Hattuşa ya da Hattuşaş, Hititler'in Geç Tunç Çağı dönemindeki başkentidir. Çorum il merkezinin 82 km güneybatısındaki Boğazkale ilçesinde bulunmaktadır.
UNESCO Dünya Mirası | |
---|---|
Yerkapı suru | |
Konum | |
(Kriter) | Kültürel: I, II, III, IV |
Referans | 377 |
Tescil | 1986 (10. oturum) |
Bölge | Anadolu |
Koordinatlar | 40°01′11″K 34°36′55″D / 40.01972°K 34.61528°D |
Hattuşaş Antik Kenti
Kent, tarih sahnesinde, Hitit İmparatorluğu'nun MÖ 17. ile 13. yüzyıllar arasında başkenti olarak yer almıştır. Hattuşaş, 1986 yılında UNESCO Dünya Mirasları listesine dahil edilmiştir. Hattuşaş Çorum'un Sungurlu ilçesinin güneydoğusunda Boğazkale ilçesinin 4 km doğusundadır.
Kentin tarihi
Kentte yerleşime dair ilk bulgular MÖ 6. binyıla kadar gitmektedir. MÖ 3. binyılda Hattiler bölgeye yerleşmeye başlar. Yerleşime bu dönemde Hattuş denilir. MÖ 19. ve 18. yüzyıllarda bölgeye gelen ve Kültepe merkezli ticaret kolonisi kuran Asurlular burada bir yerleşim yeri oluşturmuş, kentin aşağı kısmına yerleşmişlerdir. Kentin MÖ 1700 civarında Kuşşara kralı Anitta tarafından yakılıp yıkıldığı bilinmektedir. İlerleyen dönemde Hitit Kralı I. Hattuşili başkenti buraya taşımıştır. Kent kuzeyden gelen ve Asur-Mısır arşivlerinde Kaşkalar adı verilen kavimin saldırısına uğramıştır. Hititler tarafından başkent olarak bu dönemde Sapinuwa kullanılmıştır. MÖ 13. yüzyılda kral III. Murşili başkenti yeniden Hattuşa yapmıştır. Kent imparatorluğun yıkılışına kadar devletin merkezi olmuştur.
Kent yaklaşık olarak 2 kilometrekarelik dağlık bir arazide inşa edilmiştir. Ketnin etrafında MÖ 1344-1322 arasında hüküm sürmüş I. Şuppiluliuma döneminde inşa edilen surlar mevcuttur. Kentin içinde devletin idarî merkezi, asillerin ikamet ettiği evler, tapınaklar ve askeri yapılar mevcuttur. Kraliyet mensupları kentin yukarı kısmında ikamet ederken tahkimatların içinde iç kale de mevcuttur. Kentin alt kısımlarında daha çok ahşaptan ve kerpiçten evler bulunurken kentin ihtiyaçları için tarımsal faaliyet alanları ve erzak depoları da buunuyordu. Günümüze ancak taş temelli tapınak ve sarayların kalıntıları kalmıştır.
Kent imparatorluğun Bronz Çağı Çöküşüyle beraber ortadan kalkmasıyla yıkılmış ve Frig dönemine kadar toplumsal hayat kesintiye uğramıştır. Sonra kısmen Galatlar tarafından kullanılan yerleşim Hititler dönemindeki önemini bir daha kazanamamıştır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWakwwaGhkSFIxYzJFdWNtRnRjR0Z5ZEM1cWNHY3ZNall3Y0hndFNHRjBkSFZ6WVM1eVlXMXdZWEowTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJMkwwaGhkSFIxYzJFdWVXVnVhV05sYTJGc1pTNXFjR2N2TWpVd2NIZ3RTR0YwZEhWellTNTVaVzVwWTJWcllXeGxMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Hattuşaş'ta Ortaya Çıkarılan Şehir Katmanları
Hitit Devleti'nin başkenti olan Hattuşaş sanat ve mimarlık alanında gelişmeler göstermiştir. Hattuşaş sözcüğü Hattus sözcüğünden yani Hatti insanlarının verdiği orijinal addan gelir. Hattuşaş çok geniş bir alana yayılmıştır. Yapılan kazılarda 5 kültür katı ortaya çıkmıştır. Bu katlarda Hatti, Asur, Hitit, Frig, Galat, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma kalıntılar bulunmuştur. Kalıntılar Aşağı Kent, Yukarı Kent, Büyük Kale (Kral Kalesi), Yazılıkaya'dan oluşmaktadır.
Aşağı Şehir
Hattuşaş'ın kuzeyde kalan kısımına "Aşağı şehir", güneyde kalan kısımına "Yukarı Şehir" denir. Hattuşaş'daki kalıntıları ilk olarak Fransız arkeolog Charles Texier keşfetmiştir. 1893-1894 yıllarında kazılar başlatılmıştır ve bu kazılardan sonra 1906'da Alman Hugo Winckler ile İstanbul Arkeoloji Müzesi'nden Thedor Makridi Bey çivi yazısı ile yazılmış büyük bir Hitit arşivi bulmuşlardır. Hattuşaş'da MÖ III. binden itibaren yerleşim görülmektedir. Bu dönemdeki yerleşmeler genellikle Büyükkale çevresinde oluşmuştur. MÖ 19. ve 18. yüzyıllarda Aşağı Şehir'de Asur Ticaret Kolonileri Çağı yerleşmeleri görülmektedir ve şehrin adına ilk kez bu çağa ait yazılı belgelerde rastlanmıştır. Ortaya çıkan yazıtlardan Hattuşaş'ın MÖ 18. yüzyılda Kuşşara kralı Anitta tarafından tahrip edildiği ortaya çıkmaktadır. Bu tarihten sonra M.Ö 1700 yıllarında Hattuşaş yeniden yerleşime açıldı ve MÖ 1600'lerde Hitit Devleti'nin başkenti olmuştur. Kurucusu Anitta gibi Kuşşara kökenli olan I. Hattuşili'dir.
Yukarı Şehir
Hattuşaş'ın "Yukarı Şehir" denilen bölgesi 1 km2 alana yayılmıştır ve eğimli bir arazi şekli vardır. Yukarı Şehir genellikle tapınaklar ve kutsal alanlardan oluşur. Yukarı Şehir güneyden çevrilen bir surla donatılmıştır. Bu sur üzerinde 5 tane kapı vardır. Kentin en yüksek noktasında bastion ile "Sfenksli Kapı" yer almaktadır. Güney surunun doğu ve batı ucunda karşılıklı "Kral Kapısı" ve "Aslanlı Kapı" yer almaktadır.
Hattuşaş'ın Kapıları
- Aslanlı Kapı.
- Sfenksli Kapı.
- Kral Kapısı.
- Aslanlı Kapı.
- Kentin muhasarası esnasında halkın gizlice şehir dışıyla temasını sağlayan Yerkapı.
Aşağı ve Yukarı Şehir Tapınakları
- Aşağı Şehir: Büyük Tapınak kalıntıları.
- Aşağı Şehir: Büyük Tapınak kalıntıları.
- Büyük Tapınak'ta ele geçen küp.
- Büyük Tapınak'ta ele geçen Kadeş antlaşması.
- Büyük Tapınak'taki Aslanlı Havuz.
- Şehir duvarının kalıntıları.
- Yukarı Şehir: tapınak bölgesinden kalıntılar.
- Yukarı Şehir: tapınak kalıntıları.
Nişantepe'de II. Şuppiluliuma tarafından yaptırılan 2 numaralı oda
- 2 numaralı oda duvarına işlenmiş olan rölyef.
- 2 numaralı oda duvarına kazınan hiyeroglif yazılı kitabe.
- Hitit İmparatorluğu'nun bilinen son hükümdarı II. Şuppiluliuma'nın rölyefi.
Büyük Kale
Kraliyet Sarayı, ikamet ve imparatorluğun yönetim merkezi de dahil olmak üzere 150 m, 250 m kayalık bir tepe üzerine inşa edilmiştir.
Büyük Kale
- Hattuşaş'ın Kraliyet Kalesi Duvarlarının Kalıntıları.
- Kraliyet Şatosunun güneyden görünümü.
- Büyük Kale.
Hattuşaş antik kentinin 2 km kuzeydoğusunda bulunan, kayalar arasındaki, galeri adı verilen iki girintiden oluşan, MÖ 13. yüzyılda yapılmış Hitit açık hava tapınağı.
- Yazılıkaya Kral IV. Tuthaliya kabartması.
- Oda A.
- Oda B'nin Girişi.
- Oda B: On iki Cehennem tanrısının kafile halinde yürüyüşleri.
- Kral IV. Tuthaliya Kabartması.
- Yazılıkaya'da bulunan çivi yazısı örnekleri.
- Yazılıkaya'da bulunan çivi yazısı örnekleri.
- Yazılıkaya yakınlarındaki Mâbedde bulunan On iki Hitit Yeraltı Tanrısı Kabartması.
Hattuşaş'ta Tapınaklardan Ele Geçirilen Antik Eserler
Hattuşaş kazılarında tapınaklardan ele geçirilen malzemeler 5 gruba ayrılır;
- Seramikler
- Aletler
- Silahlar
- Kült objeleri
- Yazılı belgeler
Hattuşaş'ta yapılan kazılarda çıkarılan ve Ankara - Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenen Antik Eserler
- Hatuşaş'ta ele geçirilen bronz çivi yazısı tablet.
- Antik Eşyalar.
- Ayinlerde Kullanılan Antik Eşyalar.
-
Dış bağlantılar
Wikimedia Commons'ta Hattuşa ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
- Boğazkale 21 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Hattusa ya da Hattusas Hititler in Gec Tunc Cagi donemindeki baskentidir Corum il merkezinin 82 km guneybatisindaki Bogazkale ilcesinde bulunmaktadir Hattusa Bogazkale Hitit Imparatorlugu BaskentiUNESCO Dunya MirasiYerkapi suruKonum TurkiyeKriterKulturel I II III IVReferans377Tescil1986 10 oturum BolgeAnadoluKoordinatlar40 01 11 K 34 36 55 D 40 01972 K 34 61528 D 40 01972 34 61528Hattusas Antik KentiKent tarih sahnesinde Hitit Imparatorlugu nun MO 17 ile 13 yuzyillar arasinda baskenti olarak yer almistir Hattusas 1986 yilinda UNESCO Dunya Miraslari listesine dahil edilmistir Hattusas Corum un Sungurlu ilcesinin guneydogusunda Bogazkale ilcesinin 4 km dogusundadir Kentin tarihi Kentte yerlesime dair ilk bulgular MO 6 binyila kadar gitmektedir MO 3 binyilda Hattiler bolgeye yerlesmeye baslar Yerlesime bu donemde Hattus denilir MO 19 ve 18 yuzyillarda bolgeye gelen ve Kultepe merkezli ticaret kolonisi kuran Asurlular burada bir yerlesim yeri olusturmus kentin asagi kismina yerlesmislerdir Kentin MO 1700 civarinda Kussara krali Anitta tarafindan yakilip yikildigi bilinmektedir Ilerleyen donemde Hitit Krali I Hattusili baskenti buraya tasimistir Kent kuzeyden gelen ve Asur Misir arsivlerinde Kaskalar adi verilen kavimin saldirisina ugramistir Hititler tarafindan baskent olarak bu donemde Sapinuwa kullanilmistir MO 13 yuzyilda kral III Mursili baskenti yeniden Hattusa yapmistir Kent imparatorlugun yikilisina kadar devletin merkezi olmustur Kent yaklasik olarak 2 kilometrekarelik daglik bir arazide insa edilmistir Ketnin etrafinda MO 1344 1322 arasinda hukum surmus I Suppiluliuma doneminde insa edilen surlar mevcuttur Kentin icinde devletin idari merkezi asillerin ikamet ettigi evler tapinaklar ve askeri yapilar mevcuttur Kraliyet mensuplari kentin yukari kisminda ikamet ederken tahkimatlarin icinde ic kale de mevcuttur Kentin alt kisimlarinda daha cok ahsaptan ve kerpicten evler bulunurken kentin ihtiyaclari icin tarimsal faaliyet alanlari ve erzak depolari da buunuyordu Gunumuze ancak tas temelli tapinak ve saraylarin kalintilari kalmistir Kent imparatorlugun Bronz Cagi Cokusuyle beraber ortadan kalkmasiyla yikilmis ve Frig donemine kadar toplumsal hayat kesintiye ugramistir Sonra kismen Galatlar tarafindan kullanilan yerlesim Hititler donemindeki onemini bir daha kazanamamistir Hattusas ta bulunan Nisantas ta Luviler donemine ait hiyeroglif Hattusas in kismen onarilan Hisarlari Guneyde yer alan Yerkapi Bayiri Bogazkale sitesinden bir manzara Yenicekale Hattusas ta Ortaya Cikarilan Sehir KatmanlariHitit Devleti nin baskenti olan Hattusas sanat ve mimarlik alaninda gelismeler gostermistir Hattusas sozcugu Hattus sozcugunden yani Hatti insanlarinin verdigi orijinal addan gelir Hattusas cok genis bir alana yayilmistir Yapilan kazilarda 5 kultur kati ortaya cikmistir Bu katlarda Hatti Asur Hitit Frig Galat Roma ve Bizans donemlerinden kalma kalintilar bulunmustur Kalintilar Asagi Kent Yukari Kent Buyuk Kale Kral Kalesi Yazilikaya dan olusmaktadir Asagi SehirHattusas in konumu ve Anadolu daki Baslica Hitit yerlesim brimleri Hattusas in kuzeyde kalan kisimina Asagi sehir guneyde kalan kisimina Yukari Sehir denir Hattusas daki kalintilari ilk olarak Fransiz arkeolog Charles Texier kesfetmistir 1893 1894 yillarinda kazilar baslatilmistir ve bu kazilardan sonra 1906 da Alman Hugo Winckler ile Istanbul Arkeoloji Muzesi nden Thedor Makridi Bey civi yazisi ile yazilmis buyuk bir Hitit arsivi bulmuslardir Hattusas da MO III binden itibaren yerlesim gorulmektedir Bu donemdeki yerlesmeler genellikle Buyukkale cevresinde olusmustur MO 19 ve 18 yuzyillarda Asagi Sehir de Asur Ticaret Kolonileri Cagi yerlesmeleri gorulmektedir ve sehrin adina ilk kez bu caga ait yazili belgelerde rastlanmistir Ortaya cikan yazitlardan Hattusas in MO 18 yuzyilda Kussara krali Anitta tarafindan tahrip edildigi ortaya cikmaktadir Bu tarihten sonra M O 1700 yillarinda Hattusas yeniden yerlesime acildi ve MO 1600 lerde Hitit Devleti nin baskenti olmustur Kurucusu Anitta gibi Kussara kokenli olan I Hattusili dir Yukari SehirHattusas in Yukari Sehir denilen bolgesi 1 km2 alana yayilmistir ve egimli bir arazi sekli vardir Yukari Sehir genellikle tapinaklar ve kutsal alanlardan olusur Yukari Sehir guneyden cevrilen bir surla donatilmistir Bu sur uzerinde 5 tane kapi vardir Kentin en yuksek noktasinda bastion ile Sfenksli Kapi yer almaktadir Guney surunun dogu ve bati ucunda karsilikli Kral Kapisi ve Aslanli Kapi yer almaktadir Hattusas in Kapilari Aslanli Kapi Sfenksli Kapi Kral Kapisi Aslanli Kapi Kentin muhasarasi esnasinda halkin gizlice sehir disiyla temasini saglayan Yerkapi Asagi ve Yukari Sehir Tapinaklari Asagi Sehir Buyuk Tapinak kalintilari Asagi Sehir Buyuk Tapinak kalintilari Buyuk Tapinak ta ele gecen kup Buyuk Tapinak ta ele gecen Kades antlasmasi Buyuk Tapinak taki Aslanli Havuz Sehir duvarinin kalintilari Yukari Sehir tapinak bolgesinden kalintilar Yukari Sehir tapinak kalintilari Nisantepe de II Suppiluliuma tarafindan yaptirilan 2 numarali oda 2 numarali oda duvarina islenmis olan rolyef 2 numarali oda duvarina kazinan hiyeroglif yazili kitabe Hitit Imparatorlugu nun bilinen son hukumdari II Suppiluliuma nin rolyefi Buyuk KaleKraliyet Sarayi ikamet ve imparatorlugun yonetim merkezi de dahil olmak uzere 150 m 250 m kayalik bir tepe uzerine insa edilmistir Buyuk Kale Hattusas in Kraliyet Kalesi Duvarlarinin Kalintilari Kraliyet Satosunun guneyden gorunumu Buyuk Kale YazilikayaHattusas antik kentinin 2 km kuzeydogusunda bulunan kayalar arasindaki galeri adi verilen iki girintiden olusan MO 13 yuzyilda yapilmis Hitit acik hava tapinagi Yazilikaya Yazilikaya Kral IV Tuthaliya kabartmasi Oda A Oda B nin Girisi Oda B On iki Cehennem tanrisinin kafile halinde yuruyusleri Kral IV Tuthaliya Kabartmasi Yazilikaya da bulunan civi yazisi ornekleri Yazilikaya da bulunan civi yazisi ornekleri Yazilikaya yakinlarindaki Mabedde bulunan On iki Hitit Yeralti Tanrisi Kabartmasi Hattusas ta Tapinaklardan Ele Gecirilen Antik EserlerHattusas kazilarinda tapinaklardan ele gecirilen malzemeler 5 gruba ayrilir Seramikler Aletler Silahlar Kult objeleri Yazili belgeler Hattusas ta yapilan kazilarda cikarilan ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Muzesi nde sergilenen Antik Eserler Hatusas ta ele gecirilen bronz civi yazisi tablet Antik Esyalar Ayinlerde Kullanilan Antik Esyalar Bogazkale de bulunan Frig devrine ait olan bir heykel Dis baglantilarWikimedia Commons ta Hattusa ile ilgili coklu ortam belgeleri bulunur Bogazkale 21 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde