Luka İncili (Yunanca: τὸ εὐαγγέλιον κατὰ Λουκαν, to euangelion kata Loukan. euaggélion = iyi haber), Kutsal Kitap dizisine ait olan kanonik (= Kutsal Kitabın dizisine ait) bir kitaptır. Yunanca Kutsal Yazıların ya da Yeni Ahdin üçüncü kitabıdır. Bu incilin Luka adlı bir adam tarafından yazıldığı genellikle kabul edilir.
Yeni Ahit |
---|
![]() |
İnciller |
Matta - Markos - Luka - Yuhanna |
İlk Hristiyanların tarihi |
Elçilerin İşleri |
Pavlus'un mektupları |
Romalılar · 1. Korintliler |
Genel (katolik) mektuplar |
Yakup · 1. Petrus |
Kıyamet |
Vahiy |
Luka İncili'nde Tanrı'nın krallığı ve Mesih aracılığıyla mümkün olan kurtuluş hakkındaki sevinçli haber anlatılır.
Bu kitap en uzun incildir ve Yahudi ya da diğer milletlerden olan herkes için yazıldı. Fakat o kaydına “saygıdeğer Teofilos” hitabıyla başladığı için ilk olarak raporunu iyi tanıdığı bir kişiyi bilgilendirmek amacıyla yazdı. Raporunun devamı Elçilerin İşleri kitabıdır.
• Luka Yahya'nın doğumu (M.Ö. 3) ile İsa'nın dirilişi (M.S. 33’ün ilkbaharı) arasındaki olayları anlatır.
• Luka'nın incilindeki bilginin %59’u diğer incillerde bulunmaz.
Yazar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNMEwwSjVlbUZ1ZEdsdWFYTmphR1Z5WDAxaGJHVnlYMlJsYzE4eE1DNWZTbUZvY21oMWJtUmxjblJ6WHpBd01TNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RRbmw2WVc1MGFXNXBjMk5vWlhKZlRXRnNaWEpmWkdWelh6RXdMbDlLWVdoeWFIVnVaR1Z5ZEhOZk1EQXhMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Kutsal Kitabın tanıklığı
Elçi Pavlus ondan “sevgili hekim Luka” diye söz eder (Koloseliler 4:14). Luka’da geçen tıbbi terim ve sözcüklerin sayısı 300’ü aşar. Bu sözcüklerden bazılarını Yunanca Kutsal Yazıları kaleme alan diğer kişiler de kullanmış olsa bile, yalnızca Luka bunları tıbbi anlamlarıyla kullanır. Luka’nın dili ve (diğer üç incil yazarınınkinin toplamından daha geniş olan) sözcük dağarcığı, işlediği çok önemli konuyu büyük bir titizlikle ve kapsamlı şekilde ele almasını mümkün kılar.
Muhtemelen İsa’nın ölümünden sonra iman etmişti; bu yüzden de incilinde kaydettiği tüm olayların görgü tanığı olamazdı. Bununla birlikte, vaizlik işinde Pavlus’la çalıştı ve aralarında çok yakın bir ilişki vardı (2. Tim. 4:11; Filim. 24).
Elçi Pavlus bir tutuklu olarak Roma'ya yolculuk ettiğinde Luka yanındaydı (Elçilerin İşleri 27-28). Luka ile Pavlus'un arasındaki yakın ilişkinin sonucu olarak yazılarında Pavlus’un etkisi fark edilir, örneğin Efendimizin Akşam Yemeği ile ilgili Luka 22:19, 20 ve 1. Korintoslular 11:23-25 ayetleri karşılaştırıldığında bu görülebilir. Luka, kaydını yazarken Matta İncili’ni de kaynak olarak almış olabilir. ‘Her şeyi titizlikle araştırırken’ İsa’nın yaşamındaki olayların görgü tanıklarıyla, örneğin İsa'nın annesi Meryem’le ve o sırada hayatta olan öğrencilerle konuşma fırsatı bulmuş olmalı.
Tarihin tanıklığı
Kaydın hiçbir yerinde Luka ismi geçmese de eski devirlere ait yetkili kaynaklar yazarın o olduğu konusunda aynı görüştedirler. Muratori Fragmanında (M.S. y. 170) bu incilin Luka’ya ait olduğu belirtilir. Muratori Fragmanı kanonik yazılarının en eski listesidir.
Ayrıca İrenaeus ve İskenderiyeli Clemens gibi ikinci yüzyıl yazarları da Luka İncili'nin Luka tarafından yazıldığını kabul ederler.
Tarih ve Yer
Kutsal Kitabın tanıklığı
Elçiler İşleri 24:27-27:1'de bulunan rapora göre M.S. 58'de Porcius Festus Antonius Feliks'in Romalı vali olarak yerini aldığı düşünülür. A New Standard Bible Dictionary şunu yazar: „58 yılı onun [Festus'un] göreve başlaması söz konusudur.“ Bu yıl Encyclopædia Britannica'da da desteklenir: „İki kanıtın karşılaştırılması, Feliks'in geri çağrılması ve Festus'un gelişinin 58 yılına düştüğü tahminine yol açar. Aziz Pavlus 56'da tutuklandıysa, Festus'un gelişinden sonra 58'da Sezarda temyiz ettiyse, gelecek yılın ilk yarısında Roma'ya geldiyse ve orada 2 yıl hapishanede kaldıysa, Elçilerin İşlerinde anlatılan zaman 61 yılının başlangıcında sona ermiş olmalı.“ (Elçilerin İşleri 27:1-28:1, 11-16, 30)
Bundan anlaşılıyor ki Elçilerin İşleri kitabı M.S. 61'de yazıldı. O sırada Luka, davasına Sezar’ın bakmasını bekleyen Pavlus’la birlikte Roma’daydı. Elçiler İşleri kitabının yazarı önce Luka İncili'ni yazdı (Luka 1:1; Elçilerin İşleri 1:1). Bu incilin yazılış tarihi Pavlus Luka'yla birlikte Roma'ya yolculuk ettiğinden önce (M.S. 58) olmalıydı. O zaman Luka, üçüncü vaizlik turunun sonuna yaklaşan Pavlus’la birlikte Filipi’den Sezariye’ye gelmişti. Pavlus davasını Sezar’a sunmadan önce orada hapis yatarak iki yıl beklemişti. Luka incilini o sırada, yani M.S. 56-58 yılları arasında Sezariye’de yazmış olmalı. Filistin’de bulunduğu bu dönem boyunca, İsa’nın yaşamı ve hizmeti sırasındaki ‘tüm olayları başından itibaren titizlikle araştırabildi.’ Dolayısıyla Luka, incilini Markos’tan önce yazmış olmalı.
Tarihin tanıklığı ve dinbilimcilerin görüşü
Adolf von Harnack (1851–1930) | John A. T. Robinson (1919–1983) | Werner G. Kümmel (1905–1995) | Klaus Berger (1940–2020) | Çoğunluğun görüşü |
---|---|---|---|---|
79-93 | 57–60 | 70-90 | 65-71 | 80-90 |
İki kaynak teorisi
Kutsal Kitap bilginlerinin ekseriyeti ilk önce Markos’un İncilinin yazılmış olması gerektiğini söylediler, çünkü Markos, Matta ve Luka’nın kayıtlarından çok farklı bir şey yazmış gibi görünmüyordu.
Ayrıca Matta ve Luka’nın, İncillerini derlemek için Markos kitabını kullandıklarını ve “Q” adı verilen başka bir kaynak belgeye başvurduklarını varsaydılar (Bu isim, Almanca “kaynak” anlamına gelen „Quelle“ sözcüğünden gelir).
Kutsal Kitap bilgini A. F. J. Klijn’e göre bu yaygın varsayım “İncil yazarlarını masal derleyicileri konumuna düşürdü.” Böyle bir görüş İncil yazarlarını başkasının eserini çalan ve masallar uyduran kişiler haline getirir. İki kaynak teorisi 2. ve 3. yüzyılda yaşamış olan tarihçilerin ifadelerini gözden kaçırmaktadır. Eski kilise Matta İncili'nin ilk incil olduğunu belirtir. Lyonlu İrenaeus (M.S. 180) Matta'nın „Petrus ve Pavlus'un Roma'da iyi haberi duyurdukları zaman“ raporunu yazdığına işaret ediyor.
Buna göre Matta eserini M.S. 65'ten önce yazdı. Çoğunluğun görüşünü takip etmeyen bilginler eski yazarların tanık ifadelerinin hesaba katılması gerektiğini ileri sürerler.
Lyonlu İrenaeus'un tarihlendirilmesi doğru ise Markos İncili Luka için bir kaynak değildi. İki kaynak teorisi çok tartışılır; çünkü bu belge bugün ortada yok ve aslında bunun bir zamanlar var olduğunu da hiç kimse kanıtlayamaz. Ayrıca Kilise Babaları da bu belgeden hiç söz etmediler. Bir Kutsal Kitap sözlüğünün söylediğine göre Markos İncilinin ilk önce yazıldığı ve Matta ve Luka için kaynak görevi gördüğü kuramını destekleyen “kesin olarak savunulabilecek bir kanıt” yoktur.
Markos İncili'nin Matta ve Luka’nın yazdıklarına yeni bir şey katmadığı hiç de doğru değildir. Markos’un İsa’nın hizmetiyle ilgili kaydında, Matta ve Luka’da bulunmayan 180’den fazla pasaj ve ilginç ayrıntılar bulunur.
İncillerin yazılışının sırası
1. Origenes ve Eusebios'a göre ilk olarak Matta İncili yazıldı.
Eusebios (M.S. 260/264-339/340), Origenes’in (M.S. 185-253/254) inciller hakkında söylediği şu sözleri alıntılar: “İlk incili . . . . Matta kaleme aldı. . . . . Bu incili Yahudilikten gelen imanlılar için İbranice olarak yazdı.“
2. Büyük ihtimalle Luka daha sonra İncilini yazdı.
Elçiler İşleri 24:27-27:1'de bulunan rapor bunu destekler. M.S. 58'de Porcius Festus Antonius Feliks'in Romalı vali olarak yerini aldığı düşünülür. A New Standard Bible Dictionary şunu yazar: „58 yılı onun [Festus'un] göreve başlaması söz konusudur.“ Bu yıl Encyclopædia Britannica'da da desteklenir: „İki kanıtın karşılaştırılması, Feliks'in geri çağrılması ve Festus'un gelişinin 58 yılına düştüğü tahminine yol açar. Aziz Pavlus 56'da tutuklandıysa, Festus'un gelişinden sonra 58'da Sezarda temyiz ettiyse, gelecek yılın ilk yarısında Roma'ya geldiyse ve orada 2 yıl hapishanede kaldıysa Elçilerin İşlerinde anlatılan zaman 61 yılının başlangıcında sona ermiş olmalı.“ (Elçilerin İşleri 27:1-28:1, 11-16, 30)
Bundan anlaşılıyor ki Elçilerin İşleri kitabı M.S. 61'de yazıldı. Elçiler İşleri kitabının yazarı önce Luka İncili'ni yazdı (Luka 1:1; Elçilerin İşleri 1:1). Bu incilin yazılış tarihi M.S. 61'den önce olmalıydı. Luka 58 yılında Pavlus'la birlikte Roma'ya seyahat ettiği için ancak daha önce İsa'nın hayatının görgü şahitleriyle konuşabilmiştir (Luka 1:1-4). Bunun için Luka İncili'ni Pavlus'un iki yıl süren (M.S. 56-58) Sezariye'deki tutukluluğu esnasında yazdı.
3. Yazılış tarihine göre Markos İncili büyük olasılıkla üçüncüsüydü.
Eski tarihçilere göre (Romalı Klemens, Sezariyeli Eusebios, Hieronymus) Markos İncili Roma'da yazıldı. Pavlus’un Roma’daki ilk tutukluluğu sırasında (M.S. yaklaşık 60-61) Markos onun yanındaydı (Filimon 1, 24). Sonra M.S. 62 ile 64 arası bir dönemde Petrus’la birlikte Babil’de bulundu (1. Petrus 5:13). Pavlus muhtemelen MS 65’te yine Roma’da hapisteydi. Oradan Timoteos’a yazdığı bir mektupta Markos’u da yanında getirmesini istedi, “çünkü hizmetiyle bana çok yararı dokunuyor” dedi (2. Timoteus 1:8; 4:11). Markos o zaman ikinci kez Roma'ya gittiğini tahmin edilir. Oradayken incilini yazdı.
Kanon Dizileri ve El Yazmaları
Kartaca Konsili’nden önce hazırlanmış dördüncü yüzyıla ait listelerden birçoğu Yunanca Kutsal Metinlerin günümüzde kabul edilen dizisiyle tamamen uyuşur.
El Yazmalarına gelince yazarlar ilk önce papirüs kullandılar. Papirüs, aynı adı taşıyan bir su bitkisinden yapılır. Yazıcılar yaklaşık M.S. 4. yüzyıldan itibaren el yazmalarında papirüs yerine genellikle dana, kuzu ya da keçi derisinden yapılan ve daha dayanıklı bir malzeme olan vellum (bir parşömen türü) kullanmaya başladılar. Bu vellumlardan günümüze dek ulaşan bazıları çok önemli Kutsal Kitap el yazmalarını içerir.
Kanon Dizileri
Luka İncili Kutsal Kitabın erken kanon dizilerinde geçer:
İsim | Yıl (M.S.) | |
---|---|---|
1 | Muratori Fragmanı (İtalya) | 170 |
2 | İrenaeus (Anadolu) | 180 |
3 | İskenderiyeli Clemens | 190 |
4 | Tertullianus (Kuzey Afrika) | 207 |
5 | Origenes (İskenderiye) | 230 |
6 | Eusebios (Filistin) | 320 |
7 | Kudüslü Kyrillos | 348 |
8 | Cheltenham-Listesi (Kuzey Afrika) | 365 |
9 | Athanasios (İskenderiye) | 367 |
10 | Epiphanios (Filistin) | 368 |
11 | Nazianzoslu Gregorios (Anadolu) | 370 |
12 | Amphilokhios (Anadolu) | 370 |
13 | Philaster (İtalya) | 383 |
14 | Hieronymus (İtalya) | 394 |
15 | Augustinus (Kuzey Afrika) | 397 |
16 | Kartaca Konsili (Kuzey Afrika) | 397 |
Papirüs El Yazmaları
Luka İncil'inin bazı ayetleri eski Papirüs El Yazmalarında bulunur.
Vellum ve Deri El Yazmaları
Luka İncili'nin tümü de bazı meşhur Vellum ve Deri El Yazmalarında bulunur.
Simge | İsim | Tarih (M.S.) | Dil | Bulundukları Yer | |
---|---|---|---|---|---|
1 | א | Kodeks Sinaiticus | 4. yüzyıl | Yunanca | Londra (İngiltere) |
2 | A | Kodeks Alexandrinus | 5. yüzyıl | Yunanca | Londra (İngiltere) |
3 | B | Kodeks Vatikanus 1209 | 4. yüzyıl | Yunanca | Vatikan Kütüphanesi |
4 | C | Kodeks Ephraemi Syri reskriptus | 5. yüzyıl | Yunanca | Paris (Fransa) |
5 | Dea | Kodeks Bezae Cantabrigiensis | 5. yüzyıl | Yunanca / Latince | Cambridge (İngiltere) |
Bölümleme
Kutsal Kitap'ın bölümlere ve ayetlere bölünmesi orijinal yazarlara geri dönmez, fakat yüzyıllar sonra yararlılık nedenleriyle tanıtıldı. Masoretler, İbranice Kutsal Yazıları ayetlere ayırdı. Daha sonra M.S. 13. yüzyılda bölümler eklendi. 1553'te, Robert Estienne'in Fransızca Kutsal Kitap'ı nihayet mevcut bölüm ve ayet bölümüyle birlikte ilk tam Kutsal Kitap olarak basıldı.
- Bölüm 1: Teofilos'a yönlendirilen sözler (1-4). Yahya'nın doğumu ilan ediliyor (5-25). İsa'nın doğumu ilan ediliyor (26-38). Meryem Elizabeth'i ziyaret ediyor (39-45). Meryem Tanrı'yı yüceltiyor (46-56). Yahya doğup ismini alıyor (57-66). Zekeriya'nın peygamberliği (67-80).
- Bölüm 2: İsa'nın doğumu (1-7). Melekler çobanlara görünüyor (8-20). Sünnet ve kurban (21-24). Şimeon İsa'yı görüyor (19-23). Anna çocuk hakkında konuşuyor (36-38). Nasıra'ya dönüş (39, 40). 12 yaşındaki İsa mabet alanında (41-52).
- Bölüm 3: Yahya'nın hizmetinin başlangıcı (1, 2). Yahya vaftizi va'zediyor (3-20). İsa'nın vaftizi (21, 22). İsa mesih'in soy kütüğü (23-38).
- Bölüm 4: İblis İsa'yı ayartıyor (1-13). İsa Celile'de duyuru işine başlıyor (14-15). İsa Nasıra'da kabul edilmiyor (16-30). Kefernahum'daki havrada (31-37). Simun'un kaynanası ve başkaları iyileştiriliyor (38-41). İnsanlar İsa'yı ıssız bir yerde buluyorlar (42-44).
- Bölüm 5: Bir mucize vasıtasıyla balıklar tutuluyor, ilk öğrenciler (1-11). Bir cüzamlı iyileştiriliyor (12-16). İsa felçli bir adamı iyileştiriyor (17-26). İsa Levi'yi çağırıyor (27-32). Oruç konusu (33-39).
- Bölüm 6: İsa „Sebt gününün Efendisi'dir (1-5). Sağ eli körelmiş bir adam iyileştiriliyor (6-11). On iki elçi (12-16). İsa öğretip iyileştiriyor (17-19). „Ne mutlu size“, „vay halinize“ (20-26). Düşman sevgisi (27-36). „İnsanları yargılamayı bırakın“ (37-42). „Her ağaç kendi meyvesinden tanınır“ (43-45). İyi inşa edilen ev; toprak zemine temelsiz ev (46-49).
- Bölüm 7: Bir yüzbaşının imanı (1-10). İsa Nain'de dul bir kadının oğlunu diriltiyor (11-17). İsa'nın Yahya hakkındaki sözleri (18-30). Memnun edilemeyen bir nesil (31-35). Günahkâr olan bir kadın bağışlanıyor (36-50).
- Bölüm 8: İsa'ya eşlik eden kadınlar (1-3). Ekincinin örneklemesi (4-8). İsa'nın örneklemelerle öğretmesinin nedeni (9, 10). İsa ekinci örneklemesini açıklıyor(11-15). Yanan bir kandil bir kapla kapatılmaz (16-18). İsa'nın annesi ve kardeşleri (19-21). İsa rüzgârı dindi (22-25). İsa kötü ruhların domuzlara girmelerine izin veriyor (26-39). Kanaması olan bir kadın tedavi ediliyor; Yairus'un kızı diriltiliyor (40-56).
- Bölüm 9: On ikiler duyuru işi için talimatlar alıyorlar (1-6). Herodes İsa'nın kim olduğunu kendi kendine soruyor (7-9). 5.000 kişi için yemek (10-17). Petrus, İsa'nın Mesih olduğunu söylüyor (18-20). İsa ölümünü önceden bildiriyor (21, 22). İsa'nın bir öğrencisinin yüklenmesi gereken şey (23-27). İsa'nın görünüşü değişiyor (28-36). Bir oğlandan kötü bir ruh çıkarılıyor (37-43a). İsa ölümü hakkında konuşuyor (43b-45). Elçiler kimin en büyük olduğuna dair tartışıyorlar (46-48). „Size karşı olmayan sizden yanadır“ (49, 50). Samiriyeli lerin bir köyü İsa'yı kabul etmiyor (51-56). İsa'yı izlemenin anlamı (57-62).
- Bölüm 10: İsa 70 kişiyi gönderiyor (1-12). Tövbe etmeyen şehirlerin vay haline (13-16). 70'ler dönüyorlar (17-20). Alçak gönüllülere iyilik ettiği için Babasına şükrediyor (21-24). Merhametli Samiriyeli (25-37). İsa Marta ve Meryem'in yanında misafirdir (38-42).
- Bölüm 11: İsa dua etmeyi öğretiyor (1-13). Kötü ruhlar „Tanrı'nın parmağıyla“ çıkarılıyor (14-26). Hakiki mutluluk (27, 28). Yunus'un alameti (29-32). Bedenin ışığı (33-36). İsa iki yüzlü din liderlerini mahkûm ediyor (37-54).
- Bölüm 12: Ferisilerin mayası (1-3). İnsanlardan değil, Tanrı'dan korkmak (4-7). İsa ile beraber olmak (8-12). Ambarlara sahip olan zengin adam (13-21). „Kaygı çekmeyi bırakın“ (22-34). Uyanık kalmak (35-40). Sağörülü kâhya (41-48). Barış değil, ayrılıklar (49-53). Dönemin anlamını bilmek (54-56). Davacı ile uzlaşmak (57-59).
- Bölüm 13: Tövbe etmeyen yok olacak (1-5). Meyve vermeyen incir ağacı (6-9). Sebt gününde hasta bir kadın iyileştiriliyor (10-17). Hardal tanesi ve maya (18-21). Dar kapı (22-30). Herodes İsa'yı öldürmek istiyor (31-33). İsa Yeruşalim için üzülüyor (34, 35).
- Bölüm 14: Sebt gününde vücudu su toplamış bir adam iyileştiriliyor (1-6). Davetli olarak baş köşeye geçmeye çalışmamak (7-11). Karşılık veremeyen insanları davet etmek (12-14). İç yüzü kolaylıkla anlaşılan misafirler (15-24). İsa'nın her bir öğrencisinin yüklenmesi gereken şeyler (25-33). Kuvvetini kaybeden tuz (34, 35).
- Bölüm 15: Kaybolan koyun (1-7). Kaybolan gümüş parası (8-10). Kaybolan oğul (11-32).
- Bölüm 16: Adaletsiz kâhya (1-13). Musa'nın kanunu ve Tanrı'nın krallığı (14-18). Zengin adam ve Lazar (19-31).
- Bölüm 17: Tökezlemenin sebepleri, bağışlama ve iman (1-6). Yaramaz köleler (7-10). On cüzamlı adam iyileştiriliyor (11-19). Tanrı'nın krallığının gelişi (20-37).
- Bölüm 18: Israrlı dul kadını (1-8). Ferisi ve vergi tahsildarı (9-14). İsa ve çocuklar (15-17). Zengin bir yöneticinin sorusu (18-30). İsa ölümü hakkında konuşuyor (31-34). Kör bir dilenci iyileştiriliyor (35-43).
- Bölüm 19: İsa Zakkay'ı ziyaret ediyor (1-10). On mina örneklemesi (11-27). İsa Yeruşalim'e giriyor (28-40). İsa Yeruşalim için ağladı (41-44). İsa satıcıları mabetten kovuyor (45-48).
- Bölüm 20: “Bunları hangi yetkiyle yapıyorsun?“ (1-8). Zorba bağcılar (9-19). Tanrı ve Sezar (20-26). Dirilme hakkındaki soru (27-40). Mesih Davud'un oğlu mudur? (41-44). „Yazıcılardan sakının“ (45-47).
- Bölüm 21: Yoksul bir dul kadınının iki pulu (1-4). Son günlerin alametleri (5-36): Savaş, deprem, salgın hastalık ve kıtlıklar (10, 11). Orduların Yeruşalim'i kuşatması (20). Milletlerin zamanları (24). İnsanoğlunun gelişi (27). İncir ağacı örneği (29-33). Uyanık kalmak (34-36). İsa mabette öğretiyor (37, 38).
- Bölüm 22: Kâhinler İsa'yı öldürmeyi planlıyorlar (1-6). Son Fısıh için hazırlıklar (7-13). Birinci Akşam Yemeği (14-20). İsa'yı „ele veren adamın vay haline“ (21-23). Kimin en büyük olduğuna dair tartışmalar (24-27). İsa'nın bir krallık için ahdi (28-30). İsa, Petrus'un onu inkâr edeceğini söylüyor (31-34). Hazır olmanın önemi; iki kılıç (35-38). İsa zeytin dağında dua ediyor (39-46). İsa tutuklanıyor (47-53). Petrus İsa'yı inkâr ediyor (54-62). İsa ile alay ediliyor (63-65). İsa Sanhedrin'in önünde bulunuyor (66-71).
- Bölüm 23: İsa Pilatus ve Herodes'in önünde bulunuyor (1-25). İsa iki suçluyla birlikte direğe geriliyor (26-43). İsa ölüyor (44-49). Gömülmesi (50-56).
- Bölüm 24: İsa diriltiliyor (1-12). Emmaus yolunda (13-35). İsa öğrencilerin ortalarında beliriyor (36-49). İsa'nın göğe gidişi (50-53).
İçerik
Luka İbranice Kutsal Yazılardaki sözlerin nasıl tam olarak gerçekleştiğine ilişkin birçok örnek verir (İşaya 61:1, 2; Luka 4:17-19). İsa'nın önceden bildirilmiş olan Mesih olduğunu kanıtlamak istiyor (Luka 3:23-38).
Kaydı boyunca okurunun dikkatini sürekli Tanrı’nın Krallığına çeker. Başlangıçtan sona kadar tüm incilde Krallık ümidi vurgulanır (Luka 1:33; 22:28, 29). Bu incil “Tanrı’nın sağladığı kurtuluş yolu” olan İsa Mesih’in yönetimindeki Krallık aracılığıyla gelecek kurtuluşu anlatan, titizlikle yazılmış yapıcı ve teşvik edici bir kayıttır (Luka 3:6).
Kaynakça
- ^ Vine’s Expository Dictionary of New Testament Words
- ^ a b Encyclopædia Britannica (Ausgabe 1959, Band 3, Seite 528)
- ^ Peter Fiedler: Das Matthäusevangelium, Stuttgart 2006, S. 19.
- ^ Ulrich Luz: Das Evangelium nach Matthäus (Mt 1–7), Neukirchen-Vluyn, 4. Auflage 1997, S. 28.
- ^ Gerhard Maier: Matthäus Kapitel 1–14. Witten 2015, S. 18 f.
- ^ Gerhard Maier: Matthäus Kapitel 1–14. Witten 2015, S. 16
- ^ The Anchor Bible Dictionary
- ^ Eusebius The Ecclesiastical History, VI, XXV, 3-6
Dış bağlantılar
- Türkçe ve diğer başlıca dillerde tam metin Kitabı Mukaddes [1]28 Kasım 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Luka Incili Yunanca tὸ eὐaggelion katὰ Loykan to euangelion kata Loukan euaggelion iyi haber Kutsal Kitap dizisine ait olan kanonik Kutsal Kitabin dizisine ait bir kitaptir Yunanca Kutsal Yazilarin ya da Yeni Ahdin ucuncu kitabidir Bu incilin Luka adli bir adam tarafindan yazildigi genellikle kabul edilir Yeni Ahit2 Korintliler MS 175 225IncillerMatta Markos Luka YuhannaIlk Hristiyanlarin tarihiElcilerin IsleriPavlus un mektuplariRomalilar 1 Korintliler 2 Korintliler Galatyalilar Efesliler Filipililer Koloseliler 1 Selanikliler 2 Selanikliler 1 Timoteos 2 Timoteos Titus Filimon IbranilerGenel katolik mektuplarYakup 1 Petrus 2 Petrus 1 Yuhanna 2 Yuhanna 3 Yuhanna YahudaKiyametVahiy Bu kutu goruntuletartisdegistir Luka Incili nde Tanri nin kralligi ve Mesih araciligiyla mumkun olan kurtulus hakkindaki sevincli haber anlatilir Bu kitap en uzun incildir ve Yahudi ya da diger milletlerden olan herkes icin yazildi Fakat o kaydina saygideger Teofilos hitabiyla basladigi icin ilk olarak raporunu iyi tanidigi bir kisiyi bilgilendirmek amaciyla yazdi Raporunun devami Elcilerin Isleri kitabidir Luka Yahya nin dogumu M O 3 ile Isa nin dirilisi M S 33 un ilkbahari arasindaki olaylari anlatir Luka nin incilindeki bilginin 59 u diger incillerde bulunmaz Yazar10 yuzyil Bizans donemi yazarlarin tasviriKutsal Kitabin tanikligi Elci Pavlus ondan sevgili hekim Luka diye soz eder Koloseliler 4 14 Luka da gecen tibbi terim ve sozcuklerin sayisi 300 u asar Bu sozcuklerden bazilarini Yunanca Kutsal Yazilari kaleme alan diger kisiler de kullanmis olsa bile yalnizca Luka bunlari tibbi anlamlariyla kullanir Luka nin dili ve diger uc incil yazarininkinin toplamindan daha genis olan sozcuk dagarcigi isledigi cok onemli konuyu buyuk bir titizlikle ve kapsamli sekilde ele almasini mumkun kilar Muhtemelen Isa nin olumunden sonra iman etmisti bu yuzden de incilinde kaydettigi tum olaylarin gorgu tanigi olamazdi Bununla birlikte vaizlik isinde Pavlus la calisti ve aralarinda cok yakin bir iliski vardi 2 Tim 4 11 Filim 24 Elci Pavlus bir tutuklu olarak Roma ya yolculuk ettiginde Luka yanindaydi Elcilerin Isleri 27 28 Luka ile Pavlus un arasindaki yakin iliskinin sonucu olarak yazilarinda Pavlus un etkisi fark edilir ornegin Efendimizin Aksam Yemegi ile ilgili Luka 22 19 20 ve 1 Korintoslular 11 23 25 ayetleri karsilastirildiginda bu gorulebilir Luka kaydini yazarken Matta Incili ni de kaynak olarak almis olabilir Her seyi titizlikle arastirirken Isa nin yasamindaki olaylarin gorgu taniklariyla ornegin Isa nin annesi Meryem le ve o sirada hayatta olan ogrencilerle konusma firsati bulmus olmali Tarihin tanikligi Kaydin hicbir yerinde Luka ismi gecmese de eski devirlere ait yetkili kaynaklar yazarin o oldugu konusunda ayni gorustedirler Muratori Fragmaninda M S y 170 bu incilin Luka ya ait oldugu belirtilir Muratori Fragmani kanonik yazilarinin en eski listesidir Ayrica Irenaeus ve Iskenderiyeli Clemens gibi ikinci yuzyil yazarlari da Luka Incili nin Luka tarafindan yazildigini kabul ederler Tarih ve YerKutsal Kitabin tanikligi Elciler Isleri 24 27 27 1 de bulunan rapora gore M S 58 de Porcius Festus Antonius Feliks in Romali vali olarak yerini aldigi dusunulur A New Standard Bible Dictionary sunu yazar 58 yili onun Festus un goreve baslamasi soz konusudur Bu yil Encyclopaedia Britannica da da desteklenir Iki kanitin karsilastirilmasi Feliks in geri cagrilmasi ve Festus un gelisinin 58 yilina dustugu tahminine yol acar Aziz Pavlus 56 da tutuklandiysa Festus un gelisinden sonra 58 da Sezarda temyiz ettiyse gelecek yilin ilk yarisinda Roma ya geldiyse ve orada 2 yil hapishanede kaldiysa Elcilerin Islerinde anlatilan zaman 61 yilinin baslangicinda sona ermis olmali Elcilerin Isleri 27 1 28 1 11 16 30 Bundan anlasiliyor ki Elcilerin Isleri kitabi M S 61 de yazildi O sirada Luka davasina Sezar in bakmasini bekleyen Pavlus la birlikte Roma daydi Elciler Isleri kitabinin yazari once Luka Incili ni yazdi Luka 1 1 Elcilerin Isleri 1 1 Bu incilin yazilis tarihi Pavlus Luka yla birlikte Roma ya yolculuk ettiginden once M S 58 olmaliydi O zaman Luka ucuncu vaizlik turunun sonuna yaklasan Pavlus la birlikte Filipi den Sezariye ye gelmisti Pavlus davasini Sezar a sunmadan once orada hapis yatarak iki yil beklemisti Luka incilini o sirada yani M S 56 58 yillari arasinda Sezariye de yazmis olmali Filistin de bulundugu bu donem boyunca Isa nin yasami ve hizmeti sirasindaki tum olaylari basindan itibaren titizlikle arastirabildi Dolayisiyla Luka incilini Markos tan once yazmis olmali Tarihin tanikligi ve dinbilimcilerin gorusu Luka Incili nin varsayili tamamlanisi Adolf von Harnack 1851 1930 John A T Robinson 1919 1983 Werner G Kummel 1905 1995 Klaus Berger 1940 2020 Cogunlugun gorusu79 93 57 60 70 90 65 71 80 90 Iki kaynak teorisi Kutsal Kitap bilginlerinin ekseriyeti ilk once Markos un Incilinin yazilmis olmasi gerektigini soylediler cunku Markos Matta ve Luka nin kayitlarindan cok farkli bir sey yazmis gibi gorunmuyordu Ayrica Matta ve Luka nin Incillerini derlemek icin Markos kitabini kullandiklarini ve Q adi verilen baska bir kaynak belgeye basvurduklarini varsaydilar Bu isim Almanca kaynak anlamina gelen Quelle sozcugunden gelir Kutsal Kitap bilgini A F J Klijn e gore bu yaygin varsayim Incil yazarlarini masal derleyicileri konumuna dusurdu Boyle bir gorus Incil yazarlarini baskasinin eserini calan ve masallar uyduran kisiler haline getirir Iki kaynak teorisi 2 ve 3 yuzyilda yasamis olan tarihcilerin ifadelerini gozden kacirmaktadir Eski kilise Matta Incili nin ilk incil oldugunu belirtir Lyonlu Irenaeus M S 180 Matta nin Petrus ve Pavlus un Roma da iyi haberi duyurduklari zaman raporunu yazdigina isaret ediyor Buna gore Matta eserini M S 65 ten once yazdi Cogunlugun gorusunu takip etmeyen bilginler eski yazarlarin tanik ifadelerinin hesaba katilmasi gerektigini ileri surerler Lyonlu Irenaeus un tarihlendirilmesi dogru ise Markos Incili Luka icin bir kaynak degildi Iki kaynak teorisi cok tartisilir cunku bu belge bugun ortada yok ve aslinda bunun bir zamanlar var oldugunu da hic kimse kanitlayamaz Ayrica Kilise Babalari da bu belgeden hic soz etmediler Bir Kutsal Kitap sozlugunun soyledigine gore Markos Incilinin ilk once yazildigi ve Matta ve Luka icin kaynak gorevi gordugu kuramini destekleyen kesin olarak savunulabilecek bir kanit yoktur Markos Incili nin Matta ve Luka nin yazdiklarina yeni bir sey katmadigi hic de dogru degildir Markos un Isa nin hizmetiyle ilgili kaydinda Matta ve Luka da bulunmayan 180 den fazla pasaj ve ilginc ayrintilar bulunur Incillerin yazilisinin sirasi 1 Origenes ve Eusebios a gore ilk olarak Matta Incili yazildi Eusebios M S 260 264 339 340 Origenes in M S 185 253 254 inciller hakkinda soyledigi su sozleri alintilar Ilk incili Matta kaleme aldi Bu incili Yahudilikten gelen imanlilar icin Ibranice olarak yazdi 2 Buyuk ihtimalle Luka daha sonra Incilini yazdi Elciler Isleri 24 27 27 1 de bulunan rapor bunu destekler M S 58 de Porcius Festus Antonius Feliks in Romali vali olarak yerini aldigi dusunulur A New Standard Bible Dictionary sunu yazar 58 yili onun Festus un goreve baslamasi soz konusudur Bu yil Encyclopaedia Britannica da da desteklenir Iki kanitin karsilastirilmasi Feliks in geri cagrilmasi ve Festus un gelisinin 58 yilina dustugu tahminine yol acar Aziz Pavlus 56 da tutuklandiysa Festus un gelisinden sonra 58 da Sezarda temyiz ettiyse gelecek yilin ilk yarisinda Roma ya geldiyse ve orada 2 yil hapishanede kaldiysa Elcilerin Islerinde anlatilan zaman 61 yilinin baslangicinda sona ermis olmali Elcilerin Isleri 27 1 28 1 11 16 30 Bundan anlasiliyor ki Elcilerin Isleri kitabi M S 61 de yazildi Elciler Isleri kitabinin yazari once Luka Incili ni yazdi Luka 1 1 Elcilerin Isleri 1 1 Bu incilin yazilis tarihi M S 61 den once olmaliydi Luka 58 yilinda Pavlus la birlikte Roma ya seyahat ettigi icin ancak daha once Isa nin hayatinin gorgu sahitleriyle konusabilmistir Luka 1 1 4 Bunun icin Luka Incili ni Pavlus un iki yil suren M S 56 58 Sezariye deki tutuklulugu esnasinda yazdi 3 Yazilis tarihine gore Markos Incili buyuk olasilikla ucuncusuydu Eski tarihcilere gore Romali Klemens Sezariyeli Eusebios Hieronymus Markos Incili Roma da yazildi Pavlus un Roma daki ilk tutuklulugu sirasinda M S yaklasik 60 61 Markos onun yanindaydi Filimon 1 24 Sonra M S 62 ile 64 arasi bir donemde Petrus la birlikte Babil de bulundu 1 Petrus 5 13 Pavlus muhtemelen MS 65 te yine Roma da hapisteydi Oradan Timoteos a yazdigi bir mektupta Markos u da yaninda getirmesini istedi cunku hizmetiyle bana cok yarari dokunuyor dedi 2 Timoteus 1 8 4 11 Markos o zaman ikinci kez Roma ya gittigini tahmin edilir Oradayken incilini yazdi Kanon Dizileri ve El YazmalariKartaca Konsili nden once hazirlanmis dorduncu yuzyila ait listelerden bircogu Yunanca Kutsal Metinlerin gunumuzde kabul edilen dizisiyle tamamen uyusur El Yazmalarina gelince yazarlar ilk once papirus kullandilar Papirus ayni adi tasiyan bir su bitkisinden yapilir Yazicilar yaklasik M S 4 yuzyildan itibaren el yazmalarinda papirus yerine genellikle dana kuzu ya da keci derisinden yapilan ve daha dayanikli bir malzeme olan vellum bir parsomen turu kullanmaya basladilar Bu vellumlardan gunumuze dek ulasan bazilari cok onemli Kutsal Kitap el yazmalarini icerir Kanon Dizileri Luka Incili Kutsal Kitabin erken kanon dizilerinde gecer Kodeks Sinaiticus Matta 8 28 9 23Kanon Dizileri Isim Yil M S 1 Muratori Fragmani Italya 1702 Irenaeus Anadolu 1803 Iskenderiyeli Clemens 1904 Tertullianus Kuzey Afrika 2075 Origenes Iskenderiye 2306 Eusebios Filistin 3207 Kuduslu Kyrillos 3488 Cheltenham Listesi Kuzey Afrika 3659 Athanasios Iskenderiye 36710 Epiphanios Filistin 36811 Nazianzoslu Gregorios Anadolu 37012 Amphilokhios Anadolu 37013 Philaster Italya 38314 Hieronymus Italya 39415 Augustinus Kuzey Afrika 39716 Kartaca Konsili Kuzey Afrika 397Papirus El Yazmalari Luka Incil inin bazi ayetleri eski Papirus El Yazmalarinda bulunur Papirus Elyazmalari Simge Isim Tarih M S Dil Bulunduklari Yer Icerik1 P45 displaystyle mathfrak P 45 Chester Beatty I 3 yuzyil Yunanca Dublin Irlanda Viyana Avusturya Luka nin bazi frtagmanlari2 P75 displaystyle mathfrak P 75 Bodmer XIV XV 3 yuzyil Yunanca Cenevre Isvicre Luka Incili nin ekseriyetiVellum ve Deri El Yazmalari Luka Incili nin tumu de bazi meshur Vellum ve Deri El Yazmalarinda bulunur Vellum ve Deri El Yazmalari Simge Isim Tarih M S Dil Bulunduklari Yer1 א Kodeks Sinaiticus 4 yuzyil Yunanca Londra Ingiltere 2 A Kodeks Alexandrinus 5 yuzyil Yunanca Londra Ingiltere 3 B Kodeks Vatikanus 1209 4 yuzyil Yunanca Vatikan Kutuphanesi4 C Kodeks Ephraemi Syri reskriptus 5 yuzyil Yunanca Paris Fransa 5 Dea Kodeks Bezae Cantabrigiensis 5 yuzyil Yunanca Latince Cambridge Ingiltere BolumlemeKutsal Kitap in bolumlere ve ayetlere bolunmesi orijinal yazarlara geri donmez fakat yuzyillar sonra yararlilik nedenleriyle tanitildi Masoretler Ibranice Kutsal Yazilari ayetlere ayirdi Daha sonra M S 13 yuzyilda bolumler eklendi 1553 te Robert Estienne in Fransizca Kutsal Kitap i nihayet mevcut bolum ve ayet bolumuyle birlikte ilk tam Kutsal Kitap olarak basildi Bolum 1 Teofilos a yonlendirilen sozler 1 4 Yahya nin dogumu ilan ediliyor 5 25 Isa nin dogumu ilan ediliyor 26 38 Meryem Elizabeth i ziyaret ediyor 39 45 Meryem Tanri yi yuceltiyor 46 56 Yahya dogup ismini aliyor 57 66 Zekeriya nin peygamberligi 67 80 Bolum 2 Isa nin dogumu 1 7 Melekler cobanlara gorunuyor 8 20 Sunnet ve kurban 21 24 Simeon Isa yi goruyor 19 23 Anna cocuk hakkinda konusuyor 36 38 Nasira ya donus 39 40 12 yasindaki Isa mabet alaninda 41 52 Bolum 3 Yahya nin hizmetinin baslangici 1 2 Yahya vaftizi va zediyor 3 20 Isa nin vaftizi 21 22 Isa mesih in soy kutugu 23 38 Bolum 4 Iblis Isa yi ayartiyor 1 13 Isa Celile de duyuru isine basliyor 14 15 Isa Nasira da kabul edilmiyor 16 30 Kefernahum daki havrada 31 37 Simun un kaynanasi ve baskalari iyilestiriliyor 38 41 Insanlar Isa yi issiz bir yerde buluyorlar 42 44 Bolum 5 Bir mucize vasitasiyla baliklar tutuluyor ilk ogrenciler 1 11 Bir cuzamli iyilestiriliyor 12 16 Isa felcli bir adami iyilestiriyor 17 26 Isa Levi yi cagiriyor 27 32 Oruc konusu 33 39 Bolum 6 Isa Sebt gununun Efendisi dir 1 5 Sag eli korelmis bir adam iyilestiriliyor 6 11 On iki elci 12 16 Isa ogretip iyilestiriyor 17 19 Ne mutlu size vay halinize 20 26 Dusman sevgisi 27 36 Insanlari yargilamayi birakin 37 42 Her agac kendi meyvesinden taninir 43 45 Iyi insa edilen ev toprak zemine temelsiz ev 46 49 Bolum 7 Bir yuzbasinin imani 1 10 Isa Nain de dul bir kadinin oglunu diriltiyor 11 17 Isa nin Yahya hakkindaki sozleri 18 30 Memnun edilemeyen bir nesil 31 35 Gunahkar olan bir kadin bagislaniyor 36 50 Bolum 8 Isa ya eslik eden kadinlar 1 3 Ekincinin orneklemesi 4 8 Isa nin orneklemelerle ogretmesinin nedeni 9 10 Isa ekinci orneklemesini acikliyor 11 15 Yanan bir kandil bir kapla kapatilmaz 16 18 Isa nin annesi ve kardesleri 19 21 Isa ruzgari dindi 22 25 Isa kotu ruhlarin domuzlara girmelerine izin veriyor 26 39 Kanamasi olan bir kadin tedavi ediliyor Yairus un kizi diriltiliyor 40 56 Bolum 9 On ikiler duyuru isi icin talimatlar aliyorlar 1 6 Herodes Isa nin kim oldugunu kendi kendine soruyor 7 9 5 000 kisi icin yemek 10 17 Petrus Isa nin Mesih oldugunu soyluyor 18 20 Isa olumunu onceden bildiriyor 21 22 Isa nin bir ogrencisinin yuklenmesi gereken sey 23 27 Isa nin gorunusu degisiyor 28 36 Bir oglandan kotu bir ruh cikariliyor 37 43a Isa olumu hakkinda konusuyor 43b 45 Elciler kimin en buyuk olduguna dair tartisiyorlar 46 48 Size karsi olmayan sizden yanadir 49 50 Samiriyeli lerin bir koyu Isa yi kabul etmiyor 51 56 Isa yi izlemenin anlami 57 62 Bolum 10 Isa 70 kisiyi gonderiyor 1 12 Tovbe etmeyen sehirlerin vay haline 13 16 70 ler donuyorlar 17 20 Alcak gonullulere iyilik ettigi icin Babasina sukrediyor 21 24 Merhametli Samiriyeli 25 37 Isa Marta ve Meryem in yaninda misafirdir 38 42 Bolum 11 Isa dua etmeyi ogretiyor 1 13 Kotu ruhlar Tanri nin parmagiyla cikariliyor 14 26 Hakiki mutluluk 27 28 Yunus un alameti 29 32 Bedenin isigi 33 36 Isa iki yuzlu din liderlerini mahkum ediyor 37 54 Bolum 12 Ferisilerin mayasi 1 3 Insanlardan degil Tanri dan korkmak 4 7 Isa ile beraber olmak 8 12 Ambarlara sahip olan zengin adam 13 21 Kaygi cekmeyi birakin 22 34 Uyanik kalmak 35 40 Sagorulu kahya 41 48 Baris degil ayriliklar 49 53 Donemin anlamini bilmek 54 56 Davaci ile uzlasmak 57 59 Bolum 13 Tovbe etmeyen yok olacak 1 5 Meyve vermeyen incir agaci 6 9 Sebt gununde hasta bir kadin iyilestiriliyor 10 17 Hardal tanesi ve maya 18 21 Dar kapi 22 30 Herodes Isa yi oldurmek istiyor 31 33 Isa Yerusalim icin uzuluyor 34 35 Bolum 14 Sebt gununde vucudu su toplamis bir adam iyilestiriliyor 1 6 Davetli olarak bas koseye gecmeye calismamak 7 11 Karsilik veremeyen insanlari davet etmek 12 14 Ic yuzu kolaylikla anlasilan misafirler 15 24 Isa nin her bir ogrencisinin yuklenmesi gereken seyler 25 33 Kuvvetini kaybeden tuz 34 35 Bolum 15 Kaybolan koyun 1 7 Kaybolan gumus parasi 8 10 Kaybolan ogul 11 32 Bolum 16 Adaletsiz kahya 1 13 Musa nin kanunu ve Tanri nin kralligi 14 18 Zengin adam ve Lazar 19 31 Bolum 17 Tokezlemenin sebepleri bagislama ve iman 1 6 Yaramaz koleler 7 10 On cuzamli adam iyilestiriliyor 11 19 Tanri nin kralliginin gelisi 20 37 Bolum 18 Israrli dul kadini 1 8 Ferisi ve vergi tahsildari 9 14 Isa ve cocuklar 15 17 Zengin bir yoneticinin sorusu 18 30 Isa olumu hakkinda konusuyor 31 34 Kor bir dilenci iyilestiriliyor 35 43 Bolum 19 Isa Zakkay i ziyaret ediyor 1 10 On mina orneklemesi 11 27 Isa Yerusalim e giriyor 28 40 Isa Yerusalim icin agladi 41 44 Isa saticilari mabetten kovuyor 45 48 Bolum 20 Bunlari hangi yetkiyle yapiyorsun 1 8 Zorba bagcilar 9 19 Tanri ve Sezar 20 26 Dirilme hakkindaki soru 27 40 Mesih Davud un oglu mudur 41 44 Yazicilardan sakinin 45 47 Bolum 21 Yoksul bir dul kadininin iki pulu 1 4 Son gunlerin alametleri 5 36 Savas deprem salgin hastalik ve kitliklar 10 11 Ordularin Yerusalim i kusatmasi 20 Milletlerin zamanlari 24 Insanoglunun gelisi 27 Incir agaci ornegi 29 33 Uyanik kalmak 34 36 Isa mabette ogretiyor 37 38 Bolum 22 Kahinler Isa yi oldurmeyi planliyorlar 1 6 Son Fisih icin hazirliklar 7 13 Birinci Aksam Yemegi 14 20 Isa yi ele veren adamin vay haline 21 23 Kimin en buyuk olduguna dair tartismalar 24 27 Isa nin bir krallik icin ahdi 28 30 Isa Petrus un onu inkar edecegini soyluyor 31 34 Hazir olmanin onemi iki kilic 35 38 Isa zeytin daginda dua ediyor 39 46 Isa tutuklaniyor 47 53 Petrus Isa yi inkar ediyor 54 62 Isa ile alay ediliyor 63 65 Isa Sanhedrin in onunde bulunuyor 66 71 Bolum 23 Isa Pilatus ve Herodes in onunde bulunuyor 1 25 Isa iki sucluyla birlikte direge geriliyor 26 43 Isa oluyor 44 49 Gomulmesi 50 56 Bolum 24 Isa diriltiliyor 1 12 Emmaus yolunda 13 35 Isa ogrencilerin ortalarinda beliriyor 36 49 Isa nin goge gidisi 50 53 IcerikLuka Ibranice Kutsal Yazilardaki sozlerin nasil tam olarak gerceklestigine iliskin bircok ornek verir Isaya 61 1 2 Luka 4 17 19 Isa nin onceden bildirilmis olan Mesih oldugunu kanitlamak istiyor Luka 3 23 38 Kaydi boyunca okurunun dikkatini surekli Tanri nin Kralligina ceker Baslangictan sona kadar tum incilde Krallik umidi vurgulanir Luka 1 33 22 28 29 Bu incil Tanri nin sagladigi kurtulus yolu olan Isa Mesih in yonetimindeki Krallik araciligiyla gelecek kurtulusu anlatan titizlikle yazilmis yapici ve tesvik edici bir kayittir Luka 3 6 Kaynakca Vine s Expository Dictionary of New Testament Words a b Encyclopaedia Britannica Ausgabe 1959 Band 3 Seite 528 Peter Fiedler Das Matthausevangelium Stuttgart 2006 S 19 Ulrich Luz Das Evangelium nach Matthaus Mt 1 7 Neukirchen Vluyn 4 Auflage 1997 S 28 Gerhard Maier Matthaus Kapitel 1 14 Witten 2015 S 18 f Gerhard Maier Matthaus Kapitel 1 14 Witten 2015 S 16 The Anchor Bible Dictionary Eusebius The Ecclesiastical History VI XXV 3 6Dis baglantilarTurkce ve diger baslica dillerde tam metin Kitabi Mukaddes 1 28 Kasim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde