Question in Yugoslavia: Origins, History, Politics. Ithaca, New York: Cornell University Press. 1984. ISBN . 8 Haziran 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Kasım 2021.
- Encyclopedia of the Stateless Nations: L-R. Greenwood Publishing Group. 2002. ISBN .
- Montenegro: A Modern History. I.B. Tauris. 2009. ISBN .
- Encyclopedia of Nationalism, Volume II. Academic Press. 2001. ISBN .
- The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005. Indiana University Press. 2006. ISBN .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Karadag milliyetciligi Karadaglilarin bir millet oldugunu iddia eden ve Karadaglilarin kulturel birligini tesvik eden milliyetciliktir Karadag bayragi 18 yuzyilin basindan itibaren Karadag nufusu Karadag ve Sirp milliyetciliginin varyantlari arasinda parcalandi Karadaglilarin etnik Sirp karakterini vurgulayan Sirp milliyetciliginin aksine Karadag milliyetciligi Karadaglilarin kendilerini yalnizca Sirplarin bir kolu olarak degil benzersiz bir ulus olarak tanimlama hakkini vurgular Karadag milliyetciligi I Dunya Savasi nda Karadag i Sirbistan Kralligi yla birlestirme planlari uzerine aralarinda Karadag Krali nin da bulundugu bagimsizlik yanlisi Yesil kabileler ile birlesme yanlisi Beyaz kabileler olarak ayrilmasindan sonra buyuk bir siyasi sorun haline geldi Karadagli etnik kokeni daha once ilan edilmis olmasina ragmen 1960 larda Yugoslavya komunist hukumeti tarafindan tanindi 1990 larin basinda Yugoslavya nin dagilmasi sirasinda Karadag Cumhurbaskani Momir Bulatovic Sirbistan ile birlik ve ittifaki destekledi ve Dubrovnik ve Hersek in tarihsel olarak Karadag in bir parcasi oldugunu belirttigi topraklara yonelik irredantist iddialari destekledi 1991 de Sirp gazetesi Epoha Bosna Hersek in Bosnaklari Yugoslavya dan ayrilmak istiyorlarsa Dogu Hersek in Karadag a birakilmasi gerektigini ilan etti Eski Yugoslavya Uluslararasi Ceza Mahkemesi sirasinda Sirp ve Karadag liderliginin Dubrovnik i ve Hirvatistan in kuzeybatidaki Bosna Hersek teki Neum kasabasi ile guneydogudaki Karadag siniri arasindaki kiyi bolgelerini Karadag a ilhak etmeye calistigini acikladi 1998 den sonra Milo Đukanovic liderligindeki Karadag hukumeti Yugoslavya Federal Cumhuriyeti icinde daha fazla ozerklik talep etti 2006 da Karadag vatandaslarinin 55 in biraz uzerinde cogunlugu bagimsizlik lehinde oy kullandi Cagdas Karadag milliyetciligi Sirbistan in 14 yuzyilda Osmanli Imparatorlugu tarafindan fethedilmesinden sonra ayri bagimsiz bir Karadag kulturunun ortaya ciktigini ve Karadag in uzun yillar bagimsiz kaldigini belirtiyor TarihceYugoslavya nin kurulusu in siyasi lideri Yesiller in komutani Karadag milliyetciligi ilk olarak I Dunya Savasi nin ardindan Karadaglilarin altinda Sirp Hirvat ve Sloven Kralligi na Yugoslavya katilip katilmama konusunda ikiye bolunduklerinde ortaya cikti Karadag hukumeti 1917 de Karadag i bir Guney Slav federasyonuna birlestirmeyi kabul etti ancak Karadag Krali ve bazi guclu kabileleri iceren olarak bilinen bir siyasi grup birlesmeye karsi cikti ve bagimsiz bir Karadag devletini savundu Birlesmeden yana olan grup Karadag in Sirbistan ile birlesmesini isteyen Beyazlar di Karađorđevic karsiti Yesiller ile Karađorđevic yanlisi Beyazlar arasinda Karadag in Yugoslavya ya katilmasi konusundaki dusmanlik 1920 lerde devam etti ve tirmandi Yesiller Karadagli Sirp Karađorđevic hanedani lehine dagilmasiyla cileden cikti Karadag uzerinde algilanan Sirp egemenligine yanit olarak Yesiller 1920 lerde birkac isyan baslatti Savas arasi Yugoslavya 1920 lerden 1940 lara kadar Karadagli ayrilikcilar tarafindan kullanilan bayraginin rekontsruksiyonu Karadag cok az guce sahipti ve yeni Sirp Hirvat ve Sloven Kralligi nda cok az etkiye sahipti Guc Belgrad da yogunlasiyor ve il statusune indirilen Cetine den uzaklasiyordu Noel Ayaklanmasi ve Karadag devletinin kurumlarinin ve sembollerinin kaybi toplu olarak onemli sikayetlere neden oldu ve Kral Aleksandar in Karadag Kilisesi ni Belgrad daki Sirp patriginin yargi yetkisi altina sokma karari Karadag gururuna bir baska hakaretti Savas sonrasi erken donem Karadag icinde yogun silahli mucadele ekonomik marjinallesme ve yeni siyasi partilerin olusumu ile karakterize edildi Yesiller desteklerini iki kaynaga kanalize ettiler ve ortaya cikan Yugoslavya Komunist Partisi Karadag Federalist Partisi Karadag da merkezi Belgrad da olmayan tek siyasi orguttu Partinin teorisyeni Karadaglilarin Slav kokenli degil Iliryali oldugunu ve Sirp ve Karadagli zihniyetlerinin uzlasamayacak kadar farkli oldugunu savunarak ayri bir Karadagli etnik kokenine iliskin fikirleri 1930 lar boyunca daha asiri hale gelen fikirler destekledi Soyle yazdi Irklar kan topluluklaridir oysa insanlar tarihin yaratiklaridir Karadag halki dilleriyle Slav dil topluluguna aittir Ancak kanlariyla Dinar halklarina aittirler Avrupa irklarinin cagdas bilimine gore Dinarik halklar Iliryalilarin soyundan gelmektedir Bu nedenle Arnavutlardan Almanlastirilmis Iliryalilar olan Guney Tirollulere kadar Dinar halklari arasindaki sadece akrabalik degil belirli kulturel formlarin kimligi mevcuttur Bununla birlikte Karadag in siyasi yasamina giris yapan Komunist Parti ydi En onemlisi Karadagli komunistler Lenin in kendi kaderini tayin etme ilkesini benimsemek adina Yugoslav uniterizmine olan bagliliklarini biraktilar Boylece Karadag komunist partisi gelecekteki Balkan Federasyonu nun bir parcasi olarak bagimsiz bir Karadag Sovyet Cumhuriyeti icin mucadelesine basladi Parti bircok Yesilin destegini aldi ve 1920 secimlerinde Karadag daki oylarin yuzde 37 99 unu kazandi ve bu da Karadaglilari ayri bir ulus olarak tanima konusundaki kararliligini etkileyecekti Ancak 1921 de parti yasadisi ilan edildi ve siyasi faaliyetlerini demokratik kanallardan surduremedi Parti Dresden deki nde Karadaglilari resmen ezilen bir ulus olarak tanidi Yugoslavya da demokrasinin islemez oldugu ortaya cikti ve Kral Aleksandar Haziran 1928 de Hirvat Koylu Partisi lideri in parlamentoda oldurulmesi de dahil olmak uzere bir dizi korkunc olayin ardindan 1929 da nu baslatti Yogunlasan siyasi krizi hafifletmek icin Aleksandar anayasayi askiya aldi siyasi partileri yasakladi ve kendi hukumetini kurdu Bircok muhalif siyasetci tutuklanip hapse atilarak Yugoslavya nin Sirp olmayan halklarini daha da izole etti Gercek bir Yugoslav kimligi yaratma girisiminde tum milliyetci duygular ezildi ve Yugoslavizm saldirgan bir sekilde halka dayatildi Karadag cografi bir terim olarak varligini sona erdirdi topraklari bunun yerine buyuk olcude na dahil oldu 1934 te Kral Aleksandar in oldurulmesi ve 1939 da nin ardindan Karadag Federalist Partisi anlasmanin Karadag icin daha fazla bagimsizliga yol acacagina inanarak anlasmayi destekledi Ancak Hirvatlarin yla elde ettigi gibi bir statu Karadaglilar icin gerceklesmeyecekti II Dunya Savasi Nisan Savasi ve Yugoslavya nin Mihver devletleri tarafindan isgal edilmesinin ardindan milliyetci Hersek teki Neretva nehrinden Arnavutluk taki Mata ya ayrica ve Sancak i da icerecek bir Buyuk Karadag talep ederek Italya ile isbirligi yapmayi teklif etti Cok daha kucuk bir Karadag Bagimsiz Devleti 12 Temmuz 1941 de Aziz Petrus Gunu Meclisinde ilan edildi ve Ustasa ile Arnavutluk un toprak iddialari Almanlar tarafindan nispeten daha fazla tercih edildi Kral I Nikola nin torunu ve tahtin varisi olan kral ve kukla devlet baskani olmaya davet edildi ancak Nazilerle isbirligi yapmayacagini iddia ederek teklifi siddetle reddetti Yeniden kurulan Karadag Metohija yi ve dogu topraklarini Arnavutluk a kaptirdi ancak Sancak in Sirp kismini ele gecirmeyi basardi Diger tum siyasi partiler yasadisi ilan edildi ve yonetiminde Italyan korumasi altinda bir diktatorluk ilan edildi baskanligindaki bir dizi Karadag Federalist Partisi uyesi toprak iddialari kabul edilmedigi ve yeniden basa geciremedigi icin bu karara karsi cikti Karadag kukla devletinin ilan edilmesinden sadece bir gun sonra partizanlar ni baslattilar ve Karadag Federalist Ordusu surgun edildi Karadag Devlet Konseyi sonunda Karadag halkinin bagimsiz ve buyuk bir ulusal devletini yaratmayi amacladigi icin Hirvatistan in baskenti Zagreb de yeniden orgutlendi Konsey kendisini Ustasa ile iliskilendirdi ve rejimlerine yardim etti 1945 te Karadag Federalist Partisi Draza Mihailovic e olan bagliligini bozan ve Drljevic in hareketinin nominal olarak taninmasi karsiliginda Slovenya ya geri cekilmek isteyen Pavle Đurisic liderligindeki eski Cetniklerden kendi nu kurdu Ancak Drljevic ve Đurisic arasindaki bu ittifak kisa omurlu oldu ve Ustasa ve Đurisic in birlikleri arasindaki ile sona erdi 1945 te yaklasan Muttefik zaferiyle Karadag Federalist Partisi dagildi ve 1945 in sonlarinda kendi ordusu ona karsi dondukten sonra diger Mihver isbirlikcileriyle birlikte geri cekildi Sosyalist Yugoslavya II Dunya Savasi ve Yugoslav Partizanlarinin Josip Broz Tito yonetiminde Yugoslavya da iktidara gelmesinden sonra Yugoslav hukumetinin Karadaglilari yatistirma cabalari sonucunda Karadag milliyetciligi otuz yil boyunca yatisti Bu cabalar sunlari iceriyordu Yugoslav federasyonu icinde kurucu bir Karadag cumhuriyeti yaratmak Karadagli uyrugunun taninmasi Karadag in daha once kirsal olan ekonomisinin endustriyel gelisimine yardimci olmak alti kurucu cumhuriyetin en fakiri olan Karadag a mali yardim saglamak ve kamu hizmetlerinde onemli sayida Karadagli icermek Karadag milliyetciligi ni yeniden diriltmek icin bir cabanin baslatildigi 1966 dan 1967 ye kadar bir hareket olarak yeniden ortaya cikti Tito nun 1980 deki olumunden sonra Karadag da ve Yugoslavya nin baska yerlerinde milliyetcilik yukseldi 1981 den itibaren Karadag milliyetciligi Yugoslavya icinde Karadag icin daha fazla ozerklik talep eden destekcileriyle guclendi ancak hukumetin 1982 ve 1984 yillari arasinda Karadag milliyetcilerine karsi uyguladigi baski milliyetci hareketin cabalarini bogdu Cagdas milliyetcilik Karadagli milliyetciler tarafindan yaygin olarak kullanilan nin yeniden tasarlanmis bayragi 1989 dan 1991 e kadar komunizmin cokusu ve Yugoslavya nin dagilmasi sirasinda Karadag SC ve komunist hukumeti kendisini bir kargasanin icinde buldu Sirbistan Cumhurbaskani Slobodan Milosevic i destekleyen Momir Bulatovic in iktidara gelmesi ve Sirbistan ile birlik olmasi muhalif asiretlerin Karadag i Sirbistan dan uzaklastirma cabalarini bosa cikardi Yugoslavya 1991 de dagildiktan sonra Karadag hukumeti Sirbistan ile birligi desteklemeye devam etti ve Karadag askerleri ayrilan cumhuriyetlere karsi savaslarda yer aldi Yugoslav Savaslari sirasinda Karadag Cumhurbaskani Bulatovic Karadag in tarihsel olarak Karadag in bir parcasi oldugunu belirttigi Dubrovnik ve Hersek e yonelik irredantist iddialari destekleyerek Karadag daki hem Karadagli hem de Sirp milliyetci gruplarini tatmin etmeye calisti Sirplari Karadag daki Eski Hersek halkiyla guclu kulturel baglara sahiptir Yugoslav Halk Ordusu ndaki Sirp ve Karadagli rezerv askerler Dubrovnik e yonelik bir saldiri hazirligi icin Eylul 1991 de Hersek e girdi O zamanlar pek cok Karadagli Dubrovnik in Karadag ile birlesmesi yonundeki irredantist hedefi destekledi Yugoslav Savaslari sirasinda daha sonra Cumhurbaskani Bulatovic in ve Sirbistan la birlik destekcisi Karadag Basbakani Milo Đukanovic Karadag in II Dunya Savasi sonrasi sinirlarinin Karadag in su anki sinirlari yari vasifli Bolsevik haritacilar tarafindan tasarlandigini iddia ederek Hirvatistan uzerindeki irredantist iddialari destekledi ve ve Đukanovic Karadag in Hirvatlara karsi kesin sinirlar cizmesi gerektigini ilan etti Milo Đukanovic Sirp cevrelerinden algilanan hakimiyetten duyulan memnuniyetsizlik Karadag milliyetciliginin Karadag da guclu bir hareket haline gelmesine neden oldu Karadaglilarin Sirbistan ile birlik halinde mi kalmasi yoksa bagimsiz mi olmasi gerektigini belirlemek icin yapildi ve Karadaglilarin yuzde 96 82 si Sirbistan ile birlik icinde kalmayi tercih ederken yuzde 3 18 i bagimsizligi tercih etti Sirbistan ile birlik ile ilgili hayal kirikligi Yugoslavya Federal Cumhuriyeti nin Yugoslav Savaslari na katilimi nedeniyle uluslararasi bir haline gelmesine ve Sirp milliyetcilerinin Karadag kulturunu Sirp kulturunun bir alt mezhebi olarak reddetmesine yonelik hayal kirikligina tepki olarak 1990 larda buyudu 1997 ye gelindiginde Karadaglilarin cogu Sirbistan ile daha gevsek baglar ve Avrupa Birligi ile daha yakin iliskiler istiyordu Karadag Basbakani Milo Đukanovic Karadag in Sirbistan ile birligine olan onceki destegini birakmis ve Sirbistan yanlisi Cumhurbaskani Bulatovic e karsi yarismisti Milo Đukanovic in 1998 de Karadag Cumhurbaskani olarak secilmesi Karadag milliyetci hukumetinin iktidara gelmesiyle ve Karadag hukumetinin Slobodan Milosevic in Sirp hukumetine karsi tutumunda koklu bir degisiklikle sonuclandi I Dunya Savasi ndan sonra Yesiller ve Beyazlar arasindaki siddete benzer sekilde Đukanovic destekcileri ile birlik yanlisi Baskan Bulatovic arasinda siddetli catismalar yasandi Karadag hukumeti 1999 Kosova Savasi ndaki federal hukumet eylemlerini desteklemeyi reddetti ve Karadag hukumeti catismada tarafsizligini resmen ilan etti ve bunun sonucunda Karadag daki bazi askeri hedefler vurulmasina ragmen NATO guclerinin hava saldirilarinin yalnizca Sirbistan a odaklanmasi neden oldu cagdas Karadag milliyetciliginin gelismesine yol acan nedenlerin Karadag in ilk kez egemen bir devlet haline geldigi 14 yuzyilin ortalarina kadar dayandigini iddia ediyor Karadaglilar Sirplarin bir alt grubu olarak kabul edilirken Sirbistan uzerindeki Osmanli yonetimi doneminde Karadag in bagimsizligi Sirbistan a kiyasla Karadag da cok farkli bir kulturun ortaya cikmasina neden oldu Bu donemde Karadag Osmanli kontrolundeki Sirbistan kulturunden oldukca farkli bir savasci kabile toplumu haline geldi Karadag da milliyetci siyasi olusumlar Gunumuzde 2000 lerden beri 2004 ten beri 2015 ten beri 2020 den beri 21 Mayis Sivil Girisimi 2021 den beri 2018 de kuruldu 2021 den beri hizipler 1993 ten beri Tarihi 1918 1922 1940 lar 1922 1945 sivil 1990 2005 sivil 2001 2006 Karadag Liberal Demokratlari 2001 2006 hizipler 2002 2010 2014 2018 2020 2021 Dil ayrilikciligi Sirp dilinden ayri standart bir Karadag dili fikri Yugoslavya nin dagilmasindan sonra Karadag in Sirbistan Karadag dan bagimsizligini savunanlar araciligiyla ortaya cikti 1993 yilina gelindiginde bazi Karadagli aydinlar Karadagca nin ayri bir dil oldugunu ve bu sekilde taninmasi gerektigini iddia ediyorlardi Bu iddianin ana yonu Karadag dilinin fazladan uc ses ve dolayisiyla karakter kullanimini gerektirmesi ve dolayisiyla Karadag alfabesinin Sirp Bosnak ve Hirvat alfabelerinde kullanilan 30 karakterin aksine 33 karakterden olusmasiydi 1994 yilinda temel iddiasi Karadag kulturel kimliginin tum yonlerinin asimilasyon ve yok edilmeye calisildigini one cikarmak olan Karadag Kulturunun Halkinin ve Devletinin Tehlike Altina Alinmasi Bildirgesini yayinladi Bildirinin 5 maddesinde Karadag dilinin kendine ozgu bir tarihi ve edebiyatta teyidi olmasina ragmen Anayasa nin diger seylerin yani sira Sirpcayi Karadaglilarin dili olarak ilan ettigi belirtilmektedir Karadag dilinin anayasada Sirpca olarak tanimlanmasinin Karadag kimliginin marjinallestirilmesinin bircok orneginden sadece biri oldugunu savundular Bu argumanin merkezinde Karadag dilinin Sirpca Hirvatca Bosnakca ve Karadag dillerinin temelini olusturmasina ragmen 1954 yilinda nin ardindan standart Sirp Hirvatcayi dayatan Belgrad ve Zagreb tarafindan buyuk olcude yok edildigi iddiasi vardi Karadag daki 2003 nufus sayimi sirasinda Karadag dili konusu hararetli bir sekilde tartisildi Mart 2004 te Karadag egitim konseyi cumhuriyetin resmi dilinin Sirpcadan Maternji jezik e anadil degistirilmesini onerdi Oneri bunu Karadag hukumetinin Sirp kimliginin ozelliklerini marjinallestirme girisimi olarak goren etnik Sirplar arasinda ofkeye neden oldu baskani Jevrem Brkovic dilin adini cumhuriyet anayasasinda Karadag dilinin kurulmasina gecis asamasi olarak degistirme girisimlerini iyi karsiladi 2007 tarihli Karadag Anayasasi Karadagca nin ulkenin resmi dili oldugunu belirtirken Bosnakca Hirvatca Sirpca ve Arnavutca resmi kullanimda olan dillerdir Kaynakca a b c d Motyl 2001 a b c d e f g h i Morrison 2009 a b c d e f g h i Minahan 2002 a b Daily report East Europe Issues 13 21 United States Foreign Broadcast Information Service 1996 p 72 Steven L Burg Paul S Shoup The War in Bosnia Herzegovina Ethnic Conflict and International Intervention Armonk New York USA M E Sharpe 2000 9781563243097 p 102 Investigative Summary International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia Accessed 4 September 2009 http www icty org x cases slobodan milosevic ind en mil 2ai020728e htm Banac 1984 Montenegro The Divided Land Chronicles Press 2002 s 129 ISBN 978 0 9619364 9 5 27 Temmuz 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Aralik 2019 Kontrarevolucija u Crnoj Gori Istorijski institut Crne Gore 1977 s 73 Steven L Burg Paul S Shoup The War in Bosnia Herzegovina Ethnic Conflict and International Intervention Armonk New York USA M E Sharpe 2000 9781563243097 p 74 Karen Dawisha Bruce Parrott Politics Power and the Struggle for Democracy in South East Europe Cambridge England UK New York New York USA Oakleigh Melbourne Australia Cambridge University Press 1997 p 171 PDF Slavica Helsingiensia 23 Kasim 2018 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 14 Aralik 2018 PDF Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe 2 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 10 Aralik 2019 Kaynaklar The National Question in Yugoslavia Origins History Politics Ithaca New York Cornell University Press 1984 ISBN 978 0 8014 9493 2 8 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Kasim 2021 Encyclopedia of the Stateless Nations L R Greenwood Publishing Group 2002 ISBN 0 313 32111 6 Montenegro A Modern History I B Tauris 2009 ISBN 978 1845117108 Encyclopedia of Nationalism Volume II Academic Press 2001 ISBN 0 12 227230 7 The Three Yugoslavias State Building and Legitimation 1918 2005 Indiana University Press 2006 ISBN 0 253 34656 8