Sayisi Deneleri (Denesulinece Sayisi Dene «People of the East», İngilizce: Sayisi Dene, Duck Lake Dene, Churchill Band of Caribou-eater Chipewyan, Barren Ground Caribou Dene), Kanada'da çoğu Manitoba eyaletinde, birazı da Nunavut topraklarında, kuzey ormanları da denen tayganın kuzeyindeki ağaç sınırının altına kadarki geçiş bölgesi ile sınırın üstündeki tundra olmak üzere iki farklı biyomda yaşayan, Deneler etno-kültür grubundan Denesulinelerin Rengeyiği-yiyenler (Caribou-Eater Dene, Caribou-Eater Chipewyan, Caribou Eater Chipewyan, Caribou-eaters, Ethen-eldeli Dene) grubunun Doğu Rengeyiği Denesulineleri (Eastern Caribou Eaters) alt grubundan en doğuda yaşayan, avcı ve toplayıcı, yarı göçebe, anasoylu, anayerli, animist ya da şamanist Subarktik yerlisi Kızılderili halkı. Ana besinlerini ve geçimlerini rengeyiği (etthén) üzerine kurmuşlardır ve rengeyiklerinin Kanada'daki dört sürüsünden biri olan Qamanirjuaq sürüsünü avlarlar. Avlanma stratejisi olarak local bandlar bilateral geniş aile biçiminde regional band oluşturur. 1942 yılında 670.000 iken 1955'te 277.000 olan rengeyiği sayısının 13 yılda üçte iki azalmasının ana sebebini bölgedeki yerli halkta gören Manitoba hükûmeti tarafından 1956 yılında zorla tehcir ettirilen ve üçte birine tekabül eden 100 kişilik yetişkin bir nesli tehcir sırasında ölen Sayisi Dene kabilesinin 1956 yılında toplam nüfusu geleneksel bilgili 250-300 iken günümüzdeki nüfusu geleneksel bilgiden yoksun ancak 360 kişidir. Diğer Kanada Kızılderilileri gibi Sayisi Deneleri de yasal olarak Kızılderili rezervi adı verilen kamp benzeri toplama yerleşimlerde yaşamak zorundadırlar.
![]() ![]() Kuzey Amerika'daki rengeyiği (etthén) dağılımı: 4. | |
Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
---|---|
Diller | |
Din | |
Günümüzde Manitoba'daki Rengeyiği Denesulinelerinin iki kolundan biridir (diğer grup bunların batısında Lac Brochet'teki Northlands Band'ı olan Hoteladi). 'e bağlı Sayisi Dene First Nation adı altında idari olarak yapılanan Sayisi Deneleri yakınlarında ancak 2 km² alan kaplayan Churchill #1 rezervinde yaşarlar. Günümüzde Manitoba'nın kuzeyi dışında ayrıca, ve olarak Kuzeybatı Toprakları'na aitken 1999 yılında kurulan Nunavut topraklarına dahil edilen 'nin güneyinde de az sayıda bulunurlar.
Tayga-tundra ekotonu sınırında yaşayan ve özgün bir kültür geliştiren Rengeyiği Denesulineleri ile Avrupalılar arasındaki ilk temas 18. yüzyılda olmuştur. Avrupalılarla temastan sonra bağışıklık sistemlerine yabancı Avrupa kökenli çiçek hastalığı, suçiçeği, kızıl hastalığı ve benzeri diğer salgın hastalıklardan zaman zaman kırılsalar da Rengeyiği Denesulinelerinin avcılık becerileri ve buna bağlı gelişen sosyal yapılanması Batılılarla temastan fazla etkilenmemiş ve son zamanlara kadar değişmeden kalmıştır. Fakat, tamamen yanlış sebeplerle, yönlendirme ve politik kaygıyla alelacele 1956'da ata topraklarından zorunlu tehcire tabi tutularak alışkın olmadıkları kent ortamına ezeli düşmanları olan Krilerin de bulunduğu göz ardı edilerek yerleştirilmişler ve zorunlu göç sırasında nüfuslarının üçte birini kaybetmişlerdir. Tehcir bu küçük grubun Avrupalılarla temastan önceki geleneksel ekolojik bilgi dahil bütün kültürel birikimini neredeyse yok etmiştir ve federal hükûmet tarafından işlenen en ağır hatalardan (one of the most grievous errors) biridir.Soykırım (genocide) ya da kültürel soykırım (ethnocide or cultural genocide) olarak da nitelendirilen bu tehcir ve tehcir sonrası halkın yaşadığı acılar Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yabancı Diller Bölümü'nde İngilizce öğretim üyesi olarak çalışan Üstün Bilgen-Reinart ile kendisi de Fort Churchill Sayisi Dene Band'ının eski kadın reisi olan ve tehcirden bir sene önce 1955 yılında doğan 'un birlikte kaleme aldıkları Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene adlı kitabına da konu olmuştur. Bu kitap, Kanada hükûmetinin denen Kızılderili Yasasının ırkçı asimilasyon (racist assimilation) politikalarını da gözler önüne sermektedir. Kanada'nın hükûmet politikası olarak uyguladığı asimilasyon yüzünden neredeyse silinmişlerdir.
Eski Sayisi Dene reisi Ila Bussidor, halkının maruz kaldığı tehcirin soykırım etkisi yaptığını söyler:
“ | For my people, the impact of the relocation had the same effect as genocide. | ” |
—Ila Bussidor, Chief of the Sayisi Dene, |
Tarih
Rengeyiği İnuitleri kültür grubundan olan Kivalliq İnuitlerinin güneyindeki Atabask topraklarının en doğusunda bulunan Sayisi Deneleri etnik olarak batılarındaki Northlands ile onların güneyinde yer alan Barren Lands bandlarıyla akrabadır. Günümüzde her üç Denesuline grubu da (, , Sayisi Dene First Nation) 'e üyedir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkaEwwdGhlbUZ1WDBaaGJHeHpYMDUxYm1GMmRYUXVhbkJuTHpNd01IQjRMVXRoZW1GdVgwWmhiR3h6WDA1MWJtRjJkWFF1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
ile bölgesi Sayisi Deneleri ile Ahiarmiut Eskimolarının geçmişte yaşadıkları topraklardır. Çoğu Kuzeybatı Toprakları'nda ufak bir kısmı da Nunavut topraklarında bulunan Kasba Gölü (< Denesulinece k'asba kar kekliği Lagopus lagopus) ile kaynaklık ettiği Kazan Nehri'nin geçtiği alan 5.000 yıldır insan yerleşimindedir ve ana yerli halkı Rengeyiği Denesulinelerinden Sayisi Dene kabilesiyken Rengeyiği İnuitleri sonradan bölgeye yayılmıştır. Rengeyiği İnuitlerinin ataları başlangıçta rengeyiklerinin çorak bölgeden (Barrenlands) Beverly ve Qamanirjuaq ("Qaminuriak, Kaminuriak") bölgesine kadar yıllık (yazlık-güzlük) göçleri boyunca takip eder, kışın da balık ve balina için Hudson Körfezi kıyılarına yerleşirlerdi. Denesulinelerin kabilesi olan Sayisi Dene grubu da rengeyiği avlardı. fakat bunlar yıl boyunca iç bölgede kalır kıyıya yanaşmazlardı; zira 18. yüzyıldaki de dahil olmak üzere rengeyiği nüfusunun uzun süre azalması, Denelerin içbölgenin daha uzak kısımlarına çekilmelerine sebep olur, İnuitler gibi kışın kıyıya bağımlı olmazlardı. Rengeyiği İnuitlerinin Batılılarla (Avrupalı-Kanadalılarla) düzenli teması 1717 yılında Churchill, Manitoba'da kalıcı yerleşimin kurulmasıyla başlamıştır. Bu temasla birlikte yeni silahlar, tuzakçılık ve balinacılık ekipmanlarıyla da tanışmışlardır. Hristiyan misyoner tarafından turulan günlüklere göre Rengeyiği İnuitleri ile göçeden Sayisi Deneleri 19. yüzyılın sonlarında Kazan Nehri boyunca bir araya gelir ve barışçıl ilişki sürdürürlerdi.
Denelerin erken tarihi dönemleri hakkında Hudson's Bay Company şirketinin arşivlerindeki Henry Kelsey'in kaydına göre, York Factory'deki bir şirket çalışanı 1689 yılında yanında bir Dene genciyle körfezin batı kıyılarına seyah etmiş ve Deneleri (Chipewyan, Northern Indians) ticarete ikna etmek için uğraşmıştır. Daha sonra 1746'da Isham, 1767-91'de Graham ve daha da önemlisi 1769-1772 yıları arasında Hearne tarafından Deneler ve toprakları üzerine değerli etnografik bilgiler verilmiştir. Hearne çorak araziden (barren grounds) geçiş orman zonuna uzanan ve Deneler tarafından kullanılan uçsuz bucaksız yolların tarifini de yapmıştır. HBC şirketinin Churchill gazetelerinde de bu yollar yer almıştır. Churchill'deki İngiliz varlığının tarihsel dönem sırasında Denelerin ekonomik refahına çok az etkisi olmuştur. Avrupa ticari malları arasına bakır ve metal araç gereçlerin girmesi Denelerin sosyal hayatı için önemli ve değerli eşya olmuştur. Yine de en büyük sosyal etkiyi silah yapmıştır. York Factory'de ticarete başlayan ilk yerli grup Krilerdir ve bunlar Avrupalı tüccarların getirdiği misket tüfeğine sahip olan ilk yerlilerdir. Geleneksel Dene-Kri rekabeti ve düşmanlığı tüfeğin Krilerce elde edilmesinden sonra Dene aleyhine dönmüştür. Deneler ile Kriler arasındaki doğal sınır engeli geçmişte de idi ve Krilerin tüfeğe sahip olmasıyla sınır geçici olarak nehrin kuzeybatısına kaymıştır. 1717'de Fort Churchill ticaret karakolunun açılmasıyla birlikte Deneler de tüfeğe sahip olmuşlar ve sınırı tekrar nehre kadar uzatmışlardır. Bugün dahi Dene-Kri sınırı doğal olarak bu nehirdir. Bu sınır en uzun etnik sınırdır ve hem arkeolojik buluntular hem de sözlü tarih bunu destekler. Sayisi Deneleri ile Dominion of Canada arasında yapılan anlaşmasına göre kendilerine geleneksel topraklarında avcılık, tuzakçılık ve balıkçılık yapabilecekleri vadedilmiştir. Yirminci yüzyılın ilk on yılında Avrupalı-Kanadalı tüccar ve kürk tuzakçılığı yapan avcılar Dene topraklarına yayıldı. Hudson's Bay Company 1910-1911 yılları arasında Kasmere Gölü yakınlarındaki Thanout Gölü'nde Fort Hall ticaret karakolunu kurdu fakat kısa ömürlü oldu. Fransız kürk ve lüks mallar şirketi Nueltin Gölü yakınlarında Windy River Post ticaret karakolunu kurmuş ve 1936 yılında HBC şirketince satın alınana kadar içbölge ticaretini çok tehdit etmiştir. Çorak topraklardaki (barren grounds) yerliler ile Avrupalılar arasındaki temas 1950 lerin başlarına kadar minimal seviyede kalmış, fakat, grip, kızamık ve yerlilerin bağışıklık sistemlerine yabancı olan diğer ölümcül salgın hastalıklardan etkilenmiş bu da nüfus ve sosyal yapıyı bozmaya başlamıştır. Bu salgınlardan hem Dene hem de İnuit her iki komşu da etkilenmiştir. Salgından etkilenmeyen tek bir kişi kalmamıştır. Fakat değişik hastalıklar rengeyiklerine de sirayet etmiş ve onların nüfusunu azaltmıştır.. Bu hayvanların astronomik denecek kadar büyük sayıda azalması, Denelerin tehcir sürecini hızlandırmıştır.
Anayurt
Hudson's Bay Company şirketinin önceki ticaret karakolu olan Caribou Post’a Batılılar geldiğinde Sayisi Deneler Little Duck Lake'de yarı-yerleşik yaşıyorlardı. Bilinen ana yurtları Little Duck Lake çevresi olduğu için geçmişte İngilizcede Duck Lake Dene (Duck Gölü Deneleri) adıyla anılırlardı. Little Duck Lake'deki rengeyiği sürülerinin sayısında 1942 ve 1955 yılları arasında düşüş kaydedilmiştir. 1942 yılında 670.000 olan rengeyiği sayısı 1955'te 277.000 rakamına gerilemiştir. Kanada hükûmetinin kaydettiği bu düşüşün ana sebebi olarak asırlardır burada yaşayan yerli Sayisi Deneleri gösterilmiştir.
Churchil tehciri
Manitoba hükûmetine göre Duck Lake yöresindeki Denelerin tehcir edilmesi kararı Manitoba Yaban hayatı yetkililerinin yanlış varsayımları sonucudur ve aslında buradaki yerli Deneler geleneksel avcılık yöntemleri sayesinde rengeyiği sürüsünün sağlıklı kalmasını sağlarlardı. Ayrıca Hudson's Bay Company Duck Lake Denelerinin yakınlarındaki ticaret karakolunu kâr getirmediği için kapatmak istiyordu. 1956 yılında Kanada ve Manitoba hükûmetleri toplam nüfusu 250-300 kişi olan Duck Lake Denelerini buradan neredeyse zorla çıkartıp rengeyiklerin güzergâhından oldukça uzak olan Churchil'e tahcir ettirdiler. "Churchill Band of Caribou-eater Chipewyan" olarak anılmaya başlanan Little Duck Lake bandı on yıl Churchil kasabasının dışında banliyö olarak çadır ve gecekondu barakalarda (shanty) yaşamaya zorlandılar. 1967'de Kanada Hükûmeti "Dene Village" adıyla bir konut projesi geliştirmiştir. Fakat, geleneksel göçebe rengeyiği avcılığı ekonomisinden göçebe olmayan yerleşik şehir yaşamına geçiş başarısız olmuş ve "Churchill Chipewyan" dedikleri Sayisi Denelerinin nüfusunun üçte biri (yaklaşık 100 kişi) tehcirin doğrudan sonucu olarak ölmüştür.
20. yüzyılın ortalarına doğru rengeyiği nüfusunda yaşanan değişim oldukça anormaldir ve 1942 yılında 670.000 iken 1955'te 277.000 olan rengeyiği sayısının 13 yılda üçte iki azalmasının ana sebebini asırlardır bölgede yaşayan yerli Sayisi Denelerinde gören Kanada ve Manitoba hükûmetleri ertesi yıl alelacele bunları ezeli düşmanları (arch-enemy) olan Krilerin de bulunduğu Churchil'e zorla tehcir ettirmiş ve bu ezeli düşmanlığı hesaba katmamış ya da göz ardı etmiştir. Oysaki Churchil'deki etnik kast sıralaması İngilizce konuşan Avrupalı Kanadalılar, Fransızca konuşan Avrupalı Kanadalılar, Kri Kızılderilileri, İnuit Eskimoları ve Dene Kızılderilileri olarak sıralanıp basamaklanmıştır. Asırlardır atalarından kalma biçimde özgürce yaşadığı geniş araziden alışkın olmadıkları farklı iklim ve kültürlerin hüküm sürdüğü daracık Churchil'de umutsuzluğa düşen Sayisi Denelerine bu yapılanlar soykırım (genocide), soykırıma yakın (near-genocide) ya da kültürel soykırım (ethnocide or cultural genocide) olarak da nitelendirilmektedir.
Avrupalılarla ilk temas 18. yüzyılda sağlansa da özgün kültürlerini yakın zamana kadar koruyabilmiş olan Rengeyiği Denesulinelerinin doğu grubu olan Sayisi Dene halkının Kanada hükûmeti tarafından 1956'da ata topraklarından zorunlu tehcire tabi tutularak kent ortamında yerleştirilmeleri, şu anda Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yabancı Diller Bölümü'nde İngilizce öğretim üyesi olarak çalışan Üstün Bilgen-Reinart ile kendisi de Fort Churchill Sayisi Dene Band'ının eski kadın şefi olan ve tehcirden bir sene önce 1955 yılında doğan 'un birlikte kaleme aldıkları Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene adlı kitabına da konu olmuştur. Sayisi Dene yerlilerinin tehcir sonrasında bağımsızlıklarını ve kimliklerini kaybetmeleri ve Kanada hükûmetinin plansız programsız bir tarzda gerçekleştirmesi sonucu toplam nüfuslarının üçte birinin tehcir şartlarında zayıf düşerek ölmeleriyle sonuçlanmıştır. Neredeyse üçte biri tehcirde yok olan Sayisi Denelerinin yaşam biçimi, kültürü ve dili de onarılmaz biçimde hasar almıştır.
Bölgedeki başka etnisiteden diğer yerli gruplar da Kanada hükûmeti tarafından zorla tehcire tabiî tutulmuşlardır. Bunlardan en çarpıcı olanı Sayisi Denelerinin ağaç sınırı üstünde kalan Eskimo komşuları Ahiarmiutların 1949 yılında bölgesinden'ne ve oradan da bir sene sonra Arviat'a 1950 ile 1958 yılları arasındaki zoraki tehciridir ve Ahiarmiutlar niye taşınıp sürgün edildiklerine bir anlam veremedikleri gibi bu tehcirin Ahiarmiutları büyük ölçüde sıkıntıya soktuğunu ve başarısızlıkla sonuçlandığı kabul edilmektedir. Arviat'taki Ahiarmiut yaşlıları bu tehciri acı ve korkunç (terrible) bir sürgün olarak nitelendirmektedirler
Tadoule Lake yöresine geri dönüş
1969 yılında Duck Lake Deneleri atalarının topraklarına ve eski yaşam tarzlarına geri dönüş olasılığını tartışmaya başladılar. Tehcirde nüfuslarının üçte birine (yaklaşık 100 kişi) tekabül eden bir nesli kaybeden Deneler 1973'te yeni bir topluluk kurmak için kuzeye (< Denesulinece ts'eouli «floating ashes») yöresine taşındılar. Tadoule Lake yerleşimi Manitoba'nın en kuzeydeki izole yerleşimidir ve buraya yalnızca uçak, köpek kızağı, ve kano ile ulaşım sağlanabilir. En yakın demiryolu bağlantısı geride Churchil'de 250 mil uzaklıktadır. Yerleşim ağaç sınırından yaklaşık 80 km güneyde az gelişmiş, yabani ve engebeli yöresindedir ve Qaminuriak rengeyiği sürüsünün kışladığı alanın ortasındadır. Tehcirle bozulan sosyal düzenin bir sonucu olarak günümüzde aile içi şiddet, uyuşturucu ve alkol bağımlılığı sorunlarıyla karşı karşıyadırlar. 1990 larda yasal adlarını "Churchill Band of Caribou-eater Chipewyan" adından "Sayisi Dene First Nation (Tadoule Lake, Manitoba)" adına çevirmişlerdir.
Yerli hakları
Sayisi Deneleri ile Dominion of Canada arasında yapılan anlaşmasına göre kendilerine geleneksel topraklarında avcılık, tuzakçılık ve balıkçılık yapabilecekleri vadedilmiştir.
Komşuluk
Sayisi Denelerinin güney komşuları olarak Manitoba'da Churchil River nehri ile Southern Indian Lake gölünün güneyi Krilerin (güneybatıda Woods Cree, güneydoğuda Swampy Cree) (O-Pipon-Na-Piwin Cree Nation) kuzeyi Denelerin toprağıdır. Kuzey komşuları ise Nunavut'ta (eskiden Kuzeybatı Toprakları'na aitti) ile Ahiarmiut kabilesinden Rengeyiği İnuitleridir.
Din
Animizm ve şamanizm
Sayisi Deneleri ölen kişilerin ruhlarına «gece ruhları / night spirits» anlamına e’thzil adını verirler.
Ekonomi
Avcılık ve toplayıcılık
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGaEwwTmhjbWxpYjNWZlZHaGxiRzl1WDFKcGRtVnlYekU1TnpndWFuQm5Mek13TUhCNExVTmhjbWxpYjNWZlZHaGxiRzl1WDFKcGRtVnlYekU1TnpndWFuQm4uanBn.jpg)
Diğer Atabasklar gibi Sayisi Deneleri de avcı ve toplayıcı halklardandır. Tayga-tundra ekotonu sınırında özgün bir kültür geliştirmiş ve ana geçimlerini (Rangifer tarandus groenlandicus) alt türünden rengeyiği (etthén) üzerine kurmuşlardır. Kanada'daki Rangifer tarandus groenlandicus alt türünden rengeyiğinin dört sürüsünden biri olan Qamanirjuaq (ya da Qaminurjak, Qaminuriak, Kaminuriak) sürüsünü avlarlar. Qaminurjak popülasyonu Churchill (eastern), Duck Lake (central) ve Brochet (western) olmak üzere üç alt sürü oluşturur. Bu üç alt sürü yıla bağlı olarak daha küçük alt sürülere de ayrılır. Lac Brochet'teki Northlands Band'ı olan Hoteladi regional bandı Western Qamanirjuaq sürüsünü, Duck Lake Sayisi Dene regional bandı Central Qamanirjuaq sürüsünü, North River Sayisi Dene regional bandı ise Eastern Qamanirjuaq sürüsünü avlar. Avlanma stratejisi olarak local bandlar bilateral geniş aile biçiminde regional band oluşturur. Rengeyiklerinin yıllık göçleri bazen düzensiz olur ve sürüler Kızılderili topraklarına uğramaz, o zaman da alternatif besin kaynaklarına yönelirler.
Sayisi Deneleri yaşadıkları geleneksel topraklarına dechinule («land of little sticks») adını verirler ve bu yalnızca boyut anlamda değildir, aynı zamanda ağaç sayısını da belirtir. Sayisi Dene toprakları güneydeki kuzeybatı tayga geçiş bölgesi (northwestern transition region of the boreal forest) ile kuzeydeki tundra bölgesi olmak üzere iki farklı biyom içerir. Kuzeybatı tayga geçiş bölgesinda en bol bulunan ağaç kara ladin (Picea mariana) ağacıdır. İkinci yaygın ağaç ak ladin (Picea glauca) ağacıdır. Diğer ağaçlar arasında kâğıt huşu (Betula papyrifera) ile Amerika melezi (Larix laricina) bulunur. Banks çamı (Pinus banksiana) yalnızca güney uç bölgelerde rastlanır. (Populus tremuloides) ile balsam kavağı da bulunur fakat bodur formları görülür. Orman gölgeliğinde çok az oluşur, odunsu ve otsu bitkiler rengeyiği likeni ile kaplı alanlarda yükselir. Bunlar Empetrum nigrum, Vaccinium vitis-idaea, Vaccinium uliginosum, , Rhododendron groenlandicum, Epilobium angustifolium, ile ot ve çalıcıklarıdır. Tundra neredeyse ağaçtan yoksundur. Amerika bodur huşu (Betula glandulosa) ile söğüt (Salix spp.) bazen korunaklı pocketlerde görülür. Vejetasyonu çoğunlukla zemini kaplayan turba yosunu ile rengeyiği likeni oluşturur. Rhododendron groenlandicum ile türlerine bazen korunaklı nemli alanlarda rastlanır. Nemli yosunlu bölgelerde Rubus chamaemorus görülür. Sayisi Dene topraklarındaki bitkiler değerli kaynaklar olup, tıbbi, besin, barınma ve yakacak amaçlı kullanılır.
Hayvan nüfusu ve çeşitliliği arazinin taşıma kapasitesini yansıtır. Kuzeybatı geçiş bölgesinin daha güney bölgesindeki hayvanlar hem daha çok hem de genelde iri türlerdir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCaEwwWmhiR05wY0dWdWJtbHpMV05oYm1Ga1pXNXphWE10TURBeUxtcHdaeTh5TURCd2VDMUdZV3hqYVhCbGJtNXBjeTFqWVc1aFpHVnVjMmx6TFRBd01pNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Kuşlar: Geçiş bölgesinin güneyinde 35 kuş türü bulunur. Yenebilir kuşlar arasında en önemlileri olarak (Bonasa umbellus), Falcipennis canadensis, kar kekliği (Lagopus spp.) ile (Tympanuchus phasianellus) sayılabilir. Tarihi olarak, Kanada kazı (Branta canadensis), martı (Larus spp.) ve bayağı sumru (Sterna hirundo) yumurtaları toplanırdı. Yırtıcı kuşlar arasında balık kartalı (Pandion haliaetus), Kaya kartalı (Aquila chrysaetos), Amerikan kartalı (Haliaeetus leucocephalus), gökçe tuygun (Circus cyaneus hudsonius), şahin (Buteo spp.) ve paçalı baykuş (Aegolius funereus) görülür. En yaygın çöpçü kuş kuzgundur (Corvus corax principalis) ve Dene efsanelerine de konu olur. Diğer ötücü kuşlar da bulunur. Tundra bölgesindeki Denelerce yenen kuş türleri arasında kar kekliği (Lagopus lagopus), ördek, kaz ve martılar sayılabilir. Martı ve sumru yumurtaları da toplanır. Tundranın en yaygın yırtıcı kuşları arasında kar baykuşu (Bubo scandiacus), paçalı şahin (Buteo lagopus) ile Kutup korsan martısı (Stercorarius parasiticus) sayılabilir.
Balıklar: turna balığı (), Thymallus arcticus, , , , Catostomus catostomus, , tatlı su gelinciği (Lota lota) ve yalnızca bazı kuzeybatı geçiş bölgesindeki tatlısularda görülürler ve tundrada bulunmazlar.
Memeli hayvanlar: tayganın büyük memelileri arasında sığın (Alces alces andersoni), Amerika kara ayısı (Ursus americanus) ve boz kurt (Canis lupus) yaygın görülür. Tayganın küçük memelileri arasında Amerika kızıl sincabı (Tamiasciurus hudsonicus), Amerika sansarı (Martes americana), kızıl tilki (Vulpes vulpes), (Martes pennanti), bayağı gelincik (Mustela nivalis), kakım (Mustela erminea), Kutup porsuğu (Gulo gulo), Kanada vaşağı (Lynx canadensis), Amerika tavşanı (Lepus americanus), oklu kirpi (Erethizon dorsatum), Amerika vizonu (Mustela vison), Yeni Dünya kunduzu (Castor canadensis), misk sıçanı (Ondatra zibethicus) ve Kuzey Amerika su samuru (Lontra canadensis) bulunur. Tundranın küçük memeleri olarak tarla faresi (Phenacomys spp), lemming (Dicrostonyx ile Lemmus trimucronatus), bayağı gelincik, gelengi (Spermophilus undulatus), Kutup tilkisi (Alopex lagopus) ve boz kurt görülür. Tundranın büyük memelileri ise Kuzey Amerika boz ayısı (Ursus arctos horribilis) ile misk sığırıdır (Ovibos moschatus). (Rangifer tarandus groenlandicus) alt türünden rengeyiği ise tundranın tartışmasız en bol bulunan iri memelisidir.
Ticaret
1908-1948 yılları arasında Nueltin Lake bölgesindeki ticaret postaları Hudson Körfezi'nden batıya doğru: Nunalla, Caribou Lake Post, Little Duck Lake Post, Windy River Post, Fort Hall
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b Bill Layman. (İngilizce). churchillrivercanoe.com. 6 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "refChurchillrivercanoe" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: ) - ^ a b c d e f g h i Ila Bussidor - Üstün Bilgen-Reinart (1997). Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene. Manitoba: University of Manitoba Press. ISBN .
- ^ . 4 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ a b Bryan Gordon (2003), Rangifer and man: An ancient relationship 25 Aralık 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Rangifer, Special Issue No. 14: 15-28 Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "refBryanrangif" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: ) - ^ a b . 14 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ Lisa Corinne Bobbie (2012), Dene Involvement in the Fort Churchill Fur Trade Market Economy – A World Systems Theory Application, A Thesis submitted to the Faculty of Graduate Studies of The University of Manitoba In partial fulfillment of the requirements of the degree of MASTER OF ARTS, Department of Anthropology, University of Manitoba, Winnipeg
- ^ a b James G.E. Smith (1976), Local band organization of the Caribou Eater Chipewyan, Arctic Anthropology 13(1): 12-24
- ^ a b c d . 18 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "refBarbaricmove" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: ) - ^ Henry S. Sharp (1977), The Caribou-Eater Chipewyan: bilaterality, strategies of caribou hunting, and the fur trade, Arctic Anthropology 14 (2): 35-40
- ^ a b c d e f g h i j k l m n Virginia Phyllis Petch (1998), Relocation and loss of homeland, the story of the Sayisi Dene of Northern Manitoba 4 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. A Thesis presented to the University of Manitoba in partial fulfillment of the requirements of a Doctor of Philosophy in Anthropology, The University of Manitoba, Winnipeg, Manitoba, June, 1998 Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "refVirginiaphyllispetch" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: ) - ^ James Paxton (instructor), HIST 397 First Nations of North America 2 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Moravian College, Winter 2006
- ^ a b Peter E. Dawson (2003), The relocation of Aboriginal people in Canada, 1952 to 1967[], National Library of Canada = Bibliothèque nationale du Canada
- ^ . 26 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ . 26 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2020.
- ^ Farley Mowat. "No Man's River". books.google.com. 17 Haziran 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Aralık 2007.
- ^ a b . chrs.ca. 11 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2007.
- ^ G. Williams (1969), Andrew Graham's Observations on Hudson's Bay 1767-9 1. The Hudson's Bay Record Society, London
- ^ a b (PDF). 9 Ekim 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2012. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi: "refRelocationofaboriginalcommunities" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: ) - ^ a b "Human History in Far Northern Saskatchewan". rkc.ca. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Aralık 2007.
- ^ "VIDEO REVIEW". brandonu.ca. Erişim tarihi: 13 Ekim 2007.[]
- ^ "Province Apologizes to Sayisi Dene, Winnipeg Free Press: August 3, 2010". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ "The Dene Deserve Justice, Winnipeg Free Press: August 5, 2010". 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ a b Churchill Sustainability Planning Framework[], Principal authors: Jino Distasio, Michael Dudley, Fereshteh Moradzadeh. The Institute of Urban Studies, University of Winnipeg, February 2011
- ^ Kwesi Baffoe. . unm.edu. 19 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından (Tribal Law Journal) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
- ^ Jean-Guy Goulet. "Ila Bussidor and Üstün Bilgen-Reinart. 1997. Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene". ualberta.ca. 10 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Aralık 2007.
- ^ . 30 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ . 6 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ . 21 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2012.
- ^ Frédéric Laugrand, Jarich Oosten, and David Serkoak (2006), Relocating the Ahiarmiut from Ennadai Lake to Arviat (1950-1958) 2 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., INALCO 2009, Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference, Orality (Paris, 2006)
- ^ "Employer Info: Sayisi Dene Education Authority". educationcanada.com. 16 Kasım 2003 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
- ^ Michael Riordon. "An Unauthorized Biography of the World: Oral History on the Front Lines, Ts'eouli -- Floating Ashes". oralhistory-productions.org. Between the Lines, Toronto, Canada, 2005. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
- ^ . inac.gc.ca. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından (Indian and Northern Affairs Canada) arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2007.
- ^ (PDF). publicinterestlawcentre.ca. 21 Haziran 2007 tarihinde kaynağından (Public Interest Law Centre, Winnipeg, Manitoba, 25th Anniversary, 1982-2007) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Ekim 2007.
- ^ James G.E. Smith (1978), Economic uncertainity in an "original affluent society": Caribou and Caribou Eater Chipewyan adaptive strategies, Arctic Anthropology 15(l):68-88
- ^ M. Waker (1984), Harvesting the Northern Wild. The Northern Publishers.Yellowknife.
Bibliyografya
- - Üstün Bilgen-Reinart (1997). Night Spirits: The Story of the Relocation of the Sayisi Dene. Manitoba: Press. ISBN .
- Virginia Phyllis Petch (1998), Relocation and loss of homeland, the story of the Sayisi Dene of Northern Manitoba4 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. A Thesis presented to the University of Manitoba in partial fulfillment of the requirements of a Doctor of Philosophy in Anthropology, The University of Manitoba, Winnipeg, Manitoba, June, 1998
Dış bağlantılar
- Official website: Sayisi Dene First Nation13 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Ts'eouli -- Floating Ashes3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Topo map, Sayisi Dene location at Tadoule Lake 22 Kasım 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .- see quadrant D17
- (Sayisi Dene heyetinin tehcir için Kanada hükûmetine federal özür çağrısı yaptığı video)
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Sayisi Deneleri Denesulinece Sayisi Dene People of the East Ingilizce Sayisi Dene Duck Lake Dene Churchill Band of Caribou eater Chipewyan Barren Ground Caribou Dene Kanada da cogu Manitoba eyaletinde birazi da Nunavut topraklarinda kuzey ormanlari da denen tayganin kuzeyindeki agac sinirinin altina kadarki gecis bolgesi ile sinirin ustundeki tundra olmak uzere iki farkli biyomda yasayan Deneler etno kultur grubundan Denesulinelerin Rengeyigi yiyenler Caribou Eater Dene Caribou Eater Chipewyan Caribou Eater Chipewyan Caribou eaters Ethen eldeli Dene grubunun Dogu Rengeyigi Denesulineleri Eastern Caribou Eaters alt grubundan en doguda yasayan avci ve toplayici yari gocebe anasoylu anayerli animist ya da samanist Subarktik yerlisi Kizilderili halki Ana besinlerini ve gecimlerini rengeyigi etthen uzerine kurmuslardir ve rengeyiklerinin Kanada daki dort surusunden biri olan Qamanirjuaq surusunu avlarlar Avlanma stratejisi olarak local bandlar bilateral genis aile biciminde regional band olusturur 1942 yilinda 670 000 iken 1955 te 277 000 olan rengeyigi sayisinin 13 yilda ucte iki azalmasinin ana sebebini bolgedeki yerli halkta goren Manitoba hukumeti tarafindan 1956 yilinda zorla tehcir ettirilen ve ucte birine tekabul eden 100 kisilik yetiskin bir nesli tehcir sirasinda olen Sayisi Dene kabilesinin 1956 yilinda toplam nufusu geleneksel bilgili 250 300 iken gunumuzdeki nufusu geleneksel bilgiden yoksun ancak 360 kisidir Diger Kanada Kizilderilileri gibi Sayisi Deneleri de yasal olarak Kizilderili rezervi adi verilen kamp benzeri toplama yerlesimlerde yasamak zorundadirlar Sayisi Deneleri Sayisi Dene Kuzey Amerika daki rengeyigi etthen dagilimi 4 Onemli nufusa sahip bolgelerDillerDenesulinece IngilizceDinHristiyanlik Animizm Samanizm Gunumuzde Manitoba daki Rengeyigi Denesulinelerinin iki kolundan biridir diger grup bunlarin batisinda Lac Brochet teki Northlands Band i olan Hoteladi e bagli Sayisi Dene First Nation adi altinda idari olarak yapilanan Sayisi Deneleri yakinlarinda ancak 2 km alan kaplayan Churchill 1 rezervinde yasarlar Gunumuzde Manitoba nin kuzeyi disinda ayrica ve olarak Kuzeybati Topraklari na aitken 1999 yilinda kurulan Nunavut topraklarina dahil edilen nin guneyinde de az sayida bulunurlar Tayga tundra ekotonu sinirinda yasayan ve ozgun bir kultur gelistiren Rengeyigi Denesulineleri ile Avrupalilar arasindaki ilk temas 18 yuzyilda olmustur Avrupalilarla temastan sonra bagisiklik sistemlerine yabanci Avrupa kokenli cicek hastaligi sucicegi kizil hastaligi ve benzeri diger salgin hastaliklardan zaman zaman kirilsalar da Rengeyigi Denesulinelerinin avcilik becerileri ve buna bagli gelisen sosyal yapilanmasi Batililarla temastan fazla etkilenmemis ve son zamanlara kadar degismeden kalmistir Fakat tamamen yanlis sebeplerle yonlendirme ve politik kaygiyla alelacele 1956 da ata topraklarindan zorunlu tehcire tabi tutularak aliskin olmadiklari kent ortamina ezeli dusmanlari olan Krilerin de bulundugu goz ardi edilerek yerlestirilmisler ve zorunlu goc sirasinda nufuslarinin ucte birini kaybetmislerdir Tehcir bu kucuk grubun Avrupalilarla temastan onceki geleneksel ekolojik bilgi dahil butun kulturel birikimini neredeyse yok etmistir ve federal hukumet tarafindan islenen en agir hatalardan one of the most grievous errors biridir Soykirim genocide ya da kulturel soykirim ethnocide or cultural genocide olarak da nitelendirilen bu tehcir ve tehcir sonrasi halkin yasadigi acilar Orta Dogu Teknik Universitesi Yabanci Diller Bolumu nde Ingilizce ogretim uyesi olarak calisan Ustun Bilgen Reinart ile kendisi de Fort Churchill Sayisi Dene Band inin eski kadin reisi olan ve tehcirden bir sene once 1955 yilinda dogan un birlikte kaleme aldiklari Night Spirits The Story of the Relocation of the Sayisi Dene adli kitabina da konu olmustur Bu kitap Kanada hukumetinin denen Kizilderili Yasasinin irkci asimilasyon racist assimilation politikalarini da gozler onune sermektedir Kanada nin hukumet politikasi olarak uyguladigi asimilasyon yuzunden neredeyse silinmislerdir Eski Sayisi Dene reisi Ila Bussidor halkinin maruz kaldigi tehcirin soykirim etkisi yaptigini soyler For my people the impact of the relocation had the same effect as genocide Ila Bussidor Chief of the Sayisi Dene TarihRengeyigi Inuitleri kultur grubundan olan Kivalliq Inuitlerinin guneyindeki Atabask topraklarinin en dogusunda bulunan Sayisi Deneleri etnik olarak batilarindaki Northlands ile onlarin guneyinde yer alan Barren Lands bandlariyla akrabadir Gunumuzde her uc Denesuline grubu da Sayisi Dene First Nation e uyedir Asagi Kazan Nehri Nunavut Nehrin Ennadai Golu nden Yathkyed Denesulinece beyaz kugu Golu ne kadar olan yukari kismi Sayisi Denelerinin Yathkyed Golu nden Baker Lake ye kadar olan asagi kismi ise Rengeyigi Inuitlerinden bazen de Ahiarmiutlar topragidir ile bolgesi Sayisi Deneleri ile Ahiarmiut Eskimolarinin gecmiste yasadiklari topraklardir Cogu Kuzeybati Topraklari nda ufak bir kismi da Nunavut topraklarinda bulunan Kasba Golu lt Denesulinece k asba kar kekligi Lagopus lagopus ile kaynaklik ettigi Kazan Nehri nin gectigi alan 5 000 yildir insan yerlesimindedir ve ana yerli halki Rengeyigi Denesulinelerinden Sayisi Dene kabilesiyken Rengeyigi Inuitleri sonradan bolgeye yayilmistir Rengeyigi Inuitlerinin atalari baslangicta rengeyiklerinin corak bolgeden Barrenlands Beverly ve Qamanirjuaq Qaminuriak Kaminuriak bolgesine kadar yillik yazlik guzluk gocleri boyunca takip eder kisin da balik ve balina icin Hudson Korfezi kiyilarina yerlesirlerdi Denesulinelerin kabilesi olan Sayisi Dene grubu da rengeyigi avlardi fakat bunlar yil boyunca ic bolgede kalir kiyiya yanasmazlardi zira 18 yuzyildaki de dahil olmak uzere rengeyigi nufusunun uzun sure azalmasi Denelerin icbolgenin daha uzak kisimlarina cekilmelerine sebep olur Inuitler gibi kisin kiyiya bagimli olmazlardi Rengeyigi Inuitlerinin Batililarla Avrupali Kanadalilarla duzenli temasi 1717 yilinda Churchill Manitoba da kalici yerlesimin kurulmasiyla baslamistir Bu temasla birlikte yeni silahlar tuzakcilik ve balinacilik ekipmanlariyla da tanismislardir Hristiyan misyoner tarafindan turulan gunluklere gore Rengeyigi Inuitleri ile goceden Sayisi Deneleri 19 yuzyilin sonlarinda Kazan Nehri boyunca bir araya gelir ve bariscil iliski surdururlerdi Denelerin erken tarihi donemleri hakkinda Hudson s Bay Company sirketinin arsivlerindeki Henry Kelsey in kaydina gore York Factory deki bir sirket calisani 1689 yilinda yaninda bir Dene genciyle korfezin bati kiyilarina seyah etmis ve Deneleri Chipewyan Northern Indians ticarete ikna etmek icin ugrasmistir Daha sonra 1746 da Isham 1767 91 de Graham ve daha da onemlisi 1769 1772 yilari arasinda Hearne tarafindan Deneler ve topraklari uzerine degerli etnografik bilgiler verilmistir Hearne corak araziden barren grounds gecis orman zonuna uzanan ve Deneler tarafindan kullanilan ucsuz bucaksiz yollarin tarifini de yapmistir HBC sirketinin Churchill gazetelerinde de bu yollar yer almistir Churchill deki Ingiliz varliginin tarihsel donem sirasinda Denelerin ekonomik refahina cok az etkisi olmustur Avrupa ticari mallari arasina bakir ve metal arac gereclerin girmesi Denelerin sosyal hayati icin onemli ve degerli esya olmustur Yine de en buyuk sosyal etkiyi silah yapmistir York Factory de ticarete baslayan ilk yerli grup Krilerdir ve bunlar Avrupali tuccarlarin getirdigi misket tufegine sahip olan ilk yerlilerdir Geleneksel Dene Kri rekabeti ve dusmanligi tufegin Krilerce elde edilmesinden sonra Dene aleyhine donmustur Deneler ile Kriler arasindaki dogal sinir engeli gecmiste de idi ve Krilerin tufege sahip olmasiyla sinir gecici olarak nehrin kuzeybatisina kaymistir 1717 de Fort Churchill ticaret karakolunun acilmasiyla birlikte Deneler de tufege sahip olmuslar ve siniri tekrar nehre kadar uzatmislardir Bugun dahi Dene Kri siniri dogal olarak bu nehirdir Bu sinir en uzun etnik sinirdir ve hem arkeolojik buluntular hem de sozlu tarih bunu destekler Sayisi Deneleri ile Dominion of Canada arasinda yapilan anlasmasina gore kendilerine geleneksel topraklarinda avcilik tuzakcilik ve balikcilik yapabilecekleri vadedilmistir Yirminci yuzyilin ilk on yilinda Avrupali Kanadali tuccar ve kurk tuzakciligi yapan avcilar Dene topraklarina yayildi Hudson s Bay Company 1910 1911 yillari arasinda Kasmere Golu yakinlarindaki Thanout Golu nde Fort Hall ticaret karakolunu kurdu fakat kisa omurlu oldu Fransiz kurk ve luks mallar sirketi Nueltin Golu yakinlarinda Windy River Post ticaret karakolunu kurmus ve 1936 yilinda HBC sirketince satin alinana kadar icbolge ticaretini cok tehdit etmistir Corak topraklardaki barren grounds yerliler ile Avrupalilar arasindaki temas 1950 lerin baslarina kadar minimal seviyede kalmis fakat grip kizamik ve yerlilerin bagisiklik sistemlerine yabanci olan diger olumcul salgin hastaliklardan etkilenmis bu da nufus ve sosyal yapiyi bozmaya baslamistir Bu salginlardan hem Dene hem de Inuit her iki komsu da etkilenmistir Salgindan etkilenmeyen tek bir kisi kalmamistir Fakat degisik hastaliklar rengeyiklerine de sirayet etmis ve onlarin nufusunu azaltmistir Bu hayvanlarin astronomik denecek kadar buyuk sayida azalmasi Denelerin tehcir surecini hizlandirmistir Anayurt Hudson s Bay Company sirketinin onceki ticaret karakolu olan Caribou Post a Batililar geldiginde Sayisi Deneler Little Duck Lake de yari yerlesik yasiyorlardi Bilinen ana yurtlari Little Duck Lake cevresi oldugu icin gecmiste Ingilizcede Duck Lake Dene Duck Golu Deneleri adiyla anilirlardi Little Duck Lake deki rengeyigi surulerinin sayisinda 1942 ve 1955 yillari arasinda dusus kaydedilmistir 1942 yilinda 670 000 olan rengeyigi sayisi 1955 te 277 000 rakamina gerilemistir Kanada hukumetinin kaydettigi bu dususun ana sebebi olarak asirlardir burada yasayan yerli Sayisi Deneleri gosterilmistir Churchil tehciri Manitoba hukumetine gore Duck Lake yoresindeki Denelerin tehcir edilmesi karari Manitoba Yaban hayati yetkililerinin yanlis varsayimlari sonucudur ve aslinda buradaki yerli Deneler geleneksel avcilik yontemleri sayesinde rengeyigi surusunun saglikli kalmasini saglarlardi Ayrica Hudson s Bay Company Duck Lake Denelerinin yakinlarindaki ticaret karakolunu kar getirmedigi icin kapatmak istiyordu 1956 yilinda Kanada ve Manitoba hukumetleri toplam nufusu 250 300 kisi olan Duck Lake Denelerini buradan neredeyse zorla cikartip rengeyiklerin guzergahindan oldukca uzak olan Churchil e tahcir ettirdiler Churchill Band of Caribou eater Chipewyan olarak anilmaya baslanan Little Duck Lake bandi on yil Churchil kasabasinin disinda banliyo olarak cadir ve gecekondu barakalarda shanty yasamaya zorlandilar 1967 de Kanada Hukumeti Dene Village adiyla bir konut projesi gelistirmistir Fakat geleneksel gocebe rengeyigi avciligi ekonomisinden gocebe olmayan yerlesik sehir yasamina gecis basarisiz olmus ve Churchill Chipewyan dedikleri Sayisi Denelerinin nufusunun ucte biri yaklasik 100 kisi tehcirin dogrudan sonucu olarak olmustur 20 yuzyilin ortalarina dogru rengeyigi nufusunda yasanan degisim oldukca anormaldir ve 1942 yilinda 670 000 iken 1955 te 277 000 olan rengeyigi sayisinin 13 yilda ucte iki azalmasinin ana sebebini asirlardir bolgede yasayan yerli Sayisi Denelerinde goren Kanada ve Manitoba hukumetleri ertesi yil alelacele bunlari ezeli dusmanlari arch enemy olan Krilerin de bulundugu Churchil e zorla tehcir ettirmis ve bu ezeli dusmanligi hesaba katmamis ya da goz ardi etmistir Oysaki Churchil deki etnik kast siralamasi Ingilizce konusan Avrupali Kanadalilar Fransizca konusan Avrupali Kanadalilar Kri Kizilderilileri Inuit Eskimolari ve Dene Kizilderilileri olarak siralanip basamaklanmistir Asirlardir atalarindan kalma bicimde ozgurce yasadigi genis araziden aliskin olmadiklari farkli iklim ve kulturlerin hukum surdugu daracik Churchil de umutsuzluga dusen Sayisi Denelerine bu yapilanlar soykirim genocide soykirima yakin near genocide ya da kulturel soykirim ethnocide or cultural genocide olarak da nitelendirilmektedir Avrupalilarla ilk temas 18 yuzyilda saglansa da ozgun kulturlerini yakin zamana kadar koruyabilmis olan Rengeyigi Denesulinelerinin dogu grubu olan Sayisi Dene halkinin Kanada hukumeti tarafindan 1956 da ata topraklarindan zorunlu tehcire tabi tutularak kent ortaminda yerlestirilmeleri su anda Orta Dogu Teknik Universitesi Yabanci Diller Bolumu nde Ingilizce ogretim uyesi olarak calisan Ustun Bilgen Reinart ile kendisi de Fort Churchill Sayisi Dene Band inin eski kadin sefi olan ve tehcirden bir sene once 1955 yilinda dogan un birlikte kaleme aldiklari Night Spirits The Story of the Relocation of the Sayisi Dene adli kitabina da konu olmustur Sayisi Dene yerlilerinin tehcir sonrasinda bagimsizliklarini ve kimliklerini kaybetmeleri ve Kanada hukumetinin plansiz programsiz bir tarzda gerceklestirmesi sonucu toplam nufuslarinin ucte birinin tehcir sartlarinda zayif duserek olmeleriyle sonuclanmistir Neredeyse ucte biri tehcirde yok olan Sayisi Denelerinin yasam bicimi kulturu ve dili de onarilmaz bicimde hasar almistir Bolgedeki baska etnisiteden diger yerli gruplar da Kanada hukumeti tarafindan zorla tehcire tabii tutulmuslardir Bunlardan en carpici olani Sayisi Denelerinin agac siniri ustunde kalan Eskimo komsulari Ahiarmiutlarin 1949 yilinda bolgesinden ne ve oradan da bir sene sonra Arviat a 1950 ile 1958 yillari arasindaki zoraki tehciridir ve Ahiarmiutlar niye tasinip surgun edildiklerine bir anlam veremedikleri gibi bu tehcirin Ahiarmiutlari buyuk olcude sikintiya soktugunu ve basarisizlikla sonuclandigi kabul edilmektedir Arviat taki Ahiarmiut yaslilari bu tehciri aci ve korkunc terrible bir surgun olarak nitelendirmektedirler Tadoule Lake yoresine geri donus 1969 yilinda Duck Lake Deneleri atalarinin topraklarina ve eski yasam tarzlarina geri donus olasiligini tartismaya basladilar Tehcirde nufuslarinin ucte birine yaklasik 100 kisi tekabul eden bir nesli kaybeden Deneler 1973 te yeni bir topluluk kurmak icin kuzeye lt Denesulinece ts eouli floating ashes yoresine tasindilar Tadoule Lake yerlesimi Manitoba nin en kuzeydeki izole yerlesimidir ve buraya yalnizca ucak kopek kizagi ve kano ile ulasim saglanabilir En yakin demiryolu baglantisi geride Churchil de 250 mil uzakliktadir Yerlesim agac sinirindan yaklasik 80 km guneyde az gelismis yabani ve engebeli yoresindedir ve Qaminuriak rengeyigi surusunun kisladigi alanin ortasindadir Tehcirle bozulan sosyal duzenin bir sonucu olarak gunumuzde aile ici siddet uyusturucu ve alkol bagimliligi sorunlariyla karsi karsiyadirlar 1990 larda yasal adlarini Churchill Band of Caribou eater Chipewyan adindan Sayisi Dene First Nation Tadoule Lake Manitoba adina cevirmislerdir Yerli haklari Sayisi Deneleri ile Dominion of Canada arasinda yapilan anlasmasina gore kendilerine geleneksel topraklarinda avcilik tuzakcilik ve balikcilik yapabilecekleri vadedilmistir KomsulukSayisi Denelerinin guney komsulari olarak Manitoba da Churchil River nehri ile Southern Indian Lake golunun guneyi Krilerin guneybatida Woods Cree guneydoguda Swampy Cree O Pipon Na Piwin Cree Nation kuzeyi Denelerin topragidir Kuzey komsulari ise Nunavut ta eskiden Kuzeybati Topraklari na aitti ile Ahiarmiut kabilesinden Rengeyigi Inuitleridir DinAnimizm ve samanizm Sayisi Deneleri olen kisilerin ruhlarina gece ruhlari night spirits anlamina e thzil adini verirler EkonomiAvcilik ve toplayicilik yakinlarinda etthen surusu Diger Atabasklar gibi Sayisi Deneleri de avci ve toplayici halklardandir Tayga tundra ekotonu sinirinda ozgun bir kultur gelistirmis ve ana gecimlerini Rangifer tarandus groenlandicus alt turunden rengeyigi etthen uzerine kurmuslardir Kanada daki Rangifer tarandus groenlandicus alt turunden rengeyiginin dort surusunden biri olan Qamanirjuaq ya da Qaminurjak Qaminuriak Kaminuriak surusunu avlarlar Qaminurjak populasyonu Churchill eastern Duck Lake central ve Brochet western olmak uzere uc alt suru olusturur Bu uc alt suru yila bagli olarak daha kucuk alt surulere de ayrilir Lac Brochet teki Northlands Band i olan Hoteladi regional bandi Western Qamanirjuaq surusunu Duck Lake Sayisi Dene regional bandi Central Qamanirjuaq surusunu North River Sayisi Dene regional bandi ise Eastern Qamanirjuaq surusunu avlar Avlanma stratejisi olarak local bandlar bilateral genis aile biciminde regional band olusturur Rengeyiklerinin yillik gocleri bazen duzensiz olur ve suruler Kizilderili topraklarina ugramaz o zaman da alternatif besin kaynaklarina yonelirler Sayisi Deneleri yasadiklari geleneksel topraklarina dechinule land of little sticks adini verirler ve bu yalnizca boyut anlamda degildir ayni zamanda agac sayisini da belirtir Sayisi Dene topraklari guneydeki kuzeybati tayga gecis bolgesi northwestern transition region of the boreal forest ile kuzeydeki tundra bolgesi olmak uzere iki farkli biyom icerir Kuzeybati tayga gecis bolgesinda en bol bulunan agac kara ladin Picea mariana agacidir Ikinci yaygin agac ak ladin Picea glauca agacidir Diger agaclar arasinda kagit husu Betula papyrifera ile Amerika melezi Larix laricina bulunur Banks cami Pinus banksiana yalnizca guney uc bolgelerde rastlanir Populus tremuloides ile balsam kavagi da bulunur fakat bodur formlari gorulur Orman golgeliginde cok az olusur odunsu ve otsu bitkiler rengeyigi likeni ile kapli alanlarda yukselir Bunlar Empetrum nigrum Vaccinium vitis idaea Vaccinium uliginosum Rhododendron groenlandicum Epilobium angustifolium ile ot ve caliciklaridir Tundra neredeyse agactan yoksundur Amerika bodur husu Betula glandulosa ile sogut Salix spp bazen korunakli pocketlerde gorulur Vejetasyonu cogunlukla zemini kaplayan turba yosunu ile rengeyigi likeni olusturur Rhododendron groenlandicum ile turlerine bazen korunakli nemli alanlarda rastlanir Nemli yosunlu bolgelerde Rubus chamaemorus gorulur Sayisi Dene topraklarindaki bitkiler degerli kaynaklar olup tibbi besin barinma ve yakacak amacli kullanilir Hayvan nufusu ve cesitliligi arazinin tasima kapasitesini yansitir Kuzeybati gecis bolgesinin daha guney bolgesindeki hayvanlar hem daha cok hem de genelde iri turlerdir Falcipennis canadensis Kuslar Gecis bolgesinin guneyinde 35 kus turu bulunur Yenebilir kuslar arasinda en onemlileri olarak Bonasa umbellus Falcipennis canadensis kar kekligi Lagopus spp ile Tympanuchus phasianellus sayilabilir Tarihi olarak Kanada kazi Branta canadensis marti Larus spp ve bayagi sumru Sterna hirundo yumurtalari toplanirdi Yirtici kuslar arasinda balik kartali Pandion haliaetus Kaya kartali Aquila chrysaetos Amerikan kartali Haliaeetus leucocephalus gokce tuygun Circus cyaneus hudsonius sahin Buteo spp ve pacali baykus Aegolius funereus gorulur En yaygin copcu kus kuzgundur Corvus corax principalis ve Dene efsanelerine de konu olur Diger otucu kuslar da bulunur Tundra bolgesindeki Denelerce yenen kus turleri arasinda kar kekligi Lagopus lagopus ordek kaz ve martilar sayilabilir Marti ve sumru yumurtalari da toplanir Tundranin en yaygin yirtici kuslari arasinda kar baykusu Bubo scandiacus pacali sahin Buteo lagopus ile Kutup korsan martisi Stercorarius parasiticus sayilabilir Baliklar turna baligi Thymallus arcticus Catostomus catostomus tatli su gelincigi Lota lota ve yalnizca bazi kuzeybati gecis bolgesindeki tatlisularda gorulurler ve tundrada bulunmazlar Memeli hayvanlar tayganin buyuk memelileri arasinda sigin Alces alces andersoni Amerika kara ayisi Ursus americanus ve boz kurt Canis lupus yaygin gorulur Tayganin kucuk memelileri arasinda Amerika kizil sincabi Tamiasciurus hudsonicus Amerika sansari Martes americana kizil tilki Vulpes vulpes Martes pennanti bayagi gelincik Mustela nivalis kakim Mustela erminea Kutup porsugu Gulo gulo Kanada vasagi Lynx canadensis Amerika tavsani Lepus americanus oklu kirpi Erethizon dorsatum Amerika vizonu Mustela vison Yeni Dunya kunduzu Castor canadensis misk sicani Ondatra zibethicus ve Kuzey Amerika su samuru Lontra canadensis bulunur Tundranin kucuk memeleri olarak tarla faresi Phenacomys spp lemming Dicrostonyx ile Lemmus trimucronatus bayagi gelincik gelengi Spermophilus undulatus Kutup tilkisi Alopex lagopus ve boz kurt gorulur Tundranin buyuk memelileri ise Kuzey Amerika boz ayisi Ursus arctos horribilis ile misk sigiridir Ovibos moschatus Rangifer tarandus groenlandicus alt turunden rengeyigi ise tundranin tartismasiz en bol bulunan iri memelisidir Ticaret 1908 1948 yillari arasinda Nueltin Lake bolgesindeki ticaret postalari Hudson Korfezi nden batiya dogru Nunalla Caribou Lake Post Little Duck Lake Post Windy River Post Fort HallAyrica bakinizKanada da insan haklariKaynakca a b Bill Layman Ingilizce churchillrivercanoe com 6 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2007 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refChurchillrivercanoe adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme a b c d e f g h i Ila Bussidor Ustun Bilgen Reinart 1997 Night Spirits The Story of the Relocation of the Sayisi Dene Manitoba University of Manitoba Press ISBN 978 0 88755 643 2 4 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 a b Bryan Gordon 2003 Rangifer and man An ancient relationship 25 Aralik 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Rangifer Special Issue No 14 15 28 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refBryanrangif adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme a b 14 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 Lisa Corinne Bobbie 2012 Dene Involvement in the Fort Churchill Fur Trade Market Economy A World Systems Theory Application A Thesis submitted to the Faculty of Graduate Studies of The University of Manitoba In partial fulfillment of the requirements of the degree of MASTER OF ARTS Department of Anthropology University of Manitoba Winnipeg a b James G E Smith 1976 Local band organization of the Caribou Eater Chipewyan Arctic Anthropology 13 1 12 24 a b c d 18 Temmuz 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refBarbaricmove adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme Henry S Sharp 1977 The Caribou Eater Chipewyan bilaterality strategies of caribou hunting and the fur trade Arctic Anthropology 14 2 35 40 a b c d e f g h i j k l m n Virginia Phyllis Petch 1998 Relocation and loss of homeland the story of the Sayisi Dene of Northern Manitoba 4 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde A Thesis presented to the University of Manitoba in partial fulfillment of the requirements of a Doctor of Philosophy in Anthropology The University of Manitoba Winnipeg Manitoba June 1998 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refVirginiaphyllispetch adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme James Paxton instructor HIST 397 First Nations of North America 2 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Moravian College Winter 2006 a b Peter E Dawson 2003 The relocation of Aboriginal people in Canada 1952 to 1967 olu kirik baglanti National Library of Canada Bibliotheque nationale du Canada 26 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 26 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Nisan 2020 Farley Mowat No Man s River books google com 17 Haziran 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Aralik 2007 a b chrs ca 11 Haziran 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Aralik 2007 G Williams 1969 Andrew Graham s Observations on Hudson s Bay 1767 9 1 The Hudson s Bay Record Society London a b PDF 9 Ekim 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2012 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refRelocationofaboriginalcommunities adi farkli icerikte birden fazla tanimlanmis Bkz Kaynak gosterme a b Human History in Far Northern Saskatchewan rkc ca 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Aralik 2007 VIDEO REVIEW brandonu ca Erisim tarihi 13 Ekim 2007 olu kirik baglanti Province Apologizes to Sayisi Dene Winnipeg Free Press August 3 2010 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Aralik 2012 The Dene Deserve Justice Winnipeg Free Press August 5 2010 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Aralik 2012 a b Churchill Sustainability Planning Framework olu kirik baglanti Principal authors Jino Distasio Michael Dudley Fereshteh Moradzadeh The Institute of Urban Studies University of Winnipeg February 2011 Kwesi Baffoe unm edu 19 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan Tribal Law Journal arsivlendi Erisim tarihi 12 Ekim 2007 Jean Guy Goulet Ila Bussidor and Ustun Bilgen Reinart 1997 Night Spirits The Story of the Relocation of the Sayisi Dene ualberta ca 10 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Aralik 2007 30 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 6 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 21 Subat 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2012 Frederic Laugrand Jarich Oosten and David Serkoak 2006 Relocating the Ahiarmiut from Ennadai Lake to Arviat 1950 1958 2 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde INALCO 2009 Proceedings of the 15th Inuit Studies Conference Orality Paris 2006 Employer Info Sayisi Dene Education Authority educationcanada com 16 Kasim 2003 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Ekim 2007 Michael Riordon An Unauthorized Biography of the World Oral History on the Front Lines Ts eouli Floating Ashes oralhistory productions org Between the Lines Toronto Canada 2005 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Ekim 2007 inac gc ca 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan Indian and Northern Affairs Canada arsivlendi Erisim tarihi 12 Ekim 2007 PDF publicinterestlawcentre ca 21 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan Public Interest Law Centre Winnipeg Manitoba 25th Anniversary 1982 2007 arsivlendi Erisim tarihi 13 Ekim 2007 James G E Smith 1978 Economic uncertainity in an original affluent society Caribou and Caribou Eater Chipewyan adaptive strategies Arctic Anthropology 15 l 68 88 M Waker 1984 Harvesting the Northern Wild The Northern Publishers Yellowknife Bibliyografya Ustun Bilgen Reinart 1997 Night Spirits The Story of the Relocation of the Sayisi Dene Manitoba Press ISBN 978 0 88755 643 2 Virginia Phyllis Petch 1998 Relocation and loss of homeland the story of the Sayisi Dene of Northern Manitoba4 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde A Thesis presented to the University of Manitoba in partial fulfillment of the requirements of a Doctor of Philosophy in Anthropology The University of Manitoba Winnipeg Manitoba June 1998Dis baglantilarOfficial website Sayisi Dene First Nation13 Mayis 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ts eouli Floating Ashes3 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Topo map Sayisi Dene location at Tadoule Lake 22 Kasim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde see quadrant D17 Sayisi Dene heyetinin tehcir icin Kanada hukumetine federal ozur cagrisi yaptigi video