1915 Van İsyanı ya da İkinci Van İsyanı (Ermenice: Վանի Հերոսամարտ), I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı İmparatorluğu'nun Van Vilayeti sınırları içindeki Ermenilerin çıkardıkları isyandır. Olayların süresi, Van Vilayeti'nin diğer bölgelerinde daha önce başlamış olmalarıyla birlikte, Van merkezine yayıldıkları süreyi esas alarak 19 Nisan-6 Mayıs 1915 arası olarak kabul edilmektedir.
Van İsyanı | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
I. Dünya Savaşı Kafkasya Cephesi | |||||||
![]() Van'ı işgal eden Ermenilerin kurduğu savunma hattı | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
![]() | ![]() | ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
![]() | ![]() ![]() | ||||||
Güçler | |||||||
5.000 | 1.300 |
Arka plan
İsyan öncesinde Van'daki durum
1862 Osmanlı nüfus sayımına göre Van Vilayeti'ndeki toplam nüfus 418.700 iken; bu nüfusun 209.100'ü Müslüman, 209.600'ü Hristiyandı. 1890 Osmanlı nüfus sayımı ise vilayetteki toplam nüfusu 430.000 olarak gösterirken, Ermenilerin nüfusunu 79.998 olarak vermektedir. Bu sayıma göre Ermeniler; Van şehrinin %35'ini, Erciş'in %64'ünü, Çatak'ın %37'sini, Başkale'nin %18'ini, Bahçesaray'ın %48'ünü oluşturmaktaydı. Diğer taraftan 1885 yılı sonlarında, Van'da yaşayan Ermeniler tarafından Armenakan partisi kuruldu. Bu parti, bölgedeki Ermenilerin Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanmasını amaçlamaktaydı. 1887'de, Cenevre'deki Marksist Ermeniler tarafından kurulan Hınçak partisinin amacı, Anadolu'daki Ermenilerin siyasi ve millî bağımsızlığını sağlamaktı. Bu parti adını, 1890 yılında İhtilâlci Hınçak Partisi olarak değiştirdi. 1890 yazında, Tiflis'te kurulan Taşnaksutyun partisinin 1892'de açıklanan programına göre; isyan çıkararak, ihtilâlci çeteler kurarak, halkı silahlandırarak, hükûmet yetkilileri ve kurumları ile muhbir ve hainlere karşı hareketler düzenleyerek bölgedeki Ermenilere bağımsızlığını kazandırma, partinin esas ilkeleriydi.
1894-1895'te çıkan Sason İsyanı ile yaşanan olaylar, uluslararası platforma taşındı. Kurulan milletlerarası Tahkikat Komisyonu, 20 Temmuz 1895'te yayınladığı raporunda Sason olaylarında Ermenilerin masum olmadığını açıkladı. 1895 yılında, özellikle Hınçak komitesi üyelerinin kışkırtmaları sonucu İstanbul, Divriği, Trabzon, Eğin, Develi, Akhisar, Erzincan, Gümüşhane, Bitlis, Bayburt, Urfa, Erzurum, Diyarbekir, Siverek, Malatya, Harput, Arapkir, Sivas, Merzifon, Maraş, Muş, Kayseri, Yozgat ve Zeytun'da birtakım olaylar çıktı. Bu olaylarda Türklerin yanı sıra, ayaklanmalara katılmayan Ermenilere karşı da cinayetler işlendi ve kundaklama faaliyetlerinde bulunuldu. Yaşananların sonrasında Trabzon, Van, İstanbul, Sason, Harput, Adana ve çıktı. Bu isyanlara karşı 1894-1896 yılları arasında yapılan müdahalelerde, isyancıların yanında sivil halk da katledildi.
I. Dünya Savaşı öncesinde Van Vilayeti'ndeki etnik dağılım tartışmalı bir konudur ve değişik kaynaklara göre farklılık göstermektedir. Genel olarak 1914 yılında Ermeniler Van Gölü kıyılarında yoğunlaşmıştı. Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı yerler Van (Havasor Gedikbulak ve Arçak olmak üzere üç alt birimde oluşuyordu), Artiş, Şatak, Başkale ve Bahçesaray idi. Ermeni Patrikliğinin 1912 sayılarına göre ise Van'da 110.897 Ermeni bulunurken, 1914 Osmanlı nüfus sayımı Ermeni nüfusunu 67.797 ve Müslümanların nüfusunu ise 179.422 olarak vermektedir. 1914 Osmanlı sayımına göre vilayetteki en yüksek Ermeni nüfus oranı %42 ile Van'dayken; hiçbir Ermeni'nin olmadığı Şemdinan, bu alanda en düşük orana sahip yerleşim birimiydi.
- Van Vilayeti'nin siyasî ve demografik haritaları
- 1915 yılında Van Vilayeti'nin siyasi haritası
- 1896 yılında Van Vilayeti'nde nüfus dağılımı
- 1914 yılına ait Van Vilayeti nüfus bilgileri
- 1915 yılında Van şehir merkezindeki nüfus dağılımı
Osmanlı Devleti Van Vilayeti'nde çeşitli kaynaklara göre nüfus verileri | ||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Kaynak | İdari birimler | Toplam | Cinsiyet | Müslüman | Toplam | Rum | Toplam | Ermeni | Toplam | Yahudi | Nasturi | Yezidi | Keldani | Toplam | ||||||||
1914 Osmanlı nüfus sayımı (aslı) | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | Erkek | Kadın | ||||||
Van (merkez) | 79.736 | 44.492 | 35.244 | 24.996 | 20.123 | 19.035 | 14.754 | 33.789 | ||||||||||||||
Erciş | 35.406 | 19.451 | 15.955 | 14.627 | 12.696 | 4.824 | 3.259 | 8.083 | 461 | 367 | ||||||||||||
Çatak | 23.717 | 6.939 | 5.778 | 4.588 | 3.544 | 2.193 | 2.099 | 4.292 | 158 | 135 | ||||||||||||
Adilcevaz | 15.669 | 8.753 | 6.916 | 6.178 | 4.644 | 2.577 | 2.272 | 4.849 | ||||||||||||||
Gevaş | 28.643 | 16.655 | 11.988 | 10.377 | 7.786 | 6.318 | 4.202 | 10.520 | ||||||||||||||
Alt toplam | 172.171 | 96.290 | 75.881 | 60.724 | 48.793 | 34.947 | 26.586 | 61.533 | 461 | 367 | 158 | 135 | ||||||||||
Hakkâri | 27.680 | 15.057 | 12.623 | 11.953 | 9.895 | 1 | 1.829 | 1.632 | 3.461 | 424 | 412 | 850 | 684 | |||||||||
Çölemerik | 9.004 | 4.888 | 4.116 | 4.009 | 3.441 | 160 | 136 | 296 | 716 | 539 | ||||||||||||
Mahmudiye | 12.959 | 7.673 | 5.286 | 6.239 | 3.991 | 276 | 257 | 533 | 736 | 630 | 422 | 413 | ||||||||||
Şemdinan | 11.740 | 5.857 | 5.883 | 4.919 | 4.954 | 127 | 147 | 811 | 782 | |||||||||||||
Gevar | 16.881 | 9.852 | 7.029 | 7.413 | 5.358 | 609 | 350 | 959 | 147 | 126 | 1.683 | 1.185 | ||||||||||
Hoşap | 8.706 | 4.837 | 3.869 | 4.201 | 3.490 | 636 | 379 | 1.015 | ||||||||||||||
Alt toplam | 86.970 | 48.164 | 38.806 | 38.734 | 31.129 | 1 | 3.510 | 2.749 | 6.259 | 698 | 685 | 4.063 | 3.200 | 736 | 630 | 422 | 413 | |||||
270.141 | 144.454 | 114.687 | 99.500 | 79.922 | 179.422 | 1 | 0 | 1 | 38.457 | 29.340 | 67.797 | 698 | 685 | 4.521 | 3.557 | 736 | 630 | 580 | 548 | 11.955 | ||
1914 Osmanlı Nüfusu (düzeltilmiş)! | | 509.000 | 313.322 | 131.000 | 62.400 | ||||||||||||||||||
Ermeni Patrikliği (1913-14)! | | 110.897 | |||||||||||||||||||||
1890 Osmanlı nüfus sayımı! | | 430.000 | Kürt: 210.000 Türk: 30.500 Toplam Müslüman: 240.500 | Apostolik: 79.000 Katolik: 708 Protestan: 290 Toplam Ermeni:79.998 | 5.000 | 40.000 (Ortodoks: 52.000) Toplam Süryani: 92.000 | 5.400 | 6.000 | 109.502 | ||||||||||||||
1862 Osmanlı nüfus sayım! | | 418.700 | Van Sancağı: 90.100 Hakkâri Sancağı: 119.000 Toplam Müslüman: 209.100 | Van Sancağı: 95.100 Hakkâri Sancağı: 114.500 Toplam Hristiyan: 209.600 |
İsyan öncesinde Kafkasya Cephesi
1 Kasım 1914 günü Ruslar, düzenledikleri taarruzla Osmanlı topraklarına girdiler. Erzurum-Sarıkamış ekseninde Osmanlı İmparatorluğu'nun 25 kilometre içlerine ilerleyen Ruslar, kasım ayının sonunda durakladılar. Osmanlı kuvvetlerinde 9.000 ölü, 3.000 tutsak ve 2.800 asker kaçağı olmak üzere yaklaşık 14.800 kayıp vardı. Osmanlı 3. ordusunun yükünü azaltmak için Rusların kuvvetlerini ana saldırı yönünden uzaklaştırmak üzere 3. Piyade Alayı bulunduğu Trakya mevkinden Çoruh'a taşınmış ve başına Alman komutan Strange getirilmişti. Ardahan Harekâtı'nın ilk amacı Rusları Batum kıyıları üzerinde tutmaktı. Bu birim Acaralılardan da yardım aldı. Daha sonra Enver Paşa Sarıkamış Savaşı'nı desteklemek için bu gücün planını değiştirecekti. 22 Aralık tarihinde 3. Ordu Rusların elindeki Kars'a yönelme emrini aldı. Bu emir Sarıkamış Harekâtı'nın başlangıcı oldu. 3. Ordunun ilerlemesi karşısında Rusya'nın Kafkasya Valisi , Rusların Kafkasya Ordusunu geri çekmeyi planladı. Ancak General Nikolay Yudeniç, Vali Vorontsov'un çekilme emrini dinlemedi ve Sarıkamış'ı savunmak için kaldı. Enver Paşa 3. Orduyu kendi komutası altına aldı ve Rus birliklerine karşı saldırıya geçti. 6 Ocak'ta 3. Ordu karargahı ateş altında kaldı. Hafız Hakkı Paşa geri çekilme emri verdi. 7 Ocak'ta 3. Ordunun ayakta kalan güçleri Erzurum yolunda geriye dönmeye başladılar. Enver Paşa yenilgiden sonra komutanlığı bırakarak İstanbul'a döndü.
Olaylar
Olayların başlangıcı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJNEwwRnlZVzFmVFdGdWIyOW5hV0Z1TG1kcFppOHhOVEJ3ZUMxQmNtRnRYMDFoYm05dloybGhiaTVuYVdZPS5naWY=.gif)
Savaşın başlamasıyla Van valisi Hasan Tahsin Bey Erzurum'a atandı ve onun yerine yardımcısı Cevdet Bey getirildi. Cevdet Bey Enver Paşa'nın kızkardeşi ile evliydi. Rafael de Nogales Méndez 3. Ordudaki Alman subayların tavsiyesine uyarak Cevdet Bey'in altındaki Osmanlı Jandarma birimlerinin komutanlığına atandı.[] Bu bölgede Ermeni liderleri arasında Aram Manukyan Ermeni Devrimci Federasyonu (EDF) nin bölgesel parti lideri, Armenakan partisinden, (İşkan) ile EDF üst üyesi ve onun yardımcısı olarak Arşak Vramyan vardı. Arşak Vramyan ayrıca Van'dan Osmanlı Meclisi üyesiydi ve ayrıca Cevdet Bey'in sınıf arkadaşı idi. Van'da Müslüman, Ermeni, Nasturi ve Keldani Cemaati temsilcileri ve ayrıca İttihat ve Terakki Partisi, Taşnaksütyun, Ramgavar, Hınçak, Parti Serakan, Parti Karsakan da örgütlenmişti.
1914'in Temmuz ayında Arşak Vramyan ve yardımcıları Van ilini temsilen Erzurum'da toplanan bir Ermeni Kongresine katıldılar. İttihat ve Terakki Partisi de bu müzakerelere ve Bahattin Şakir olmak üzere iki temsilci ile katıldı. Ermeni kaynaklarına göre Van Ermeni liderleri Aram Manukyan, Arşak Vramyan, Nikoğayos Poğos Mikaelyan (İşkhan) ve Armenak Yekaryan Ermenilere Osmanlı hükûmetine karşı çıkmak değil sadık kalmalarını söylüyorlardı 1914'ün Eylül ayında 3. Ordu yaptığı arama operasyonları sonucu silah, mühimmat ve operasyonel belgeleri ele geçirdi. 20 Ekim'de 4. Rezerv Süvari Alayı devriye sırasında Hasankale'deki Ermeni evlerinde bir zula (silah deposu, tüfek) keşfetti. Bu dönemde çok sayıda Ermeni Muş, Bitlis ve Van'da silahlanmaktaydı. Tarihçi Erikson Osmanlı yetkililerinin bu gizlenmiş bomba ve silahların bulunmasıyla şiddet olaylarına hazırlık yapıldığı sonucuna vardı.
2 Kasım 1914 tarihinde Osmanlı Devleti Rusya'ya savaş açtı. 5 Kasım'da Ruslar Van'daki 3. Ordunun savunma hattına saldırıya geçtiler. 19 Kasım'da Ruslar Saray ve Van'a doğru büyük bir operasyon başlattı. Kasım ayında Osmanlı Jandarma birimlerinin (yerel güvenlik aygıtı) komutası el değiştirdi. Yerel güvenlik birimlerinin yönetim ve kontrolü daha önce Valilerin altında iken askeri yönetime geçti. Bu değişiklikle Van Valisi tarafından komuta edilen Van Jandarma bölüğü ve yedek süvari tümeni Üçüncü Orduya bağlandı. Van Jandarma bölüğüne Binbaşı Ferit atandı. Ancak, Vali Cevdet küçük bir grup askeri elinde tuttu.
1 Aralık 1914'te Cevdet Bey Ermeni ileri gelenleriyle bir toplantı yaptı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWbUwxWmhibDh4T1RFMVgwRnliV1Z1YVdGdVgzQnlaWEJoY21GMGFXOXVjeTV3Ym1jdk1qSXdjSGd0Vm1GdVh6RTVNVFZmUVhKdFpXNXBZVzVmY0hKbGNHRnlZWFJwYjI1ekxuQnVadz09LnBuZw==.png)
15 Mart'ta Van Mahmudiye kaymakamı Ermenilerin Mahmudiye'de Müslümanları toplu halde katlederek camileri kendi atları için ahıra çevirdiklerini İstanbul'a bildirmiştir. Ayrıca Van ili Saray kazası Kavlik (Keçikayası), Heretil (Kapıköy), Şezuhane, Yamanyurt, Belecek ve Özalp kazası Perâkal (Boyaldı) köylerindeki katliamlarla ilgili tutanak s:Ermeni faaliyetleri - Tutanak (Mahmûdî köylerindeki katliamlar - 15 Mart 1915) dökümünde öğrencilere zorla Hristiyanlık kabul ettirilmek istendiği ayrıca Perâkal’de Nezu Hatun'un gördüklerinden etkilenerek delirdiğini yazılmıştır.
25 Mart'ta, Van valisi Cevdet Bey Rusların Van'ı işgalini kolaylaştırmak için Ermeni yerli güçlerin hazırlık içinde bulunduklarını ve bunların örgütlü bir şekilde topluca isyan edeceklerini bildirmiştir.
Van çevrede çatışmalar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCa0wxWmhiak11YW5Cbkx6SXlNSEI0TFZaaGJqTXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
15 Nisan'da Erciş'te Jandarma Ermenilerin alanda toplanmalarını istedi. Toplanmanın sebebi vergi defterdarlarının jandarma eşliğinde Van kuzeyindeki köylülerin koyunu saymak idi. Vergi tahsildarı vergi değerlerinin hesaplanması ile ilgili Sultan beyanını iletti. Erciş'te Ermenilerle Jandarma arasında çatışmalar başladı. Anlaşmazlık önce köylülerle vergi tahsildarları arasında çıktı. İtilaflar Vergi tahsidarı ve güvenliğini sağlayan Jandarmalardan Banat Jandarma Karakoluna, daha sonra da diğer merkezlere sıçradı. 19 Nisan'da Arnold Toynbee kırsal alandaki çatışmalarda tek bir günde 2.500 erkeğin öldürüldüğünü öne sürmüştür. Osmanlı kayıtları çatışmaları doğrulamakta fakat Jandarmanın bu ayaklanmayı bastırdığını belirtmektedir.
17 Nisan Arşak Vramyan tutuklandı. Nisan başında burada "öğretmenlik" yapan bir Ermeni Şadak ortasında tutuklandı. Şadak Ermenileri bu kişi lehine bir gösteri yürüyüşü yaptılar. Önde gelen Ermeniler Cevdet Bey'den bu sorunun çözülmesi talebiyle Nikoğayos Poğos Mikaelyan (İşkan) liderliğinde şehre gittiler. Nikoğayos Poğos Mikaelyan ve önde gelen Ermenilerin Hirj'de önleri kesilerek öldürüldüler. 17 Nisan'da ERF'nin üç liderinden geriye sadece o sırada Van şehrinde olan Aram Manukyan kaldı.
Osmanlı devletinin seferberlik ilanına Osmanlı vatandaşı olan Ermenilerin bazıları uysada pek çoğu bu çağrıya uymamıştır. Osmanşı Korsu, Akhis, Beygeri, Arşin, Tasu gibi büyükçe köylerine istekte bulunmuş ama cevap alamamıştır. Ocak 1915'te Bitlis'in Hizar kazasının Sekür Köyü Ermenileri askerlik yüzünden sorun çıkmıştır. Osmanlı devleti asker kaçağı arayan jandarma müfrezesi bu bölgede çatışmaya girmiştir.
Ermeni milisler özellikle Bitlis'i Van'a bağlayan bölgedeki Gevaş yolunu ulaşıma keserler. Ayrıca bu bölgeden geçen önemli haberleşme hattı kesintiler yüzünden kullanılmaz hale gelir. 20 Şubat 1915'te Bitlis Ermeni köylerinde Osmanlı güçleriyle çatışma devam ederken merkeze bulunan Viyris köyünde çarpışmalar çıktı.
Van merkezde çatışmalar, 20 Nisan
20 Nisan'da ise Van içinde Ermeni ayaklanmaları oldu.
- Van şehri içinde çatışmalar
- Eski şehirde kurulan bir savunma hattı
- Amerikan temsilciği çevresindeki Ermeniler
-
-
- Ermeniler ele geçirdikleri toplarla
Rus desteği, 16 Mayıs
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnNUwxSjFjM05wWVc1VWNtOXZjSE5mVm1GdU1Ua3hOUzVxY0djdk1qSXdjSGd0VW5WemMybGhibFJ5YjI5d2MxOVdZVzR4T1RFMUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Van valisi Cevdet Bey ortaklaşa Rus-Ermeni baskısı karşısında tutunamayarak 16/17 Mayıs gecesi geri çekilmek zorunda kaldı; böylece Van, Rus ve Ermenilerin eline geçti.
Ermenilerin isyanı sonrasında Mayıs ayı içinde Rus birlikleri kenti ele geçirdiler.
Van ilinin Ermenilerin yardımıyla Rusların eline geçmesi yüzünden Osmanlı ordusunun ikmal yolları kesilmiş; askere yiyecek ve cephane taşıyan kollar ise Ermeniler tarafından ateş altında kalmışlardı.
Gerileme, Ağustos
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSbUwwRnliV1Z1YVdGdVgzSmxablZuWldWelgyRjBYMVpoYmw5amNtOTNaR2x1WjE5aGNtOTFibVJmWVY5d2RXSnNhV05mYjNabGJsOWtkWEpwYm1kZk1Ua3hOUzV3Ym1jdk1qSXdjSGd0UVhKdFpXNXBZVzVmY21WbWRXZGxaWE5mWVhSZlZtRnVYMk55YjNka2FXNW5YMkZ5YjNWdVpGOWhYM0IxWW14cFkxOXZkbVZ1WDJSMWNtbHVaMTh4T1RFMUxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Bu dönemde Van çevresinde 250 bin kadar Ermeni toplandı.
Ağustos ayı içinde Osmanlı ordusu Van'ı bir süreliğine ele geçirdi. Rus ve Ermeni kuvvetleri şehri tekrar geri aldılar.
Kayıplar
Van ilindeki Müslümanların % 62’si, Bitlis ilindekilerin % 42’si, Erzurum ilindekilerin % 31’i, Diyarbakır ilindekilerin ise % 26’sı ölmüştür.
Uluslararası tepkiler
I. Dünya savaşı sırasında Van ilinde yaşananlar birçok defa güncel basında yer almış ve çok sayıda diplomatik yazışmaya kaynak olmuştur.
Ermeni Patriği bölgedeki Ermenilerin tecavüze uğradığını Osmanlı hükûmetine iletmiş, Batılı devletler bu iddiaları araştırmak için bir araştırma komisyonu kurulmuşlardır. Sivas, Van, Erzincan ve Erzurum yörelerinde incelemeler yapılmıştır. Komisyon raporunda, Sivas İsyanının ve Van İsyanının hâlâ devam ettiği ve bunlara karşı koyacak ne jandarma ne de bölgede silahlı güçler olduğu belirtilmiştir.
Niles ve Sutherland Raporu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoaEwxSmxjRzl5ZEY5dlpsOU9hV3hsYzE5aGJtUmZVM1YwYUdWeWJHRnVaRjh0WDBsdWRtVnpkR2xuWVhScGIyNWZkR2h5YjNWbmFGOUZZWE4wWlhKdVgxUjFjbXRwYzJoZlZtbHNZWGxsZEhNdWNHUm1MM0JoWjJVeExUSXlNSEI0TFZKbGNHOXlkRjl2Wmw5T2FXeGxjMTloYm1SZlUzVjBhR1Z5YkdGdVpGOHRYMGx1ZG1WemRHbG5ZWFJwYjI1ZmRHaHliM1ZuYUY5RllYTjBaWEp1WDFSMWNtdHBjMmhmVm1sc1lYbGxkSE11Y0dSbUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Niles ve Sutherland Raporu ABD Kongresi tarafından 1919 yılında I. Dünya Savaşı'nın ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun doğu illerinde koşulları araştırmak için ve ne tür yardımın gerekli olduğunu değerlendirmek için ve Amerika'nın bölgeye yardımı koordine etmesinde yardımcı olması için yapılmış, Yakın Doğu (East Relief) için Amerikan Komitesi tarafından sağlanacak kaynakları belirlemek amacını gütmektedir. Yüzbaşı Emory H. Niles ABD Ordusu ve Arthur E. Sutherland, Jr tarafından hazırlanmış ve Van kenti ve çevresi için detaylı bilgiler vermektedir.
Kaynakça
- Özel
- ^ Gilbert, Sir Martin (2004). Winter, Jay (Ed.). America and the Armenian Genocide of 1915. Cambridge University Press. s. 14. ISBN . 29 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Mayıs 2020.
- ^ Hovannisian, Richard G. (1997). The Armenian People from Ancient to Modern Times, Vol II Foreign Dominion to Statehood: The Fifteenth Century to the Twentieth Century. . s. 251. ISBN .
- ^ a b Krikorian 1978, s. 33
- ^ a b Krikorian 1978, s. 34
- ^ Bakınız: Dosya:Armenian population of Van province in 1896.png
- ^ a b c d e f g h i Halaçoğlu, Yusuf. "Ermenilerin Suriye'ye Nakli: Sürgün mü, Soykırım mı?". s. 2. 15 Haziran 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Nisan 2022.
- ^ Bakınız: Dosya:Proportions des populations en Asie Mineure statistique officielle d1914.png
- ^ Shaw 1977, ss. 239-241
- ^ Justin McCarthy, Muslims and Minorities: The Population of Ottoman Anatolia and the End of the Empire, New York Univ Press, 1983. sf. 110-111
- ^ Raymond H. Kevorkian and Paul B. Paboudjian, Les Arméniens dans l'Empire Ottoman à la vielle du génocide, Ed. ARHIS, Paris, 1992 see appendix, sf. 60
- ^ Ussher 1917, s. 288
- ^ a b Ussher 1917, s. 233
- ^ Walker, p.206
- ^ a b Erickson 2001, ss. 97
- ^ a b Erickson 2001, ss. 46
- ^ Erickson 2001, ss. 42
- ^ Erickson 2001, ss. 53
- ^ Ussher 1917, ss. 254
- ^ ATBD., Nisan 1987, sayı 86, belge 2051.
- ^ ATBD., Nisan 1987, sayı 86, belge 2052.
- ^ a b c Arnold Toynbee, "The Treatment of Armenians", p. 109.
- ^ a b c d e f Akşin, Prof. Dr. Sina (Ekim 2006). "XIV. I. Dünya Savaşı'nda Olup Bitenler". Ana çizgileriyle Türkiye'nin Yakın tarihi (6. Baskı bas.). Ankara: İmaj Yayıncılık. ss. 96-98. .
- ^ Ussher 1917, s. 236
- ^ a b c d e f g Sakarya 1984, ss. 190-192
- ^ Ussher 1917, s. 254
- ^ Wangehheim, Deutschisches und Armenien, 1914-1918, yay. Johannes Lepsius, Potsdam 1919, s. 65, 46 nr. Belgeden naklen N. Göyünç, Aynı makale, s. 11.
- ^ ŞFR, nr. 64/44.
- ^ Morgenthau 1917, s. 314
- ^ Hüdavendigar Onur: Milleti Sadıkadan Hayk’ın Çocuklarına s.126 ( İstanbul–1999)
- ^ a b c ATBD, Ekim 1985, sayı 85, belge 2004, 2005
- ^ U.S. National Archives, 184.021/175
- ^ "Niles and Sutherland Report", Justin McCarthy, Kongreye Sunulan Bildiriler: X1. Turk Tarih Kongresi, Ankara, 1990, pp. 1809-1853
- Genel
- Hatıralar
- Ussher, Clarence D. (1917). An American Physician in Turkey. Houghton Mifflin Company. 29 Nisan 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 22 Kasım 2009.
- Méndez, Rafael Méndez (1926). Four yıls beneath the Crescent. Londra: Charles Scribner's Sons. ISBN .
- Pastırmacıyan, Karekin (1918). Why Armenia Should be Free: Armenia's Role in the Present War. Hairenik Pub. Co. s. 45. 11 Ocak 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 22 Kasım 2009.
- Northcote, Dudley S. (1922). "Saving Forty Thousand Armenians". Current History. New York Times Co.,. 4 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Aralık 2008.
- Austin, H. H. (1920). The Baqubah Refugee Camp. ISBN . 9 Kasım 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 22 Kasım 2009.
- Koleksiyon
- Toynbee, Arnold Joseph (1916). "Vilayet of Van". The Treatement of Armenians on the Ottoman Empire. London: Couston & Sons Ltd.
- Morgenthau, Henry (1917). "The "Revolution" at Van". Ambassador Morgenthau's Story. Doubleday, sayfa & Company. 28 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 22 Kasım 2009.
- Halsey, Francis Whiting (1919). "History of the World War". The Literary Digest. Funk & Wagnalls Company. 16 Şubat 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Aralık 2008.
- Yeni
- Shaw, Stanford Jay (1977). History of the Ottoman Empire and Modern Turkey. Cambridge University Press.
- Erickson, Edward J. (2001). Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group. ISBN .
- Krikorian, Mesrob K. (1978). Armenians in the Service of the Ottoman Empire, 1860-1908. Routledge. ISBN .
- Hinterhoff, Eugene (1984). Persia: The Stepping Stone To India. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol iv. New York: Marshall Cavendish Corporation. ISBN .
- Sakarya, İhsan (1984). İhsan Sakarya (Ed.). Belgelerle Ermeni sorunu (Gnkur. Basımevi bas.). Gnkur. Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı yayınları. s. 492.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
1915 Van Isyani ya da Ikinci Van Isyani Ermenice Վանի Հերոսամարտ I Dunya Savasi sirasinda Osmanli Imparatorlugu nun Van Vilayeti sinirlari icindeki Ermenilerin cikardiklari isyandir Olaylarin suresi Van Vilayeti nin diger bolgelerinde daha once baslamis olmalariyla birlikte Van merkezine yayildiklari sureyi esas alarak 19 Nisan 6 Mayis 1915 arasi olarak kabul edilmektedir Van IsyaniI Dunya Savasi Kafkasya CephesiVan i isgal eden Ermenilerin kurdugu savunma hattiTarih19 Nisan 6 Mayis 1915BolgeVan Vilayeti Osmanli ImparatorluguSonucErmeni zaferi Osmanli Ordusu Van dan cekilmek zorunda kaldi TaraflarOsmanli ImparatorluguErmeni milisleriKomutanlar ve liderlerCevdet BeyArmenak Yekaryan Aram ManukyanGucler5 0001 300Arka planIsyan oncesinde Van daki durum 1862 Osmanli nufus sayimina gore Van Vilayeti ndeki toplam nufus 418 700 iken bu nufusun 209 100 u Musluman 209 600 u Hristiyandi 1890 Osmanli nufus sayimi ise vilayetteki toplam nufusu 430 000 olarak gosterirken Ermenilerin nufusunu 79 998 olarak vermektedir Bu sayima gore Ermeniler Van sehrinin 35 ini Ercis in 64 unu Catak in 37 sini Baskale nin 18 ini Bahcesaray in 48 unu olusturmaktaydi Diger taraftan 1885 yili sonlarinda Van da yasayan Ermeniler tarafindan Armenakan partisi kuruldu Bu parti bolgedeki Ermenilerin Osmanli Imparatorlugu ndan bagimsizligini kazanmasini amaclamaktaydi 1887 de Cenevre deki Marksist Ermeniler tarafindan kurulan Hincak partisinin amaci Anadolu daki Ermenilerin siyasi ve milli bagimsizligini saglamakti Bu parti adini 1890 yilinda Ihtilalci Hincak Partisi olarak degistirdi 1890 yazinda Tiflis te kurulan Tasnaksutyun partisinin 1892 de aciklanan programina gore isyan cikararak ihtilalci ceteler kurarak halki silahlandirarak hukumet yetkilileri ve kurumlari ile muhbir ve hainlere karsi hareketler duzenleyerek bolgedeki Ermenilere bagimsizligini kazandirma partinin esas ilkeleriydi 1894 1895 te cikan Sason Isyani ile yasanan olaylar uluslararasi platforma tasindi Kurulan milletlerarasi Tahkikat Komisyonu 20 Temmuz 1895 te yayinladigi raporunda Sason olaylarinda Ermenilerin masum olmadigini acikladi 1895 yilinda ozellikle Hincak komitesi uyelerinin kiskirtmalari sonucu Istanbul Divrigi Trabzon Egin Develi Akhisar Erzincan Gumushane Bitlis Bayburt Urfa Erzurum Diyarbekir Siverek Malatya Harput Arapkir Sivas Merzifon Maras Mus Kayseri Yozgat ve Zeytun da birtakim olaylar cikti Bu olaylarda Turklerin yani sira ayaklanmalara katilmayan Ermenilere karsi da cinayetler islendi ve kundaklama faaliyetlerinde bulunuldu Yasananlarin sonrasinda Trabzon Van Istanbul Sason Harput Adana ve cikti Bu isyanlara karsi 1894 1896 yillari arasinda yapilan mudahalelerde isyancilarin yaninda sivil halk da katledildi I Dunya Savasi oncesinde Van Vilayeti ndeki etnik dagilim tartismali bir konudur ve degisik kaynaklara gore farklilik gostermektedir Genel olarak 1914 yilinda Ermeniler Van Golu kiyilarinda yogunlasmisti Ermenilerin yogun olarak yasadigi yerler Van Havasor Gedikbulak ve Arcak olmak uzere uc alt birimde olusuyordu Artis Satak Baskale ve Bahcesaray idi Ermeni Patrikliginin 1912 sayilarina gore ise Van da 110 897 Ermeni bulunurken 1914 Osmanli nufus sayimi Ermeni nufusunu 67 797 ve Muslumanlarin nufusunu ise 179 422 olarak vermektedir 1914 Osmanli sayimina gore vilayetteki en yuksek Ermeni nufus orani 42 ile Van dayken hicbir Ermeni nin olmadigi Semdinan bu alanda en dusuk orana sahip yerlesim birimiydi Van Vilayeti nin siyasi ve demografik haritalari 1915 yilinda Van Vilayeti nin siyasi haritasi 1896 yilinda Van Vilayeti nde nufus dagilimi 1914 yilina ait Van Vilayeti nufus bilgileri 1915 yilinda Van sehir merkezindeki nufus dagilimiOsmanli Devleti Van Vilayeti nde cesitli kaynaklara gore nufus verileriKaynak Idari birimler Toplam Cinsiyet Musluman Toplam Rum Toplam Ermeni Toplam Yahudi Nasturi Yezidi Keldani Toplam1914 Osmanli nufus sayimi asli Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Erkek Kadin Van merkez 79 736 44 492 35 244 24 996 20 123 19 035 14 754 33 789 Ercis 35 406 19 451 15 955 14 627 12 696 4 824 3 259 8 083 461 367 Catak 23 717 6 939 5 778 4 588 3 544 2 193 2 099 4 292 158 135 Adilcevaz 15 669 8 753 6 916 6 178 4 644 2 577 2 272 4 849 Gevas 28 643 16 655 11 988 10 377 7 786 6 318 4 202 10 520 Alt toplam 172 171 96 290 75 881 60 724 48 793 34 947 26 586 61 533 461 367 158 135 Hakkari 27 680 15 057 12 623 11 953 9 895 1 1 829 1 632 3 461 424 412 850 684 Colemerik 9 004 4 888 4 116 4 009 3 441 160 136 296 716 539 Mahmudiye 12 959 7 673 5 286 6 239 3 991 276 257 533 736 630 422 413 Semdinan 11 740 5 857 5 883 4 919 4 954 127 147 811 782 Gevar 16 881 9 852 7 029 7 413 5 358 609 350 959 147 126 1 683 1 185 Hosap 8 706 4 837 3 869 4 201 3 490 636 379 1 015 Alt toplam 86 970 48 164 38 806 38 734 31 129 1 3 510 2 749 6 259 698 685 4 063 3 200 736 630 422 413 270 141 144 454 114 687 99 500 79 922 179 422 1 0 1 38 457 29 340 67 797 698 685 4 521 3 557 736 630 580 548 11 9551914 Osmanli Nufusu duzeltilmis 509 000 313 322 131 000 62 400Ermeni Patrikligi 1913 14 110 8971890 Osmanli nufus sayimi 430 000 Kurt 210 000 Turk 30 500 Toplam Musluman 240 500 Apostolik 79 000 Katolik 708 Protestan 290 Toplam Ermeni 79 998 5 000 40 000 Ortodoks 52 000 Toplam Suryani 92 000 5 400 6 000 109 5021862 Osmanli nufus sayim 418 700 Van Sancagi 90 100 Hakkari Sancagi 119 000 Toplam Musluman 209 100 Van Sancagi 95 100 Hakkari Sancagi 114 500 Toplam Hristiyan 209 600Isyan oncesinde Kafkasya Cephesi 1 Kasim 1914 gunu Ruslar duzenledikleri taarruzla Osmanli topraklarina girdiler Erzurum Sarikamis ekseninde Osmanli Imparatorlugu nun 25 kilometre iclerine ilerleyen Ruslar kasim ayinin sonunda durakladilar Osmanli kuvvetlerinde 9 000 olu 3 000 tutsak ve 2 800 asker kacagi olmak uzere yaklasik 14 800 kayip vardi Osmanli 3 ordusunun yukunu azaltmak icin Ruslarin kuvvetlerini ana saldiri yonunden uzaklastirmak uzere 3 Piyade Alayi bulundugu Trakya mevkinden Coruh a tasinmis ve basina Alman komutan Strange getirilmisti Ardahan Harekati nin ilk amaci Ruslari Batum kiyilari uzerinde tutmakti Bu birim Acaralilardan da yardim aldi Daha sonra Enver Pasa Sarikamis Savasi ni desteklemek icin bu gucun planini degistirecekti 22 Aralik tarihinde 3 Ordu Ruslarin elindeki Kars a yonelme emrini aldi Bu emir Sarikamis Harekati nin baslangici oldu 3 Ordunun ilerlemesi karsisinda Rusya nin Kafkasya Valisi Ruslarin Kafkasya Ordusunu geri cekmeyi planladi Ancak General Nikolay Yudenic Vali Vorontsov un cekilme emrini dinlemedi ve Sarikamis i savunmak icin kaldi Enver Pasa 3 Orduyu kendi komutasi altina aldi ve Rus birliklerine karsi saldiriya gecti 6 Ocak ta 3 Ordu karargahi ates altinda kaldi Hafiz Hakki Pasa geri cekilme emri verdi 7 Ocak ta 3 Ordunun ayakta kalan gucleri Erzurum yolunda geriye donmeye basladilar Enver Pasa yenilgiden sonra komutanligi birakarak Istanbul a dondu OlaylarOlaylarin baslangici Aram Manukyan Van Isyaninin lideri idi ve General Yudenic sehre girdiginde Bati Ermeni Yonetimi valisi ilan edildi Savasin baslamasiyla Van valisi Hasan Tahsin Bey Erzurum a atandi ve onun yerine yardimcisi Cevdet Bey getirildi Cevdet Bey Enver Pasa nin kizkardesi ile evliydi Rafael de Nogales Mendez 3 Ordudaki Alman subaylarin tavsiyesine uyarak Cevdet Bey in altindaki Osmanli Jandarma birimlerinin komutanligina atandi kaynak belirtilmeli Bu bolgede Ermeni liderleri arasinda Aram Manukyan Ermeni Devrimci Federasyonu EDF nin bolgesel parti lideri Armenakan partisinden Iskan ile EDF ust uyesi ve onun yardimcisi olarak Arsak Vramyan vardi Arsak Vramyan ayrica Van dan Osmanli Meclisi uyesiydi ve ayrica Cevdet Bey in sinif arkadasi idi Van da Musluman Ermeni Nasturi ve Keldani Cemaati temsilcileri ve ayrica Ittihat ve Terakki Partisi Tasnaksutyun Ramgavar Hincak Parti Serakan Parti Karsakan da orgutlenmisti 1914 in Temmuz ayinda Arsak Vramyan ve yardimcilari Van ilini temsilen Erzurum da toplanan bir Ermeni Kongresine katildilar Ittihat ve Terakki Partisi de bu muzakerelere ve Bahattin Sakir olmak uzere iki temsilci ile katildi Ermeni kaynaklarina gore Van Ermeni liderleri Aram Manukyan Arsak Vramyan Nikogayos Pogos Mikaelyan Iskhan ve Armenak Yekaryan Ermenilere Osmanli hukumetine karsi cikmak degil sadik kalmalarini soyluyorlardi 1914 un Eylul ayinda 3 Ordu yaptigi arama operasyonlari sonucu silah muhimmat ve operasyonel belgeleri ele gecirdi 20 Ekim de 4 Rezerv Suvari Alayi devriye sirasinda Hasankale deki Ermeni evlerinde bir zula silah deposu tufek kesfetti Bu donemde cok sayida Ermeni Mus Bitlis ve Van da silahlanmaktaydi Tarihci Erikson Osmanli yetkililerinin bu gizlenmis bomba ve silahlarin bulunmasiyla siddet olaylarina hazirlik yapildigi sonucuna vardi 2 Kasim 1914 tarihinde Osmanli Devleti Rusya ya savas acti 5 Kasim da Ruslar Van daki 3 Ordunun savunma hattina saldiriya gectiler 19 Kasim da Ruslar Saray ve Van a dogru buyuk bir operasyon baslatti Kasim ayinda Osmanli Jandarma birimlerinin yerel guvenlik aygiti komutasi el degistirdi Yerel guvenlik birimlerinin yonetim ve kontrolu daha once Valilerin altinda iken askeri yonetime gecti Bu degisiklikle Van Valisi tarafindan komuta edilen Van Jandarma bolugu ve yedek suvari tumeni Ucuncu Orduya baglandi Van Jandarma bolugune Binbasi Ferit atandi Ancak Vali Cevdet kucuk bir grup askeri elinde tuttu 1 Aralik 1914 te Cevdet Bey Ermeni ileri gelenleriyle bir toplanti yapti Ermenilerin el yapimi kartuslari Ussher 15 Mart ta Van Mahmudiye kaymakami Ermenilerin Mahmudiye de Muslumanlari toplu halde katlederek camileri kendi atlari icin ahira cevirdiklerini Istanbul a bildirmistir Ayrica Van ili Saray kazasi Kavlik Kecikayasi Heretil Kapikoy Sezuhane Yamanyurt Belecek ve Ozalp kazasi Perakal Boyaldi koylerindeki katliamlarla ilgili tutanak s Ermeni faaliyetleri Tutanak Mahmudi koylerindeki katliamlar 15 Mart 1915 dokumunde ogrencilere zorla Hristiyanlik kabul ettirilmek istendigi ayrica Perakal de Nezu Hatun un gorduklerinden etkilenerek delirdigini yazilmistir 25 Mart ta Van valisi Cevdet Bey Ruslarin Van i isgalini kolaylastirmak icin Ermeni yerli guclerin hazirlik icinde bulunduklarini ve bunlarin orgutlu bir sekilde topluca isyan edeceklerini bildirmistir Van cevrede catismalar Ermeniler siper kazarken 15 Nisan da Ercis te Jandarma Ermenilerin alanda toplanmalarini istedi Toplanmanin sebebi vergi defterdarlarinin jandarma esliginde Van kuzeyindeki koylulerin koyunu saymak idi Vergi tahsildari vergi degerlerinin hesaplanmasi ile ilgili Sultan beyanini iletti Ercis te Ermenilerle Jandarma arasinda catismalar basladi Anlasmazlik once koylulerle vergi tahsildarlari arasinda cikti Itilaflar Vergi tahsidari ve guvenligini saglayan Jandarmalardan Banat Jandarma Karakoluna daha sonra da diger merkezlere sicradi 19 Nisan da Arnold Toynbee kirsal alandaki catismalarda tek bir gunde 2 500 erkegin olduruldugunu one surmustur Osmanli kayitlari catismalari dogrulamakta fakat Jandarmanin bu ayaklanmayi bastirdigini belirtmektedir 17 Nisan Arsak Vramyan tutuklandi Nisan basinda burada ogretmenlik yapan bir Ermeni Sadak ortasinda tutuklandi Sadak Ermenileri bu kisi lehine bir gosteri yuruyusu yaptilar Onde gelen Ermeniler Cevdet Bey den bu sorunun cozulmesi talebiyle Nikogayos Pogos Mikaelyan Iskan liderliginde sehre gittiler Nikogayos Pogos Mikaelyan ve onde gelen Ermenilerin Hirj de onleri kesilerek oldurulduler 17 Nisan da ERF nin uc liderinden geriye sadece o sirada Van sehrinde olan Aram Manukyan kaldi Osmanli devletinin seferberlik ilanina Osmanli vatandasi olan Ermenilerin bazilari uysada pek cogu bu cagriya uymamistir Osmansi Korsu Akhis Beygeri Arsin Tasu gibi buyukce koylerine istekte bulunmus ama cevap alamamistir Ocak 1915 te Bitlis in Hizar kazasinin Sekur Koyu Ermenileri askerlik yuzunden sorun cikmistir Osmanli devleti asker kacagi arayan jandarma mufrezesi bu bolgede catismaya girmistir Ermeni milisler ozellikle Bitlis i Van a baglayan bolgedeki Gevas yolunu ulasima keserler Ayrica bu bolgeden gecen onemli haberlesme hatti kesintiler yuzunden kullanilmaz hale gelir 20 Subat 1915 te Bitlis Ermeni koylerinde Osmanli gucleriyle catisma devam ederken merkeze bulunan Viyris koyunde carpismalar cikti Van merkezde catismalar 20 Nisan 20 Nisan da ise Van icinde Ermeni ayaklanmalari oldu Van sehri icinde catismalar Eski sehirde kurulan bir savunma hatti Amerikan temsilcigi cevresindeki Ermeniler Ermeniler ele gecirdikleri toplarlaRus destegi 16 Mayis 17 Mayis ta Rus suvari ve bir Ermeni gonullu mufreze biriminin Van daki Ermeni guclerine yardim icin gelmeleri Van valisi Cevdet Bey ortaklasa Rus Ermeni baskisi karsisinda tutunamayarak 16 17 Mayis gecesi geri cekilmek zorunda kaldi boylece Van Rus ve Ermenilerin eline gecti Ermenilerin isyani sonrasinda Mayis ayi icinde Rus birlikleri kenti ele gecirdiler Van ilinin Ermenilerin yardimiyla Ruslarin eline gecmesi yuzunden Osmanli ordusunun ikmal yollari kesilmis askere yiyecek ve cephane tasiyan kollar ise Ermeniler tarafindan ates altinda kalmislardi Gerileme Agustos Van daki Ermeni multeciler Bu donemde Van cevresinde 250 bin kadar Ermeni toplandi Agustos ayi icinde Osmanli ordusu Van i bir sureligine ele gecirdi Rus ve Ermeni kuvvetleri sehri tekrar geri aldilar KayiplarVan ilindeki Muslumanlarin 62 si Bitlis ilindekilerin 42 si Erzurum ilindekilerin 31 i Diyarbakir ilindekilerin ise 26 si olmustur Uluslararasi tepkilerI Dunya savasi sirasinda Van ilinde yasananlar bircok defa guncel basinda yer almis ve cok sayida diplomatik yazismaya kaynak olmustur Ermeni Patrigi bolgedeki Ermenilerin tecavuze ugradigini Osmanli hukumetine iletmis Batili devletler bu iddialari arastirmak icin bir arastirma komisyonu kurulmuslardir Sivas Van Erzincan ve Erzurum yorelerinde incelemeler yapilmistir Komisyon raporunda Sivas Isyaninin ve Van Isyaninin hala devam ettigi ve bunlara karsi koyacak ne jandarma ne de bolgede silahli gucler oldugu belirtilmistir Niles ve Sutherland RaporuNiles ve Sutherland Raporu Niles ve Sutherland Raporu ABD Kongresi tarafindan 1919 yilinda I Dunya Savasi nin ardindan Osmanli Imparatorlugu nun dogu illerinde kosullari arastirmak icin ve ne tur yardimin gerekli oldugunu degerlendirmek icin ve Amerika nin bolgeye yardimi koordine etmesinde yardimci olmasi icin yapilmis Yakin Dogu East Relief icin Amerikan Komitesi tarafindan saglanacak kaynaklari belirlemek amacini gutmektedir Yuzbasi Emory H Niles ABD Ordusu ve Arthur E Sutherland Jr tarafindan hazirlanmis ve Van kenti ve cevresi icin detayli bilgiler vermektedir KaynakcaOzel Gilbert Sir Martin 2004 Winter Jay Ed America and the Armenian Genocide of 1915 Cambridge University Press s 14 ISBN 1139450182 29 Temmuz 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Mayis 2020 Hovannisian Richard G 1997 The Armenian People from Ancient to Modern Times Vol II Foreign Dominion to Statehood The Fifteenth Century to the Twentieth Century s 251 ISBN 978 0 312 10169 5 a b Krikorian 1978 s 33 a b Krikorian 1978 s 34 Bakiniz Dosya Armenian population of Van province in 1896 png a b c d e f g h i Halacoglu Yusuf Ermenilerin Suriye ye Nakli Surgun mu Soykirim mi s 2 15 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Nisan 2022 Bakiniz Dosya Proportions des populations en Asie Mineure statistique officielle d1914 png Shaw 1977 ss 239 241 Justin McCarthy Muslims and Minorities The Population of Ottoman Anatolia and the End of the Empire New York Univ Press 1983 sf 110 111 Raymond H Kevorkian and Paul B Paboudjian Les Armeniens dans l Empire Ottoman a la vielle du genocide Ed ARHIS Paris 1992 see appendix sf 60 Ussher 1917 s 288 a b Ussher 1917 s 233 Walker p 206 a b Erickson 2001 ss 97 a b Erickson 2001 ss 46 Erickson 2001 ss 42 Erickson 2001 ss 53 Ussher 1917 ss 254 ATBD Nisan 1987 sayi 86 belge 2051 ATBD Nisan 1987 sayi 86 belge 2052 a b c Arnold Toynbee The Treatment of Armenians p 109 a b c d e f Aksin Prof Dr Sina Ekim 2006 XIV I Dunya Savasi nda Olup Bitenler Ana cizgileriyle Turkiye nin Yakin tarihi 6 Baski bas Ankara Imaj Yayincilik ss 96 98 ISBN 975 7852 18 X Ussher 1917 s 236 a b c d e f g Sakarya 1984 ss 190 192 Ussher 1917 s 254 Wangehheim Deutschisches und Armenien 1914 1918 yay Johannes Lepsius Potsdam 1919 s 65 46 nr Belgeden naklen N Goyunc Ayni makale s 11 SFR nr 64 44 Morgenthau 1917 s 314 Hudavendigar Onur Milleti Sadikadan Hayk in Cocuklarina s 126 Istanbul 1999 a b c ATBD Ekim 1985 sayi 85 belge 2004 2005 U S National Archives 184 021 175 Niles and Sutherland Report Justin McCarthy Kongreye Sunulan Bildiriler X1 Turk Tarih Kongresi Ankara 1990 pp 1809 1853 GenelHatiralarUssher Clarence D 1917 An American Physician in Turkey Houghton Mifflin Company 29 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 22 Kasim 2009 Mendez Rafael Mendez 1926 Four yils beneath the Crescent Londra Charles Scribner s Sons ISBN 1 903656 19 2 Pastirmaciyan Karekin 1918 Why Armenia Should be Free Armenia s Role in the Present War Hairenik Pub Co s 45 11 Ocak 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 22 Kasim 2009 Northcote Dudley S 1922 Saving Forty Thousand Armenians Current History New York Times Co 4 Temmuz 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Aralik 2008 Austin H H 1920 The Baqubah Refugee Camp ISBN 9781593334017 9 Kasim 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 22 Kasim 2009 KoleksiyonToynbee Arnold Joseph 1916 Vilayet of Van The Treatement of Armenians on the Ottoman Empire London Couston amp Sons Ltd Morgenthau Henry 1917 The Revolution at Van Ambassador Morgenthau s Story Doubleday sayfa amp Company 28 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 22 Kasim 2009 Halsey Francis Whiting 1919 History of the World War The Literary Digest Funk amp Wagnalls Company 16 Subat 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Aralik 2008 YeniShaw Stanford Jay 1977 History of the Ottoman Empire and Modern Turkey Cambridge University Press Erickson Edward J 2001 Ordered to Die A History of the Ottoman Army in the First World War Greenwood Publishing Group ISBN 9780313315169 Krikorian Mesrob K 1978 Armenians in the Service of the Ottoman Empire 1860 1908 Routledge ISBN 9780710085641 Hinterhoff Eugene 1984 Persia The Stepping Stone To India Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I vol iv New York Marshall Cavendish Corporation ISBN 0 86307 181 3 Sakarya Ihsan 1984 Ihsan Sakarya Ed Belgelerle Ermeni sorunu Gnkur Basimevi bas Gnkur Askeri Tarih ve Stratejik Etut Baskanligi yayinlari s 492