Afganistan İç Savaşı, 14 Kasım 1928'den 13 Ekim 1929'a kadar süren savaştı. Habibullāh Kalakāni komutasındaki Sakkavist (Sakāwīhā) kuvvetleri, Afganistan Krallığı'ndaki çeşitli muhalif kabilelere ve rakip hükümdarlara karşı savaştı, bunlar arasında Muhammed Nadir Han sonunda baskın bir rol elde etti. 17 Ocak 1929'da Kabil'in ele geçirilmesi ve Emanullah Han'ın yenilmesi veya 3 Haziran'da Kandehar'ın ele geçirilmesi gibi erken başarılara rağmen, Sakkavistler sonunda 13 Ekim 1929'da Nadir Han liderliğindeki Sakkavist karşıtı güçler tarafından yönetimden indirildi ve Nadir'in 3 Kasım 1933'teki suikastine kadar hüküm süren Afganistan Kralı olarak yükselişine yol açtı.
Afganistan İç Savaşı (1928-1929) | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Basmacı Hareketinin sıçraması | |||||||||
![]() 1928-1929 Afganistan İç Savaşı'nın animasyonlu bir haritası. Kırmızı = Sakkavistler, Mavi = Sakkavist karşıtları. Bu harita, Kuzey Afganistan'daki Basmacılara karşı yapılan eş zamanlı Sovyet müdahalesini göstermemektedir. | |||||||||
| |||||||||
Taraflar | |||||||||
(Kasım 1928 - 17 Ocak 1929)
(1929) |
(14-17 Ocak 1929) (17 Ocak - 9 Şubat 1929) Çeşitli Sakkavist karşıtı kabileler
(Mart - Ekim 1929) (Bakınız ) | ||||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||||
Muhammed Alam Han![]() ![]() | Kerim Han Abdülkerim (esir) Hazret Muhammed Han | ||||||||
Güçler | |||||||||
(14 Nisan 1929, ülke geneli) |
(18 Eylül 1929, son Kabil Taarruzu) ![]() | ||||||||
Kayıplar | |||||||||
7500 ölü | 7500 ölü |
Savaş, kabilesinin Celalabad'da isyan etmesi ve beşi Emanullah'ın kadınların statüsüne karışmasıyla ilgili on şikayetten oluşan bir manifesto çizmesiyle başladı. Bu isyan liderliğindeki bir güç tarafından bastırılmış olsa da, kuzeyde eş zamanlı bir Sakkavist ayaklanması, 14 Aralık 1928'de Kabil'e saldırmadan önce kuşatılmış Cebel es-Sirac şehrini ele geçirmeyi başardı. Kabil'e yapılan ilk Sakkavist saldırısı püskürtülmesine rağmen, ikinci Sakkavist saldırısı 17 Ocak 1929'da Kabil'i ele geçirmeyi başardı. O zamanlar hükûmet, kadın haklarının genişletilmesi ve daha önce başarısız ve yol açan bir askeri taslağın kabul edilmesi gibi sosyal reformlara odaklanmıştı. Kalakani rakiplerini kafir ilan etti. Kuvvetleri tecavüz ve yağma gibi eylemlere girişti.
Kabil'i ele geçirdikten sonra, Sakkavistler 9 Şubat'ta Celalabad'da tarafından yönetilen rakip bir hükûmeti de mağlup ettiler. Mart ayı başlarında Şeyhabad Muharebesi'ndeki bir gerilemeye rağmen, Sakkavistler kısa bir kuşatmanın ardından Haziran ayında kontrollerini Kandehar'a kadar genişletmeyi başardılar. Ancak, Mart ayında Emanullah ile birlikte bölgeye giren - 23 Mayıs'ta ülkeyi terk etti - Lovgar Vadisi'ndeki Nadir Han'ı yenemediler. Aylarca süren bir çıkmazdan sonra, Nadir Han sonunda Sakkavistleri Ekim 1929'da Kabil'e ve ardından Arg'a çekilmeye zorlamayı başardı. 13 Ekim 1929'da Arg'ın ele geçirilmesi ile birlikte her ne kadar Sakkavist faaliyeti 1931'e kadar devam etmesine rağmen, iç savaşın sonu geldi. İç savaş, Basmacı Hareketi'yle savaşmak için eş zamanlı olarak yapıldı.
Kabil'in Sakkavist karşıtı kuvvetler tarafından ele geçirilmesi sırasında, Nadir'in kuvvetleri onun emirlerine uymayarak şehri yağmaladı. İç savaştan sonra Nadir, Afgan tahtının kontrolünü Emanullah'a geri bırakmadı ve bu durum , , ve dahil olmak üzere çeşitli isyanlara yol açtı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Emanullah, Mihver Devletlerinin yardımıyla tahtını geri kazanmaya çalışsa da planı başarısızlıkla sonuçlanacaktı.
Arka plan
Emanullah Han 1919'dan itibaren Afganistan'da hüküm sürdü ve kısa bir süre sonra Britanya İmparatorluğu'ndan tam bağımsızlığını kazandı. 1921'de Ravalpindi Antlaşması imzalanmadan önce Afganistan, 1919'da Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile diplomatik ilişkiler de dahil olmak üzere kendi dış politikasını oluşturmaya başlamıştı. 1920'lerde Afganistan, çoğu büyük ülke ile .
Nihai barış için İngiliz-Afgan müzakerelerinin ikinci turu sonuçsuz kaldı. Her iki taraf da, önceki anlaşmada öngörüldüğü gibi, dış ilişkilerde Afgan bağımsızlığı konusunda anlaşmaya hazırdı. Bununla birlikte, iki ülke, Anglo-Afgan ilişkilerini on yıllardır rahatsız eden ve daha birçokları için sürtüşmeye neden olmaya devam edecek olan her iki tarafındaki Peştun kabileleri üzerindeki otorite konusunda anlaşamadı. Afganlar ısrar ederken İngilizler, hattın İngiliz tarafındaki kabileler üzerinde Afgan kontrolünü reddetti. Afganlar, 1921 anlaşmasını yalnızca gayri resmi bir anlaşma olarak gördüler.
1917 Bolşevik Devrimi'nin Moskova'da getirdiği dramatik hükûmet değişikliği olmasaydı, bölgedeki büyük güçlerin rekabeti bastırılmış olarak kalabilirdi. Yeni Sovyet liderleri Müslümanları kendi sınırları içine yerleştirme çabalarında komşu Müslüman devletlerle samimi ilişkiler kurmaya hevesliydiler. Afganistan örneğinde, Sovyetler ikili bir amaca ulaşabilirdi: Kabil'deki liderlikle ilişkileri güçlendirerek, Sovyetler Birliği'nde karşı devrimi destekleyen Batılı devletlerden biri olan İngiltere'yi de tehdit edebilirlerdi. Emanullah, Afgan dış politikası üzerindeki İngiliz kontrolünü sona erdirme girişimlerinde 1919'da Moskova'ya bir elçi gönderdi; Vladimir Lenin elçiyi sıcak bir şekilde karşıladı ve Emanullah hükûmetine yardım teklif etmek için Kabil'e bir Sovyet temsilcisi göndererek yanıt verdi.
Emanullah'ın saltanatı boyunca, Sovyet-Afgan ilişkileri, Afganistan'ın Sovyet liderliği için değerine göre değişiklik gösterdi; Afganistan ya Sovyet Müslüman azınlıklarla başa çıkmak için ya da İngilizleri tehdit etmek için bir araç olarak görülüyordu. Sovyetler, İngilizlere karşı yardım karşılığında Orta Asya'daki Bolşevik karşıtı unsurları bastırmak için Emanullah'ın yardımını ararken; Afganlar, 19. yüzyılda Rusya'ya kaybettiği Ceyhun boyunca süren toprakları geri almakla daha çok ilgileniyorlardı. Afganların Merv ve Panjdeh vahalarını yeniden kazanma girişimleri Sovyet Kızıl Ordusu tarafından kolayca bastırıldı.
Mayıs 1921'de Afganlar ve Sovyetler, Afganistan'ın 1919'da tam bağımsızlık kazanmasından bu yana ilk uluslararası anlaşması olan bir Dostluk Antlaşması imzaladılar. Sovyetler, Emanullah'a nakit, teknoloji ve askeri teçhizat şeklinde yardım sağladılar. Buna rağmen Emanullah, özellikle Müslüman kardeşlerinin sınırın ötesinde genişleyen baskısına tanık olduğu için, Sovyetlerle ilgili giderek daha fazla hayal kırıklığına uğradı.
İngiliz-Afgan ilişkileri, özellikle birkaç Sovyet uçağının Afganistan'a girmesiyle birlikte, İngilizlerin Afgan-Sovyet dostluğundan duyduğu korku nedeniyle soğudu. Emanullah Hint milliyetçileriyle temaslarını sürdürüp onlara Kabil'de sığınma hakkı verdiğinde ve ayrıca sınırın ötesindeki Peştun kabileleri arasında huzursuzluk çıkarmaya çalıştığında İngilizlerin rahatsızlığı arttı. İngilizler, Emanullah'a "Majesteleri" diye hitap etmeyi reddederek ve Hindistan üzerinden malların geçişine kısıtlamalar getirerek karşılık verdi.
Emanullah'ın iç reformları, dış politika girişimlerinden daha az dramatik değildi, ancak bu reformlar onun tam ve kalıcı bağımsızlık başarısıyla boy ölçüşemezdi. Emanullah'ın kayınpederi ve Dışişleri Bakanı Mahmud Tarzi, hükümdarın sosyal ve siyasi reforma olan ilgisini teşvik etti, ancak bunun Kemal Atatürk döneminde Türkiye'de olduğu gibi, kademeli olarak güçlü bir merkezi hükûmet temelinde inşa edilmesini istedi. Sosyal olarak Emanullah, o dönemde Mahmud Tarzi'nin kadınlara daha fazla hak verilmesi ve yayın yoluyla basın özgürlüğüne izin verilmesi gibi pek çok düşüncesinden yararlandı. Batı'dan büyük ölçüde etkilenen Tarzi, bu etkiyi Afganistan'a getirdi - Emanullah Batılı kıyafet ve görgü kurallarını beğendi. Eşi Kraliçe Süreyye Tarzi, Emanullah Han'ın kadınlarla ilgili reformlarının yüzü oldu.
Emanullah'ın reformları Afgan yaşamının birçok alanına dokundu. 1921'de sadece birkaç Sovyet uçağı ve pilotuyla da olsa bir hava kuvveti kurdu; Afgan personel daha sonra Fransa, İtalya ve Türkiye'de eğitim aldı. Ordu desteğiyle iktidara gelmesine rağmen Emanullah, hem maaşlarını hem de kuvvetlerin büyüklüğünü azaltarak ve aşiret liderlerinin hizmete kimlerin katıldığını kontrol etmelerini engellemek için askere alma modellerini değiştirerek birçok ordu personelini yabancılaştırdı. Emanullah'ın Türk danışmanları, kralın, daha profesyonel bir ordunun oluşumuna karşı koyabilecekleri, yollarına set koymuş olan daha yaşlı subayları emekliye ayırmasını önerdi. Amanullah'ın savaş bakanı ve kraliyet ailesinin şubesinin bir üyesi olan General Muhammed Nadir Han, bu değişikliklere karşı çıkarak, bunun yerine kabile hassasiyetlerini tanımayı tercih etti. Kral, Nadir Han'ın tavsiyesini reddetti ve orduda Türk karşıtı bir grup kök saldı; 1924'te Nadir Han, Fransa'ya büyükelçi olmak için hükûmetten ayrıldı.
Tam olarak yürürlüğe girseydi, Emanullah'ın reformları Afganistan'ı tamamen değiştirecekti. Bununla birlikte, önerilerinin çoğu tahttan çekilmesiyle birlikte gerçekleşemedi. Dönüştürücü sosyal ve eğitim reformları şunları içeriyordu: güneş takvimini benimsemek, Kabil'in bazı kısımlarında ve başka yerlerde Batı kıyafetlerini zorunlu kılmak, kadınların örtünmesini ve inzivaya çekilmesini caydırmak, köleliği ve zorla çalıştırmayı ortadan kaldırmak, laik eğitimi (erkekler için olduğu kadar kadınlar için de) uygulamaya koymak; yetişkin eğitimi sınıfları ve eğitici göçebeler uygulaması. Ekonomik reformları arasında tüm vergi yapısının yeniden yapılandırılması ve rasyonalize edilmesi, kaçakçılık ve yolsuzlukla mücadele kampanyaları, vergilendirme amaçlı bir hayvancılık sayımı, ilk bütçe hesaplaması (1922'de), metrik sistemin uygulanması (tutmadı), 1928'de Bank-i-Melli'yi (Ulusal Banka) kurulması ve 1923'te Afgani yeni para birimi olarak tanıtılması vardı. Emanullah'ın önerdiği siyasi ve adli reformlar, o dönem için eşit derecede radikaldi ve Afganistan'ın ilk anayasasının (1923'te), sivil hakların (önce kararnameyle ve daha sonra anayasal olarak) güvence altına alınmasını, vatandaşlar için ulusal kayıt ve kimlik kartlarının oluşturulmasını, bir yasama meclisinin kurulması, yeni laik ceza, medeni ve ticari kanunların uygulanması için bir mahkeme sistemi, kan parasının yasaklanması, aşiret reisleri ve kraliyet ailesi için sübvansiyonların ve ayrıcalıkların kaldırılmasını içeriyordu.
Şeriat (İslam hukuku) hukukun esin kaynağı olmasına rağmen, 1924–25 Host isyanından sonra yeniden önem kazandı. Habibullah Han döneminde nüfuz kazanan dini liderler, Emanullah'ın kapsamlı dini reformlarından memnun değildi. Yaygın inanış, Emanullah'ı deviren kabile isyanının reform programına muhalefetten büyüdüğünü, ancak reformlarından en çok etkilenenlerin kabilelerden ziyade onun politikalarına evrensel olarak muhalif olmayan şehir sakinleri olduğudur. Yine de kral, dini liderleri ve ordu mensuplarını yabancılaştırmayı başarmıştı.
Yabancı katılımı
Britanya İmparatorluğu
Afganistan'daki İngiliz büyükelçisi göre, Britanya İmparatorluğu resmi olarak tarafsız olmasına rağmen, Afganistan'daki durum hakkında çok endişeliydi ve "durumu yönetmek için bir dizi kural oluşturdular. Bir Afgan'ın Afganistan'a girişini reddetmekte tarafsız değildi, ancak bir kez girdikten sonra o kişi yarışmacı olurdu ve tekrar çatışmaya girmeden önce kısa bir sığınma talebinde bulunarak sınırı tekrar geçmesine izin vermek tarafsızlık olurdu. Ve böylece, kriket ve futbol kurallarının bir karışımında, bir oyuncunun bir kez sahaya çıkması ve taç için oynaması emredildi. Ama zorla temas ettirilirse ve gönüllü olsun ya da olmasın çizgiyi tekrar geçerse, 'dışarıda'ydı ve hakem onu tekrar oyuna sokmayacaktı."
Afganistan'da ve başka yerlerde çok sayıda yorumcu, Emanullah'ın düşüşünde İngiliz istihbaratının rol oynadığını iddia etti; Sovyet tarihçiliği arasında da öne çıkan bir teoridir.Encyclopædia Iranica'ya göre, "Göz ardı edilemese de, bu döneme ilişkin çoğu İngiliz Hint arşivinde bu görüşü destekleyecek hiçbir kanıt bulunamadığı gerçeği devam ediyor. Bununla birlikte, İngilizlerin 1929 krizi boyunca sürdürdükleri resmi tarafsızlık duruşunun arkasında, Emanullah'ın tahtını yeniden ele geçirmesine yardım etme konusundaki isteksizliği ve Nadir Han'ın hareketlerine karşı bir hayırseverlik bulunduğuna şüphe yoktur. Sovyet makamları (isteksiz de olsa) Emanullah'ı tercih ederken ve onun adına Ḡolām Nabi Čarḵī'nin Balḵ bölgesindeki bir baskınına yardım ederken, İngiliz yetkililer Nadir Han'ın Hindistan üzerinden Afganistan'a yeniden girmesine ve binlerce silahlı Vezir ve Mes'ud sınır kabilelerinden asker toplamasıyla kararlı bir güç artışı elde etmesine izin verdi. Afganistan'daki Nakşibendi mollalarını taraf değiştirmeye ikna etmede görünüşte belirleyici bir rol oynayacak olan ve daha sonra Nadir Şah'ın ilk adalet bakanı olacak olan Fazıl 'Ömer Müceddi'yi Hindistan'da sabit bir adreste ikamet etmeye zorlayan bir kısıtlama emrini kaldırma kararları da yardımcı oldu. Kısacası, tüm kanıtlar Bačča-ye Sakkā'nın (Kalakani) yükselişinin yalnızca Kral Emanullah rejiminin iç parçalanmasından kaynaklandığını gösterse de, İngiliz politikasının açıktan ziyade zımnen Bačča-ye Sakkā'nın düşüşüne yardımcı olduğuna şüphe yoktur.
Sovyetler Birliği
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnNEx5VkVNQ1U1UmlWRU1DVkNOU1ZFTVNVNE1DVkVNQ1ZDTlNWRU1TVTROU1ZFTUNWQ1JTVkVNQ1ZDTkY4bFJEQWxPVUVsUkRFbE9EQWxSREFsUWpBbFJERWxPREVsUkRBbFFrUWxSREFsUWtVbFJEQWxRamxmSlVRd0pVSXdKVVF4SlRnd0pVUXdKVUpESlVRd0pVSTRKVVF3SlVJNFh5VkVNU1U0TnlWRU1DVkNOU1ZFTVNVNE1DVkVNQ1ZDTlNWRU1DVkNOMThsUkRFbE9EQXVYeVZFTUNVNU5DVkVNU1U0TXlWRU1TVTRPQ1ZFTUNWQ01DVkVNQ1ZDUkNWRU1DVkNNU1ZFTUNWQ09DVkVNQ1ZDUkNWRU1DVkNRU1ZFTUNWQ01DNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RKVVF3SlRsR0pVUXdKVUkxSlVReEpUZ3dKVVF3SlVJMUpVUXhKVGcxSlVRd0pVSkZKVVF3SlVJMFh5VkVNQ1U1UVNWRU1TVTRNQ1ZFTUNWQ01DVkVNU1U0TVNWRU1DVkNSQ1ZFTUNWQ1JTVkVNQ1ZDT1Y4bFJEQWxRakFsUkRFbE9EQWxSREFsUWtNbFJEQWxRamdsUkRBbFFqaGZKVVF4SlRnM0pVUXdKVUkxSlVReEpUZ3dKVVF3SlVJMUpVUXdKVUkzWHlWRU1TVTRNQzVmSlVRd0pUazBKVVF4SlRnekpVUXhKVGc0SlVRd0pVSXdKVVF3SlVKRUpVUXdKVUl4SlVRd0pVSTRKVVF3SlVKRUpVUXdKVUpCSlVRd0pVSXdMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Afganistan'da iktidara geldikten sonra, Sakkavistler Basmacı isyancılarının kuzey Afganistan'da faaliyet göstermesine izin verdiler ve Basmacılar Mart 1929'a kadar Kunduz, Takhar ve Badakshshan vilayetlerine yerleştiler. Sovyet topraklarına tekrarlanan Basmacı akınları, sonunda başlamasına neden oldu.
İran
İran askerî ataşesi Albay Ali Han, İran Şahı tarafından Afganistan'daki Şii topluluğunu İran'a bir Sakkavist saldırıya davet etmeyecek şekilde mümkün olan en büyük ölçüde koruma talimatı altındaydı.
Almanya
Almanya'nın kendisi savaşta yer almamışken, Kalakani tarafından 15 Nisan 1929'da 'nden Emanullah Han'a suikast düzenlemesi istendi ve bunu yaparlarsa büyük bir ödül vadedildi.
Savaşın seyri
Savaşın başlangıcı (Kasım – Aralık 1928)
Şinvari İsyanı
Çözülme, Peştun kabilelerinin isyan edip Celalabad'ı 14 Kasım 1928'de ele geçirerek, telgraf tellerini kesmesi ve başkente giden yolu kesmesiyle başladı. Bundan sonra beşi Emanullah'ın kadınların statüsüne dayanılmaz müdahalesi olarak gördükleriyle ilgili olan on şikayetten oluşan bir manifesto hazırladılar. Ancak, iki yıl sonra sırasında, Şinvari bu isyanın "Celalabad'daki yerel vergi tahsildarlarına karşı olduğu kadar anti-Emanullah olmadığını" iddia etti. Hükûmetin ilk tepkisi Celalabad'ı kurtarmak için küçük bir birlik göndermek oldu. Daha sonra bu birlik Celalabad'ın 32 km batısındaki Nimla'da durduruldu ve kısa süre içerisinde yok edildi. Daha sonra Emanullah, ayaklanmayı bastırmak için iki temsilci gönderdi - Dışişleri Bakanı Gulam Sıddık Han ve Ulusal Konsey başkanı Şeyr Ahmed Han. Ancak kasım ayı sonlarında araları bozuldu ve 'e göre kabilelerle ayrı ayrı pazarlık yapıyorlardı. Gulam Sıddık'ın bazı Şinvarileri Şeyr Ahmed Han'a saldırmaya teşvik ettiği söyleniyor, bunun ana sonucu Şinvarilerin Emir'in Celalabad'daki kışlık sarayını yakması oldu.
3 Aralık 1928'de Emanullah, kayınbiraderi Luynab'a sorunu çözmesi için göndermeye karar verdi ve onu düzenli birlikler, milis askerleri ve aşiret liderlerini uzlaştırmak için büyük bir hazine ile gönderdi. Gulam Sıddık ve Şeyr Ahmed'e Kabil'e geri dönmeleri emredildi.
Bu arada, Şinwari Ayaklanması'yla başa çıkmakta düzenli orduya yardım etmek için kabilelere çağrılar yapıldı. Vaziri, Vardak, Gilzay ve Tacik kabile üyelerini içeren doğu, güney ve batıdan silahlı kabileler ve ayrıca daha yakın zamanda Mangal kabile üyeleri (son zamanlarda Emanullah hükûmetiyle savaş halindeydi) yardım etmek için başkente akın etti. Bu insanların hükûmete özel bir sadakati yoktu ve durumu sadece zenginleşme için bir fırsat olarak gördüler. Anlaşıldığı üzere onları Celalabad'a göndermeye gerek yoktu. Ali Ahmed Şinvari liderlerini uzlaştırmayı ve ayaklanmayı sona erdirmeyi başardı. Ancak bu haberin kırsal kesime yayılması biraz zaman aldığından kabile üyeleri başkente gelmeye devam etti.
Cebel es-Sirac Kuşatması
Emanullah muhtemelen uzlaşma haberlerini memnuniyetle karşıladı. Bununla birlikte, herhangi bir rahatlama hissi çok geçici olurdu - Tacik lider Habibullah Kalakani liderliğindeki kuvvetler kuzeyden Kabil'e doğru ilerliyordu. Kalakani, Kabil'in otuz kilometre kuzeyinde bir köy olan 'ın yerlisiydi. Kasım sonunda, Kabil'in kuzeyindeki Cebel es-Sirac'ı kuşattılar ve 18 günlük kuşatmanın ardından 11 veya 12 Aralık'ta, Ahmed Ali Lodi kaleyi barışçıl bir şekilde teslim etti. Kaledeki bütün hükûmet kaynakları, belirsiz sayıda ağır silah ve tüfek ile 18 makineli tüfek de teslim edildi.
Birinci Kabil Muharebesi
Zaferden cesaretlenen Kalakani, 14 Aralık 1928'de 2000 adamla (yalnızca 200'ü tüfekli ve geri kalanı sopa ve baltalarla silahlı) Kabil'e saldırdı. O ve güçleri, Heyr Henah köyü yakınlarındaki Kuh-i Kutal'ın kuzey yamaçlarındaki Murad Bey Kalesi'ne girdiler. Bir emiri görevden almanın şeriata aykırı olacağını düşünen isyancılar, ayin yaparak Kalakani'yi yeni emir ilan ettikten sonra saat 15.00'te Dih-i Kupak köyünden geçtiler. Saat 15.15 civarında Bağ-ı Bala parkına ulaştılar. Ayrıca, eskiden Abdurrahman Han'ın yazlık ikametgâhı olan ve şimdi Emir'in kişisel muhafızları için bir askerî hastaneye dönüştürülen ve bir Türk doktor olan Behçet Bey'in ikametgâhı olan Bagh-i Bala sarayını da işgal ettiler. Muhafızları ve elçiliği silahsızlandırıp görevden aldıktan sonra, kendi muhafızlarını görevlendirdiler ve elçilik çalışanlarına ulusun misafirleri olduklarına ve bu nedenle kendilerine bir zarar gelmeyeceklerine dair güvence verdiler.
İsyancılar, Muhammed Ekber Han'ın oğlu Türk subayı Şevket Bey tarafından savunulan evine ve Şahr Ara'nın kale kulesine de girmeyi başardılar. Küçük kuvveti ve bir grup süvari subayı, isyancıların eski şehre girmesini engellemeyi başardı.
Muharebe devam ederken, tüm şehir top ve silah sesleri ile doldu. Ancak, yalnızca Emir'in kişisel muhafızlarının süvarileri ve diğer birkaç sadık asker Kalakani'nin güçlerine karşı gerçekten savaştı. Ordunun geri kalanı, subayları askerin erzaklarına el koyduğu için isyankâr bir ruh hali içindeydi. Sorundan isyancılar yerine komutanlarını sorumlu tutan askerler, ateş etme emri verildiğinde silahlarını havaya ateşlediler. Kargaşa ve karışıklık artık yaygındı. Emir isyanı duyunca öfkelendi ve tüm silahların Kabil sakinlerine ve şehre gelen ancak Şinwarilerle savaşmak için henüz Celalabad'a gitmemiş olan kabile üyelerine dağıtılmasını emretti. Ancak, Afganların Emanullah'a olan nefreti, onların çoğunluğunun Kalakani'ye karşı silaha sarılmayı reddetmesine yol açtı. Emanullah'ın işlerini daha da kötüleştirmek için, bazı Veziri, Mangal ve Ahmedzay kabileleri Kalakani'ye sığındı, Kabil'in merkezindeki Asmay Tepesi'nde pozisyon aldı ve Emir'in birliklerine ateş açtı.
Babası Malik Cehended Ahmadzay, bir isyan sonrasında idam edilen Gulam Gavs, 300'den fazla tüfekle memleketi maliyetlerine yöneldi, oradaki insanları silahlandırdı ve hükûmete karşı ayaklandı. Diğer kabileler de benzer şekilde davrandılar çünkü silahların dağıtımı üzerinde hiçbir kontrol yoktu.
Kalakani, 25 Aralık'ta bir hava bombası nedeniyle omzundan yaralandığında, 20 kilometre kuzeye, Kuhdaman bölgesindeki Murad Bey Kalesi'ne geri çekilmesine neden olduğunda, savaş sert bir dönüş yaptı.
Emanullah hükûmetinin düşüşü (Ocak 1929)
Murad Bey Kalesi Kuşatması
Kalakani'nin geri çekilmesi Emanullah'a yeniden bir araya gelme şansı verdi. Aralık ayı sonlarında Murad Bey Kalesi'ni bombalamaya başladı ve bu bombardıman 13 Ocak'a kadar sürdü. Ancak, bombardıman herhangi bir sonuç vermedi ve bu, kralın cesaretini kırdı. 14 Ocak sabahının erken saatlerinde, Emanullah tahtını, Britanya Hindistanı'na sürgüne kaçmadan önce sadece üç gün hüküm süren en büyük kardeşi İnayetullah Han'a bıraktı. Emanullah'ın küçük, kötü donanımlı bir kuvveti Kabil'e doğru yönlendirerek gücü geri kazanma çabaları başarısız oldu. Tahttan ayrılan kral, Britanya Hindistanı'na geçti ve İtalya'da sürgüne gitti ve 1960'ta İsviçre'nin Zürih kentindeki ölümüne kadar Avrupa'da kaldı. Emanullah tahttan çekildiği sırada Emanullah'ın birlikleri, Kabil'in 11 km kuzeyindeki Hayr Hanah (Khirskhanah) geçidinde savaşmaktaydı.
İkinci Kabil Muharebesi
İnayetullah Han, Afgan tahtına çıktıktan sonra Kalakani'ye bir barış elçisi gönderdi. Elçiler Kalakani'ye İnayetullah'ın tahta çıkışının şeriata göre yasadışı olduğunu, çünkü Kalakani'nin İslami Receb ayında tahta çıktığını ve İnayetullah'ın tahta çıkışının İslami Şaban ayında gerçekleştiğini bildirdiler. Kalakani ve 28 silahlı adam eşliğinde silahsız bir grup Kuhdamanlı, Dih-i Afganan köyünden geçerek başkente saldırdı ve "ya chahar yar" diye bağırarak havaya ateş açtı. İnayetullah, saltanatının ilk gününde, birkaç bakanıyla birlikte Arg'da barikat kurmak zorunda kaldı.
16 Ocak'ta Bihsud'dan 80 Hazara, Kalah-ı Buland Kalesi'ni ve Kulula Paşa'daki cephaneliği savunurken, bazı görevliler Kalakani'ye bağlılıklarını bildirdiler. Bunlar arasında ulusal konsey başkanı Şeyr Ahmed, eski ticaret bakanı Feyiz Muhammed Han, maliye bakanı Abdulhadi Han ve Abdurrahman Han'ın oğulları: Mir Haşim, Serdar Aminallah Han, Muhammad Ömer Han ve bir dizi bakan yardımcısı ile devlet dairesi başkanları vardı.
17 Ocak'ta Kabillilerin desteğini göremeyen İnayetullah, Kalakani'ye teslim oldu ve tahttan çekildi. Kalakani, İnayetullah'ın ailesi ve 3000 rupi ile Kabil'den barışçıl bir şekilde ayrılmasına izin verdi.
“ | Kardeşim Habibullah! Padişah olmak istemediğim herkes tarafından biliniyor. Babamın ölümünden sonra taht için hiçbir arzu beslemedim. Tahta çıkmamı halkın refahı ve İslam'ın güçlenmesi ile ilişkilendiren liderlerin ısrarı üzerine kabul etmek zorunda kaldım. Ama şimdi Müslümanların kanının döküldüğünü görünce, Afgan Emirliği üzerindeki iddiamdan vazgeçmeye ve diğer gerçek mümin Müslümanlar gibi size biat etmeye karar verdim. | „ |
—İnayetullah Han, tahttan feragat anlaşmasında |
Kalakani Kabil'i yönetir, Sakkavist taarruzları (Şubat - Ağustos 1929)
Afganistan Kralı olan Kalakani, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bir dizi kişiyi göreve atadı:
- Eski süvari komutanı Şeyr Can, mahkeme bakanı oldu.
- Ata el-Hak dışişleri bakanı oldu.
- kabilesinden Muhammed Şah Tarabi'nin oğlu Abdulgaffur Han, içişleri bakanı oldu.
- Malik Muhsin, Merkez Vilayeti Genel Valisi oldu.
- Seyyid Hüseyin savunma bakanı oldu.
- , ordunun mareşali oldu.
- Abdulvakil Han, Purdil Han'ın yanında ordunun mareşali oldu.
- Hamid Allah "fahri serdar" oldu.
- Seyyid Muhammed Arg komutanı oldu.
- Mirza Muştaba Han maliye bakanı oldu.
- Muhammed Mahfuz savaş bakanı oldu.
- Kaçarlu kabilesinden Kaka Muhsin Hazaristan valisi (Bihsud merkezli) oldu.
- Muhammed Kerim Han Gazne valisi oldu.
- Havacah Mir Alam, Mezar-ı Şerif valisi oldu.
- Gulam Muhammed HanTagab valisi oldu.
- Cighil Han Çarikar valisi oldu.
- Nadir Ali, Caguri ve Malistan valisi oldu.
9 Mayıs'ta Kalakani, Kabil vatandaşlarının şehirden izinsiz olarak ayrılmalarını, hatta hükûmet kontrolündeki Bandar-i Arghandah, Çarasya, Bini Hisar, Butkhak, Kutal-i Pay Manar, Kutal-i Hayr Hanah, Maydan, Calriz, Lovgar, Kurd Kabil, Tangi Garu veya Dih Sabız'a bile gitmelerini yasaklayan bir kararname çıkardı.
31 Mayıs'ta Kalakani, Kabil'in 9,6 km batısındaki Pegman Bölgesi'nde bulunan Şeyh Muhammed Rıza-yi Horasani köyünün yukarısındaki Çihil Tan köyünün yakınında bulunan Mezar-i Khwajah Musafir'deki türbeyi ziyaret etti.
Kalakani, Ali Ahmed Han'a karşı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnekwwRnNhVjlCYUcxaFpGOUxhR0Z1WDB4MWVXNWhZaTV3Ym1jdk1qSXdjSGd0UVd4cFgwRm9iV0ZrWDB0b1lXNWZUSFY1Ym1GaUxuQnVadz09LnBuZw==.png)
İktidarı devralmasının ardından, Emanullah sadıklarının karşı saldırısından korkan Kalakani, hazineyi hızla Kudhaman'a taşıdı.
Kalakani'ye karşı ilk toplu muhalefet, Şinvari İsyanı'nı bastırdıktan sonra hâlâ Celalabad'da görev yapan 'dan geldi. Kalakani'nin tahta çıktığı haberini alan yerel halk Ali'yi yeni emir ilan etti. Ali daha sonra birliklerini Samucha-i Molla Ömer, Tangi Hurd Kabil ve Çanri'ye yürüttü ve o bölgelerde mevzi aldı. 2.000 kişilik güçlü bir ordunun ve bir kabile milisinin başında, Cagdalak'a yürüdü ve burada kendisine katılmaya söz veren Mohmands'ın bir kuvvetini bekledi. 23-29 Ocak tarihleri arasında Ali, yeni emirliğinin Kabil'e, Lovgar'a, Hazarahcat'a, Güney vilayetine ve başka yerlere bildiriler gönderdi ve insanları kendisine katılmaya çağırdı.
Başlangıçta Ali ile ittifak yapan Hugyani kabilesinden Malik Kays, Kalakani'ye iltica edip Ali'yi ele geçirdi ve Ali'yi 17.000 rupi ve korgeneral rütbesi karşılığında Kalakani'ye getirdi, Ali'nin saltanatı 9 Şubat'ta sona erdi.
Kalakani, Sakkavist karşıtı kabilelere karşı
13 Mart'tan bir süre önce, Kabil'den 74 km uzaklıkta ve ve Kabil-Gazne yolunun yarısında Şeyhabad Muharebesi gerçekleşti.
Kalakani'ye bağlılık sözü vermeyi reddeden Kerim Han Vardak'ın savunma hazırlıklarını yaptığı yer burasıydı. Bu sıralarda, daha önce Kalakani tarafından mareşal olarak atanan Abdülvekil Han, 3.000 kişilik bir kuvvetle Gazne ve Kandehar'a sevk edildi. Abdülvekil, Kabil'den 30 mil (48 kilometre) uzaklıktaki Bini Badam ve Kalah-i Durrani köyüne ulaştığında, Kerim Han Vardak'ın güçleriyle uğraşmak için orada durdu, ancak o zaman devam etti. Ama Kerim Han, Emanullah'ı desteklemek için toplanan Vezir ve Hazara liderleriyle birlikte mareşale ortak bir mesaj gönderdi ve şunları söyledi:
“ | Biz, Vardak bölgesinin halkları, kendimizi Emir Habibullah'ın kulları olarak görüyoruz. Ancak henüz kendisine biat etmediğimiz için, ordusunun gelmesi durumunda bize saldırmasından ve mallarımızı yağmalamasından korkuyoruz. Ama bizleri affeder ve bu dört şartı kabul ederse, muzaffer ordunuzun önünde durmayacağız. Koşullarımız aşağıdaki gibidir:
Ordunuz geçtikten sonra, Kabil'e gideceğimize ve Emir'e samimi kalplerimizle bağlılık yeminimizi sunacağımıza söz veriyoruz. | „ |
—Kerim Han Vardak, Abdülvekil'e mesajı |
Abdülvekil bu mesajı kabul etti, ve o sırada 1.800 kişilik ve Qal ah-yi Durrani'de konuşlanmış Model Taburu, 400 kraliyet süvarisi, 800 Kuhistani ve Bini Badam köyü yakınlarında duran Kuhdamani piyade milisleri ile birlikte Şeyhabad üzerine yürümesi için gönderdi. Karla kaplı tepelerde yorucu bir yürüyüşten sonra, Abdülvekil'in kuvvetleri Zarani yakınlarında, Daht-i Tup çorak arazisinin kenarında, bir askerin Kalakani'nin askerlerinin yakınlarda olduğunu bir kuşa ateş açarak askerleri uyarması üzerine tepelerden gürleyen Vardak kabileleri tarafından pusuya düşürüldü. Abdülvekil'in askerlerinin çoğu pusuda öldürüldü; 400 süvariden sadece 20'si hayatta kaldı.
Meydan, Calriz ve Sanglah halkı Kalakani'ye bağlılık teklif etmeyi reddetti ve Wardak ile ittifak kurup Maydan'da Kalakani'nin ordularını kuşattılar. Sonra onları Kalah-i Durrani'de yendiler - Kabil'in 22,5 kilometre batısında, Arghandah'a ilerlemeden önce - burada bazı Kalakani kuvvetleri Kalah-i Kazi, Çardihi ve Kuhdaman'a doğru geri çekilmeye karar verdiler.
22 Mart'ta 5.30'da Kalakani, askerlerinin moralini yükseltmek için bizzat Kabil'den Arghandah'a gitti ve askerleri, Unay Geçidi'nin batısındaki yolun kesiştiği yerdeki küçük bir köy olan Kutal-i Şeyh'e ilerlemeye ikna etmeyi başardı. Kutal-ı Şeyh Muharebesi akşama kadar sürdü ve Kalakani'nin zaferiyle sonuçlandı.
23 Mart sabahı Kalakani, 500 milis askerinin Necrab'tan Kabil'e geri getirilmesini emretti. Çünkü Tagabilere karşı savaşmışlardı ve Kalakani, Necrab'tan kaçabileceğinden endişeliydi. 24 Mart'ta Kalakani, bazı Kuhdamanlılara, Kuhistanlılara, Dih-i Nur, Maydan ve Arghandah köylerinden insanlara o sırada Kalah-i Durrani ve Pul-i Meydan'da bulunan ordunun arkasını korumalarını ve böylece yenilgiyi bekleyenleri Chardihi ve Kuhdaman'a yürüme şansından mahrum edilmesini emretti. Aynı günün ilerleyen saatlerinde, Kalakani'nin Mareşali Purdil Han (o zamandan beri Savunma Bakanı olarak adlandırılmıştı) Meydan'ı bombaladı ve bu da Meydan, Arghandah ve Sanglah arasında Kalakani'ye karşı savaşma kararlılığını güçlendirdi. 25 Mart'ta Purdil Han, Meydan'ı ele geçirmeyi başardı, ancak verilen büyük kayıplar onun Vardak ve Gazne'ye ilerlemesini engelledi ve ertesi gün Arghandah ve Kalah'a geri çekildi.
Kalakani, geri dönen Emanullah'a karşı
Bu sırada, Emanullah Afganistan'a geri dönmüştü ve Durrani, Hattak, Gilzay ve Hazara savaşçılarından oluşan bir orduyla Kandehar'dan yürüyordu. Afganistan'a girdikten dört gün sonra Emanullah, Herat'ta bir Sakkavist ayaklanması olduğunu öğrendi. 27 Mart'ta Habibullah Kalakani, kardeşi Hamidullah Kalakani'ye, 14 kuşatma topuyla desteklenen bir Panjşiri kuvvetini Meydan'a götürmesini emretti. Kutal-i Şeyh'te bu kuvvet, 25 esir aldığı ve birkaç kaleyi yok ettiği Meydan'a doğru ilerlemeye devam etmesine izin veren büyük bir zafer kazandı. 28 Mart gecesi, Sakkavist karşıtı kabile üyeleri Hamidullah'ın kuvvetini pusuya düşürdüler ve büyük kayıplar verdirmeyi ve çok sayıda sahra silah ile tüfeği ele geçirmeyi başarırken, Hamidullah'ı pozisyonundan çıkaramadılar. Ayın 30'unda, Sakkavist karşıtı kabileler savaşı yenilediler ve bu sefer Hamidullah'ın kuvvetlerini, Kalah-ı Abdulgani Han Bey Samandi olarak bilinen ve Şeyhabad'ın 22,5 km batısındaki bir kalede kuşatılmış birkaç müfreze dışında, Meydan'dan neredeyse tamamen çıkarmayı başardılar. Hamidullah'ın mağlup ordusunun büyük bir kısmı Arghandah ve Kalah-ı Kazi'ye geri çekildi.
31 Mart'ta, Kalakani Meydan'a başka bir saldırı başlattı ve biraz ilerleme kaydetti. 2 Nisan'da Bihsuf'tan bir kuvvet Unay Geçidi'ni işgal etti ve Surkh-i Parsa, Türkman, Bamyan, Balkhab ve Şeyh Ali Hazara milisleri ile Ghurband Vadisi yolu üzerinden Kuhistan ve Kuhdaman'a ve aynı anda Meydan üzerindeki karayolu üzerinden Kabil'e saldırmaları için bir anlaşmaya vardı. 3 Nisan'da Kalakani'nin güçleri Gazne'nin 3 km kuzeyindeki Şaş Gav'da çatıştı. 7 Nisan'da, Vardak'ta Şiniz yakınlarındaki Gazne'den çok uzak olmayan yol boyunca ilerlerken yenildiler. 7 Nisan'da Şiniz'de, 9 Nisan'da Gazne'nin kuzeybatısındaki Şeyhabad ve Caghatu'da çatıştılar., Kalakani'nin 9 Nisan'da Gazne yakınlarında büyük bir yenilgiye uğradığını ve güçlerinin Kalah-i Durrani'ye kaçtığını bildiriyor, ancak tarihçi bunun yanlış olduğuna inanıyor. Ayın 12'sinde, Kabil'de Gazne'nin Sakkavist karşıtı güçler tarafından kuşatıldığına dair söylentiler vardı. Ocak ayında Fransa'dan ayrılan Muhammed Nadir Şah, Mart ayı ortalarında, Kalakani'ye karşı olan muhalefeti merkezileştirmek için Celalabad'a geldi. 16 Nisan'da Gazne'nin Sakkawist karşıtı güçlere düştüğü ve Kalakani'nin güçlerinin Mecid Geçidi yakınındaki Şeyh Amir'de yenildiği bildirildi. Ayın 20'sinde, Sakkavist karşıtı güçlerin Kabil'in hemen batısındaki Pagman'ın kapısında olduğuna ve Bihsud'dan gelen Hazara güçlerinin Unay geçidini geçip Gurband'a doğru yola çıktıklarına, başka bir gücün de Kalakani'nin Hazarahcat'a geçmesini engellemek için oradaki mevzileri işgal ettiğine dair haberler vardı. Gazne'ye gönderilen kuvvetler Şiniz-i Vardak'a çekildi. 21 Nisan'da, Kalakani'ye sadık askerler, Gazne'yi takviye etmek için Kabil'den ayrıldı. Bu sırada Kalakani, isyancı kabilelerin kaleyi geçmesini önlemek için Kalah-ı Durrani kalesini güçlendirmeye karar verdi. 24 Nisan'da, Kalakani'nin güçleri Gazne'nin 21 km kuzeybatısındaki Şaş Gav'da çatışıyorlardı. 26 Nisan'da, Gazne'yi kuşatırken Emanullah, açıklanamaz bir şekilde Kandehar'a geri çekilme emrini vermişti. 28 Nisan'da, Kalakani'nin ordusunun Gazne'yi ele geçirdiği bildirildi. 30 Nisan'da Sakkawist karşıtı güçler yeniden Gazne'ye girerek savaşı yeniledi. Aynı gün, Sakkavist karşıtı büyük bir saldırı Kalakani'nin güçlerini Şeykhabad, Takiya ve Şaş Gav'daki mevzilerinden çıkarmayı başardı ve bazılarını Daşt-i Tup'a doğru geri çekilmeye zorladı. 1 Mayıs'ta Sakkavist karşıtı güçler saldırılarına devam ederek Daşt-i Tup ve Şeykhabad'da çatıştı ve 2 Mayıs'ta Şeykhabad, Daşt-i Tup ve Kalah-i Durrani'de çatışmalar yaşandı. 7 Mayıs'ta birlikler Kabil'den Mahtab ve Arghandah'a savunma hazırlamak için gönderildi. 8 Mayıs'ta Daşt-i Tup ve Bini Badam'da çatışmalar devam ederken Purdil Han komutasındaki Sakkavist güçleri Çarikar'a doğru yola çıktı. Kalakani'nin generallerinden Muhammed Unar Han, 14 Mayıs'ta öldü. Ertesi gün Kalakani, Kuh-i Asmay ve Şeyr Darvazah'a birlikler gönderdi. 19 Mayıs'ta, Emanullah'ın Kandahar'ın 128.75 km kuzeyindeki Kalat'ta kuşatıldığı söylendi. 23 Mayıs'ta, Emanullah Han Afganistan'dan Britanya Hindistanı'na kaçtı ve kardeşi İnayetullah Han'ı Sakkavist karşıtı direnişten sorumlu bıraktı. O zamana kadar Kalakani, tüm Gazne bölgesinin kontrolünü elinde tutuyordu ve Gazne'nin güneyindeki yol açıktı. 1 Haziran'a kadar, o sırada Karabağ'da bulunan Sakkawist karşıtı güçler Kandehar'a geri çekilmeye karar verirken, Kalakani'nin orduları Kalat'ı alabildi ve 3 Haziran veya 31 Mayıs'ta gerektiği gibi düşen Kandahar şehrini kuşattı.
Kalakani, Nadir'e karşı
8 Mart'ta Nadir Han, Kurram Vadisi'ndeki Matun'un hemen doğusundan Afganistan'a geçti. 16 Mart'ta Kalakani iki yöne asker gönderdi: Kalah-ı Mahtab Bagh, Kalah-i Durrani, Kalah-i Kazi ve Arghandah üzerinden Meydan'a ve Çarasya ile Musay üzerinden Lovgar'a. Kalakani tarafından 'ne de 129 asker gönderildi, bunlar Vahcan Gorge'de (Kulangar'daki Kuşi ile Şikar Kalah arasında) yenildi ve Kabil'in güneyindeki Rişkhur'a çekildiler. 23 Mart'ta Kabil'in kuzeyindeki Necrap'ta şiddetli çatışmalar yaşandı. Ertesi gün, Çarasya'dan Kulangar'a yürüyen Kalakani'nin 500 askeri pusuya düşürüldü, birçoğu öldü veya yaralandı.
31 Mart'a kadar, Meydan cephesinde Kalakani için bazı geri dönüşler yaşandı. 23 Mart'ta 6000 Mangal kabilesi üyesi Host'ta Nadir Han'a katıldı. Nadir Han, dört gün sonra 5 Nisan'da ulaştığı Urgun'a hareket etti. Birkaç gün sonra Balada'yı aldı ve ayın 15'inde Gardez'i ele geçirdi. Ayın 23'ünde Nadir, Altamur (veya Tirah) geçidinin güney girişindeki Safid Kalah'ta ikamet ediyordu. Ayın 24'ünde, Kalakani tarafından gönderilen bir kuvvetle karşı karşıya kaldığı Çarkh'a geçişten devam etti. Çarkh'taki Dabar köyünü ele geçirmedeki ilk başarıdan sonra, ayın 27'sinde, sonunda Gardiz'in doğusundaki Sicinak'a çekilmek zorunda kaldı. Ayın 22'sinde Kalakani, birlikleri aynı gün içinde Dubandi'yi ve Kuşi köyünü ele geçiren Nadir'e karşı savunmak için Lovgar'a asker gönderdi. Ayın 23'ünde Kabil'e Kalakani'nin ordularının yenildikleri ve Meydan-Gazne yolu üzerindeki Kalah-i Durrani'ye çekilmek zorunda kaldıkları söylentileri vardı. Ayın 23'ünde, Nadir Vahcan Gorge'ye ulaştı. Ayın 24'ünde, Kabil'de Nadir'in güçlerinin Kabil'in 35,4 kilometre güneyindeki Aghujan köyüne girdiğine dair söylentiler vardı. Ayın 25'inde, Nadir Lovgar Vadisi'ndeki Hisarak'a ulaştı ve aynı gün Tirah Geçidi'ndeki bir savaşta yenilgiye uğradığı söylendi. 1 Mayıs'ta, Güney Vilayeti'nde üç gündür devam eden bir savaş sırasında, Kalakani'nin güçleri Lovgar'da Huşi'ye bir baskın düzenledi ve sakinlerini yağmaladı. 3 Mayıs'ta Nadir, Surkhab'da bir kale kurmuştu ve Kalakani'nin Güney Vilayeti'ne ilerlemesini önlemek için Kalakani'nin birliklerini taciz ediyordu. 6 Mayıs'ta, Kalakani Çarikar'a yeni birlikler gönderdi. Ayın 11'inde, Nadir'in Lovgar'daki Çarkh'a geldiğine dair söylentiler vardı. Robert D. McChesney bunun yanlış olduğuna inanıyor ve bunun sadece bir temenni olduğunu söylüyor. 8 Mayıs'ta Haşim (Nadir Han'ın kardeşi) Doğu Vilayeti'nin kabilelerini Kalakani'ye karşı birleşmeye ikna etti. Aynı gün, Nadir'in güçleri Gandamak'taki Pul-i Haşim Hayl bölgesine ulaştı ve Tagab'da yolun aşağısından ilerlemeyi planladı. 11 Mayıs'ta Nadir yanlısı kabileler Kabil'e doğru ilerlediler ancak Surkrud'da Sakkavist Şinvari tarafından durduruldular. 12 Mayıs'ta Nadir'in Bidak'ta Kalakani'yi bozguna uğrattığı söylentileri vardı. 15 Mayıs'ta Nadir, Tirah Geçidi'ni geçti ve Lovgar Vadisi'ne bir saldırı başlattı; bu saldırı, Nadir'in Kulangar, Kutti Hayl ve Muhammed Aghah'a kadar yerel Sakkavist güçlerini takip ettiği ve Gurband Vadisi'nin kontrolü için savaştığı 16 Mayıs'a kadar devam etti. Yine ayın 16'sında Nadir, Hisarak üzerinden yol üzerinden Hak-ı Cebbar'a ulaştı. 23'ünde, barış müzakereleri devam ederken Kalakani, Lovgar'a 300 kişilik bir kuvvet gönderdi. 26 Haziran'da Kalakani'nin güçleri Gardiz'i geri aldı.
14 Temmuz'da Nadir Han'ın kuvvetleri Lovgar Vadisi'ne girdi, Padvab-ı Rughani'de bir zafer kazandı, oradan Surkhab'a ilerlediler. Burada Kalakani'nin Kariz-i Derviş'teki güçlerinden birini kuşattılar ve Kalakani'nin kuvvetleri ertesi gün teslim oldu. 18 Temmuz'da Kalakani'nin kuvvetleri Hurd Kabil yakınlarında Kugyani ile bir savaşa girdi. Kalakani, muharebede üstünlük sağlamak için Kabil'deki tüm otomobillere ve at arabalarına el koydu, böylece takviyeler daha hızlı gelebildi. Bu plan işe yaradı ve 19 Temmuz'da durum istikrara kavuştu. 18 Ağustos'ta Nadir, karargâhını Jaji kabilesi ile Ali Hayl'a taşıdı ve ona sarsılmaz sadakatlerini garanti etti.
Tagab Cephesi
17 Mart'tan bir süre önce, 'dan Sakkavist karşıtı kabileler Sarubi ve Gugamandan'a sürpriz bir saldırı başlattı ve Robert D. McChesney'nin "Tagab Cephesi" olarak adlandırdığı cepheyi açtı. Bu saldırı, yerel garnizonları şaşırttı ve Tagablıların iki top, silah ve diğer askeri malzemeleri ele geçirmesine sebep oldu. Bu başarının ardından Tagablılar, Kuzeydeki Kuhistan'daki Cemal Afgha'ya doğru bir saldırı planladılar. Saldırı 18 Mart'ta başarıyla sonuçlandı. 23 Mart'ta Durnama, Sucnan ve Bulaghin halkı Tagablılara saldırdı, onları yendi ve Tagab Cephesini istikrara kavuşturan pozisyonlarını işgal etti. 1 Nisan'da Tagab'dan mahkûmlar geldi.
2 Ağustos'ta yerel bir ayaklanmanın ardından Tagab Cephesi yeniden açıldı. 12 Ağustos'ta, günlerce süren çatışmalardan sonra, Kalakani'nin güçleri büyük bir karşı saldırı başlattı ve Tagablıları ertesi gün teslim olmaya zorladı. Bu, Tagab Cephesi'ni sona erdirdi.
Gurband Cephesi
2 Nisan'da Kabil'de Sakkavist karşıtı Hazaraların Belh'te mevzileri işgal ettiği, diğerlerinin ise Akçah, Andkhuy, Meymeneh ve Mezar-ı Şerif'e yürüyebildiğine dair söylentiler vardı. 7 Nisan'da, Sakkavist karşıtı güçler Gurband'daki Siyahgird'e ulaştı. Ayın 17'sinde Seyyid Hüseyin, Çarikar'a doğru yola çıktı. Sakkavist karşıtı güçler, Gurband Vadisi'nde Kuhistan ve Kuhdaman'a giden yolu kapattı ve 18 Nisan'da Gurband'a ulaştıklarını bildirdiler. Ayın 19'unda, Gulam Rasul Han'ın Hazaralara karşı düzenlediği bir karşı saldırı, bunun yerine yerel Sakkavist partizanların saldırısına uğradığı bildirilen Çarikar'a odaklanmak isteyen Kalakani tarafından iptal edildi. Ayın 20'sinde Seyyid Hüseyin, Çarikar'a gitti ve burada Ata Muhammed'i pusuya düşürerek öldürdü. Seyyid Hüseyin, Ata Muhammed'in nişanlısını yıllar önce kendisine eş olarak almıştı ve Ata Muhammed bunun üzerine kendisini öldürmeye yemin etmişti. 26 Nisan'da, Kabil'de Hazara birliklerinin batısındaki Katan dağına ulaştığı ve oradan Şakar Darra, Farza, Gaza, Saray Hacah ve Çarikar'ın Hudamani köylerini ele geçirdiği haberi yayıldı. 27 Nisan'da, Sakkavist karşıtı Hazaraların Farza, Şakar Darra ve İstalif'e (Kuhdaman'daki kasabalar) saldırdığı bildirildi. Aynı gün, Hazaraların ilerlemesine yanıt olarak Kalakani, Hamidullah'ı Hazaraları geri çekilmeye zorlatan bir karşı saldırıya gönderdi. Ancak, Kalakani için durum vahim kaldı ve 3 Mayıs'ta Gurband cephesini güçlendirmek için diğer cephelerden asker ve mühimmatını geri çekti. 4 Mayıs'ta - Emanullah'ın Vardak'tan çekildiği gün - Kabil'de, Kalakani'nin generallerinden Seyyid Hüseyin'in Gurband'da bir ilerleme kaydettiği ve ertesi gün Kunduz'dan geçen yol üzerinden Mazar-ı Şerif'e yürüdüğü söylentileri vardı. Mezar-ı Şerif'e yapılan bu yürüyüşten önce, şehir Kuhistani ve Kuhdamani güçlerinin Kalakani'nin Kabil'i ele geçirmesinin ardından ocak ayında başlayan ve 30 Nisan'da Sakkavist karşıtı güçler tarafından sona eren bir isyanın yeriydi. Bu noktadan sonra kaynaklar aynı fikirde değiller. Fayiz Muhammed, Mezar-ı Şerif isyancılarının Herat'a çekildiklerini ve 15 Mayıs'tan bir süre önce burayı ele geçirdiklerini kaydeder. Ademec ise, Sakkavist güçlerinin Haziran ayında Mezar-ı Şerif'i ele geçirmesinden bir süre sonra, Emanullah'ın Afganistan'ı Britanya Hindistanı'na doğru terk etmesinin ve ardından kontrolünü yavaş yavaş Maymanah'a ve ardından Herat'a genişletmesinden sonra Herat'ın ele geçirildiğini söyler.
10 Mayıs'ta Kabil'de Gulam Celani Han'ın Katagan'daki Andarab ve Hanabad'ı işgal ettiği ve Katagan-Badakhshan Vilayeti valisi Mir Baba Sahib Çarikari'nin öldürüldüğü haberi yayıldı. 9 veya 10 Mayıs'ta Seyyid Hüseyin, 12.000 kişilik güçlü ordusunun sığırlarının yok edilmesinin intikamını almak isteyen yerel bir Hazara milisleri tarafından bozguna uğratıldığı ve Seyyid'in Mezar-ı Şerif'i alma umutlarını sona erdirdiği Şibar Geçidi Muharebesi'nde ciddi bir gerileme yaşadı. 12 Mayıs'ta Seyyid kendisini Kuhistan'da kuşatılmış olarak buldu ve bildirildiğine göre yaralıydı. Aynı gün, Kalakani'nin generallerinden biri olan Abdülvekil Han, Badakşan'da Fayzabad'ı ele geçirirken, bazı birimleri Farcaghan'a (Tagab ve Necrab yakınlarındaki Alişang Vadisi'nin başında) ulaştı. Ayrıca 12 Mayıs'ta Sakkavist karşıtı güçler, Tagab üzerine yürüdükten sonra Pul-i Matak yakınlarındaki bir savaşta zafer kazandı. 13 Mayıs'ta Kalakani'nin ordusundan 900 adam kısa bir savaştan sonra Gurband'da yakalandı. 14 Mayıs'ta, 2000 Sakkavist askeri daha yenildi ve silahlarına, malzemelerine ve mühimmatlarına el konuldu.
Ayın 15'inde Seyyid Hüseyin, Sakkavist karşıtı güçlere karşı başka bir saldırı başlattı, ancak 15 Mayıs'ta Pencşir Vadisi'ni aldıktan sonra, 16 Mayıs'ta Hawak Geçidi'nde durduruldu. Ayın 19'unda, Kabil'de Seyyid Hüseyin'in öldüğü ve Sakkavist karşıtı güçlerin Çarikar'a yürüdüğüne dair söylentiler vardı ki, Robert D. McChesney bunu ya çok abartılı ya da tamamen yanlış bulmaktadır. 26 Mayıs'ta Seyyid Hüseyin Kabil'e sağ ve iyi döndü, ölümüyle ilgili söylentileri dağıttı ve haziran ayının başında Gurband Vadisi ile Salang ve Kavak Geçitleri'nden geçen yollar Kalakani'nin elindeydi. 29 Mayıs'ta Gurband cephesini güçlendirmek için kuzeye 2300 adam gönderildi. 31 Mayıs'ta Mezar-ı Şerif yolunda Bamyan'a kadar ilerleyen Kalakani'nin ordusu bozguna uğradı ve Cebel el-Siraj'a çekilmek zorunda kaldı. 11 Nisan'da Nadir, Lovgar Vadisi'ndeki Kuşi'ye geldi. 20 Nisan'da Ata Muhammed'in Mezar-ı Şerif'te Kalakani'ye karşı isyan çıkaran kardeşi Abdullah Han Tukhi'nin oğlu Kabil'de asıldı. 7 Mayıs'ta 12.000 Sakkavist karşıtı güçler Unay Geçidi ve Safidhak Geçidi'ni işgal ederken, diğerleri Pegman ve Şakar Darrah'ın alt yamaçlarına yerleştirildi. O anda, çeşitli Sakkavist karşıtı kabileler Kabil'e koordineli bir saldırı planlamıştı. Ancak etnik farklılıklar ve zayıf iletişim, saldırının asla gerçekleşmemesine neden oldu. 2 Haziran'da Kalakani, Sar-i Çaşmah'a asker gönderdi ve burada silahsız oldukları sürece biat edenlere ateş etmemeleri emredildi. 23 Mayıs'ta Emanullah son kez Afganistan'dan ayrıldı ve bir daha geri dönmedi. Aynı gün, Kalakani Hazarahcat'ı fethetmek için 6500 adam gönderdi. 19 Haziran'dan bir süre önce, Kalakani'nin kuvvetleri Bamyan'da bir zafer kazandı. 23 Haziran itibarıyla, Sakkavist karşıtı güçler Unay Geçidi'ni işgal etmeye devam etti. 27 Haziran itibarıyla, Sakkavist karşıtı güçler Unay Geçidi'nden Sar-i Çaşmah'a doğru 3,2 km ilerlemişlerdi. 28 Haziran'da Kalakani'nin güçleri, Kalah-i Karim'de Hazara milislerine karşı bir saldırı savaşı verdi. Köyü ele geçirdikten ve yaktıktan sonra, Hazaralar tarafından pusuya düşürüldüler ve daha sonra topçu ateşi ile sürüldüler ve dağlara çekilmek zorunda kaldılar. Bu zaferden sonra Kalakani'nin kuvvetleri Unay Geçidi'nin kontrolünü ele geçirdi. 29 Haziran'da Kalakani'nin kuvvetleri Kalah-i Yurt'a doğru ilerledi. 30 Haziran'da Kalakani'nin kuvvetleri Cavkul'a kadar ulaştıktan sonra Kalah-i Yurt'a doğru ilerledi. 1 Temmuz'da Kalakani'nin güçleri Takana, Calriz ve Kuhnah Humar'daki evleri yağmaladılar. 2 Temmuz'da Kalakani'nin kuvvetleri Cavkul'da bir yenilgiye uğradı ve Sar-i Çaşmah'a ve ardından Bazar-i Sar-i Çavk, Bagban Kuçan ve Çandavul üzerinden Çandavul'a çekilmek zorunda kaldılar. 3 Temmuz'da Hamidullah taarruzunu yeniledi, ancak Hazara milisleri tarafından kuşatıldıktan sonra geri püskürtüldü ve ardından geri çekilmesi için Sar-i Çaşmah'a kadar takip edildi. 8 Temmuz itibarıyla, Hazaralar Kalakani'nin güçleriyle savaşmaya devam ettiler ve 5000 kişilik bir alaya saldırarak onları Calriz'e çekilmeye zorladılar. Ancak, Hazaralar bu zaferin ardından Kabil'e bir saldırı ile gelmediler. Robert D. McChesney, Afganistan'daki siyasetin aşırı derecede yerel olma eğiliminde olduğuna ve Hazaralar kendi bölgelerinin kontrolünü ele geçirdikten sonra, daha fazla bölge için savaşmakla çok az ilgilendiklerine dikkat çekmektedir.
10 Temmuz'da Ömer Han, Kalakani'ye Hazaralara boyun eğdireceğine ya da onları ezeceğine dair söz verdi. , "Purdil Han Gazne'yi aldı ve Kandehar'ı ele geçirdi; Tümgeneral Muhammed Sıddık ve Abdülkayyım İbrahim Hayl Peghmani Güney Vilayeti'ne doğru ilerledi ve Muhammed Ömer General Sur-i Satranc muhalefeti sayısız muharebede yendi. Burada yaşıtlarıma zemin kaybetmek istemiyorum. Hazaraların işini kısa sürede bitirmeli ve onların teslimiyetlerini çıkarabilmeliyim." şeklinde dediklerini alıntıladı. Ömer Han, Calriz'e doğru yola çıktı ve yakın zamanda Hazaralarla çatışmaya giren askerlerle bağlantı kurdu, Sar-i Çasmah'ta bir zafer kazandı ve Takana'ya kadar operasyonlar yürüttü. Ancak, başarı kısa sürede durdu ve bacağından yaralandıktan sonra, Ömer geri çekilmek zorunda kaldı ve Hazaraları tüm kayıp toprakları yeniden işgal etmeye terk etti.
17 Temmuz'da Hazara milisleri, Unay Geçidi ve Kalah-i Safid'de Sakkavist güçlere saldırdı, onları bozguna uğrattı ve Takana ile Calriz'e kadar takip etti. 25-29 Temmuz tarihleri arasında Calriz'de çatışmalar yaşandı, ancak 30 Temmuz'da Hazaralar, Nadir Han'ın doğu bölgesinde gerilemeler yaşadığını ve bu durumun Nadir'in Kabil'e yönelik çok yönlü bir saldırıda Hazaraların saldırıya katılma umutlarını sona erdirdiğini duyduktan sonra Calriz'den Hazaracat'a geri çekildiler. 1 Ağustos'ta Hazaralar, Kalah-i Mecid'e (Siyah Baghal yakınlarında) ve Unay Geçidi'ndeki bir kale olan Kalah-i Safid'e saldırarak Kalakani'nin güçlerini bir kez daha Calriz'e kadar kovalayarak başka bir taarruza başladılar. 3 Ağustos'ta Kalakani'nin kuvvetlerinin bir kez daha Calriz'de yenildiği bildirildi. 15 Ağustos'ta Hazara milisleri, 31 Temmuz'da Kalakani'ye biat eden, Darrah-i Suf, Kuh-i Şadyan ve Marmal'da mevzilerini işgal eden ve Dih Dadi (antik Balkh bölgesi ile Mezar-ı Şerif arasında bir garnizon köyü) kalesini kuşatan Türkmen kabilelerine karşı bir saldırı başlattı.
Sakkavistlerin çöküşü ve iç savaşın sonu (Ağustos - Ekim 1929)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNEwwSmhZMmhoTFdsZlUyRnhjV0Z2TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxQ1lXTm9ZUzFwWDFOaGNYRmhieTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
18 Ağustos'ta Bamyan, Guri ve Baglan'da, Kalakani'nin gücünün Türkistan'a giden yolunu kapatan ve onları Gurband'a çekilmeye zorlayan bir Sakkavist karşıtı ayaklanma gerçekleşti. 21 Ağustos'ta Şeyh Ali Seyyidi, Kalakani'ye karşı bir saldırı başlattı ve Kanabad, Andarab ve Gurband'a kadar ilerledi. 26 Ağustos'ta Kabil'de Hazara yerleşimcilerinin Mezar-ı Şerif'e başarılı bir şekilde saldırdığına dair söylentiler vardı. Eylül ayı başlarında Sakkavistler Celalabad'ı alarak son zaferlerini kazandılar. 23 Eylül'de Kandehar'da Nadir Han yanlısı bir ayaklanma, Kalakani'nin güçlerini şehirden çıkarmayı başardı. 29 Eylül'de Şah Veli komutasındaki Nadir Han yanlısı bir güç 'nı geçti ve Huşi'yi işgal etti. 30 Eylül'de, Lovgar Vadisi yolundaki geçit olan Tangi Vagcan'a 1000 kişilik bir kuvvet gönderdi. 3 Ekim'de, yoğun bir savaştan sonra Sakkavist karşıtı güçler Muhammed Aghah kasabasını ele geçirerek, Kabil'in çarpıcı bir mesafesine yerleştiler. Kalakani'nin kendisi de bu savaşa katılarak askerinin moralini yükseltmeye çalıştı, ama işe yaramadı. Sakkavist karşıtı güçler, 5 Ekim'de Çarasya, Çihil Tan ve Çihil Sutun'u ele geçirerek yavaş yavaş Kabil'e doğru ilerlemeye devam ettiler. 7 Ekim'e kadar Kalakani'nin kuvvetleri Kabil dışındaki hemen hemen tüm bölgelerden geri çekildi ve son direnişine hazırlandı. 9 Ekim'de Kabil'de onlarca saat süren sokak çatışmalarının ardından Arg kuşatma altına alındı. 13 Ekim'de, birkaç gün süren bombardımandan sonra, Nadir'in güçleri Arg'a girdi ve kısa ama şiddetli bir savaştan sonra Arg'ı ele geçirerek iç savaşı sona erdirdi. Bu haberi duyduktan sonra, Kalakani'nin Cebel es-Sirac'da kuşatılan ordusunun küçük bir birliği aynı gün teslim olmaya karar verdi.
Sonrası
15 Ekim'de Muhammed Nadir Şah, Kalakani'nin yenilgisini duyduktan sonra Kabil'e geldi. Kalakani'yi affetmeyi düşündü, ancak sadık kabilelerin baskısı onu 1 Kasım 1929'da Kalakani'yi idam etmeye yöneltti. Kalakani, kardeşi ve diğer 9 kişi; Arg'ın batı duvarına karşı sıraya dizildiler ve kurşuna dizilerek idam edildiler. Nadir'in saltanatı sırasında, Sakkavistler başka bir ayaklanma girişiminde daha bulundular, bir hafta içinde bastırıldı. Sakkavist faaliyetleri 1930'a kadar Kuhdaman'da ve 1931'e kadar Herat'ta devam etti.
Nadir, iç savaşı kazandıktan sonra Afgan tahtının kontrolünü Emanullah'a bırakmadı ve bu da birkaç isyana yol açtı. Bunlardan ve , 1930'da meydana geldi. 1938'de gerçekleşti. 1940'larda, Muhammed Zahir Şah isyanıyla karşı karşıya kaldı ve Zadran İsyanı'nın lideri , Emanullah'ı yeniden tahta oturtmaya çalıştı.İkinci Dünya Savaşı sırasında Batı basını, Emanullah Han'ın Berlin'de Nazi Almanyası için bir ajan olarak çalıştığını bildirdi.Mihver Devletlerinin yardımıyla tahtını geri alma planları yaptığına inanılmaktadır.
Resort to war: a data guide to inter-state, extra-state, intra-state, and non-state wars, 1816–2007'a göre, her iki taraf da iç savaş sırasında 7500 muharebe ölümü yaşadı.
İnsan hakkı ihlalleri
Sakkavistler tarafından
Afganistan İç Savaşı sırasında Sakkavist birlikleri tarafından tecavüz ve yağma olayları yaşandı. Buna örnek bir olay 28 Haziran 1929'da Sakkavistlerin Kalah-i Kerim'deki Hazara yerleşimine saldırarak taşınabilir her şeyi yağmalayıp çiftlik hayvanlarını kovduklarında meydana geldi. 23 Temmuz 1929'da meydana gelen bir başka olay, çağdaş Afgan tarihçi tarafından şöyle anlatılmıştır:
“ | Bugün, Takana'da bir evi ve bir arsası olan Şii seyyid Ebu'l-Kâsım; un, taze ayran, biraz yağ ve öğlen kesip etini kavurduğu bir koyundan yapılmış somun ekmekler hazırladı. Aç ve susuz kalan Habibullah'a ve eşkıyalarına ikram etmek için yiyecekle yola çıktı. Seyyid, hırsızların liderine yaklaştığında, ona kim olduğu ve nereden geldiği soruldu. Tüm Şiilere yönelik vahşi, fanatik bir nefretle kör olmuş Calrizli bir Sünni Tacik, adamın bir Şii seyyid olduğunu ve bir gece önce Şah Nur'un oğlu Hazara'ya kalesinde sığınma vermiş bir partizan olduğunu söyledi. Bunu duyunca Habibullah öfkelendi. Getirdiği ekmek, et, yağ ve ayran için ona teşekkür etmesi gerektiği halde, düşünmeden tabancasıyla seyyide yedi el ateş etti. Habibullah daha sonra evinin yakılmasını ve eşyalarına el konulmasını emretti. İki karısını ve nişanlı kızını Kuhdamanilere teslim etti. Zorbanın küçük kardeşi Hamidullah, kaleyi yakmaya, seyyidin eşyalarını aramaya ve eşlerini ve çocuklarını ele geçirmeye katılmak için savaş alanından koşarak geldi. Sekiz aylık oğlunu annesinden kopararak, bebeği ayaklarından yakalayıp tüm gücüyle yere fırlatarak bebeği öldürdü. Calriz ve Takanah'ın Tacikleri seyyidin evinden her şeyi alıp götürdüler. Seyyidin mal varlığı oldukça iyi durumda olduğu için, her Tacik önemli miktarda para kazandı. | „ |
—Fayiz Muhammed |
Sakkavist karşıtları tarafından
Ekim 1929'da Sakkavist karşıtları tarafından ele geçirilmesinin ardından Kabil, Nadir'in güçleri tarafından yağmalandı. Bazı kaynaklar, bu yağmanın Nadir tarafından yetkilendirildiğini belirtir, ancak buna tarihçi tarafından itiraz edilmiştir.
“ | Tüm kanıtlara bakılırsa, böyle bir iddia için hiçbir gerekçe yoktur (ve bu kanıtlar, o sırada Kabil'deki tek yabancı muhabir olan 'in ifadesini de içerir). Görünüşe göre yağma, Nadir'in şehre girmesinden önceki beş gün içinde gerçekleşti ve resmen göz yumulmadı. Gerçekten de Nadir, kabile mensuplarına yabancıların can ve malına saygı göstermelerini aksi halde idam edileceklerini belirten bir manifesto yayınlamıştı. Onun emirleri basitçe görmezden gelindi. | „ |
—Vartan Gregorian |
Konuyla ilgili yayınlar
- My Life: From Brigand to King. Octagon Press. April 1990. ISBN . 17 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021. - Habibullah Kalakani'nin otobiyografisi.
Ayrıca bakınız
Notlar
- ^ Encyclopædia Iranica'ya göre, Kandahar 31 Mayıs'ta düştü.'e göre ise 3 Haziran'da düştü.
Kaynakça
- ^ Ritter, William S. (1990). "Revolt in the Mountains: Fuzail Maksum and the Occupation of Garm, Spring 1929". Journal of Contemporary History. 25 (4). ss. 547-580. doi:10.1177/002200949002500408. ISSN 0022-0094. JSTOR 260761.
- ^ Ali, Mohammed (1933). Progressive Afghanistan. Punjab Educational Electric Press. ss. 19.
- ^ a b Muḥammad, Fayz̤; Hazārah, Fayz̤ Muḥammad Kātib (1999). Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. s. 128. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b c d e f g Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 70, 71, 72. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; Hazārah, Fayz̤ Muḥammad Kātib (1999). Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. s. 174. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b c d e f g h i j Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 35, 36, 37. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b c d Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 42, 43. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; Hazārah, Fayz̤ Muḥammad Kātib (1999). Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. s. 163. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; McChesney, R. D. (1999). Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. s. 54. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ . uca.edu (İngilizce). 1 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2019.
- ^ . www.russiamatters.org. 1 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2019.
In 1929 Stalin sent 1,000 Red Army soldiers into Afghanistan disguised as Afghan soldiers to operate jointly with some of Khan's loyalists, according to Lyakhovsky's book and a 1999 article in Rodina by Pavel Aptekar. The joint Soviet-Afghan unit took Mazar-i-Sharif in April 1929, but Stalin then had to recall his troops after learning that Khan had fled to India.
- ^ a b c Resort to war: a data guide to inter-state, extra-state, intra-state, and non-state wars, 1816–2007 (İngilizce). CQ Press. 1 Temmuz 2010. s. 402. ISBN .
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 265. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 142. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 203. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ "Afghanistan and the Search for Unity 25 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde ." , published in Asian Affairs, Volume 38, Issue 2, 2007, pp. 145–157.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 293. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b c . www.iranicaonline.org. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2019.
- ^ Ritter, William S (1990). "Revolt in the Mountains: Fuzail Maksum and the Occupation of Garm, Spring 1929". Journal of Contemporary History 25: 547. DOI:10.1177/002200949002500408.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 211. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 99. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Progressive Afghanistan. Punjab Educational Electric Press. 1933. ss. 15.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 15. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Afghanistan: Political Frailty and External Interference (İngilizce). Routledge. 18 Nisan 2006. s. 34. ISBN .
- ^ a b c d Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 38, 39. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 39, 40. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 44, 45. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 57, 58. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 137. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 50. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 52, 53. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ . www.worldstatesmen.org. 6 Ağustos 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2019.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 64, 65. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 65. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 66, 67. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b c Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 67, 68. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ a b Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 69. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Progressive Afghanistan. Punjab Educational Electric Press. 1933. ss. 65, 66.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; McChesney, R. D. (1999). Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. ss. 82, 83. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 91. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 102. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 155. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 103. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 112. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 226. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 113, 114. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 164. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 121, 122. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 287. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 125. ISBN .
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 131. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 166. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. 1999. s. 80. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 195. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 201. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 218. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 252. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. s. 274. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Kabul Under Siege: Fayz Muhammad's Account of the 1929 Uprising. Markus Wiener Publishers. 1999. ss. 275, 276. ISBN . 24 Ekim 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Progressive Afghanistan. Punjab Educational Electric Press. 1933. ss. 179, 180.
- ^ . www.iranicaonline.org. 29 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2019.
The following year, his enthronement was legitimated by a Lōya jerga (9–20 September 1930), whilst the final strongholds of Saqawi resistance were repressed in Kohdāman in 1930 (Eṣlāḥ I/67-70, 1930), and in Herat in 1931.
- ^ "THE CONTRIBUTION OF INDIAN MUSLIMS IN DEVELOPING PRINT MEDIA AND SPREADING ENLIGHTENMENT IN AFGHANISTAN(1870–1930)" (PDF). Central Asia Journal. Kış 2014. s. 130. 1 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022.
- ^ "EX-KING AMANULLAH NOW WORKS FOR HITLER". Argus (Melbourne, Vic. : 1848 – 1957). 24 Mayıs 1941. s. 4. 9 Ekim 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2019.
- ^ Times (29 Nisan 1979). "Afghan King, In Rome Exile, Tightens Belt". The New York Times (İngilizce). ISSN 0362-4331. 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2019.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; McChesney, R. D. (1999). Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. ss. 246, 247. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; McChesney, R. D. (1999). Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. s. 142. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Muḥammad, Fayz̤; McChesney, R. D. (1999). Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising (İngilizce). Markus Wiener Publishers. s. 203. ISBN . 4 Nisan 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Ekim 2021.
- ^ Gregorian, Vartan (9 Ocak 2013). The Emergence of Modern Afghanistan: Politics of Reform and Modernization (İngilizce). Stanford University Press. ss. 285, 286. ISBN .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Afganistan Ic Savasi 14 Kasim 1928 den 13 Ekim 1929 a kadar suren savasti Habibullah Kalakani komutasindaki Sakkavist Sakawiha kuvvetleri Afganistan Kralligi ndaki cesitli muhalif kabilelere ve rakip hukumdarlara karsi savasti bunlar arasinda Muhammed Nadir Han sonunda baskin bir rol elde etti 17 Ocak 1929 da Kabil in ele gecirilmesi ve Emanullah Han in yenilmesi veya 3 Haziran da Kandehar in ele gecirilmesi gibi erken basarilara ragmen Sakkavistler sonunda 13 Ekim 1929 da Nadir Han liderligindeki Sakkavist karsiti gucler tarafindan yonetimden indirildi ve Nadir in 3 Kasim 1933 teki suikastine kadar hukum suren Afganistan Krali olarak yukselisine yol acti Afganistan Ic Savasi 1928 1929 Basmaci Hareketinin sicramasi1928 1929 Afganistan Ic Savasi nin animasyonlu bir haritasi Kirmizi Sakkavistler Mavi Sakkavist karsitlari Bu harita Kuzey Afganistan daki Basmacilara karsi yapilan es zamanli Sovyet mudahalesini gostermemektedir Tarih11 Kasim 1928 13 Ekim 1929 11 ay 334 gun BolgeAfganistan KralligiSebepKral Emanullah Han in reformlariSonucSakkavist karsitlarinin zaferi Emanullah Han hukumetinin Ocak 1929 da dusmesi Sakkavist bir hukumetin kurulmasina yol acti Ekim 1929 da Sakkavist cokusu Muhammed Nadir Han in Afganistan Krali olmasina yol acti Taraflar 14 Kasim Aralik 1928 Sakkavistler Kasim 1928 17 Ocak 1929 Afganistan Emirligi 18 Ocak 13 Ekim 1929 Isbirligi Basmaci Hareketi 1929 Emanullah Han 14 Ocak 1929 a kadar ve 22 Mart 23 Mayis 1929 arasi Inayetullah Han 14 17 Ocak 1929 17 Ocak 9 Subat 1929 Cesitli Sakkavist karsiti kabileler Meydan Calriz Sanglah Mart Ekim 1929 Sovyetler Birligi Bakiniz Komutanlar ve liderlerMuhammed Alam Han Habibullah Kalakani Hamidullah Kalakani FeyzullahEmanullah Han Inayetullah Han esir Malik Kays taraf degistirdi Kerim Han Abdulkerim esir Hazret Muhammed Han Muhammed Nadir HanGucler2000 14 Aralik 1928 28 15 Ocak 1929 Ikinci Kabil Muharebesi 20 000 14 Nisan 1929 ulke geneli 80 16 Ocak 1929 2000 18 Ocak 1929 12 000 18 Eylul 1929 son Kabil Taarruzu 1000Kayiplar7500 olu7500 olu Savas kabilesinin Celalabad da isyan etmesi ve besi Emanullah in kadinlarin statusune karismasiyla ilgili on sikayetten olusan bir manifesto cizmesiyle basladi Bu isyan liderligindeki bir guc tarafindan bastirilmis olsa da kuzeyde es zamanli bir Sakkavist ayaklanmasi 14 Aralik 1928 de Kabil e saldirmadan once kusatilmis Cebel es Sirac sehrini ele gecirmeyi basardi Kabil e yapilan ilk Sakkavist saldirisi puskurtulmesine ragmen ikinci Sakkavist saldirisi 17 Ocak 1929 da Kabil i ele gecirmeyi basardi O zamanlar hukumet kadin haklarinin genisletilmesi ve daha once basarisiz ve yol acan bir askeri taslagin kabul edilmesi gibi sosyal reformlara odaklanmisti Kalakani rakiplerini kafir ilan etti Kuvvetleri tecavuz ve yagma gibi eylemlere giristi Kabil i ele gecirdikten sonra Sakkavistler 9 Subat ta Celalabad da tarafindan yonetilen rakip bir hukumeti de maglup ettiler Mart ayi baslarinda Seyhabad Muharebesi ndeki bir gerilemeye ragmen Sakkavistler kisa bir kusatmanin ardindan Haziran ayinda kontrollerini Kandehar a kadar genisletmeyi basardilar Ancak Mart ayinda Emanullah ile birlikte bolgeye giren 23 Mayis ta ulkeyi terk etti Lovgar Vadisi ndeki Nadir Han i yenemediler Aylarca suren bir cikmazdan sonra Nadir Han sonunda Sakkavistleri Ekim 1929 da Kabil e ve ardindan Arg a cekilmeye zorlamayi basardi 13 Ekim 1929 da Arg in ele gecirilmesi ile birlikte her ne kadar Sakkavist faaliyeti 1931 e kadar devam etmesine ragmen ic savasin sonu geldi Ic savas Basmaci Hareketi yle savasmak icin es zamanli olarak yapildi Kabil in Sakkavist karsiti kuvvetler tarafindan ele gecirilmesi sirasinda Nadir in kuvvetleri onun emirlerine uymayarak sehri yagmaladi Ic savastan sonra Nadir Afgan tahtinin kontrolunu Emanullah a geri birakmadi ve bu durum ve dahil olmak uzere cesitli isyanlara yol acti Ikinci Dunya Savasi sirasinda Emanullah Mihver Devletlerinin yardimiyla tahtini geri kazanmaya calissa da plani basarisizlikla sonuclanacakti Arka planEmanullah Han 1919 dan itibaren Afganistan da hukum surdu ve kisa bir sure sonra Britanya Imparatorlugu ndan tam bagimsizligini kazandi 1921 de Ravalpindi Antlasmasi imzalanmadan once Afganistan 1919 da Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ile diplomatik iliskiler de dahil olmak uzere kendi dis politikasini olusturmaya baslamisti 1920 lerde Afganistan cogu buyuk ulke ile Nihai baris icin Ingiliz Afgan muzakerelerinin ikinci turu sonucsuz kaldi Her iki taraf da onceki anlasmada ongoruldugu gibi dis iliskilerde Afgan bagimsizligi konusunda anlasmaya hazirdi Bununla birlikte iki ulke Anglo Afgan iliskilerini on yillardir rahatsiz eden ve daha bircoklari icin surtusmeye neden olmaya devam edecek olan her iki tarafindaki Pestun kabileleri uzerindeki otorite konusunda anlasamadi Afganlar israr ederken Ingilizler hattin Ingiliz tarafindaki kabileler uzerinde Afgan kontrolunu reddetti Afganlar 1921 anlasmasini yalnizca gayri resmi bir anlasma olarak gorduler 1917 Bolsevik Devrimi nin Moskova da getirdigi dramatik hukumet degisikligi olmasaydi bolgedeki buyuk guclerin rekabeti bastirilmis olarak kalabilirdi Yeni Sovyet liderleri Muslumanlari kendi sinirlari icine yerlestirme cabalarinda komsu Musluman devletlerle samimi iliskiler kurmaya hevesliydiler Afganistan orneginde Sovyetler ikili bir amaca ulasabilirdi Kabil deki liderlikle iliskileri guclendirerek Sovyetler Birligi nde karsi devrimi destekleyen Batili devletlerden biri olan Ingiltere yi de tehdit edebilirlerdi Emanullah Afgan dis politikasi uzerindeki Ingiliz kontrolunu sona erdirme girisimlerinde 1919 da Moskova ya bir elci gonderdi Vladimir Lenin elciyi sicak bir sekilde karsiladi ve Emanullah hukumetine yardim teklif etmek icin Kabil e bir Sovyet temsilcisi gondererek yanit verdi Emanullah in saltanati boyunca Sovyet Afgan iliskileri Afganistan in Sovyet liderligi icin degerine gore degisiklik gosterdi Afganistan ya Sovyet Musluman azinliklarla basa cikmak icin ya da Ingilizleri tehdit etmek icin bir arac olarak goruluyordu Sovyetler Ingilizlere karsi yardim karsiliginda Orta Asya daki Bolsevik karsiti unsurlari bastirmak icin Emanullah in yardimini ararken Afganlar 19 yuzyilda Rusya ya kaybettigi Ceyhun boyunca suren topraklari geri almakla daha cok ilgileniyorlardi Afganlarin Merv ve Panjdeh vahalarini yeniden kazanma girisimleri Sovyet Kizil Ordusu tarafindan kolayca bastirildi Mayis 1921 de Afganlar ve Sovyetler Afganistan in 1919 da tam bagimsizlik kazanmasindan bu yana ilk uluslararasi anlasmasi olan bir Dostluk Antlasmasi imzaladilar Sovyetler Emanullah a nakit teknoloji ve askeri techizat seklinde yardim sagladilar Buna ragmen Emanullah ozellikle Musluman kardeslerinin sinirin otesinde genisleyen baskisina tanik oldugu icin Sovyetlerle ilgili giderek daha fazla hayal kirikligina ugradi Ingiliz Afgan iliskileri ozellikle birkac Sovyet ucaginin Afganistan a girmesiyle birlikte Ingilizlerin Afgan Sovyet dostlugundan duydugu korku nedeniyle sogudu Emanullah Hint milliyetcileriyle temaslarini surdurup onlara Kabil de siginma hakki verdiginde ve ayrica sinirin otesindeki Pestun kabileleri arasinda huzursuzluk cikarmaya calistiginda Ingilizlerin rahatsizligi artti Ingilizler Emanullah a Majesteleri diye hitap etmeyi reddederek ve Hindistan uzerinden mallarin gecisine kisitlamalar getirerek karsilik verdi Emanullah in ic reformlari dis politika girisimlerinden daha az dramatik degildi ancak bu reformlar onun tam ve kalici bagimsizlik basarisiyla boy olcusemezdi Emanullah in kayinpederi ve Disisleri Bakani Mahmud Tarzi hukumdarin sosyal ve siyasi reforma olan ilgisini tesvik etti ancak bunun Kemal Ataturk doneminde Turkiye de oldugu gibi kademeli olarak guclu bir merkezi hukumet temelinde insa edilmesini istedi Sosyal olarak Emanullah o donemde Mahmud Tarzi nin kadinlara daha fazla hak verilmesi ve yayin yoluyla basin ozgurlugune izin verilmesi gibi pek cok dusuncesinden yararlandi Bati dan buyuk olcude etkilenen Tarzi bu etkiyi Afganistan a getirdi Emanullah Batili kiyafet ve gorgu kurallarini begendi Esi Kralice Sureyye Tarzi Emanullah Han in kadinlarla ilgili reformlarinin yuzu oldu Emanullah in reformlari Afgan yasaminin bircok alanina dokundu 1921 de sadece birkac Sovyet ucagi ve pilotuyla da olsa bir hava kuvveti kurdu Afgan personel daha sonra Fransa Italya ve Turkiye de egitim aldi Ordu destegiyle iktidara gelmesine ragmen Emanullah hem maaslarini hem de kuvvetlerin buyuklugunu azaltarak ve asiret liderlerinin hizmete kimlerin katildigini kontrol etmelerini engellemek icin askere alma modellerini degistirerek bircok ordu personelini yabancilastirdi Emanullah in Turk danismanlari kralin daha profesyonel bir ordunun olusumuna karsi koyabilecekleri yollarina set koymus olan daha yasli subaylari emekliye ayirmasini onerdi Amanullah in savas bakani ve kraliyet ailesinin subesinin bir uyesi olan General Muhammed Nadir Han bu degisikliklere karsi cikarak bunun yerine kabile hassasiyetlerini tanimayi tercih etti Kral Nadir Han in tavsiyesini reddetti ve orduda Turk karsiti bir grup kok saldi 1924 te Nadir Han Fransa ya buyukelci olmak icin hukumetten ayrildi Tam olarak yururluge girseydi Emanullah in reformlari Afganistan i tamamen degistirecekti Bununla birlikte onerilerinin cogu tahttan cekilmesiyle birlikte gerceklesemedi Donusturucu sosyal ve egitim reformlari sunlari iceriyordu gunes takvimini benimsemek Kabil in bazi kisimlarinda ve baska yerlerde Bati kiyafetlerini zorunlu kilmak kadinlarin ortunmesini ve inzivaya cekilmesini caydirmak koleligi ve zorla calistirmayi ortadan kaldirmak laik egitimi erkekler icin oldugu kadar kadinlar icin de uygulamaya koymak yetiskin egitimi siniflari ve egitici gocebeler uygulamasi Ekonomik reformlari arasinda tum vergi yapisinin yeniden yapilandirilmasi ve rasyonalize edilmesi kacakcilik ve yolsuzlukla mucadele kampanyalari vergilendirme amacli bir hayvancilik sayimi ilk butce hesaplamasi 1922 de metrik sistemin uygulanmasi tutmadi 1928 de Bank i Melli yi Ulusal Banka kurulmasi ve 1923 te Afgani yeni para birimi olarak tanitilmasi vardi Emanullah in onerdigi siyasi ve adli reformlar o donem icin esit derecede radikaldi ve Afganistan in ilk anayasasinin 1923 te sivil haklarin once kararnameyle ve daha sonra anayasal olarak guvence altina alinmasini vatandaslar icin ulusal kayit ve kimlik kartlarinin olusturulmasini bir yasama meclisinin kurulmasi yeni laik ceza medeni ve ticari kanunlarin uygulanmasi icin bir mahkeme sistemi kan parasinin yasaklanmasi asiret reisleri ve kraliyet ailesi icin subvansiyonlarin ve ayricaliklarin kaldirilmasini iceriyordu Seriat Islam hukuku hukukun esin kaynagi olmasina ragmen 1924 25 Host isyanindan sonra yeniden onem kazandi Habibullah Han doneminde nufuz kazanan dini liderler Emanullah in kapsamli dini reformlarindan memnun degildi Yaygin inanis Emanullah i deviren kabile isyaninin reform programina muhalefetten buyudugunu ancak reformlarindan en cok etkilenenlerin kabilelerden ziyade onun politikalarina evrensel olarak muhalif olmayan sehir sakinleri oldugudur Yine de kral dini liderleri ve ordu mensuplarini yabancilastirmayi basarmisti Yabanci katilimiBritanya Imparatorlugu Afganistan daki Ingiliz buyukelcisi gore Britanya Imparatorlugu resmi olarak tarafsiz olmasina ragmen Afganistan daki durum hakkinda cok endiseliydi ve durumu yonetmek icin bir dizi kural olusturdular Bir Afgan in Afganistan a girisini reddetmekte tarafsiz degildi ancak bir kez girdikten sonra o kisi yarismaci olurdu ve tekrar catismaya girmeden once kisa bir siginma talebinde bulunarak siniri tekrar gecmesine izin vermek tarafsizlik olurdu Ve boylece kriket ve futbol kurallarinin bir karisiminda bir oyuncunun bir kez sahaya cikmasi ve tac icin oynamasi emredildi Ama zorla temas ettirilirse ve gonullu olsun ya da olmasin cizgiyi tekrar gecerse disarida ydi ve hakem onu tekrar oyuna sokmayacakti Afganistan da ve baska yerlerde cok sayida yorumcu Emanullah in dususunde Ingiliz istihbaratinin rol oynadigini iddia etti Sovyet tarihciligi arasinda da one cikan bir teoridir Encyclopaedia Iranica ya gore Goz ardi edilemese de bu doneme iliskin cogu Ingiliz Hint arsivinde bu gorusu destekleyecek hicbir kanit bulunamadigi gercegi devam ediyor Bununla birlikte Ingilizlerin 1929 krizi boyunca surdurdukleri resmi tarafsizlik durusunun arkasinda Emanullah in tahtini yeniden ele gecirmesine yardim etme konusundaki isteksizligi ve Nadir Han in hareketlerine karsi bir hayirseverlik bulunduguna suphe yoktur Sovyet makamlari isteksiz de olsa Emanullah i tercih ederken ve onun adina Ḡolam Nabi Carḵi nin Balḵ bolgesindeki bir baskinina yardim ederken Ingiliz yetkililer Nadir Han in Hindistan uzerinden Afganistan a yeniden girmesine ve binlerce silahli Vezir ve Mes ud sinir kabilelerinden asker toplamasiyla kararli bir guc artisi elde etmesine izin verdi Afganistan daki Naksibendi mollalarini taraf degistirmeye ikna etmede gorunuste belirleyici bir rol oynayacak olan ve daha sonra Nadir Sah in ilk adalet bakani olacak olan Fazil Omer Muceddi yi Hindistan da sabit bir adreste ikamet etmeye zorlayan bir kisitlama emrini kaldirma kararlari da yardimci oldu Kisacasi tum kanitlar Bacca ye Sakka nin Kalakani yukselisinin yalnizca Kral Emanullah rejiminin ic parcalanmasindan kaynaklandigini gosterse de Ingiliz politikasinin aciktan ziyade zimnen Bacca ye Sakka nin dususune yardimci olduguna suphe yoktur Sovyetler Birligi Afganistan daki Kizil Ordu birlikleri Afganistan da iktidara geldikten sonra Sakkavistler Basmaci isyancilarinin kuzey Afganistan da faaliyet gostermesine izin verdiler ve Basmacilar Mart 1929 a kadar Kunduz Takhar ve Badakshshan vilayetlerine yerlestiler Sovyet topraklarina tekrarlanan Basmaci akinlari sonunda baslamasina neden oldu Iran Iran askeri atasesi Albay Ali Han Iran Sahi tarafindan Afganistan daki Sii toplulugunu Iran a bir Sakkavist saldiriya davet etmeyecek sekilde mumkun olan en buyuk olcude koruma talimati altindaydi Almanya Almanya nin kendisi savasta yer almamisken Kalakani tarafindan 15 Nisan 1929 da nden Emanullah Han a suikast duzenlemesi istendi ve bunu yaparlarsa buyuk bir odul vadedildi Savasin seyriSavasin baslangici Kasim Aralik 1928 Sinvari Isyani Cozulme Pestun kabilelerinin isyan edip Celalabad i 14 Kasim 1928 de ele gecirerek telgraf tellerini kesmesi ve baskente giden yolu kesmesiyle basladi Bundan sonra besi Emanullah in kadinlarin statusune dayanilmaz mudahalesi olarak gordukleriyle ilgili olan on sikayetten olusan bir manifesto hazirladilar Ancak iki yil sonra sirasinda Sinvari bu isyanin Celalabad daki yerel vergi tahsildarlarina karsi oldugu kadar anti Emanullah olmadigini iddia etti Hukumetin ilk tepkisi Celalabad i kurtarmak icin kucuk bir birlik gondermek oldu Daha sonra bu birlik Celalabad in 32 km batisindaki Nimla da durduruldu ve kisa sure icerisinde yok edildi Daha sonra Emanullah ayaklanmayi bastirmak icin iki temsilci gonderdi Disisleri Bakani Gulam Siddik Han ve Ulusal Konsey baskani Seyr Ahmed Han Ancak kasim ayi sonlarinda aralari bozuldu ve e gore kabilelerle ayri ayri pazarlik yapiyorlardi Gulam Siddik in bazi Sinvarileri Seyr Ahmed Han a saldirmaya tesvik ettigi soyleniyor bunun ana sonucu Sinvarilerin Emir in Celalabad daki kislik sarayini yakmasi oldu 3 Aralik 1928 de Emanullah kayinbiraderi Luynab a sorunu cozmesi icin gondermeye karar verdi ve onu duzenli birlikler milis askerleri ve asiret liderlerini uzlastirmak icin buyuk bir hazine ile gonderdi Gulam Siddik ve Seyr Ahmed e Kabil e geri donmeleri emredildi Bu arada Sinwari Ayaklanmasi yla basa cikmakta duzenli orduya yardim etmek icin kabilelere cagrilar yapildi Vaziri Vardak Gilzay ve Tacik kabile uyelerini iceren dogu guney ve batidan silahli kabileler ve ayrica daha yakin zamanda Mangal kabile uyeleri son zamanlarda Emanullah hukumetiyle savas halindeydi yardim etmek icin baskente akin etti Bu insanlarin hukumete ozel bir sadakati yoktu ve durumu sadece zenginlesme icin bir firsat olarak gorduler Anlasildigi uzere onlari Celalabad a gondermeye gerek yoktu Ali Ahmed Sinvari liderlerini uzlastirmayi ve ayaklanmayi sona erdirmeyi basardi Ancak bu haberin kirsal kesime yayilmasi biraz zaman aldigindan kabile uyeleri baskente gelmeye devam etti Cebel es Sirac Kusatmasi Emanullah muhtemelen uzlasma haberlerini memnuniyetle karsiladi Bununla birlikte herhangi bir rahatlama hissi cok gecici olurdu Tacik lider Habibullah Kalakani liderligindeki kuvvetler kuzeyden Kabil e dogru ilerliyordu Kalakani Kabil in otuz kilometre kuzeyinde bir koy olan in yerlisiydi Kasim sonunda Kabil in kuzeyindeki Cebel es Sirac i kusattilar ve 18 gunluk kusatmanin ardindan 11 veya 12 Aralik ta Ahmed Ali Lodi kaleyi bariscil bir sekilde teslim etti Kaledeki butun hukumet kaynaklari belirsiz sayida agir silah ve tufek ile 18 makineli tufek de teslim edildi Birinci Kabil Muharebesi Zaferden cesaretlenen Kalakani 14 Aralik 1928 de 2000 adamla yalnizca 200 u tufekli ve geri kalani sopa ve baltalarla silahli Kabil e saldirdi O ve gucleri Heyr Henah koyu yakinlarindaki Kuh i Kutal in kuzey yamaclarindaki Murad Bey Kalesi ne girdiler Bir emiri gorevden almanin seriata aykiri olacagini dusunen isyancilar ayin yaparak Kalakani yi yeni emir ilan ettikten sonra saat 15 00 te Dih i Kupak koyunden gectiler Saat 15 15 civarinda Bag i Bala parkina ulastilar Ayrica eskiden Abdurrahman Han in yazlik ikametgahi olan ve simdi Emir in kisisel muhafizlari icin bir askeri hastaneye donusturulen ve bir Turk doktor olan Behcet Bey in ikametgahi olan Bagh i Bala sarayini da isgal ettiler Muhafizlari ve elciligi silahsizlandirip gorevden aldiktan sonra kendi muhafizlarini gorevlendirdiler ve elcilik calisanlarina ulusun misafirleri olduklarina ve bu nedenle kendilerine bir zarar gelmeyeceklerine dair guvence verdiler Isyancilar Muhammed Ekber Han in oglu Turk subayi Sevket Bey tarafindan savunulan evine ve Sahr Ara nin kale kulesine de girmeyi basardilar Kucuk kuvveti ve bir grup suvari subayi isyancilarin eski sehre girmesini engellemeyi basardi Muharebe devam ederken tum sehir top ve silah sesleri ile doldu Ancak yalnizca Emir in kisisel muhafizlarinin suvarileri ve diger birkac sadik asker Kalakani nin guclerine karsi gercekten savasti Ordunun geri kalani subaylari askerin erzaklarina el koydugu icin isyankar bir ruh hali icindeydi Sorundan isyancilar yerine komutanlarini sorumlu tutan askerler ates etme emri verildiginde silahlarini havaya ateslediler Kargasa ve karisiklik artik yaygindi Emir isyani duyunca ofkelendi ve tum silahlarin Kabil sakinlerine ve sehre gelen ancak Sinwarilerle savasmak icin henuz Celalabad a gitmemis olan kabile uyelerine dagitilmasini emretti Ancak Afganlarin Emanullah a olan nefreti onlarin cogunlugunun Kalakani ye karsi silaha sarilmayi reddetmesine yol acti Emanullah in islerini daha da kotulestirmek icin bazi Veziri Mangal ve Ahmedzay kabileleri Kalakani ye sigindi Kabil in merkezindeki Asmay Tepesi nde pozisyon aldi ve Emir in birliklerine ates acti Babasi Malik Cehended Ahmadzay bir isyan sonrasinda idam edilen Gulam Gavs 300 den fazla tufekle memleketi maliyetlerine yoneldi oradaki insanlari silahlandirdi ve hukumete karsi ayaklandi Diger kabileler de benzer sekilde davrandilar cunku silahlarin dagitimi uzerinde hicbir kontrol yoktu Kalakani 25 Aralik ta bir hava bombasi nedeniyle omzundan yaralandiginda 20 kilometre kuzeye Kuhdaman bolgesindeki Murad Bey Kalesi ne geri cekilmesine neden oldugunda savas sert bir donus yapti Emanullah hukumetinin dususu Ocak 1929 Murad Bey Kalesi Kusatmasi Kalakani nin geri cekilmesi Emanullah a yeniden bir araya gelme sansi verdi Aralik ayi sonlarinda Murad Bey Kalesi ni bombalamaya basladi ve bu bombardiman 13 Ocak a kadar surdu Ancak bombardiman herhangi bir sonuc vermedi ve bu kralin cesaretini kirdi 14 Ocak sabahinin erken saatlerinde Emanullah tahtini Britanya Hindistani na surgune kacmadan once sadece uc gun hukum suren en buyuk kardesi Inayetullah Han a birakti Emanullah in kucuk kotu donanimli bir kuvveti Kabil e dogru yonlendirerek gucu geri kazanma cabalari basarisiz oldu Tahttan ayrilan kral Britanya Hindistani na gecti ve Italya da surgune gitti ve 1960 ta Isvicre nin Zurih kentindeki olumune kadar Avrupa da kaldi Emanullah tahttan cekildigi sirada Emanullah in birlikleri Kabil in 11 km kuzeyindeki Hayr Hanah Khirskhanah gecidinde savasmaktaydi Ikinci Kabil Muharebesi Inayetullah Han Afgan tahtina ciktiktan sonra Kalakani ye bir baris elcisi gonderdi Elciler Kalakani ye Inayetullah in tahta cikisinin seriata gore yasadisi oldugunu cunku Kalakani nin Islami Receb ayinda tahta ciktigini ve Inayetullah in tahta cikisinin Islami Saban ayinda gerceklestigini bildirdiler Kalakani ve 28 silahli adam esliginde silahsiz bir grup Kuhdamanli Dih i Afganan koyunden gecerek baskente saldirdi ve ya chahar yar diye bagirarak havaya ates acti Inayetullah saltanatinin ilk gununde birkac bakaniyla birlikte Arg da barikat kurmak zorunda kaldi 16 Ocak ta Bihsud dan 80 Hazara Kalah i Buland Kalesi ni ve Kulula Pasa daki cephaneligi savunurken bazi gorevliler Kalakani ye bagliliklarini bildirdiler Bunlar arasinda ulusal konsey baskani Seyr Ahmed eski ticaret bakani Feyiz Muhammed Han maliye bakani Abdulhadi Han ve Abdurrahman Han in ogullari Mir Hasim Serdar Aminallah Han Muhammad Omer Han ve bir dizi bakan yardimcisi ile devlet dairesi baskanlari vardi 17 Ocak ta Kabillilerin destegini goremeyen Inayetullah Kalakani ye teslim oldu ve tahttan cekildi Kalakani Inayetullah in ailesi ve 3000 rupi ile Kabil den bariscil bir sekilde ayrilmasina izin verdi Kardesim Habibullah Padisah olmak istemedigim herkes tarafindan biliniyor Babamin olumunden sonra taht icin hicbir arzu beslemedim Tahta cikmami halkin refahi ve Islam in guclenmesi ile iliskilendiren liderlerin israri uzerine kabul etmek zorunda kaldim Ama simdi Muslumanlarin kaninin dokuldugunu gorunce Afgan Emirligi uzerindeki iddiamdan vazgecmeye ve diger gercek mumin Muslumanlar gibi size biat etmeye karar verdim Inayetullah Han tahttan feragat anlasmasindaKalakani Kabil i yonetir Sakkavist taarruzlari Subat Agustos 1929 Afganistan Krali olan Kalakani asagidakiler de dahil olmak uzere bir dizi kisiyi goreve atadi Eski suvari komutani Seyr Can mahkeme bakani oldu Ata el Hak disisleri bakani oldu kabilesinden Muhammed Sah Tarabi nin oglu Abdulgaffur Han icisleri bakani oldu Malik Muhsin Merkez Vilayeti Genel Valisi oldu Seyyid Huseyin savunma bakani oldu ordunun maresali oldu Abdulvakil Han Purdil Han in yaninda ordunun maresali oldu Hamid Allah fahri serdar oldu Seyyid Muhammed Arg komutani oldu Mirza Mustaba Han maliye bakani oldu Muhammed Mahfuz savas bakani oldu Kacarlu kabilesinden Kaka Muhsin Hazaristan valisi Bihsud merkezli oldu Muhammed Kerim Han Gazne valisi oldu Havacah Mir Alam Mezar i Serif valisi oldu Gulam Muhammed HanTagab valisi oldu Cighil Han Carikar valisi oldu Nadir Ali Caguri ve Malistan valisi oldu 9 Mayis ta Kalakani Kabil vatandaslarinin sehirden izinsiz olarak ayrilmalarini hatta hukumet kontrolundeki Bandar i Arghandah Carasya Bini Hisar Butkhak Kutal i Pay Manar Kutal i Hayr Hanah Maydan Calriz Lovgar Kurd Kabil Tangi Garu veya Dih Sabiz a bile gitmelerini yasaklayan bir kararname cikardi 31 Mayis ta Kalakani Kabil in 9 6 km batisindaki Pegman Bolgesi nde bulunan Seyh Muhammed Riza yi Horasani koyunun yukarisindaki Cihil Tan koyunun yakininda bulunan Mezar i Khwajah Musafir deki turbeyi ziyaret etti Kalakani Ali Ahmed Han a karsi Iktidari devralmasinin ardindan Emanullah sadiklarinin karsi saldirisindan korkan Kalakani hazineyi hizla Kudhaman a tasidi Kalakani ye karsi ilk toplu muhalefet Sinvari Isyani ni bastirdiktan sonra hala Celalabad da gorev yapan dan geldi Kalakani nin tahta ciktigi haberini alan yerel halk Ali yi yeni emir ilan etti Ali daha sonra birliklerini Samucha i Molla Omer Tangi Hurd Kabil ve Canri ye yuruttu ve o bolgelerde mevzi aldi 2 000 kisilik guclu bir ordunun ve bir kabile milisinin basinda Cagdalak a yurudu ve burada kendisine katilmaya soz veren Mohmands in bir kuvvetini bekledi 23 29 Ocak tarihleri arasinda Ali yeni emirliginin Kabil e Lovgar a Hazarahcat a Guney vilayetine ve baska yerlere bildiriler gonderdi ve insanlari kendisine katilmaya cagirdi Baslangicta Ali ile ittifak yapan Hugyani kabilesinden Malik Kays Kalakani ye iltica edip Ali yi ele gecirdi ve Ali yi 17 000 rupi ve korgeneral rutbesi karsiliginda Kalakani ye getirdi Ali nin saltanati 9 Subat ta sona erdi Kalakani Sakkavist karsiti kabilelere karsi 13 Mart tan bir sure once Kabil den 74 km uzaklikta ve ve Kabil Gazne yolunun yarisinda Seyhabad Muharebesi gerceklesti Kalakani ye baglilik sozu vermeyi reddeden Kerim Han Vardak in savunma hazirliklarini yaptigi yer burasiydi Bu siralarda daha once Kalakani tarafindan maresal olarak atanan Abdulvekil Han 3 000 kisilik bir kuvvetle Gazne ve Kandehar a sevk edildi Abdulvekil Kabil den 30 mil 48 kilometre uzakliktaki Bini Badam ve Kalah i Durrani koyune ulastiginda Kerim Han Vardak in gucleriyle ugrasmak icin orada durdu ancak o zaman devam etti Ama Kerim Han Emanullah i desteklemek icin toplanan Vezir ve Hazara liderleriyle birlikte maresale ortak bir mesaj gonderdi ve sunlari soyledi Biz Vardak bolgesinin halklari kendimizi Emir Habibullah in kullari olarak goruyoruz Ancak henuz kendisine biat etmedigimiz icin ordusunun gelmesi durumunda bize saldirmasindan ve mallarimizi yagmalamasindan korkuyoruz Ama bizleri affeder ve bu dort sarti kabul ederse muzaffer ordunuzun onunde durmayacagiz Kosullarimiz asagidaki gibidir Birincisi Emir Emanullah ile Kandehar a giden Abdulahad Han in kalesi yagmadan ve halki cezadan korunmalidir Ikincisi Emir Emanullah tarafindan bize dagitilan tufekler elimizde birakilmalidir Ucuncusu Gazne ye kadar olan topraklarda yasayan bizler Vardaklilar henuz biat etmemis olmamiza ragmen yagma ve siddete maruz kalmamalidir Dorduncusu Ordunuz iki gunluk yuruyusu sirasinda topraklarimizdan gectiginde her turlu yem ve erzak nakit ve piyasa fiyatlari uzerinden alinmali bedelsiz veya talep seklinde alinmamalidir Ordunuz gectikten sonra Kabil e gidecegimize ve Emir e samimi kalplerimizle baglilik yeminimizi sunacagimiza soz veriyoruz Kerim Han Vardak Abdulvekil e mesaji Abdulvekil bu mesaji kabul etti ve o sirada 1 800 kisilik ve Qal ah yi Durrani de konuslanmis Model Taburu 400 kraliyet suvarisi 800 Kuhistani ve Bini Badam koyu yakinlarinda duran Kuhdamani piyade milisleri ile birlikte Seyhabad uzerine yurumesi icin gonderdi Karla kapli tepelerde yorucu bir yuruyusten sonra Abdulvekil in kuvvetleri Zarani yakinlarinda Daht i Tup corak arazisinin kenarinda bir askerin Kalakani nin askerlerinin yakinlarda oldugunu bir kusa ates acarak askerleri uyarmasi uzerine tepelerden gurleyen Vardak kabileleri tarafindan pusuya dusuruldu Abdulvekil in askerlerinin cogu pusuda olduruldu 400 suvariden sadece 20 si hayatta kaldi Meydan Calriz ve Sanglah halki Kalakani ye baglilik teklif etmeyi reddetti ve Wardak ile ittifak kurup Maydan da Kalakani nin ordularini kusattilar Sonra onlari Kalah i Durrani de yendiler Kabil in 22 5 kilometre batisinda Arghandah a ilerlemeden once burada bazi Kalakani kuvvetleri Kalah i Kazi Cardihi ve Kuhdaman a dogru geri cekilmeye karar verdiler 22 Mart ta 5 30 da Kalakani askerlerinin moralini yukseltmek icin bizzat Kabil den Arghandah a gitti ve askerleri Unay Gecidi nin batisindaki yolun kesistigi yerdeki kucuk bir koy olan Kutal i Seyh e ilerlemeye ikna etmeyi basardi Kutal i Seyh Muharebesi aksama kadar surdu ve Kalakani nin zaferiyle sonuclandi 23 Mart sabahi Kalakani 500 milis askerinin Necrab tan Kabil e geri getirilmesini emretti Cunku Tagabilere karsi savasmislardi ve Kalakani Necrab tan kacabileceginden endiseliydi 24 Mart ta Kalakani bazi Kuhdamanlilara Kuhistanlilara Dih i Nur Maydan ve Arghandah koylerinden insanlara o sirada Kalah i Durrani ve Pul i Meydan da bulunan ordunun arkasini korumalarini ve boylece yenilgiyi bekleyenleri Chardihi ve Kuhdaman a yurume sansindan mahrum edilmesini emretti Ayni gunun ilerleyen saatlerinde Kalakani nin Maresali Purdil Han o zamandan beri Savunma Bakani olarak adlandirilmisti Meydan i bombaladi ve bu da Meydan Arghandah ve Sanglah arasinda Kalakani ye karsi savasma kararliligini guclendirdi 25 Mart ta Purdil Han Meydan i ele gecirmeyi basardi ancak verilen buyuk kayiplar onun Vardak ve Gazne ye ilerlemesini engelledi ve ertesi gun Arghandah ve Kalah a geri cekildi Kalakani geri donen Emanullah a karsi Bu sirada Emanullah Afganistan a geri donmustu ve Durrani Hattak Gilzay ve Hazara savascilarindan olusan bir orduyla Kandehar dan yuruyordu Afganistan a girdikten dort gun sonra Emanullah Herat ta bir Sakkavist ayaklanmasi oldugunu ogrendi 27 Mart ta Habibullah Kalakani kardesi Hamidullah Kalakani ye 14 kusatma topuyla desteklenen bir Panjsiri kuvvetini Meydan a goturmesini emretti Kutal i Seyh te bu kuvvet 25 esir aldigi ve birkac kaleyi yok ettigi Meydan a dogru ilerlemeye devam etmesine izin veren buyuk bir zafer kazandi 28 Mart gecesi Sakkavist karsiti kabile uyeleri Hamidullah in kuvvetini pusuya dusurduler ve buyuk kayiplar verdirmeyi ve cok sayida sahra silah ile tufegi ele gecirmeyi basarirken Hamidullah i pozisyonundan cikaramadilar Ayin 30 unda Sakkavist karsiti kabileler savasi yenilediler ve bu sefer Hamidullah in kuvvetlerini Kalah i Abdulgani Han Bey Samandi olarak bilinen ve Seyhabad in 22 5 km batisindaki bir kalede kusatilmis birkac mufreze disinda Meydan dan neredeyse tamamen cikarmayi basardilar Hamidullah in maglup ordusunun buyuk bir kismi Arghandah ve Kalah i Kazi ye geri cekildi 31 Mart ta Kalakani Meydan a baska bir saldiri baslatti ve biraz ilerleme kaydetti 2 Nisan da Bihsuf tan bir kuvvet Unay Gecidi ni isgal etti ve Surkh i Parsa Turkman Bamyan Balkhab ve Seyh Ali Hazara milisleri ile Ghurband Vadisi yolu uzerinden Kuhistan ve Kuhdaman a ve ayni anda Meydan uzerindeki karayolu uzerinden Kabil e saldirmalari icin bir anlasmaya vardi 3 Nisan da Kalakani nin gucleri Gazne nin 3 km kuzeyindeki Sas Gav da catisti 7 Nisan da Vardak ta Siniz yakinlarindaki Gazne den cok uzak olmayan yol boyunca ilerlerken yenildiler 7 Nisan da Siniz de 9 Nisan da Gazne nin kuzeybatisindaki Seyhabad ve Caghatu da catistilar Kalakani nin 9 Nisan da Gazne yakinlarinda buyuk bir yenilgiye ugradigini ve guclerinin Kalah i Durrani ye kactigini bildiriyor ancak tarihci bunun yanlis olduguna inaniyor Ayin 12 sinde Kabil de Gazne nin Sakkavist karsiti gucler tarafindan kusatildigina dair soylentiler vardi Ocak ayinda Fransa dan ayrilan Muhammed Nadir Sah Mart ayi ortalarinda Kalakani ye karsi olan muhalefeti merkezilestirmek icin Celalabad a geldi 16 Nisan da Gazne nin Sakkawist karsiti guclere dustugu ve Kalakani nin guclerinin Mecid Gecidi yakinindaki Seyh Amir de yenildigi bildirildi Ayin 20 sinde Sakkavist karsiti guclerin Kabil in hemen batisindaki Pagman in kapisinda olduguna ve Bihsud dan gelen Hazara guclerinin Unay gecidini gecip Gurband a dogru yola ciktiklarina baska bir gucun de Kalakani nin Hazarahcat a gecmesini engellemek icin oradaki mevzileri isgal ettigine dair haberler vardi Gazne ye gonderilen kuvvetler Siniz i Vardak a cekildi 21 Nisan da Kalakani ye sadik askerler Gazne yi takviye etmek icin Kabil den ayrildi Bu sirada Kalakani isyanci kabilelerin kaleyi gecmesini onlemek icin Kalah i Durrani kalesini guclendirmeye karar verdi 24 Nisan da Kalakani nin gucleri Gazne nin 21 km kuzeybatisindaki Sas Gav da catisiyorlardi 26 Nisan da Gazne yi kusatirken Emanullah aciklanamaz bir sekilde Kandehar a geri cekilme emrini vermisti 28 Nisan da Kalakani nin ordusunun Gazne yi ele gecirdigi bildirildi 30 Nisan da Sakkawist karsiti gucler yeniden Gazne ye girerek savasi yeniledi Ayni gun Sakkavist karsiti buyuk bir saldiri Kalakani nin guclerini Seykhabad Takiya ve Sas Gav daki mevzilerinden cikarmayi basardi ve bazilarini Dast i Tup a dogru geri cekilmeye zorladi 1 Mayis ta Sakkavist karsiti gucler saldirilarina devam ederek Dast i Tup ve Seykhabad da catisti ve 2 Mayis ta Seykhabad Dast i Tup ve Kalah i Durrani de catismalar yasandi 7 Mayis ta birlikler Kabil den Mahtab ve Arghandah a savunma hazirlamak icin gonderildi 8 Mayis ta Dast i Tup ve Bini Badam da catismalar devam ederken Purdil Han komutasindaki Sakkavist gucleri Carikar a dogru yola cikti Kalakani nin generallerinden Muhammed Unar Han 14 Mayis ta oldu Ertesi gun Kalakani Kuh i Asmay ve Seyr Darvazah a birlikler gonderdi 19 Mayis ta Emanullah in Kandahar in 128 75 km kuzeyindeki Kalat ta kusatildigi soylendi 23 Mayis ta Emanullah Han Afganistan dan Britanya Hindistani na kacti ve kardesi Inayetullah Han i Sakkavist karsiti direnisten sorumlu birakti O zamana kadar Kalakani tum Gazne bolgesinin kontrolunu elinde tutuyordu ve Gazne nin guneyindeki yol acikti 1 Haziran a kadar o sirada Karabag da bulunan Sakkawist karsiti gucler Kandehar a geri cekilmeye karar verirken Kalakani nin ordulari Kalat i alabildi ve 3 Haziran veya 31 Mayis ta gerektigi gibi dusen Kandahar sehrini kusatti Kalakani Nadir e karsi 8 Mart ta Nadir Han Kurram Vadisi ndeki Matun un hemen dogusundan Afganistan a gecti 16 Mart ta Kalakani iki yone asker gonderdi Kalah i Mahtab Bagh Kalah i Durrani Kalah i Kazi ve Arghandah uzerinden Meydan a ve Carasya ile Musay uzerinden Lovgar a Kalakani tarafindan ne de 129 asker gonderildi bunlar Vahcan Gorge de Kulangar daki Kusi ile Sikar Kalah arasinda yenildi ve Kabil in guneyindeki Riskhur a cekildiler 23 Mart ta Kabil in kuzeyindeki Necrap ta siddetli catismalar yasandi Ertesi gun Carasya dan Kulangar a yuruyen Kalakani nin 500 askeri pusuya dusuruldu bircogu oldu veya yaralandi 31 Mart a kadar Meydan cephesinde Kalakani icin bazi geri donusler yasandi 23 Mart ta 6000 Mangal kabilesi uyesi Host ta Nadir Han a katildi Nadir Han dort gun sonra 5 Nisan da ulastigi Urgun a hareket etti Birkac gun sonra Balada yi aldi ve ayin 15 inde Gardez i ele gecirdi Ayin 23 unde Nadir Altamur veya Tirah gecidinin guney girisindeki Safid Kalah ta ikamet ediyordu Ayin 24 unde Kalakani tarafindan gonderilen bir kuvvetle karsi karsiya kaldigi Carkh a gecisten devam etti Carkh taki Dabar koyunu ele gecirmedeki ilk basaridan sonra ayin 27 sinde sonunda Gardiz in dogusundaki Sicinak a cekilmek zorunda kaldi Ayin 22 sinde Kalakani birlikleri ayni gun icinde Dubandi yi ve Kusi koyunu ele geciren Nadir e karsi savunmak icin Lovgar a asker gonderdi Ayin 23 unde Kabil e Kalakani nin ordularinin yenildikleri ve Meydan Gazne yolu uzerindeki Kalah i Durrani ye cekilmek zorunda kaldiklari soylentileri vardi Ayin 23 unde Nadir Vahcan Gorge ye ulasti Ayin 24 unde Kabil de Nadir in guclerinin Kabil in 35 4 kilometre guneyindeki Aghujan koyune girdigine dair soylentiler vardi Ayin 25 inde Nadir Lovgar Vadisi ndeki Hisarak a ulasti ve ayni gun Tirah Gecidi ndeki bir savasta yenilgiye ugradigi soylendi 1 Mayis ta Guney Vilayeti nde uc gundur devam eden bir savas sirasinda Kalakani nin gucleri Lovgar da Husi ye bir baskin duzenledi ve sakinlerini yagmaladi 3 Mayis ta Nadir Surkhab da bir kale kurmustu ve Kalakani nin Guney Vilayeti ne ilerlemesini onlemek icin Kalakani nin birliklerini taciz ediyordu 6 Mayis ta Kalakani Carikar a yeni birlikler gonderdi Ayin 11 inde Nadir in Lovgar daki Carkh a geldigine dair soylentiler vardi Robert D McChesney bunun yanlis olduguna inaniyor ve bunun sadece bir temenni oldugunu soyluyor 8 Mayis ta Hasim Nadir Han in kardesi Dogu Vilayeti nin kabilelerini Kalakani ye karsi birlesmeye ikna etti Ayni gun Nadir in gucleri Gandamak taki Pul i Hasim Hayl bolgesine ulasti ve Tagab da yolun asagisindan ilerlemeyi planladi 11 Mayis ta Nadir yanlisi kabileler Kabil e dogru ilerlediler ancak Surkrud da Sakkavist Sinvari tarafindan durduruldular 12 Mayis ta Nadir in Bidak ta Kalakani yi bozguna ugrattigi soylentileri vardi 15 Mayis ta Nadir Tirah Gecidi ni gecti ve Lovgar Vadisi ne bir saldiri baslatti bu saldiri Nadir in Kulangar Kutti Hayl ve Muhammed Aghah a kadar yerel Sakkavist guclerini takip ettigi ve Gurband Vadisi nin kontrolu icin savastigi 16 Mayis a kadar devam etti Yine ayin 16 sinda Nadir Hisarak uzerinden yol uzerinden Hak i Cebbar a ulasti 23 unde baris muzakereleri devam ederken Kalakani Lovgar a 300 kisilik bir kuvvet gonderdi 26 Haziran da Kalakani nin gucleri Gardiz i geri aldi 14 Temmuz da Nadir Han in kuvvetleri Lovgar Vadisi ne girdi Padvab i Rughani de bir zafer kazandi oradan Surkhab a ilerlediler Burada Kalakani nin Kariz i Dervis teki guclerinden birini kusattilar ve Kalakani nin kuvvetleri ertesi gun teslim oldu 18 Temmuz da Kalakani nin kuvvetleri Hurd Kabil yakinlarinda Kugyani ile bir savasa girdi Kalakani muharebede ustunluk saglamak icin Kabil deki tum otomobillere ve at arabalarina el koydu boylece takviyeler daha hizli gelebildi Bu plan ise yaradi ve 19 Temmuz da durum istikrara kavustu 18 Agustos ta Nadir karargahini Jaji kabilesi ile Ali Hayl a tasidi ve ona sarsilmaz sadakatlerini garanti etti Tagab Cephesi 17 Mart tan bir sure once dan Sakkavist karsiti kabileler Sarubi ve Gugamandan a surpriz bir saldiri baslatti ve Robert D McChesney nin Tagab Cephesi olarak adlandirdigi cepheyi acti Bu saldiri yerel garnizonlari sasirtti ve Tagablilarin iki top silah ve diger askeri malzemeleri ele gecirmesine sebep oldu Bu basarinin ardindan Tagablilar Kuzeydeki Kuhistan daki Cemal Afgha ya dogru bir saldiri planladilar Saldiri 18 Mart ta basariyla sonuclandi 23 Mart ta Durnama Sucnan ve Bulaghin halki Tagablilara saldirdi onlari yendi ve Tagab Cephesini istikrara kavusturan pozisyonlarini isgal etti 1 Nisan da Tagab dan mahkumlar geldi 2 Agustos ta yerel bir ayaklanmanin ardindan Tagab Cephesi yeniden acildi 12 Agustos ta gunlerce suren catismalardan sonra Kalakani nin gucleri buyuk bir karsi saldiri baslatti ve Tagablilari ertesi gun teslim olmaya zorladi Bu Tagab Cephesi ni sona erdirdi Gurband Cephesi 2 Nisan da Kabil de Sakkavist karsiti Hazaralarin Belh te mevzileri isgal ettigi digerlerinin ise Akcah Andkhuy Meymeneh ve Mezar i Serif e yuruyebildigine dair soylentiler vardi 7 Nisan da Sakkavist karsiti gucler Gurband daki Siyahgird e ulasti Ayin 17 sinde Seyyid Huseyin Carikar a dogru yola cikti Sakkavist karsiti gucler Gurband Vadisi nde Kuhistan ve Kuhdaman a giden yolu kapatti ve 18 Nisan da Gurband a ulastiklarini bildirdiler Ayin 19 unda Gulam Rasul Han in Hazaralara karsi duzenledigi bir karsi saldiri bunun yerine yerel Sakkavist partizanlarin saldirisina ugradigi bildirilen Carikar a odaklanmak isteyen Kalakani tarafindan iptal edildi Ayin 20 sinde Seyyid Huseyin Carikar a gitti ve burada Ata Muhammed i pusuya dusurerek oldurdu Seyyid Huseyin Ata Muhammed in nisanlisini yillar once kendisine es olarak almisti ve Ata Muhammed bunun uzerine kendisini oldurmeye yemin etmisti 26 Nisan da Kabil de Hazara birliklerinin batisindaki Katan dagina ulastigi ve oradan Sakar Darra Farza Gaza Saray Hacah ve Carikar in Hudamani koylerini ele gecirdigi haberi yayildi 27 Nisan da Sakkavist karsiti Hazaralarin Farza Sakar Darra ve Istalif e Kuhdaman daki kasabalar saldirdigi bildirildi Ayni gun Hazaralarin ilerlemesine yanit olarak Kalakani Hamidullah i Hazaralari geri cekilmeye zorlatan bir karsi saldiriya gonderdi Ancak Kalakani icin durum vahim kaldi ve 3 Mayis ta Gurband cephesini guclendirmek icin diger cephelerden asker ve muhimmatini geri cekti 4 Mayis ta Emanullah in Vardak tan cekildigi gun Kabil de Kalakani nin generallerinden Seyyid Huseyin in Gurband da bir ilerleme kaydettigi ve ertesi gun Kunduz dan gecen yol uzerinden Mazar i Serif e yurudugu soylentileri vardi Mezar i Serif e yapilan bu yuruyusten once sehir Kuhistani ve Kuhdamani guclerinin Kalakani nin Kabil i ele gecirmesinin ardindan ocak ayinda baslayan ve 30 Nisan da Sakkavist karsiti gucler tarafindan sona eren bir isyanin yeriydi Bu noktadan sonra kaynaklar ayni fikirde degiller Fayiz Muhammed Mezar i Serif isyancilarinin Herat a cekildiklerini ve 15 Mayis tan bir sure once burayi ele gecirdiklerini kaydeder Ademec ise Sakkavist guclerinin Haziran ayinda Mezar i Serif i ele gecirmesinden bir sure sonra Emanullah in Afganistan i Britanya Hindistani na dogru terk etmesinin ve ardindan kontrolunu yavas yavas Maymanah a ve ardindan Herat a genisletmesinden sonra Herat in ele gecirildigini soyler 10 Mayis ta Kabil de Gulam Celani Han in Katagan daki Andarab ve Hanabad i isgal ettigi ve Katagan Badakhshan Vilayeti valisi Mir Baba Sahib Carikari nin olduruldugu haberi yayildi 9 veya 10 Mayis ta Seyyid Huseyin 12 000 kisilik guclu ordusunun sigirlarinin yok edilmesinin intikamini almak isteyen yerel bir Hazara milisleri tarafindan bozguna ugratildigi ve Seyyid in Mezar i Serif i alma umutlarini sona erdirdigi Sibar Gecidi Muharebesi nde ciddi bir gerileme yasadi 12 Mayis ta Seyyid kendisini Kuhistan da kusatilmis olarak buldu ve bildirildigine gore yaraliydi Ayni gun Kalakani nin generallerinden biri olan Abdulvekil Han Badaksan da Fayzabad i ele gecirirken bazi birimleri Farcaghan a Tagab ve Necrab yakinlarindaki Alisang Vadisi nin basinda ulasti Ayrica 12 Mayis ta Sakkavist karsiti gucler Tagab uzerine yurudukten sonra Pul i Matak yakinlarindaki bir savasta zafer kazandi 13 Mayis ta Kalakani nin ordusundan 900 adam kisa bir savastan sonra Gurband da yakalandi 14 Mayis ta 2000 Sakkavist askeri daha yenildi ve silahlarina malzemelerine ve muhimmatlarina el konuldu Ayin 15 inde Seyyid Huseyin Sakkavist karsiti guclere karsi baska bir saldiri baslatti ancak 15 Mayis ta Pencsir Vadisi ni aldiktan sonra 16 Mayis ta Hawak Gecidi nde durduruldu Ayin 19 unda Kabil de Seyyid Huseyin in oldugu ve Sakkavist karsiti guclerin Carikar a yurudugune dair soylentiler vardi ki Robert D McChesney bunu ya cok abartili ya da tamamen yanlis bulmaktadir 26 Mayis ta Seyyid Huseyin Kabil e sag ve iyi dondu olumuyle ilgili soylentileri dagitti ve haziran ayinin basinda Gurband Vadisi ile Salang ve Kavak Gecitleri nden gecen yollar Kalakani nin elindeydi 29 Mayis ta Gurband cephesini guclendirmek icin kuzeye 2300 adam gonderildi 31 Mayis ta Mezar i Serif yolunda Bamyan a kadar ilerleyen Kalakani nin ordusu bozguna ugradi ve Cebel el Siraj a cekilmek zorunda kaldi 11 Nisan da Nadir Lovgar Vadisi ndeki Kusi ye geldi 20 Nisan da Ata Muhammed in Mezar i Serif te Kalakani ye karsi isyan cikaran kardesi Abdullah Han Tukhi nin oglu Kabil de asildi 7 Mayis ta 12 000 Sakkavist karsiti gucler Unay Gecidi ve Safidhak Gecidi ni isgal ederken digerleri Pegman ve Sakar Darrah in alt yamaclarina yerlestirildi O anda cesitli Sakkavist karsiti kabileler Kabil e koordineli bir saldiri planlamisti Ancak etnik farkliliklar ve zayif iletisim saldirinin asla gerceklesmemesine neden oldu 2 Haziran da Kalakani Sar i Casmah a asker gonderdi ve burada silahsiz olduklari surece biat edenlere ates etmemeleri emredildi 23 Mayis ta Emanullah son kez Afganistan dan ayrildi ve bir daha geri donmedi Ayni gun Kalakani Hazarahcat i fethetmek icin 6500 adam gonderdi 19 Haziran dan bir sure once Kalakani nin kuvvetleri Bamyan da bir zafer kazandi 23 Haziran itibariyla Sakkavist karsiti gucler Unay Gecidi ni isgal etmeye devam etti 27 Haziran itibariyla Sakkavist karsiti gucler Unay Gecidi nden Sar i Casmah a dogru 3 2 km ilerlemislerdi 28 Haziran da Kalakani nin gucleri Kalah i Karim de Hazara milislerine karsi bir saldiri savasi verdi Koyu ele gecirdikten ve yaktiktan sonra Hazaralar tarafindan pusuya dusurulduler ve daha sonra topcu atesi ile surulduler ve daglara cekilmek zorunda kaldilar Bu zaferden sonra Kalakani nin kuvvetleri Unay Gecidi nin kontrolunu ele gecirdi 29 Haziran da Kalakani nin kuvvetleri Kalah i Yurt a dogru ilerledi 30 Haziran da Kalakani nin kuvvetleri Cavkul a kadar ulastiktan sonra Kalah i Yurt a dogru ilerledi 1 Temmuz da Kalakani nin gucleri Takana Calriz ve Kuhnah Humar daki evleri yagmaladilar 2 Temmuz da Kalakani nin kuvvetleri Cavkul da bir yenilgiye ugradi ve Sar i Casmah a ve ardindan Bazar i Sar i Cavk Bagban Kucan ve Candavul uzerinden Candavul a cekilmek zorunda kaldilar 3 Temmuz da Hamidullah taarruzunu yeniledi ancak Hazara milisleri tarafindan kusatildiktan sonra geri puskurtuldu ve ardindan geri cekilmesi icin Sar i Casmah a kadar takip edildi 8 Temmuz itibariyla Hazaralar Kalakani nin gucleriyle savasmaya devam ettiler ve 5000 kisilik bir alaya saldirarak onlari Calriz e cekilmeye zorladilar Ancak Hazaralar bu zaferin ardindan Kabil e bir saldiri ile gelmediler Robert D McChesney Afganistan daki siyasetin asiri derecede yerel olma egiliminde olduguna ve Hazaralar kendi bolgelerinin kontrolunu ele gecirdikten sonra daha fazla bolge icin savasmakla cok az ilgilendiklerine dikkat cekmektedir 10 Temmuz da Omer Han Kalakani ye Hazaralara boyun egdirecegine ya da onlari ezecegine dair soz verdi Purdil Han Gazne yi aldi ve Kandehar i ele gecirdi Tumgeneral Muhammed Siddik ve Abdulkayyim Ibrahim Hayl Peghmani Guney Vilayeti ne dogru ilerledi ve Muhammed Omer General Sur i Satranc muhalefeti sayisiz muharebede yendi Burada yasitlarima zemin kaybetmek istemiyorum Hazaralarin isini kisa surede bitirmeli ve onlarin teslimiyetlerini cikarabilmeliyim seklinde dediklerini alintiladi Omer Han Calriz e dogru yola cikti ve yakin zamanda Hazaralarla catismaya giren askerlerle baglanti kurdu Sar i Casmah ta bir zafer kazandi ve Takana ya kadar operasyonlar yuruttu Ancak basari kisa surede durdu ve bacagindan yaralandiktan sonra Omer geri cekilmek zorunda kaldi ve Hazaralari tum kayip topraklari yeniden isgal etmeye terk etti 17 Temmuz da Hazara milisleri Unay Gecidi ve Kalah i Safid de Sakkavist guclere saldirdi onlari bozguna ugratti ve Takana ile Calriz e kadar takip etti 25 29 Temmuz tarihleri arasinda Calriz de catismalar yasandi ancak 30 Temmuz da Hazaralar Nadir Han in dogu bolgesinde gerilemeler yasadigini ve bu durumun Nadir in Kabil e yonelik cok yonlu bir saldirida Hazaralarin saldiriya katilma umutlarini sona erdirdigini duyduktan sonra Calriz den Hazaracat a geri cekildiler 1 Agustos ta Hazaralar Kalah i Mecid e Siyah Baghal yakinlarinda ve Unay Gecidi ndeki bir kale olan Kalah i Safid e saldirarak Kalakani nin guclerini bir kez daha Calriz e kadar kovalayarak baska bir taarruza basladilar 3 Agustos ta Kalakani nin kuvvetlerinin bir kez daha Calriz de yenildigi bildirildi 15 Agustos ta Hazara milisleri 31 Temmuz da Kalakani ye biat eden Darrah i Suf Kuh i Sadyan ve Marmal da mevzilerini isgal eden ve Dih Dadi antik Balkh bolgesi ile Mezar i Serif arasinda bir garnizon koyu kalesini kusatan Turkmen kabilelerine karsi bir saldiri baslatti Sakkavistlerin cokusu ve ic savasin sonu Agustos Ekim 1929 Afganistan da populer olarak Bacha i Sakkao olarak bilinen Tacik eskiya Habibullah Kalakani Kasim 1929 da idam edilmeden once tutsak olarak gosterildi 18 Agustos ta Bamyan Guri ve Baglan da Kalakani nin gucunun Turkistan a giden yolunu kapatan ve onlari Gurband a cekilmeye zorlayan bir Sakkavist karsiti ayaklanma gerceklesti 21 Agustos ta Seyh Ali Seyyidi Kalakani ye karsi bir saldiri baslatti ve Kanabad Andarab ve Gurband a kadar ilerledi 26 Agustos ta Kabil de Hazara yerlesimcilerinin Mezar i Serif e basarili bir sekilde saldirdigina dair soylentiler vardi Eylul ayi baslarinda Sakkavistler Celalabad i alarak son zaferlerini kazandilar 23 Eylul de Kandehar da Nadir Han yanlisi bir ayaklanma Kalakani nin guclerini sehirden cikarmayi basardi 29 Eylul de Sah Veli komutasindaki Nadir Han yanlisi bir guc ni gecti ve Husi yi isgal etti 30 Eylul de Lovgar Vadisi yolundaki gecit olan Tangi Vagcan a 1000 kisilik bir kuvvet gonderdi 3 Ekim de yogun bir savastan sonra Sakkavist karsiti gucler Muhammed Aghah kasabasini ele gecirerek Kabil in carpici bir mesafesine yerlestiler Kalakani nin kendisi de bu savasa katilarak askerinin moralini yukseltmeye calisti ama ise yaramadi Sakkavist karsiti gucler 5 Ekim de Carasya Cihil Tan ve Cihil Sutun u ele gecirerek yavas yavas Kabil e dogru ilerlemeye devam ettiler 7 Ekim e kadar Kalakani nin kuvvetleri Kabil disindaki hemen hemen tum bolgelerden geri cekildi ve son direnisine hazirlandi 9 Ekim de Kabil de onlarca saat suren sokak catismalarinin ardindan Arg kusatma altina alindi 13 Ekim de birkac gun suren bombardimandan sonra Nadir in gucleri Arg a girdi ve kisa ama siddetli bir savastan sonra Arg i ele gecirerek ic savasi sona erdirdi Bu haberi duyduktan sonra Kalakani nin Cebel es Sirac da kusatilan ordusunun kucuk bir birligi ayni gun teslim olmaya karar verdi Sonrasi15 Ekim de Muhammed Nadir Sah Kalakani nin yenilgisini duyduktan sonra Kabil e geldi Kalakani yi affetmeyi dusundu ancak sadik kabilelerin baskisi onu 1 Kasim 1929 da Kalakani yi idam etmeye yoneltti Kalakani kardesi ve diger 9 kisi Arg in bati duvarina karsi siraya dizildiler ve kursuna dizilerek idam edildiler Nadir in saltanati sirasinda Sakkavistler baska bir ayaklanma girisiminde daha bulundular bir hafta icinde bastirildi Sakkavist faaliyetleri 1930 a kadar Kuhdaman da ve 1931 e kadar Herat ta devam etti Nadir ic savasi kazandiktan sonra Afgan tahtinin kontrolunu Emanullah a birakmadi ve bu da birkac isyana yol acti Bunlardan ve 1930 da meydana geldi 1938 de gerceklesti 1940 larda Muhammed Zahir Sah isyaniyla karsi karsiya kaldi ve Zadran Isyani nin lideri Emanullah i yeniden tahta oturtmaya calisti Ikinci Dunya Savasi sirasinda Bati basini Emanullah Han in Berlin de Nazi Almanyasi icin bir ajan olarak calistigini bildirdi Mihver Devletlerinin yardimiyla tahtini geri alma planlari yaptigina inanilmaktadir Resort to war a data guide to inter state extra state intra state and non state wars 1816 2007 a gore her iki taraf da ic savas sirasinda 7500 muharebe olumu yasadi Insan hakki ihlalleriSakkavistler tarafindan Afganistan Ic Savasi sirasinda Sakkavist birlikleri tarafindan tecavuz ve yagma olaylari yasandi Buna ornek bir olay 28 Haziran 1929 da Sakkavistlerin Kalah i Kerim deki Hazara yerlesimine saldirarak tasinabilir her seyi yagmalayip ciftlik hayvanlarini kovduklarinda meydana geldi 23 Temmuz 1929 da meydana gelen bir baska olay cagdas Afgan tarihci tarafindan soyle anlatilmistir Bugun Takana da bir evi ve bir arsasi olan Sii seyyid Ebu l Kasim un taze ayran biraz yag ve oglen kesip etini kavurdugu bir koyundan yapilmis somun ekmekler hazirladi Ac ve susuz kalan Habibullah a ve eskiyalarina ikram etmek icin yiyecekle yola cikti Seyyid hirsizlarin liderine yaklastiginda ona kim oldugu ve nereden geldigi soruldu Tum Siilere yonelik vahsi fanatik bir nefretle kor olmus Calrizli bir Sunni Tacik adamin bir Sii seyyid oldugunu ve bir gece once Sah Nur un oglu Hazara ya kalesinde siginma vermis bir partizan oldugunu soyledi Bunu duyunca Habibullah ofkelendi Getirdigi ekmek et yag ve ayran icin ona tesekkur etmesi gerektigi halde dusunmeden tabancasiyla seyyide yedi el ates etti Habibullah daha sonra evinin yakilmasini ve esyalarina el konulmasini emretti Iki karisini ve nisanli kizini Kuhdamanilere teslim etti Zorbanin kucuk kardesi Hamidullah kaleyi yakmaya seyyidin esyalarini aramaya ve eslerini ve cocuklarini ele gecirmeye katilmak icin savas alanindan kosarak geldi Sekiz aylik oglunu annesinden kopararak bebegi ayaklarindan yakalayip tum gucuyle yere firlatarak bebegi oldurdu Calriz ve Takanah in Tacikleri seyyidin evinden her seyi alip goturduler Seyyidin mal varligi oldukca iyi durumda oldugu icin her Tacik onemli miktarda para kazandi Fayiz MuhammedSakkavist karsitlari tarafindan Ekim 1929 da Sakkavist karsitlari tarafindan ele gecirilmesinin ardindan Kabil Nadir in gucleri tarafindan yagmalandi Bazi kaynaklar bu yagmanin Nadir tarafindan yetkilendirildigini belirtir ancak buna tarihci tarafindan itiraz edilmistir Tum kanitlara bakilirsa boyle bir iddia icin hicbir gerekce yoktur ve bu kanitlar o sirada Kabil deki tek yabanci muhabir olan in ifadesini de icerir Gorunuse gore yagma Nadir in sehre girmesinden onceki bes gun icinde gerceklesti ve resmen goz yumulmadi Gercekten de Nadir kabile mensuplarina yabancilarin can ve malina saygi gostermelerini aksi halde idam edileceklerini belirten bir manifesto yayinlamisti Onun emirleri basitce gormezden gelindi Vartan GregorianKonuyla ilgili yayinlarMy Life From Brigand to King Octagon Press April 1990 ISBN 9780863040474 17 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Habibullah Kalakani nin otobiyografisi Ayrica bakinizNotlar Encyclopaedia Iranica ya gore Kandahar 31 Mayis ta dustu e gore ise 3 Haziran da dustu Kaynakca Ritter William S 1990 Revolt in the Mountains Fuzail Maksum and the Occupation of Garm Spring 1929 Journal of Contemporary History 25 4 ss 547 580 doi 10 1177 002200949002500408 ISSN 0022 0094 JSTOR 260761 Ali Mohammed 1933 Progressive Afghanistan Punjab Educational Electric Press ss 19 a b Muḥammad Fayz Hazarah Fayz Muḥammad Katib 1999 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers s 128 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b c d e f g Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 70 71 72 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Muḥammad Fayz Hazarah Fayz Muḥammad Katib 1999 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers s 174 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b c d e f g h i j Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 35 36 37 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b c d Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 42 43 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Muḥammad Fayz Hazarah Fayz Muḥammad Katib 1999 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers s 163 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Muḥammad Fayz McChesney R D 1999 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers s 54 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 uca edu Ingilizce 1 Kasim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Agustos 2019 www russiamatters org 1 Mart 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2019 In 1929 Stalin sent 1 000 Red Army soldiers into Afghanistan disguised as Afghan soldiers to operate jointly with some of Khan s loyalists according to Lyakhovsky s book and a 1999 article in Rodina by Pavel Aptekar The joint Soviet Afghan unit took Mazar i Sharif in April 1929 but Stalin then had to recall his troops after learning that Khan had fled to India a b c Resort to war a data guide to inter state extra state intra state and non state wars 1816 2007 Ingilizce CQ Press 1 Temmuz 2010 s 402 ISBN 9780872894341 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 265 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 142 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 203 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Afghanistan and the Search for Unity 25 Subat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde published in Asian Affairs Volume 38 Issue 2 2007 pp 145 157 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 293 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b c www iranicaonline org 29 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Temmuz 2019 Ritter William S 1990 Revolt in the Mountains Fuzail Maksum and the Occupation of Garm Spring 1929 Journal of Contemporary History 25 547 DOI 10 1177 002200949002500408 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 211 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 99 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Progressive Afghanistan Punjab Educational Electric Press 1933 ss 15 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 15 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Afghanistan Political Frailty and External Interference Ingilizce Routledge 18 Nisan 2006 s 34 ISBN 9781135990176 a b c d Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 38 39 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 39 40 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 44 45 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 57 58 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 137 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 50 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 52 53 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 www worldstatesmen org 6 Agustos 2002 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Ocak 2019 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 64 65 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 65 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 66 67 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b c Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 67 68 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 a b Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 69 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Progressive Afghanistan Punjab Educational Electric Press 1933 ss 65 66 Muḥammad Fayz McChesney R D 1999 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers ss 82 83 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 91 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 102 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 155 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 103 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 112 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 226 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 113 114 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 164 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 121 122 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 287 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 125 ISBN 9781558761551 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 131 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 166 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers 1999 s 80 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 195 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 201 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 218 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 252 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 s 274 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Kabul Under Siege Fayz Muhammad s Account of the 1929 Uprising Markus Wiener Publishers 1999 ss 275 276 ISBN 9781558761551 24 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Progressive Afghanistan Punjab Educational Electric Press 1933 ss 179 180 www iranicaonline org 29 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Nisan 2019 The following year his enthronement was legitimated by a Lōya jerga 9 20 September 1930 whilst the final strongholds of Saqawi resistance were repressed in Kohdaman in 1930 Eṣlaḥ I 67 70 1930 and in Herat in 1931 THE CONTRIBUTION OF INDIAN MUSLIMS IN DEVELOPING PRINT MEDIA AND SPREADING ENLIGHTENMENT IN AFGHANISTAN 1870 1930 PDF Central Asia Journal Kis 2014 s 130 1 Mayis 2020 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 2 Mayis 2022 EX KING AMANULLAH NOW WORKS FOR HITLER Argus Melbourne Vic 1848 1957 24 Mayis 1941 s 4 9 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2019 Times 29 Nisan 1979 Afghan King In Rome Exile Tightens Belt The New York Times Ingilizce ISSN 0362 4331 8 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2019 Muḥammad Fayz McChesney R D 1999 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers ss 246 247 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Muḥammad Fayz McChesney R D 1999 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers s 142 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Muḥammad Fayz McChesney R D 1999 Kabul under siege Fayz Muhammad s account of the 1929 Uprising Ingilizce Markus Wiener Publishers s 203 ISBN 9781558761544 4 Nisan 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Ekim 2021 Gregorian Vartan 9 Ocak 2013 The Emergence of Modern Afghanistan Politics of Reform and Modernization Ingilizce Stanford University Press ss 285 286 ISBN 9780804783002