Meteoroit,dış uzayda bulunan küçük bir kaya veya metal cisimdir. Meteoroitler, asteroitlerden önemli ölçüde daha küçük ve boyutları taneciklerden bir metreye kadar değişen nesneler olarak ayırt edilirler. Meteoroitlerden daha küçük nesneler, mikrometeoroit veya uzay tozu olarak sınıflandırılır. Pek çoğu kuyruklu yıldızlardan veya asteroitlerden gelen parçalardır, diğerleri ise Ay veya Mars gibi gök cisimlerinden çarpma etkisiyle fırlatılmış olan uzay enkazıdır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzYzL01ldGVvcm9pZF9tZXRlb3JfbWV0ZW9yaXRlLmdpZi8zMzBweC1NZXRlb3JvaWRfbWV0ZW9yX21ldGVvcml0ZS5naWY=.gif)
Meteor veya yıldız kayması (akan yıldız), bir meteoroitin, kuyruklu yıldızın veya asteroitin Dünya'nın atmosferine girişinin görünür geçişi olarak tanımlanır. Genellikle 20 km/s (72.000 km/sa; 45.000 mph) üzerinde bir hızla hareket eden nesnenin aerodinamik ısınması hem parlayan cisimden, hem de ardında bıraktığı parçacıkların izinden bir ışık şeridi oluşturur. Meteorlar genellikle deniz seviyesinin yaklaşık 100 km (62 mi) üzerinde görünür hale gelir. Birkaç saniye veya dakika arayla ortaya çıkan ve gökyüzünde aynı sabit noktadan geliyormuş gibi görünen meteor dizisine meteor yağmuru denir.
Tahminen 25 milyon meteoroit, mikrometeoroit ve diğer uzay enkazı her gün Dünya'nın atmosferine girer, bu da her yıl atmosfere 15.000 ton malzemenin girdiği anlamına gelir.
Orijinal nesne (meteoroit) atmosfere girdiğinde, sürtünme, basınç ve atmosferik gazlarla kimyasal etkileşimler gibi çeşitli faktörler cismin ısınmasına ve enerji yaymasına neden olur. Daha sonra bu cisim bir meteor haline gelir ve kayan yıldız olarak da bilinen bir ateş topu oluşturur. Gök bilimciler en parlak meteor örneklerini "bolitler" olarak adlandırır. Yüzeye çarptığında ise cisim bir meteorit haline gelir. Meteoritlerin boyutları büyük farklılıklar göstermektedir. Jeologlar için bolit, bir çarpma krateri oluşturacak kadar büyük bir meteorittir.
Atmosferden geçerken ve Dünya'ya çarparken gözlemlendikten sonra hâlâ bütünlüğünü koruyan göktaşları meteorit düşüşü olarak adlandırılır. Kalıntıları ise meteorit buluntusu olarak bilinir.
Meteoritler;
- Çoğunlukla silikat minerallerinden oluşan kayaçlar taşlı meteoritler
- Büyük ölçüde ferronikelden oluşan demir meteoritler ve
- Büyük miktarlarda hem metalik hem de kayaç malzeme içeren taşsı-demir meteoritler
olmak üzere üç geniş kategoriye ayrılmıştır. Modern sınıflandırma şemaları meteoritleri yapılarına, kimyasal ve izotopik bileşimlerine ve mineralojilerine göre gruplara ayırır. Çapı ~1 mm'den küçük "göktaşları" mikrometeorit olarak sınıflandırılır, ancak mikrometeoritler tipik olarak atmosferde tamamen erimeleri ve Dünya'ya söndürülmüş damlacıklar olarak düşmeleri bakımından meteoritlerden farklıdır. Dünya dışı meteoritler Ay'da ve Mars'ta da bulunmuştur.
Meteor kelimesinin kökü Yunanca meteōros'tan gelir ve "havada yüksek" anlamına gelmektedir.
Bir meteor Dünya'dan birkaç bin km uzakta gibi görünse de, meteor oluşumu tipik olarak mezosfer katmanında, 76 ila 100 km (250.000 ila 330.000 ft) yükseklikte meydana gelmektedir.
Meteoroitler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM4LzMyMzIxM21haW5fUGV0ZXJzbWV0ZW9yaXRlc185NDYtNzEwLmpwZy8yMjBweC0zMjMyMTNtYWluX1BldGVyc21ldGVvcml0ZXNfOTQ2LTcxMC5qcGc=.jpg)
Meteoroitler uzayda küçük boyuttaki kayaç veya metalik yapıdaki cisimlerdir.
Meteoritler küçük taneciklerden bir metre genişliğe kadar olan ve genellikle asteroitlerden daha küçük boyuttaki cisimler olarak tanımlanmaktadır. Bundan daha küçük olan nesneler ise mikrometeoritler ve kozmik toz olarak sınıflandırılmaktadır. Birçoğu asteroitlerin veya kuyruklu yıldızların parçaları olup, bazıları da Ay veya Mars gibi cisimlerden çarpma etkisiyle fırlamış parçacıklardır.
Bir göktaşı, kuyruklu yıldız veya asteroit Dünya atmosferine tipik olarak 20 km/s (72.000 km/sa; 45.000 mph) aşan bir hızla girdiğinde, o nesnenin , hem parıldayan nesneden hem de göktaşının ardında bıraktığı parıldayan parçacıkların izinden bir ışık huzmesi üretir. Bu fenomene meteor veya "kayan yıldız" denir. Meteorlar genellikle deniz seviyesinden yaklaşık 100 km yükseklikteyken görünür hale gelir. Birkaç saniye veya dakika arayla ve gökyüzündeki aynı sabit noktadan geliyormuş gibi görünen birçok meteor dizisine meteor yağmuru denir. Bir meteorit, bir meteor olarak atmosferden geçişi sırasında yüzey malzemesinin aşınmasından arta kalan ve yere çarpan bir meteor kalıntısıdır.
Her gün tahminen 25 milyon göktaşı, mikrometeoroit ve diğer uzay molozları Dünya atmosferine girmektedir. Bu atmosfere tahmini olarak her yıl 15.000 ton malzemenin girmesi anlamına gelmektedir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM0L01ldGVvcm9pZF90cmFja190aHJvdWdoX2Flcm9nZWxfZnJvbV9FVVJFQ0FfbWlzc2lvbi5qcGcvMjIwcHgtTWV0ZW9yb2lkX3RyYWNrX3Rocm91Z2hfYWVyb2dlbF9mcm9tX0VVUkVDQV9taXNzaW9uLmpwZw==.jpg)
1961'de Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), meteoroiti "gezegenler arası uzayda hareket eden, bir asteroitten çok daha küçük ve bir atomdan çok daha büyük olan katı bir nesne" olarak tanımladı. 1995'te, 'de yazan Beech and Steel, bir meteoroitin 100 µm ile 10 m (33 ft) arasında olacağı yeni bir tanım önerdi. 2010 yılında, 10 m'nin altındaki asteroitlerin keşfedilmesinin ardından, Rubin ve Grossman, ayrımı korumak için önceki meteoroit tanımının 10 µm ile bir metre (3 ft 3 inç) arasındaki nesnelere yönelik bir revizyonunu önerdiler. Rubin ve Grossman'a göre, bir asteroitin minimum boyutu, Dünya'ya bağlı teleskoplardan keşfedilebileceklerle verilir, bu nedenle meteoroit ve asteroit arasındaki ayrım belirsizdir. Keşfedilen en küçük asteroitlerden bazıları (H mutlak parlaklığa göre), H = 33,57 ile (JPL) ve H = 33,2 ile (JPL) olup, her ikisinin de tahmini boyutu bir metre civarındadır. Nisan 2017'de IAU, tanımının resmi bir revizyonunu kabul ederek boyutu 30 µm ile bir metre çap arasında sınırladı, ancak meteora neden olan herhangi bir nesne için bu boyutlardan sapmaya izin verdi.
Meteoroitlerden daha küçük nesneler, mikrometeoroitler ve gezegenler arası toz olarak sınıflandırılır. Küçük Gezegen Merkezi, "meteoroit" terimini kullanmamaktadır.
Bileşenleri
Hemen hemen tüm meteoroitler dünya dışı nikel ve demir içerir. Üç ana sınıflandırmaya sahiptirler: demir, taş ve taş-demir. Bazı taş meteoroitler kondrül olarak bilinen tane benzeri kapanımlar içerir ve kondrit olarak adlandırılır. Bu özelliklere sahip olmayan taşlı meteoroitlere ise "akondrit" adı verilir ve tipik olarak dünya dışı magmatik faaliyetlerden oluşurlar; bunlar çok az dünya dışı demir içerirler veya hiç içermezler. Meteoroitlerin bileşimi, Dünya atmosferinden geçerken yörüngelerinden ve ortaya çıkan meteorun ışık spektrumundan çıkarılabilir. Radyo sinyalleri üzerindeki etkileri de bilgi verir, özellikle de başka türlü gözlemlenmesi çok zor olan gündüz meteorları için yararlıdır. Bu yörünge ölçümlerinden, meteoroitlerin birçok farklı yörüngeye sahip olduğu, bazılarının genellikle bir ana kuyruklu yıldızla ilişkili akışlar halinde kümelendiği (bkz. meteor yağmurları), diğerlerinin ise görünüşte düzensiz olduğu bulunmuştur. Meteoroit akışlarından gelen enkaz sonunda başka yörüngelere dağılabilir. Işık spektrumları, yörünge ve ışık eğrisi ölçümleriyle birlikte, yoğunluğu buzun dörtte biri kadar olan kırılgan kartopu benzeri nesnelerden nikel-demir bakımından zengin yoğun kayalara kadar çeşitli bileşim ve yoğunlukları ortaya çıkarmıştır. Meteoritlerin incelenmesi, geçici olmayan meteoroitlerin bileşimi hakkında da fikir vermektedir.
Güneş Sisteminde
Çoğu meteoroit, gezegenlerin yerçekimsel etkilerinden etkilenen asteroit kuşağından gelir, ancak bazıları meteor yağmurlarına yol açan kuyruklu yıldızlardan gelen parçacıklardır. Bazı meteoroitler ise Mars ya da Ay gibi cisimlerden gelen ve bir çarpma sonucu uzaya fırlayan parçalardır.
Meteoroitler Güneş'in etrafında çeşitli yörüngelerde ve çeşitli hızlarda hareket ederler. En hızlıları, Dünya'nın yörüngesi civarındaki uzayda yaklaşık 42 km/s (94.000 mph) hızla hareket eder. Bu Güneş'ten kurtulma hızıdır, Dünya'nın hızının iki katının kareköküne eşittir ve yıldızlararası uzaydan gelmedikleri sürece Dünya çevresindeki nesnelerin üst hız sınırıdır. Dünya yaklaşık 296 km/s (660.000 mph) hızla hareket eder, bu nedenle meteoroitler atmosferle kafa kafaya karşılaştığında (bu yalnızca meteorlar, retrograd Halley Kuyruklu Yıldızı ile ilişkili olan gibi retrograd bir yörüngede olduğunda meydana gelir) birleşik hız yaklaşık 71 km/s'ye (160.000 mph) ulaşabilir. Dünya'nın yörüngesinde hareket eden meteoroitler ortalama 20 km/s (45.000 mph) hızındadır.
17 Ocak 2013'te, TSİ 05:21'de, Oort bulutundan bir metre büyüklüğünde bir kuyruklu yıldız Kaliforniya ve Nevada üzerinden Dünya atmosferine girdi. Cisim, enberisi 0,98 ± 0,03 AU olan retrograd bir yörüngeye sahipti. Başak takımyıldızı yönünden (o sırada güneyde ufkun yaklaşık 50° üzerindeydi) yaklaştı ve 72 ± 6 km/s (161.000 ± 13.000 mph) hızla Dünya atmosferiyle kafa kafaya çarpışarak birkaç saniye içinde yerden 100 km (330.000 ft)'den fazla yükseklikte buharlaştı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9mL2YxL09yaWVudGVkX1RhemFfTWV0ZW9yaXRlLmpwZy8yMjBweC1PcmllbnRlZF9UYXphX01ldGVvcml0ZS5qcGc=.jpg)
Dünya atmosferi ile çarpışma
Meteoroitler geceleri Dünya atmosferiyle kesiştiklerinde, meteor olarak görünür hale gelmeleri muhtemeldir. Eğer meteorlar atmosfere girdikten sonra hayatta kalır ve Dünya yüzeyine ulaşırlarsa meteorit olarak adlandırılırlar. Meteoritler, giriş ısısı ve çarpma kuvveti ile yapı ve kimya bakımından dönüşüme uğrarlar. 2008 TC3 adlı 4 metrelik (13 ft) bir asteroit, 6 Ekim 2008'de Dünya ile çarpışma rotasında uzayda gözlemlenmiş ve ertesi gün Dünya'nın atmosferine girerek kuzey Sudan'ın uzak bir bölgesine düşmüştür. İlk defa bir meteoroit uzayda gözlemlenmiş ve Dünya'ya çarpmadan önce takip edilmiştir. NASA, ABD hükûmeti sensörleri tarafından toplanan verilerden 1994-2013 yılları arasında Dünya ve atmosferi ile en önemli asteroid çarpışmalarını gösteren bir harita hazırlamıştır.
Meteorlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85Lzk1L0Nvc21pY19GaXJlYmFsbF9GYWxsaW5nX092ZXJfQUxNQS5qcGcvMjIwcHgtQ29zbWljX0ZpcmViYWxsX0ZhbGxpbmdfT3Zlcl9BTE1BLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi83LzdiL1NtYWxsQXN0ZXJvaWRJbXBhY3RzLUZyZXF1ZW5jeS1Cb2xpZGUtMjAxNDExMTQuanBnLzIyMHB4LVNtYWxsQXN0ZXJvaWRJbXBhY3RzLUZyZXF1ZW5jeS1Cb2xpZGUtMjAxNDExMTQuanBn.jpg)
Dünya atmosferinde her gün milyonlarca meteor meydana gelmektedir. Bunların çoğu yaklaşık bir kum tanesi büyüklüğündedir, yani genellikle milimetre boyutunda veya daha küçüktürler. Meteorların boyutları, cismin kütle ve yoğunluğundan hesaplanabilmektedir ki bu da üst atmosferde gözlemlenen cismin yörüngesinden tahmin edilebilir. Dünya'nın bir kuyruklu yıldızın bıraktığı enkaz akıntısının içinden geçmesiyle ortaya çıkan sağanaklar halinde (meteor yağmuru) veya belirli bir uzay enkazı akıntısıyla ilişkili olmayan "rastgele"-"düzensiz" halde meteorlar oluşabilir. Büyük ölçüde halk tarafından ve çoğunlukla tesadüfen, göktaşlarının yörüngelerinin hesaplanmasına yetecek kadar detaylı bir şekilde bir dizi spesifik meteor gözlemlenebilmiştir. Meteorların atmosferik hızları Dünya'nın Güneş etrafındaki yaklaşık 30 km/s (67,000 mph)'lik hareketinden, göktaşı yörünge hızlarından ve Dünya'nın yerçekimi kuvvetinden kaynaklanmaktadır.
Meteorlar Dünya'dan yaklaşık 75 ila 120 km (250.000 ila 390.000 ft) yükseklikte görünür hale gelirler. Genellikle 50 ila 95 km (160.000 ila 310.000 ft) yükseklikte parçalanırlar. Meteorların Dünya ile gün ışığında (veya gün ışığına yakın) çarpışma olasılığı kabaca yüzde ellidir. Ancak çoğu meteor, karanlığın daha sönük cisimlerin fark edilmesini sağladığı geceleri gözlemlenir. Boyut ölçeği 10 cm'den (3,9 inç) birkaç metreye kadar olan cisimler için meteor görünürlüğü, meteoroiti ısıtan atmosferik koç basıncından (sürtünmeden değil) kaynaklanır, böylece parlar ve gazlardan ve erimiş meteoroit parçacıklarından oluşan parlak bir iz oluşturur. Gazlar buharlaşmış meteoroit maddesini ve meteoroit atmosferden geçerken ısınan atmosferik gazları içerir. Çoğu meteor yaklaşık bir saniye boyunca parlar.
Tarih
Meteorlar çok eski zamanlardan beri bilinmelerine rağmen, on dokuzuncu yüzyılın başlarına kadar astronomik bir fenomen oldukları bilinmiyordu. Bundan önce, Batı'da şimşek gibi bir hava olayı olarak görülüyorlardı ve gökten düşen taşlarla ilgili garip hikâyelerle bağlantılı değillerdi. 1807 yılında Yale Üniversitesi kimya profesörü , Connecticut, Weston'a düşen bir meteoru incelemiştir. Silliman meteorun kozmik bir kökeni olduğuna inanmıştır, ancak meteorlar Kasım 1833'teki muhteşem meteor fırtınasına kadar astronomların pek ilgisini çekmemiştir. Bu olayda Amerika Birleşik Devletleri'nin doğusundaki insanlar gökyüzünde tek bir noktadan yayılan binlerce meteor görmüştür. Dikkatli gözlemciler, şimdi nokta olarak adlandırılan ışımanın yıldızlarla birlikte hareket ettiğini ve Aslan takımyıldızında kaldığını fark ettiler.
Astronom bu fırtına üzerinde kapsamlı bir çalışma yapmış ve fırtınanın kozmik bir kökeni olduğu sonucuna varmıştır. Heinrich Wilhelm Matthias Olbers, tarihi kayıtları inceledikten sonra fırtınanın 1867'de geri döneceğini öngörmüş ve bu da diğer astronomların dikkatini bu fenomene çekmiştir. daha kapsamlı tarihsel çalışması, 1866'da doğru olduğu kanıtlanan daha rafine bir tahmine yol açmıştır.Giovanni Schiaparelli'nin Leonidleri (şimdiki adıyla) kuyruklu yıldızıyla ilişkilendirmedeki başarısıyla, göktaşlarının kozmik kökeni artık kesin olarak belirlenmiştir. Yine de atmosferik bir fenomen olarak kalmaya devam ettiler ve Yunanca "atmosferik" anlamına gelen "meteor" adını korudular.
Ateş topu
Ateş topu, deniz seviyesinden yaklaşık 100 km yükseklikte görünür hale gelen, normalden daha parlak bir meteordur. Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) bir ateş topunu "gezegenlerin herhangi birinden daha parlak bir meteor" olarak tanımlar (görünür parlaklık -4 veya daha büyük). (meteorları inceleyen amatör bir kuruluş) daha katı bir tanıma sahiptir. Ateş topunu, zirve noktasında görüldüğünde -3 veya daha parlak bir parlaklığa sahip olacak bir meteor olarak tanımlar. Bu tanım, bir gözlemci ile ufka yakın bir meteor arasındaki daha büyük mesafeyi düzeltir. Örneğin, ufuktan 5 derece yukarıda -1 parlaklığında bir meteor ateş topu olarak sınıflandırılacaktır çünkü gözlemci meteorun tam altında olsaydı, meteor -6 parlaklığında görünür.
Görünür parlaklığı -14 veya daha parlak olan ateş toplarına bolit denir. IAU'nun "bolit" için resmi bir tanımı yoktur ve genellikle bu terimi "ateş topu" ile eş anlamlı olarak kabul eder. Gök bilimciler "bolit" sözcüğünü genellikle olağanüstü parlak bir ateş topunu, özellikle de meteor patlaması şeklinde patlayan bir ateş topunu tanımlamak için kullanırlar. Bunlara bazen patlayan ateş topları da denir. Ayrıca duyulabilir sesler çıkaran bir ateş topu anlamında da kullanılabilir. Yirminci yüzyılın sonlarında bolit, bileşimine bakılmaksızın (asteroid veya kuyruklu yıldız) Dünya'ya çarpan ve patlayan herhangi bir nesne anlamına da gelmeye başlamıştır. Bolit kelimesi Yunanca βολίς (bolis) kelimesinden gelmektedir ve füze veya parlama anlamına da gelebilir. Bir bolit'in büyüklüğü -17 veya daha parlaksa süper bolit olarak bilinir. Ateş toplarının nispeten küçük bir yüzdesi Dünya atmosferine çarpar ve sonra tekrar dışarı çıkar: bunlar Dünya'yı saran ateş topları olarak adlandırılır. Böyle bir olay 1972 yılında Kuzey Amerika üzerinde güpegündüz meydana gelmiştir. Nadir görülen bir başka olgu da meteorun Dünya yüzeyine neredeyse paralel hareket eden birkaç ateş topuna ayrıldığı meteor alayıdır.
Amerikan Meteor Derneği'nde her yıl giderek artan sayıda ateş topu kaydedilmektedir. Muhtemelen yılda 500.000'den fazla ateş topu vardır, ancak çoğu okyanus üzerinde ve yarısı gündüz meydana geldiği için çoğu fark edilmemektedir. Bir Avrupa Ateş Topu Ağı ve bir NASA Tüm Gökyüzü Ateş Topu Ağı birçok ateş topunu tespit etmekte ve izlemektedir.
Atmosfer üzerindeki etkisi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi80LzRlL1AxMDIyMFhYLjAxLjQ5Lk1FU1ouMTQuMDguMjAxOS5CZXJsaW4uUGVyc2VpZGVuLngxLjAuZ2lmLzIyMHB4LVAxMDIyMFhYLjAxLjQ5Lk1FU1ouMTQuMDguMjAxOS5CZXJsaW4uUGVyc2VpZGVuLngxLjAuZ2lm.gif)
Meteoroitlerin Dünya atmosferine girişi atmosferik moleküllerin iyonlaşması, meteoroitin döktüğü toz ve geçiş sesi olmak üzere üç ana etki yaratır. Bir meteoroit veya asteroidin üst atmosfere girişi sırasında, meteorun geçişi ile hava moleküllerinin iyonize olduğu bir iyonizasyon izi oluşur. Bu tür iyonizasyon izleri bir seferde 45 dakikaya kadar sürebilir.
Küçük, kum tanesi büyüklüğündeki meteorlar atmosfere sürekli olarak, esasen atmosferin herhangi bir bölgesinde her birkaç saniyede bir girmektedir ve bu nedenle iyonlaşma izleri üst atmosferde aşağı yukarı sürekli olarak bulunabilir. Radyo dalgalarının bu izlerden sektirilmesine meteor patlaması iletişimi denir. Meteor radarları, bir meteor izinin bozunma hızını ve Doppler kaymasını ölçerek atmosferik yoğunluğu ve rüzgarları ölçebilir. Meteorların çoğu atmosfere girdiklerinde yanarlar. Geriye kalan enkaza meteorik toz ya da sadece meteor tozu denir. Meteor tozu parçacıkları atmosferde birkaç aya kadar kalabilir. Bu parçacıklar hem elektromanyetik radyasyonu saçarak hem de üst atmosferdeki kimyasal reaksiyonları katalize ederek iklimi etkileyebilir. Meteoroitler veya parçaları terminal hıza yavaşladıktan sonra karanlık uçuşa ulaşır. Karanlık uçuş yaklaşık 2–4 km/s (4,500-8,900 mph) hıza yavaşladıklarında başlar. Daha büyük parçalar saçılma alanının daha aşağısına düşer.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9hL2E3L0xlb25pZF9NZXRlb3IuanBnLzIyMHB4LUxlb25pZF9NZXRlb3IuanBn.jpg)
Renkler
Bir meteor tarafından üretilen görünür ışık, meteoroitin kimyasal bileşimine ve atmosferdeki hareket hızına bağlı olarak çeşitli tonlar alabilir. Meteoroitin katmanları aşındıkça ve iyonlaştıkça, yayılan ışığın rengi mineral katmanlarına göre değişebilir. Meteorların renkleri, meteoroitin metalik içeriği ile geçişinin yol açtığı aşırı ısınmış hava plazmasının göreceli etkisine bağlıdır:
- Turuncu-sarı (sodyum)
- Sarı (demir)
- Mavi-yeşil (magnezyum)
- Menekşe (kalsiyum)
- Kırmızı (atmosferik nitrojen ve oksijen)
Akustik belirtiler
Üst atmosferde bir meteor tarafından üretilen ses, örneğin sonik patlama, tipik olarak bir meteordan gelen görsel ışığın kaybolmasından saniyeler sonra ortaya çıkar. Nadiren, 2001 olduğu gibi, bir meteor patlamasıyla aynı anda meydana gelen "çatırdama", "sallanma" veya "tıslama" sesleri rapor edilmiştir. Benzer sesler Dünya'nın auroralarının yoğun gösterileri sırasında da rapor edilmiştir[50][51][52][53].
Bu seslerin oluşumuna ilişkin teoriler sesleri kısmen açıklayabilir. Örneğin, NASA'daki bilim insanları bir meteorun çalkantılı iyonize izinin Dünya'nın manyetik alanıyla etkileşime girerek radyo dalgası darbeleri oluşturduğunu öne sürmüşlerdir. İz dağılırken, megawattlarca elektromanyetik güç açığa çıkabilir ve güç spektrumunda ses frekanslarında bir tepe noktası olabilir. Elektromanyetik darbelerin neden olduğu fiziksel titreşimler, otları, bitkileri, gözlük çerçevelerini, dinleyicinin kendi vücudunu (bkz. mikrodalga işitsel etkisi) ve diğer iletken malzemeleri titreştirecek kadar güçlüyse duyulabilir. Önerilen bu mekanizma, laboratuvar çalışmalarıyla makul olduğu kanıtlanmış olsa da, sahadaki ilgili ölçümlerle desteklenmemektedir. Moğolistan'da 1998 yılında kontrollü koşullar altında yapılan ses kayıtları, seslerin gerçek olduğu iddiasını desteklemektedir.
Meteor yağmuru
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzMwL01ldGVvcl9idXJzdC5qcGcvMjIwcHgtTWV0ZW9yX2J1cnN0LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2JlL1BTTV9WMThfRDIwMV9TaG93ZXJfb2ZfcGVyc2VpZHNfc2VwdF82X2FuZF83LmpwZy8yMjBweC1QU01fVjE4X0QyMDFfU2hvd2VyX29mX3BlcnNlaWRzX3NlcHRfNl9hbmRfNy5qcGc=.jpg)
Bir meteor yağmuru, örneğin Dünya gibi bir gezegen ile bir kuyruklu yıldızdan veya başka bir kaynaktan gelen enkaz akıntıları arasındaki etkileşimin sonucudur. Dünya'nın kuyruklu yıldızlardan ve diğer kaynaklardan gelen kozmik enkazın içinden geçmesi birçok durumda tekrarlanan bir olaydır. Kuyruklu yıldızlar, tarafından 1951 yılında gösterildiği gibi, su buharı sürüklemesi ve parçalanma yoluyla enkaz üretebilir. Bir kuyruklu yıldız yörüngesinde Güneş'in yanından her geçişinde, buzunun bir kısmı buharlaşır ve belirli miktarda meteoroit dökülür. Meteoroitler kuyruklu yıldızın tüm yörüngesi boyunca yayılarak "toz izi" olarak da bilinen bir meteoroit akımı oluştururlar. Bu durum kuyruklu yıldızın güneş radyasyonu basıncıyla hızla savrulan çok küçük parçacıkların neden olduğu "toz kuyruğu"ndan farklıdır.
Ateş topu gözlemlerinin sıklığı ilkbahar ekinoksu haftalarında yaklaşık %10-30 oranında artar. Hatta göktaşı düşmeleri kuzey yarımkürenin ilkbahar mevsiminde daha yaygındır. Bu olgu uzunca bir süredir bilinmesine rağmen, anomalinin arkasındaki neden bilim insanları tarafından tam olarak anlaşılamamıştır. Bazı araştırmacılar bu durumu, Dünya'nın yörüngesi boyunca meteoroit popülasyonundaki içsel bir değişime bağlamakta ve büyük ateş topu üreten enkazların ilkbahar ve yaz başlarında zirve yaptığını belirtmektedirler. Diğerleri ise bu dönemde ekliptiğin (kuzey yarımkürede) öğleden sonra ve akşamın erken saatlerinde gökyüzünde yüksekte olduğuna dikkat çekmiştir. Bu, asteroidal kaynaklı ateş topu radyantlarının, meteoroitlerin Dünya'ya "yetiştiği" anda gökyüzünde yüksekte olduğu (nispeten yüksek hızları kolaylaştırdığı) ve Dünya ile aynı yönde arkadan geldiği anlamına gelir. Bu durum nispeten düşük bağıl hızlara ve dolayısıyla meteorların hayatta kalmasını kolaylaştıran düşük giriş hızlarına neden olur. Ayrıca akşamın erken saatlerinde meydana gelen yüksek ateş topu oranları görgü tanığı raporlarının şansını artırır. Bu durum mevsimsel değişimin tamamını olmasa da bir kısmını açıklamaktadır. Bu fenomeni daha iyi anlayabilmek için meteorların yörüngelerini haritalandırmaya yönelik araştırmalar devam etmektedir.
Önemli meteorlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2IzL01ldGVvcm9pZF9zaXplX2NvbXBhcmlzb24uc3ZnLzIyMHB4LU1ldGVvcm9pZF9zaXplX2NvbXBhcmlzb24uc3ZnLnBuZw==.png)
- 1992 - Peekskill, New York
- 9 Ekim 1992 tarihinde en az 16 bağımsız kameraman tarafından kaydedilmiştir. Görgü tanıklarının ifadelerine göre Peekskill meteoritinin ateş topu girişi Batı Virginia üzerinde 23:48 UT'de (±1 dakika) başlamıştır. Kuzeydoğu yönünde ilerleyen ateş topu belirgin bir yeşilimsi renge sahipti ve tahmini olarak -13'lük bir görsel parlaklığa ulaştı. Ateş topu 40 saniyeyi aşan parlak uçuş süresi boyunca 430 ila 500 mil (700 ila 800 km) arasında bir yol kat etmiştir. Olaya ve nesneye adını veren Peekskill, New York'ta bulunan bir meteoritin kütlesi 27 lb (12,4 kg) olup daha sonra H6 monomict breccia meteoriti olarak tanımlanmıştır. Video kaydı Peekskill meteoritinin henüz tespit edilemese de geniş bir alanda birkaç eşlikçisi olduğunu göstermektedir.
- 2009 - Bone, Endonezya
- 8 Ekim 2009 tarihinde Bone, Sulawesi, Endonezya yakınlarında gökyüzünde büyük bir ateş topu gözlemlenmiştir. Buna yaklaşık 10 m (33 ft) çapındaki bir asteroidin neden olduğu düşünülmektedir. Ateş topu tahmini olarak 50 kiloton TNT ya da Nagazaki atom bombasının yaklaşık iki katı enerji içermektedir. Herhangi bir yaralanma rapor edilmemiştir. 2009 - Güneybatı ABD
- Güneydoğu Kaliforniya, Kuzey Arizona, Utah, Wyoming, Idaho ve Colorado üzerinde 18 Kasım 2009 tarihinde büyük bir bolit rapor edilmiştir. Yerel saatle 00:07'de yüksek rakımlı (deniz seviyesinden 9,610 ft (2,930 m)) bir güvenlik kamerası cismin kuzeye geçişinin bir filmini kaydetmiştir. Bu videoda özellikle dikkat çeken, ana cismi hafifçe takip eden küresel "hayalet" görüntü (bu muhtemelen yoğun ateş topunun bir lens yansımasıdır) ve cismin önemli bir kısmının parçalanmasıyla ilişkili parlak ateş topu patlamasıdır. Parlak ateş topu olayından sonra kuzeye doğru devam eden bir nesne izi görülebilir.
- 2013 - Çelyabinsk Oblastı, Rusya
- Çelyabinsk meteoru, nispeten küçük bir asteroidin Dünya atmosferine girmesiyle, yaklaşık 17 ila 20 m (56 ila 66 ft) genişliğinde, 11.000 tonluk tahmini başlangıç kütlesine sahip, süperbolit olarak bilinen son derece parlak, patlayan bir ateş topu meydana getirmiştir. 1908'deki Tunguska olayından bu yana Dünya atmosferine girdiği bilinen en büyük doğal nesne olarak kayıtlara geçmiştir. 15 Şubat 2013 tarihinde Rusya'nın Çelyabinsk kentinin yaklaşık 25 ila 30 km (80.000 ila 100.000 ft) yukarısında meydana gelen hava patlamasının yol açtığı cam kırılmaları nedeniyle 1.500'den fazla kişi yaralanmıştır. Sabah gün ışığında giderek parlaklaşan bir çizgi gözlemlenmiş ve arkasında büyük bir iz kalmıştır. Cismin yoğunluğunun zirveye ulaşmasından en az 1 dakika ve en fazla 3 dakika sonra (izden uzaklığa bağlı olarak), camları kıran ve araba alarmlarını çalıştıran büyük bir sarsıntı patlaması duyuldu ve bunu bir dizi küçük patlama izledi. 2019 - Orta Batı Amerika Birleşik Devletleri
- 11 Kasım 2019'da Orta Batı Amerika semalarında bir meteor görüldü. St.Louis Bölgesi'nde güvenlik kameraları, araç kameraları, web kameraları ve görüntülü kapı zilleri cismi dünya atmosferinde yanarken yakaladı. Süper meteor Güney Taurid meteor yağmurunun bir parçasıydı. Doğudan batıya doğru ilerleyerek ABD'nin Güney Carolina eyaleti üzerinde bir yerde görünür uçuş yolunu sonlandırdı ancak dünya atmosferine tekrar girerek büyük bir ateş topu yaratmasıyla bir kez daha görünür hale geldi. Ateş topu gece gökyüzündeki en parlak cisim olan Venüs gezegeninden daha parlaktı.
Galeri
- meteoru
- Orta Avustralya çölü ve bir Lyrid (üst kenar
- Uluslararası Uzay İstasyonundan görünen bir meteor (ortada)
- MER Spirit tarafından 7 Mart 2004'te Mars'tan fotoğraflanan olası meteor (ortada)
- Shoemaker-Levy 9 Kuyruklu Yıldızı Jüpiter ile çarpışıyor: Sekans, W parçasının gezegenin karanlık tarafında bir ateş topuna dönüştüğünü gösteriyor.
Meteoritler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi83Lzc5L011cm5wZW93aWVfbWV0ZW9yaXRlLmpwZy8yMjBweC1NdXJucGVvd2llX21ldGVvcml0ZS5qcGc=.jpg)
Meteorit, bir meteoroitin veya asteroidin atmosferden geçerken geride kalan ve yok olmadan yere çarpan kısmıdır. Meteoritler her zaman olmasa da bazen hiper hızlı çarpma kraterleriyle birlikte bulunur; enerjik çarpışmalar sırasında çarpan cismin tamamı buharlaşarak geriye meteorit bırakmayabilir. Jeologlar "bolit" terimini astronomlardan farklı bir anlamda, çok büyük bir çarpıştırıcıyı belirtmek için kullanırlar. Örneğin, USGS bu terimi "çarpan cismin kesin doğasını bilmediğimizi ima etmek için... örneğin kayalık veya metalik bir asteroit mi yoksa buzlu bir kuyruklu yıldız mı olduğunu bilmediğimizi ima etmek için" genel bir büyük krater oluşturan çok hızlı cisim anlamında kullanmaktadır.
Meteoroitler Güneş Sistemi'ndeki diğer cisimlere de çarpmaktadır. Ay ya da Mars gibi atmosferi olmayan ya da çok az olan cisimlerde de kalıcı kraterler bırakırlar.
Etkilerin sıklığı
Herhangi bir günde Dünya'ya çarpacak en büyük cismin çapının yaklaşık 40 santimetre (16 inç), belirli bir yılda yaklaşık dört metre (13 ft) ve belirli bir yüzyılda yaklaşık 20 m (66 ft) olması muhtemeldir. Bu istatistikler aşağıdaki şekilde elde edilir:
En azından beş santimetreden (2,0 inç) kabaca 300 metreye (980 fit) kadar olan aralıkta, Dünya'nın göktaşlarını alma oranı aşağıdaki gibi bir güç yasası dağılımına uyar:
Burada N (>D), bir yıl içinde Dünya'ya çarpması beklenen D metre çapından daha büyük nesnelerin sayısıdır. Bu, yerden ve uzaydan görülen parlak göktaşlarının gözlemlerine ve Dünya'ya yakın asteroitlerin araştırmalarına dayanmaktadır. Tahmin edilen oran 300 m (980 ft) çapın üzerinde biraz daha yüksektir; güç yasası ekstrapolasyonunun öngördüğünden yaklaşık 10 kat daha sık olmak üzere her birkaç milyon yılda bir iki kilometre (1,2 mil) asteroid (bir teraton TNT eşdeğeri) dünyaya çarpmaktadır.
Çarpma krateri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85Lzk4L05vdmF0b19NZXRlb3JpdGVfSW1wYWN0X1BpdC5qcGcvMjIwcHgtTm92YXRvX01ldGVvcml0ZV9JbXBhY3RfUGl0LmpwZw==.jpg)
Ay, Merkür, Callisto, Ganymede ve çoğu küçük uydu ve asteroit dahil olmak üzere katı Güneş Sistemi nesneleriyle meteoroit çarpışmaları, bu nesnelerin çoğunun baskın coğrafi özellikleri olan çarpma kraterlerini oluşturur. Dünya, Venüs, Mars, Europa, Io ve Titan gibi aktif yüzey jeolojik süreçlerine sahip diğer gezegen ve uydularda, görünür çarpma kraterleri zaman içinde aşınabilir, gömülebilir veya tektonik tarafından dönüştürülebilir. Erken literatürde, çarpma kraterlerinin önemi yaygın olarak kabul edilmeden önce, kripto patlama veya kriptovolkanik yapı terimleri, şu anda Dünya'da çarpma ile ilgili özellikler olarak kabul edilenleri tanımlamak için sıklıkla kullanılmıştır. Bir meteor çarpma kraterinden fırlatılan erimiş karasal malzeme soğuyabilir ve tektit olarak bilinen bir nesne şeklinde katılaşabilir. Bunlar genellikle meteoritlerle karıştırılır.
Meteorit galerisi
- İki tektit, bir göktaşı çarpmasından kaynaklanan erimiş karasal püskürme
- Esquel palasitinin kısmi bir dilimi
- Willamette Meteoriti, Oregon, ABD
- Wisconsin'e 1868 düşen bir meteorit
-
- Arizona Doğa Tarihi Müzesi'nde Tucson Göktaşı'nın arkasında poz veren çocuklar
- Cezayir, Tindouf'tan breşleşme ve karbon kapanımları içeren göktaşı
Galeri
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ "meteoroid". Cambridge English Dictionary. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b Rubin, Alan E.; Grossman, Jeffrey N. (January 2010). "Meteorite and meteoroid: New comprehensive definitions". Meteoritics & Planetary Science. 45 (1). ss. 114-122. Bibcode:2010M&PS...45..114R. doi:10.1111/j.1945-5100.2009.01009.x.)
- ^ Atkinson, Nancy (2 Haziran 2015). "What is the difference between asteroids and meteorites". Universe Today. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2023.
- ^ "meteoroids". The Free Dictionary. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2015.
- ^ "Meteoroid". National Geographic. 7 Ekim 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2015.
- ^ "Meteors & Meteorites". NASA. 26 Aralık 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2015.
- ^ "Asteroid Fast Facts". NASA. 31 Mart 2014. 13 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ağustos 2015.
- ^ Lidz, Franz (9 Ocak 2019). "The Oldest Material in the Smithsonian Institution Came From Outer Space". Smithsonian. 3 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ocak 2019.
- ^ Gary, Stuart (22 Aralık 2011). "Survey finds not all meteors the same". ABC Science. ABC. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Eylül 2023.
- ^ "Woods Hole Coastal and Marine Science Center | U.S. Geological Survey". www.usgs.gov. 9 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ (1976). "A new type of chondritic meteorite found in lunar soil". Earth and Planetary Science Letters. 31 (2): 193-199. Bibcode:1976E&PSL..31..193M. doi:10.1016/0012-821X(76)90211-9.
- ^ Rubin, Alan E. (1997). "The Hadley Rille enstatite chondrite and its agglutinate-like rim: Impact melting during accretion to the Moon". Meteoritics & Planetary Science. 32 (1): 135-141. Bibcode:1997M&PS...32..135R. doi:10.1111/j.1945-5100.1997.tb01248.x
.
- ^ "Opportunity Rover Finds an Iron Meteorite on Mars". JPL. 19 Ocak 2005. 15 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2006.
- ^ "meteor". Merriam-Webster Dictionary.
- ^ Bronshten, V. A. (2012). Physics of Meteoric Phenomena. Science. Springer Science & Business Media. s. 358. ISBN .
- ^ "Night sky with the naked eye : how to find planets, constellations, satellites and other night sky wonders without a telescope | WorldCat.org". www.worldcat.org (İngilizce). Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Meteor Observations During Leonid Showers: Preliminary Results". web.archive.org. 5 Mart 2016. 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Meteor FAQs". American Meteor Society (İngilizce). 13 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "meteoroid". Cambridge English Dictionary. 18 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b c Rubin, Alan E.; Grossman, Jeffrey N. (1 Ocak 2010). "Meteorite and meteoroid: New comprehensive definitions". Meteoritics and Planetary Science. 45: 114-122. doi:10.1111/j.1945-5100.2009.01009.x. ISSN 1086-9379. 25 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Atkinson, Nancy (2 Haziran 2015). "What Is The Difference Between Asteroids and Meteorites?". Universe Today (İngilizce). 13 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "meteoroid - National Geographic Education". web.archive.org. 7 Ekim 2015. 3 Mart 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "SSE: Planets: Meteoroids: Overview". web.archive.org. 26 Aralık 2003. 26 Aralık 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Administrator, NASA Content (24 Mart 2015). "Asteroid Fast Facts". NASA (İngilizce). 8 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Magazine, Smithsonian; Lidz, Franz. "The Oldest Material in the Smithsonian Institution Came From Outer Space". Smithsonian Magazine (İngilizce). 3 Ocak 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Thursday, 22 December 2011 Stuart GaryABC (22 Aralık 2011). "Survey finds not all meteors the same". www.abc.net.au (İngilizce). 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b "Glossary | IMO". 9 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Millman, Peter M. (1 Aralık 1961). "Meteor News". Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 55: 265. ISSN 0035-872X. 29 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Beech, M.; Steel, D. (1 Eylül 1995). "On the Definition of the Term Meteoroid". Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 36: 281. ISSN 0035-8738. 2 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Small Asteroid 2009 VA Whizzes By The Earth". web.archive.org. 12 Kasım 2009. 7 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Definitions of terms in meteor astronomy (IAU) | IMO". 20 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Types of Meteorites: Iron, Stone, Stony-Iron, Lunar, Martian". geology.com. 5 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Povenmire, H. R. (1 Mart 2000). "Physical Dynamics of the Upsilon Pegasid Fireball - European Network 190882A": 1183. 3 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Report on orbital debris" (İngilizce). 1 Şubat 1989. 31 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b "Earth Collides Head-On with Small Comet | SETI Institute". web.archive.org. 28 Ocak 2013. 10 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b "Fireball Logs". American Meteor Society (İngilizce). 16 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Cosmic Fireball Falling Over ALMA". ESO Picture of the Week. 13 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2014.
- ^ Reyes, Tim (17 Kasım 2014). "We are not Alone: Government Sensors Shed New Light on Asteroid Hazards". Universe Today. 23 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2015.
- ^ Subasinghe, Dilini; Campbell-Brown, Margaret (24 Ocak 2018). "Luminous Efficiency Estimates of Meteors. II. Application to Canadian Automated Meteor Observatory Meteor Events". The Astronomical Journal. 155 (2): 88. doi:10.3847/1538-3881/aaa3e0. ISSN 1538-3881. 11 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Earth Fact Sheet". nssdc.gsfc.nasa.gov. 19 Aralık 1996 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Jenniskens, Peter (2006). Meteor Showers and their Parent Comets. Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/cbo9781316257104. ISBN . 5 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "The Early Years of Meteor Observations in the USA". American Meteor Society (İngilizce). 16 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b "C&MS: Leonid History". web.archive.org. 22 Ocak 2009. 5 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ The American Journal of Science and Arts (İngilizce). S. Converse. 1834.
- ^ "Welcome astroprofspage.com - BlueHost.com". web.archive.org. 4 Mart 2016. 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Re: Fireball Reporting (was Re: (meteorobs) Pre-Moon Observations)". web.archive.org. 1 Ekim 2011. 9 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Fireball over Adriatic Sea on August 18 | IMO". 21 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ a b Belton, M. J. S. (6 Eylül 2004). Mitigation of Hazardous Comets and Asteroids (İngilizce). Cambridge University Press. ISBN .
- ^ Ridpath, Ian, (Ed.) (15 Şubat 2018). A Dictionary of Astronomy (İngilizce). Oxford University Press. doi:10.1093/acref/9780191851193.001.0001/acref-9780191851193. ISBN . 31 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Rogers, John J. W. (18 Kasım 1993). A History of the Earth (İngilizce). CUP Archive. ISBN .
- ^ "Loading..." www.myetymology.com. 17 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Adushkin, V. V.; Nemchinov, I. V. (1 Ocak 2008). Catastrophic Events Caused by Cosmic Objects. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ "Fireball FAQs". American Meteor Society (İngilizce). 16 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2023.
- ^ Kanipe, Jeff (1 Eylül 2006). "A cosmic connection". Nature (İngilizce). 443 (7108): 141-143. doi:10.1038/443141a. ISSN 1476-4687. 11 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "Fireballs and Meteorite Falls | IMO". 9 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "Fireball FAQs". American Meteor Society (İngilizce). 16 Aralık 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "Leonid MAC - Facts on meteors and meteor showers". leonid.arc.nasa.gov. 27 Kasım 1999 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Hamacher, Duane W. (1 Ocak 2012). "On the Astronomical Knowledge and Traditions of Aboriginal Australians". Doctor of Philosophy Thesis, Department of Indigenous Studies, Macquarie University. 11 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Vaivads, Andris (2002). "Auroral Sounds". 30 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2011.
- ^ "Auroral Acoustics". Laboratory of Acoustics and Audio Signal Processing, Helsinki University of Technology. 12 Mayıs 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2011.
- ^ Silverman, Sam M.; Tuan, Tai-Fu (1973). Auroral Audibility. Advances in Geophysics. 16. ss. 155-259. Bibcode:1973AdGeo..16..155S. doi:10.1016/S0065-2687(08)60352-0. ISBN .
- ^ Keay, Colin S. L. (1990). "C. A. Chant and the Mystery of Auroral Sounds". Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 84: 373-382. Bibcode:1990JRASC..84..373K.
- ^ "BBC News | Sci/Tech | Sound of shooting stars". news.bbc.co.uk. 10 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Whipple, Fred L. (1 Mayıs 1951). "A Comet Model. II. Physical Relations for Comets and Meteors". The Astrophysical Journal. 113: 464. doi:10.1086/145416. ISSN 0004-637X. 4 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "Spring is Fireball Season | Science Mission Directorate". science.nasa.gov. 3 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "What's Hitting Earth? | Science Mission Directorate". science.nasa.gov. 4 Mart 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "The Peekskill Meteorite October 9". aquarid.physics.uwo.ca. 6 Haziran 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Brown, P.; Ceplecha, Z.; Hawkes, R. L.; Wetherill, G.; Beech, M.; Mossman, K. (1 Şubat 1994). "The orbit and atmospheric trajectory of the Peekskill meteorite from video records". Nature. 367: 624-626. doi:10.1038/367624a0. ISSN 0028-0836. 1 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Wlotzka, Frank (Aralık 1993). "The Meteoritical Bulletin, No. 75, 1993 December". Meteoritics (İngilizce). 28 (5): 692-703. doi:10.1111/j.1945-5100.1993.tb00641.x. 11 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Yeomans, Donald K.; Chodas, Paul; Chesley, Steve (23 Ekim 2009). "Asteroid Impactor Reported over Indonesia". NASA/JPL Near-Earth Object Program Office. 26 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2009.
- ^ "W. L. Eccles Observatory, November 18, 2009, North Camera". YouTube. 18 Kasım 2009. 13 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2011.
- ^ "W. L. Eccles Observatory, November 18, 2009, North West Camera". YouTube. 18 Kasım 2009. 13 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2011.
- ^ Yeomans, Don; Chodas, Paul (1 Mart 2013). "Additional Details on the Large Fireball Event over Russia on Feb. 15, 2013". NASA/JPL Near-Earth Object Program Office. 6 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mart 2013.
- ^ JPL (16 Şubat 2012). "Russia Meteor Not Linked to Asteroid Flyby". Jet Propulsion Laboratory. 17 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2013.
- ^ "Meteorite slams into Central Russia injuring 1100 - as it happened". Guardian. 15 Şubat 2013. 9 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Şubat 2013.
- ^ reports, Staff. "Once in a lifetime: Bright meteor streaks across St. Louis nighttime skies". STLtoday.com (İngilizce). 24 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Elizabeth Wolfe; Saeed Ahmed (12 Kasım 2019). "A bright meteor streaks through the Midwest sky". CNN. 12 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Kasım 2019.
- ^ The Oxford Illustrated Dictionary. 1976. Second Edition. Oxford University Press. p. 533
- ^ "Woods Hole Coastal and Marine Science Center | U.S. Geological Survey". www.usgs.gov. 9 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ Brown, Peter; Spalding, Richard E.; ReVelle, Douglas O.; Tagliaferri, Edward; Worden, Simon P. (21 Eylül 2002). "The flux of small near-Earth objects colliding with the Earth". Nature. 420 (6913): 294-296. Bibcode:2002Natur.420..294B. doi:10.1038/nature01238. (PMID) 12447433.
- ^ French, Bevan M. (1998). Traces of Catastrophe: A Handbook of Shock-Metamorphic Effects in Terrestrial Meteorite Impact Structures (PDF). LPI Contribution No. 954 (İngilizce). Houston: Lunar and Planetary Institute. s. 97. 11 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 11 Mayıs 2023.
- ^ "Northwest Africa 869". Meteoritical Bulletin Database. The Meteoritical Society. 3 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Impact crater: Identifying impact craters" (HTML) (İngilizce). İngilizce Vikipedi. 13 Ağustos 2012. 11 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ağustos 2012.
- ^ McSween, Harry (1999). Meteorites and their parent planets. 2nd. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN . OCLC 39210190.
Dış bağlantılar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi80LzRhL0NvbW1vbnMtbG9nby5zdmcvMzBweC1Db21tb25zLWxvZ28uc3ZnLnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi81LzU3L1dpa3Rpb25hcnktbG9nby10ci5wbmcvMzNweC1XaWt0aW9uYXJ5LWxvZ28tdHIucG5n.png)
- A History of Meteors and Other Atmospheric Phenomena
- American Meteor Society
- British Astronomical Society meteor page
- International Meteor Organization
- Live Meteor Scanner
- Meteoroids Page at NASA's Solar System Exploration
- Meteor shower predictions 3 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Meteor Showers and Viewing Tips
- Society for Popular Astronomy – Meteor Section
- YouTube'da Minor Planet Center: Asteroid Hazards, Part 2: The Challenge of Detection (min. 7:14)
- Earth Impact Effects Program Estimates crater size and other effects of a specified body colliding with Earth.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Meteor buraya yonlendirilmektedir Diger kullanimlar icin Meteor anlam ayrimi sayfasina bakiniz Meteoroit 1 dis uzayda bulunan kucuk bir kaya veya metal cisimdir Meteoroitler asteroitlerden onemli olcude daha kucuk ve boyutlari taneciklerden bir metreye kadar degisen nesneler olarak ayirt edilirler 2 Meteoroitlerden daha kucuk nesneler mikrometeoroit veya uzay tozu olarak siniflandirilir 2 3 4 Pek cogu kuyruklu yildizlardan veya asteroitlerden gelen parcalardir digerleri ise Ay veya Mars gibi gok cisimlerinden carpma etkisiyle firlatilmis olan uzay enkazidir 5 6 7 Bir meteoroit in atmosfere girisi bir meteor haline gelisi ve Dunya nin yuzeyine bir meteorit olarak carpisi Meteor veya yildiz kaymasi akan yildiz bir meteoroitin kuyruklu yildizin veya asteroitin Dunya nin atmosferine girisinin gorunur gecisi olarak tanimlanir Genellikle 20 km s 72 000 km sa 45 000 mph uzerinde bir hizla hareket eden nesnenin aerodinamik isinmasi hem parlayan cisimden hem de ardinda biraktigi parcaciklarin izinden bir isik seridi olusturur Meteorlar genellikle deniz seviyesinin yaklasik 100 km 62 mi uzerinde gorunur hale gelir Birkac saniye veya dakika arayla ortaya cikan ve gokyuzunde ayni sabit noktadan geliyormus gibi gorunen meteor dizisine meteor yagmuru denir Tahminen 25 milyon meteoroit mikrometeoroit ve diger uzay enkazi her gun Dunya nin atmosferine girer 8 bu da her yil atmosfere 15 000 ton malzemenin girdigi anlamina gelir 9 Orijinal nesne meteoroit atmosfere girdiginde surtunme basinc ve atmosferik gazlarla kimyasal etkilesimler gibi cesitli faktorler cismin isinmasina ve enerji yaymasina neden olur Daha sonra bu cisim bir meteor haline gelir ve kayan yildiz olarak da bilinen bir ates topu olusturur Gok bilimciler en parlak meteor orneklerini bolitler olarak adlandirir Yuzeye carptiginda ise cisim bir meteorit haline gelir Meteoritlerin boyutlari buyuk farkliliklar gostermektedir Jeologlar icin bolit bir carpma krateri olusturacak kadar buyuk bir meteorittir 10 source source source source source source source 2013 te Rusya nin Celyabinsk Oblasti uzerinde patlayan cok parlak bir ates topunun goruntusu Atmosferden gecerken ve Dunya ya carparken gozlemlendikten sonra hala butunlugunu koruyan goktaslari meteorit dususu olarak adlandirilir Kalintilari ise meteorit buluntusu olarak bilinir Meteoritler Cogunlukla silikat minerallerinden olusan kayaclar tasli meteoritler Buyuk olcude ferronikelden olusan demir meteoritler ve Buyuk miktarlarda hem metalik hem de kayac malzeme iceren tassi demir meteoritler olmak uzere uc genis kategoriye ayrilmistir Modern siniflandirma semalari meteoritleri yapilarina kimyasal ve izotopik bilesimlerine ve mineralojilerine gore gruplara ayirir Capi 1 mm den kucuk goktaslari mikrometeorit olarak siniflandirilir ancak mikrometeoritler tipik olarak atmosferde tamamen erimeleri ve Dunya ya sondurulmus damlaciklar olarak dusmeleri bakimindan meteoritlerden farklidir Dunya disi meteoritler Ay da ve Mars ta da bulunmustur 11 12 13 Meteor kelimesinin koku Yunanca meteōros tan gelir ve havada yuksek anlamina gelmektedir 14 15 Bir meteor Dunya dan birkac bin km uzakta gibi gorunse de 16 meteor olusumu tipik olarak mezosfer katmaninda 76 ila 100 km 250 000 ila 330 000 ft yukseklikte meydana gelmektedir 17 18 Icindekiler 1 Meteoroitler 1 1 Bilesenleri 1 2 Gunes Sisteminde 1 3 Dunya atmosferi ile carpisma 2 Meteorlar 2 1 Tarih 2 2 Ates topu 2 3 Atmosfer uzerindeki etkisi 2 4 Renkler 2 5 Akustik belirtiler 2 6 Meteor yagmuru 2 7 Onemli meteorlar 2 7 1 Galeri 3 Meteoritler 3 1 Etkilerin sikligi 3 2 Carpma krateri 3 3 Meteorit galerisi 4 Galeri 5 Ayrica bakiniz 6 Kaynakca 7 Dis baglantilarMeteoroitlerdegistirAyrica bakiniz Mikrometeorit nbsp 2008 TC3 meteorit parcalari 28 Subat 2009 da Sudan Nubian Colu nde bulundu Meteoroitler 19 uzayda kucuk boyuttaki kayac veya metalik yapidaki cisimlerdir Meteoritler kucuk taneciklerden bir metre genislige kadar olan ve genellikle asteroitlerden daha kucuk boyuttaki cisimler olarak tanimlanmaktadir 20 Bundan daha kucuk olan nesneler ise mikrometeoritler ve kozmik toz olarak siniflandirilmaktadir 20 21 22 Bircogu asteroitlerin veya kuyruklu yildizlarin parcalari olup bazilari da Ay veya Mars gibi cisimlerden carpma etkisiyle firlamis parcaciklardir 23 24 25 Bir goktasi kuyruklu yildiz veya asteroit Dunya atmosferine tipik olarak 20 km s 72 000 km sa 45 000 mph asan bir hizla girdiginde o nesnenin aerodinamik isinmasi hem parildayan nesneden hem de goktasinin ardinda biraktigi parildayan parcaciklarin izinden bir isik huzmesi uretir Bu fenomene meteor veya kayan yildiz denir Meteorlar genellikle deniz seviyesinden yaklasik 100 km yukseklikteyken gorunur hale gelir Birkac saniye veya dakika arayla ve gokyuzundeki ayni sabit noktadan geliyormus gibi gorunen bircok meteor dizisine meteor yagmuru denir Bir meteorit bir meteor olarak atmosferden gecisi sirasinda yuzey malzemesinin asinmasindan arta kalan ve yere carpan bir meteor kalintisidir Her gun tahminen 25 milyon goktasi mikrometeoroit ve diger uzay molozlari Dunya atmosferine girmektedir 26 Bu atmosfere tahmini olarak her yil 15 000 ton malzemenin girmesi anlamina gelmektedir 27 nbsp Aerojele gomulmus 10 µm capinda ve izi 1 5 mm uzunlugundaki bir goktasi 1961 de Uluslararasi Astronomi Birligi IAU meteoroiti gezegenler arasi uzayda hareket eden bir asteroitten cok daha kucuk ve bir atomdan cok daha buyuk olan kati bir nesne olarak tanimladi 28 29 1995 te Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society de yazan Beech and Steel bir meteoroitin 100 µm ile 10 m 33 ft arasinda olacagi yeni bir tanim onerdi 30 2010 yilinda 10 m nin altindaki asteroitlerin kesfedilmesinin ardindan Rubin ve Grossman ayrimi korumak icin onceki meteoroit taniminin 10 µm ile bir metre 3 ft 3 inc arasindaki nesnelere yonelik bir revizyonunu onerdiler 20 Rubin ve Grossman a gore bir asteroitin minimum boyutu Dunya ya bagli teleskoplardan kesfedilebileceklerle verilir bu nedenle meteoroit ve asteroit arasindaki ayrim belirsizdir Kesfedilen en kucuk asteroitlerden bazilari H mutlak parlakliga gore H 33 57 ile 2022 WJ1 JPL ve H 33 2 ile 2008 TS26 JPL olup her ikisinin de tahmini boyutu bir metre civarindadir 31 Nisan 2017 de IAU taniminin resmi bir revizyonunu kabul ederek boyutu 30 µm ile bir metre cap arasinda sinirladi ancak meteora neden olan herhangi bir nesne icin bu boyutlardan sapmaya izin verdi 32 Meteoroitlerden daha kucuk nesneler mikrometeoroitler ve gezegenler arasi toz olarak siniflandirilir Kucuk Gezegen Merkezi meteoroit terimini kullanmamaktadir Bilesenleridegistir Hemen hemen tum meteoroitler dunya disi nikel ve demir icerir Uc ana siniflandirmaya sahiptirler demir tas ve tas demir Bazi tas meteoroitler kondrul olarak bilinen tane benzeri kapanimlar icerir ve kondrit olarak adlandirilir Bu ozelliklere sahip olmayan tasli meteoroitlere ise akondrit adi verilir ve tipik olarak dunya disi magmatik faaliyetlerden olusurlar bunlar cok az dunya disi demir icerirler veya hic icermezler 33 Meteoroitlerin bilesimi Dunya atmosferinden gecerken yorungelerinden ve ortaya cikan meteorun isik spektrumundan cikarilabilir Radyo sinyalleri uzerindeki etkileri de bilgi verir ozellikle de baska turlu gozlemlenmesi cok zor olan gunduz meteorlari icin yararlidir Bu yorunge olcumlerinden meteoroitlerin bircok farkli yorungeye sahip oldugu bazilarinin genellikle bir ana kuyruklu yildizla iliskili akislar halinde kumelendigi bkz meteor yagmurlari digerlerinin ise gorunuste duzensiz oldugu bulunmustur Meteoroit akislarindan gelen enkaz sonunda baska yorungelere dagilabilir Isik spektrumlari yorunge ve isik egrisi olcumleriyle birlikte yogunlugu buzun dortte biri kadar olan kirilgan kartopu benzeri nesnelerden 34 nikel demir bakimindan zengin yogun kayalara kadar cesitli bilesim ve yogunluklari ortaya cikarmistir Meteoritlerin incelenmesi gecici olmayan meteoroitlerin bilesimi hakkinda da fikir vermektedir Gunes Sistemindedegistir Cogu meteoroit gezegenlerin yercekimsel etkilerinden etkilenen asteroit kusagindan gelir ancak bazilari meteor yagmurlarina yol acan kuyruklu yildizlardan gelen parcaciklardir Bazi meteoroitler ise Mars ya da Ay gibi cisimlerden gelen ve bir carpma sonucu uzaya firlayan parcalardir Meteoroitler Gunes in etrafinda cesitli yorungelerde ve cesitli hizlarda hareket ederler En hizlilari Dunya nin yorungesi civarindaki uzayda yaklasik 42 km s 94 000 mph hizla hareket eder Bu Gunes ten kurtulma hizidir Dunya nin hizinin iki katinin karekokune esittir ve yildizlararasi uzaydan gelmedikleri surece Dunya cevresindeki nesnelerin ust hiz siniridir Dunya yaklasik 296 km s 660 000 mph hizla hareket eder bu nedenle meteoroitler atmosferle kafa kafaya karsilastiginda bu yalnizca meteorlar retrograd Halley Kuyruklu Yildizi ile iliskili olan Eta Aquariids gibi retrograd bir yorungede oldugunda meydana gelir birlesik hiz yaklasik 71 km s ye 160 000 mph ulasabilir Dunya nin yorungesinde hareket eden meteoroitler ortalama 20 km s 45 000 mph hizindadir 35 17 Ocak 2013 te TSI 05 21 de Oort bulutundan bir metre buyuklugunde bir kuyruklu yildiz Kaliforniya ve Nevada uzerinden Dunya atmosferine girdi 36 Cisim enberisi 0 98 0 03 AU olan retrograd bir yorungeye sahipti Basak takimyildizi yonunden o sirada guneyde ufkun yaklasik 50 uzerindeydi yaklasti ve 72 6 km s 161 000 13 000 mph 36 hizla Dunya atmosferiyle kafa kafaya carpisarak birkac saniye icinde yerden 100 km 330 000 ft den fazla yukseklikte buharlasti nbsp Atmosferik ablasyonun etkilerini gosteren NWA 859 demir goktasi Dunya atmosferi ile carpismadegistir Meteoroitler geceleri Dunya atmosferiyle kesistiklerinde meteor olarak gorunur hale gelmeleri muhtemeldir Eger meteorlar atmosfere girdikten sonra hayatta kalir ve Dunya yuzeyine ulasirlarsa meteorit olarak adlandirilirlar Meteoritler giris isisi ve carpma kuvveti ile yapi ve kimya bakimindan donusume ugrarlar 2008 TC3 adli 4 metrelik 13 ft bir asteroit 6 Ekim 2008 de Dunya ile carpisma rotasinda uzayda gozlemlenmis ve ertesi gun Dunya nin atmosferine girerek kuzey Sudan in uzak bir bolgesine dusmustur Ilk defa bir meteoroit uzayda gozlemlenmis ve Dunya ya carpmadan once takip edilmistir 28 NASA ABD hukumeti sensorleri tarafindan toplanan verilerden 1994 2013 yillari arasinda Dunya ve atmosferi ile en onemli asteroid carpismalarini gosteren bir harita hazirlamistir 37 Meteorlardegistir nbsp Atacama Buyuk Milimetre Dizisi ALMA bolgesinden gorulen bir meteor 38 nbsp Buyuk meteor olaylarinin dunya haritasi uzerinde gosterimi 39 Dunya atmosferinde her gun milyonlarca meteor meydana gelmektedir Bunlarin cogu yaklasik bir kum tanesi buyuklugundedir yani genellikle milimetre boyutunda veya daha kucukturler Meteorlarin boyutlari cismin kutle ve yogunlugundan hesaplanabilmektedir ki bu da ust atmosferde gozlemlenen cismin yorungesinden tahmin edilebilir 40 Dunya nin bir kuyruklu yildizin biraktigi enkaz akintisinin icinden gecmesiyle ortaya cikan saganaklar halinde meteor yagmuru veya belirli bir uzay enkazi akintisiyla iliskili olmayan rastgele duzensiz halde meteorlar olusabilir Buyuk olcude halk tarafindan ve cogunlukla tesadufen goktaslarinin yorungelerinin hesaplanmasina yetecek kadar detayli bir sekilde bir dizi spesifik meteor gozlemlenebilmistir Meteorlarin atmosferik hizlari Dunya nin Gunes etrafindaki yaklasik 30 km s 67 000 mph lik hareketinden 41 goktasi yorunge hizlarindan ve Dunya nin yercekimi kuvvetinden kaynaklanmaktadir Meteorlar Dunya dan yaklasik 75 ila 120 km 250 000 ila 390 000 ft yukseklikte gorunur hale gelirler Genellikle 50 ila 95 km 160 000 ila 310 000 ft yukseklikte parcalanirlar 42 Meteorlarin Dunya ile gun isiginda veya gun isigina yakin carpisma olasiligi kabaca yuzde ellidir Ancak cogu meteor karanligin daha sonuk cisimlerin fark edilmesini sagladigi geceleri gozlemlenir Boyut olcegi 10 cm den 3 9 inc birkac metreye kadar olan cisimler icin meteor gorunurlugu meteoroiti isitan atmosferik koc basincindan surtunmeden degil kaynaklanir boylece parlar ve gazlardan ve erimis meteoroit parcaciklarindan olusan parlak bir iz olusturur Gazlar buharlasmis meteoroit maddesini ve meteoroit atmosferden gecerken isinan atmosferik gazlari icerir Cogu meteor yaklasik bir saniye boyunca parlar Tarihdegistir Meteorlar cok eski zamanlardan beri bilinmelerine ragmen on dokuzuncu yuzyilin baslarina kadar astronomik bir fenomen olduklari bilinmiyordu Bundan once Bati da simsek gibi bir hava olayi olarak goruluyorlardi ve gokten dusen taslarla ilgili garip hikayelerle baglantili degillerdi 1807 yilinda Yale Universitesi kimya profesoru Benjamin Silliman Connecticut Weston a dusen bir meteoru incelemistir 43 Silliman meteorun kozmik bir kokeni olduguna inanmistir ancak meteorlar Kasim 1833 teki muhtesem meteor firtinasina kadar astronomlarin pek ilgisini cekmemistir 44 Bu olayda Amerika Birlesik Devletleri nin dogusundaki insanlar gokyuzunde tek bir noktadan yayilan binlerce meteor gormustur Dikkatli gozlemciler simdi nokta olarak adlandirilan isimanin yildizlarla birlikte hareket ettigini ve Aslan takimyildizinda kaldigini fark ettiler 45 Astronom Denison Olmsted bu firtina uzerinde kapsamli bir calisma yapmis ve firtinanin kozmik bir kokeni oldugu sonucuna varmistir Heinrich Wilhelm Matthias Olbers tarihi kayitlari inceledikten sonra firtinanin 1867 de geri donecegini ongormus ve bu da diger astronomlarin dikkatini bu fenomene cekmistir Hubert A Newton un daha kapsamli tarihsel calismasi 1866 da dogru oldugu kanitlanan daha rafine bir tahmine yol acmistir 44 Giovanni Schiaparelli nin Leonidleri simdiki adiyla Tempel Tuttle kuyruklu yildiziyla iliskilendirmedeki basarisiyla goktaslarinin kozmik kokeni artik kesin olarak belirlenmistir Yine de atmosferik bir fenomen olarak kalmaya devam ettiler ve Yunanca atmosferik anlamina gelen meteor adini korudular 46 Ates topudegistir Ates topu deniz seviyesinden yaklasik 100 km yukseklikte gorunur hale gelen normalden daha parlak bir meteordur Uluslararasi Astronomi Birligi IAU bir ates topunu gezegenlerin herhangi birinden daha parlak bir meteor olarak tanimlar gorunur parlaklik 4 veya daha buyuk 47 Uluslararasi Meteor Orgutu meteorlari inceleyen amator bir kurulus daha kati bir tanima sahiptir Ates topunu zirve noktasinda goruldugunde 3 veya daha parlak bir parlakliga sahip olacak bir meteor olarak tanimlar Bu tanim bir gozlemci ile ufka yakin bir meteor arasindaki daha buyuk mesafeyi duzeltir Ornegin ufuktan 5 derece yukarida 1 parlakliginda bir meteor ates topu olarak siniflandirilacaktir cunku gozlemci meteorun tam altinda olsaydi meteor 6 parlakliginda gorunur 48 Gorunur parlakligi 14 veya daha parlak olan ates toplarina bolit denir 49 IAU nun bolit icin resmi bir tanimi yoktur ve genellikle bu terimi ates topu ile es anlamli olarak kabul eder Gok bilimciler bolit sozcugunu genellikle olaganustu parlak bir ates topunu ozellikle de meteor patlamasi seklinde patlayan bir ates topunu tanimlamak icin kullanirlar 50 Bunlara bazen patlayan ates toplari da denir Ayrica duyulabilir sesler cikaran bir ates topu anlaminda da kullanilabilir Yirminci yuzyilin sonlarinda bolit bilesimine bakilmaksizin asteroid veya kuyruklu yildiz Dunya ya carpan ve patlayan herhangi bir nesne anlamina da gelmeye baslamistir 51 Bolit kelimesi Yunanca bolis bolis 52 kelimesinden gelmektedir ve fuze veya parlama anlamina da gelebilir Bir bolit in buyuklugu 17 veya daha parlaksa super bolit olarak bilinir 49 53 Ates toplarinin nispeten kucuk bir yuzdesi Dunya atmosferine carpar ve sonra tekrar disari cikar bunlar Dunya yi saran ates toplari olarak adlandirilir Boyle bir olay 1972 yilinda Kuzey Amerika uzerinde gupegunduz meydana gelmistir Nadir gorulen bir baska olgu da meteorun Dunya yuzeyine neredeyse paralel hareket eden birkac ates topuna ayrildigi meteor alayidir Amerikan Meteor Dernegi nde her yil giderek artan sayida ates topu kaydedilmektedir 37 Muhtemelen yilda 500 000 den fazla ates topu vardir 54 ancak cogu okyanus uzerinde ve yarisi gunduz meydana geldigi icin cogu fark edilmemektedir Bir Avrupa Ates Topu Agi ve bir NASA Tum Gokyuzu Ates Topu Agi bircok ates topunu tespit etmekte ve izlemektedir Atmosfer uzerindeki etkisidegistir nbsp Gercek zamanli olarak dunya atmosferine giren yaklasik on milimetrelik bir Perseid goktasi Goktasi izin parlak basinda yer aliyor ve mezosferin iyonlasmasi kuyrukta hala gorulebiliyor Meteoroitlerin Dunya atmosferine girisi atmosferik molekullerin iyonlasmasi meteoroitin doktugu toz ve gecis sesi olmak uzere uc ana etki yaratir Bir meteoroit veya asteroidin ust atmosfere girisi sirasinda meteorun gecisi ile hava molekullerinin iyonize oldugu bir iyonizasyon izi olusur Bu tur iyonizasyon izleri bir seferde 45 dakikaya kadar surebilir Kucuk kum tanesi buyuklugundeki meteorlar atmosfere surekli olarak esasen atmosferin herhangi bir bolgesinde her birkac saniyede bir girmektedir ve bu nedenle iyonlasma izleri ust atmosferde asagi yukari surekli olarak bulunabilir Radyo dalgalarinin bu izlerden sektirilmesine meteor patlamasi iletisimi denir Meteor radarlari bir meteor izinin bozunma hizini ve Doppler kaymasini olcerek atmosferik yogunlugu ve ruzgarlari olcebilir Meteorlarin cogu atmosfere girdiklerinde yanarlar Geriye kalan enkaza meteorik toz ya da sadece meteor tozu denir Meteor tozu parcaciklari atmosferde birkac aya kadar kalabilir Bu parcaciklar hem elektromanyetik radyasyonu sacarak hem de ust atmosferdeki kimyasal reaksiyonlari katalize ederek iklimi etkileyebilir 55 Meteoroitler veya parcalari terminal hiza yavasladiktan sonra karanlik ucusa ulasir 56 Karanlik ucus yaklasik 2 4 km s 4 500 8 900 mph hiza yavasladiklarinda baslar 57 Daha buyuk parcalar sacilma alaninin daha asagisina duser nbsp Leonid meteor yagmurunun bir meteoru fotograf meteoru gun batimi sonrasi parlamayi ve uyanmayi farkli bilesenler olarak gosteriyor Renklerdegistir Bir meteor tarafindan uretilen gorunur isik meteoroitin kimyasal bilesimine ve atmosferdeki hareket hizina bagli olarak cesitli tonlar alabilir Meteoroitin katmanlari asindikca ve iyonlastikca yayilan isigin rengi mineral katmanlarina gore degisebilir Meteorlarin renkleri meteoroitin metalik icerigi ile gecisinin yol actigi asiri isinmis hava plazmasinin goreceli etkisine baglidir 58 Turuncu sari sodyum Sari demir Mavi yesil magnezyum Menekse kalsiyum Kirmizi atmosferik nitrojen ve oksijen Akustik belirtilerdegistir Ust atmosferde bir meteor tarafindan uretilen ses ornegin sonik patlama tipik olarak bir meteordan gelen gorsel isigin kaybolmasindan saniyeler sonra ortaya cikar Nadiren 2001 Leonid meteor yagmurunda oldugu gibi bir meteor patlamasiyla ayni anda meydana gelen catirdama sallanma veya tislama sesleri rapor edilmistir 59 Benzer sesler Dunya nin auroralarinin yogun gosterileri sirasinda da rapor edilmistir 50 51 52 53 Bu seslerin olusumuna iliskin teoriler sesleri kismen aciklayabilir Ornegin NASA daki bilim insanlari bir meteorun calkantili iyonize izinin Dunya nin manyetik alaniyla etkilesime girerek radyo dalgasi darbeleri olusturdugunu one surmuslerdir Iz dagilirken megawattlarca elektromanyetik guc aciga cikabilir ve guc spektrumunda ses frekanslarinda bir tepe noktasi olabilir Elektromanyetik darbelerin neden oldugu fiziksel titresimler otlari bitkileri gozluk cercevelerini dinleyicinin kendi vucudunu bkz mikrodalga isitsel etkisi ve diger iletken malzemeleri titrestirecek kadar gucluyse duyulabilir 60 61 62 63 Onerilen bu mekanizma laboratuvar calismalariyla makul oldugu kanitlanmis olsa da sahadaki ilgili olcumlerle desteklenmemektedir Mogolistan da 1998 yilinda kontrollu kosullar altinda yapilan ses kayitlari seslerin gercek oldugu iddiasini desteklemektedir 64 Meteor yagmurudegistir Ana maddeler Meteor yagmuru ve Meteor Yagmurlari Listesi nbsp Bir meteor yagmuru sirasinda uzun bir pozlama suresi boyunca fotograflanan birden fazla goktasi nbsp Grafikte meteor yagmuru Bir meteor yagmuru ornegin Dunya gibi bir gezegen ile bir kuyruklu yildizdan veya baska bir kaynaktan gelen enkaz akintilari arasindaki etkilesimin sonucudur Dunya nin kuyruklu yildizlardan ve diger kaynaklardan gelen kozmik enkazin icinden gecmesi bircok durumda tekrarlanan bir olaydir Kuyruklu yildizlar Fred Whipple tarafindan 1951 yilinda gosterildigi gibi su buhari suruklemesi 65 ve parcalanma yoluyla enkaz uretebilir Bir kuyruklu yildiz yorungesinde Gunes in yanindan her gecisinde buzunun bir kismi buharlasir ve belirli miktarda meteoroit dokulur Meteoroitler kuyruklu yildizin tum yorungesi boyunca yayilarak toz izi olarak da bilinen bir meteoroit akimi olustururlar Bu durum kuyruklu yildizin gunes radyasyonu basinciyla hizla savrulan cok kucuk parcaciklarin neden oldugu toz kuyrugu ndan farklidir Ates topu gozlemlerinin sikligi ilkbahar ekinoksu haftalarinda yaklasik 10 30 oraninda artar 66 Hatta goktasi dusmeleri kuzey yarimkurenin ilkbahar mevsiminde daha yaygindir Bu olgu uzunca bir suredir bilinmesine ragmen anomalinin arkasindaki neden bilim insanlari tarafindan tam olarak anlasilamamistir Bazi arastirmacilar bu durumu Dunya nin yorungesi boyunca meteoroit populasyonundaki icsel bir degisime baglamakta ve buyuk ates topu ureten enkazlarin ilkbahar ve yaz baslarinda zirve yaptigini belirtmektedirler Digerleri ise bu donemde ekliptigin kuzey yarimkurede ogleden sonra ve aksamin erken saatlerinde gokyuzunde yuksekte olduguna dikkat cekmistir Bu asteroidal kaynakli ates topu radyantlarinin meteoroitlerin Dunya ya yetistigi anda gokyuzunde yuksekte oldugu nispeten yuksek hizlari kolaylastirdigi ve Dunya ile ayni yonde arkadan geldigi anlamina gelir Bu durum nispeten dusuk bagil hizlara ve dolayisiyla meteorlarin hayatta kalmasini kolaylastiran dusuk giris hizlarina neden olur Ayrica aksamin erken saatlerinde meydana gelen yuksek ates topu oranlari gorgu tanigi raporlarinin sansini artirir Bu durum mevsimsel degisimin tamamini olmasa da bir kismini aciklamaktadir Bu fenomeni daha iyi anlayabilmek icin meteorlarin yorungelerini haritalandirmaya yonelik arastirmalar devam etmektedir 67 Onemli meteorlardegistir Ayrica bakiniz Dunya ya yakin cisim nbsp Hoba goktasi bir Boeing 747 ve bir New Routemaster otobusu ile dikkate deger carpanlarin yaklasik boyutlarinin karsilastirilmasi 1992 Peekskill New York Peekskill Meteoriti 9 Ekim 1992 tarihinde en az 16 bagimsiz kameraman tarafindan kaydedilmistir 68 Gorgu taniklarinin ifadelerine gore Peekskill meteoritinin ates topu girisi Bati Virginia uzerinde 23 48 UT de 1 dakika baslamistir Kuzeydogu yonunde ilerleyen ates topu belirgin bir yesilimsi renge sahipti ve tahmini olarak 13 luk bir gorsel parlakliga ulasti Ates topu 40 saniyeyi asan parlak ucus suresi boyunca 430 ila 500 mil 700 ila 800 km arasinda bir yol kat etmistir 69 Olaya ve nesneye adini veren Peekskill New York ta bulunan bir meteoritin kutlesi 27 lb 12 4 kg olup daha sonra H6 monomict breccia meteoriti olarak tanimlanmistir 70 Video kaydi Peekskill meteoritinin henuz tespit edilemese de genis bir alanda birkac eslikcisi oldugunu gostermektedir 2009 Bone Endonezya 8 Ekim 2009 tarihinde Bone Sulawesi Endonezya yakinlarinda gokyuzunde buyuk bir ates topu gozlemlenmistir Buna yaklasik 10 m 33 ft capindaki bir asteroidin neden oldugu dusunulmektedir Ates topu tahmini olarak 50 kiloton TNT ya da Nagazaki atom bombasinin yaklasik iki kati enerji icermektedir Herhangi bir yaralanma rapor edilmemistir 71 2009 Guneybati ABD Guneydogu Kaliforniya Kuzey Arizona Utah Wyoming Idaho ve Colorado uzerinde 18 Kasim 2009 tarihinde buyuk bir bolit rapor edilmistir Yerel saatle 00 07 de yuksek rakimli W L Eccles Gozlemevi ndeki deniz seviyesinden 9 610 ft 2 930 m bir guvenlik kamerasi cismin kuzeye gecisinin bir filmini kaydetmistir 72 73 Bu videoda ozellikle dikkat ceken ana cismi hafifce takip eden kuresel hayalet goruntu bu muhtemelen yogun ates topunun bir lens yansimasidir ve cismin onemli bir kisminin parcalanmasiyla iliskili parlak ates topu patlamasidir Parlak ates topu olayindan sonra kuzeye dogru devam eden bir nesne izi gorulebilir 2013 Celyabinsk Oblasti Rusya Celyabinsk meteoru nispeten kucuk bir asteroidin Dunya atmosferine girmesiyle yaklasik 17 ila 20 m 56 ila 66 ft genisliginde 11 000 tonluk tahmini baslangic kutlesine sahip superbolit olarak bilinen son derece parlak patlayan bir ates topu meydana getirmistir 74 75 1908 deki Tunguska olayindan bu yana Dunya atmosferine girdigi bilinen en buyuk dogal nesne olarak kayitlara gecmistir 15 Subat 2013 tarihinde Rusya nin Celyabinsk kentinin yaklasik 25 ila 30 km 80 000 ila 100 000 ft yukarisinda meydana gelen hava patlamasinin yol actigi cam kirilmalari nedeniyle 1 500 den fazla kisi yaralanmistir Sabah gun isiginda giderek parlaklasan bir cizgi gozlemlenmis ve arkasinda buyuk bir iz kalmistir Cismin yogunlugunun zirveye ulasmasindan en az 1 dakika ve en fazla 3 dakika sonra izden uzakliga bagli olarak camlari kiran ve araba alarmlarini calistiran buyuk bir sarsinti patlamasi duyuldu ve bunu bir dizi kucuk patlama izledi 76 2019 Orta Bati Amerika Birlesik Devletleri 11 Kasim 2019 da Orta Bati Amerika semalarinda bir meteor goruldu St Louis Bolgesi nde guvenlik kameralari arac kameralari web kameralari ve goruntulu kapi zilleri cismi dunya atmosferinde yanarken yakaladi Super meteor Guney Taurid meteor yagmurunun bir parcasiydi 77 Dogudan batiya dogru ilerleyerek ABD nin Guney Carolina eyaleti uzerinde bir yerde gorunur ucus yolunu sonlandirdi ancak dunya atmosferine tekrar girerek buyuk bir ates topu yaratmasiyla bir kez daha gorunur hale geldi Ates topu gece gokyuzundeki en parlak cisim olan Venus gezegeninden daha parlakti 78 Galeridegistir nbsp Orionid meteoru nbsp Orta Avustralya colu ve bir Lyrid ust kenar nbsp Uluslararasi Uzay Istasyonundan gorunen bir meteor ortada nbsp MER Spirit tarafindan 7 Mart 2004 te Mars tan fotograflanan olasi meteor ortada nbsp Shoemaker Levy 9 Kuyruklu Yildizi Jupiter ile carpisiyor Sekans W parcasinin gezegenin karanlik tarafinda bir ates topuna donustugunu gosteriyor Meteoritlerdegistir nbsp Murnpeowie parmak izlerine benzeyen regmaglypts li bir demir goktasi Avustralya 1910 Meteorit bir meteoroitin veya asteroidin atmosferden gecerken geride kalan ve yok olmadan yere carpan kismidir 79 Meteoritler her zaman olmasa da bazen hiper hizli carpma kraterleriyle birlikte bulunur enerjik carpismalar sirasinda carpan cismin tamami buharlasarak geriye meteorit birakmayabilir Jeologlar bolit terimini astronomlardan farkli bir anlamda cok buyuk bir carpistiriciyi belirtmek icin kullanirlar Ornegin USGS bu terimi carpan cismin kesin dogasini bilmedigimizi ima etmek icin ornegin kayalik veya metalik bir asteroit mi yoksa buzlu bir kuyruklu yildiz mi oldugunu bilmedigimizi ima etmek icin genel bir buyuk krater olusturan cok hizli cisim anlaminda kullanmaktadir 80 Meteoroitler Gunes Sistemi ndeki diger cisimlere de carpmaktadir Ay ya da Mars gibi atmosferi olmayan ya da cok az olan cisimlerde de kalici kraterler birakirlar Etkilerin sikligidegistir Herhangi bir gunde Dunya ya carpacak en buyuk cismin capinin yaklasik 40 santimetre 16 inc belirli bir yilda yaklasik dort metre 13 ft ve belirli bir yuzyilda yaklasik 20 m 66 ft olmasi muhtemeldir Bu istatistikler asagidaki sekilde elde edilir En azindan bes santimetreden 2 0 inc kabaca 300 metreye 980 fit kadar olan aralikta Dunya nin goktaslarini alma orani asagidaki gibi bir guc yasasi dagilimina uyar N gt D 37 D 2 7 displaystyle N gt D 37D 2 7 nbsp Burada N gt D bir yil icinde Dunya ya carpmasi beklenen D metre capindan daha buyuk nesnelerin sayisidir 81 Bu yerden ve uzaydan gorulen parlak goktaslarinin gozlemlerine ve Dunya ya yakin asteroitlerin arastirmalarina dayanmaktadir Tahmin edilen oran 300 m 980 ft capin uzerinde biraz daha yuksektir guc yasasi ekstrapolasyonunun ongordugunden yaklasik 10 kat daha sik olmak uzere her birkac milyon yilda bir iki kilometre 1 2 mil asteroid bir teraton TNT esdegeri dunyaya carpmaktadir Carpma krateridegistir Ana madde Carpma krateri nbsp 17 Ekim 2012 de bir evin catisina carpan 61 9 gram Novato goktasi tarafindan yapilan carpma krateri Ay Merkur Callisto Ganymede ve cogu kucuk uydu ve asteroit dahil olmak uzere kati Gunes Sistemi nesneleriyle meteoroit carpismalari bu nesnelerin cogunun baskin cografi ozellikleri olan carpma kraterlerini olusturur Dunya Venus Mars Europa Io ve Titan gibi aktif yuzey jeolojik sureclerine sahip diger gezegen ve uydularda gorunur carpma kraterleri zaman icinde asinabilir gomulebilir veya tektonik tarafindan donusturulebilir Erken literaturde carpma kraterlerinin onemi yaygin olarak kabul edilmeden once kripto patlama veya kriptovolkanik yapi terimleri su anda Dunya da carpma ile ilgili ozellikler olarak kabul edilenleri tanimlamak icin siklikla kullanilmistir 82 Bir meteor carpma kraterinden firlatilan erimis karasal malzeme soguyabilir ve tektit olarak bilinen bir nesne seklinde katilasabilir Bunlar genellikle meteoritlerle karistirilir Meteorit galerisidegistir nbsp Iki tektit bir goktasi carpmasindan kaynaklanan erimis karasal puskurme nbsp Esquel palasitinin kismi bir dilimi nbsp Willamette Meteoriti Oregon ABD nbsp Wisconsin e 1868 dusen bir meteorit nbsp Marilia Meteoriti Brezilya Marilia da dusen bir kondrit H4 1971 nbsp Arizona Doga Tarihi Muzesi nde Tucson Goktasi nin arkasinda poz veren cocuklar nbsp Cezayir Tindouf tan breslesme ve karbon kapanimlari iceren goktasi 83 Galeridegistir nbsp Morasko adli gok tasinin acmis oldugu krater nbsp Arizona collerinin kuzeyindeki Barringer meteor krateri nbsp Arizona daki Barringer krateri carpma Ingilizce impact yoluyla meydana geldigi ispat edilen ilk kraterdir 84 nbsp Dunya da tek parca kalmis en buyuk 85 meteorid olan HobaAyrica bakinizdegistirTurkiye ye dusen meteorlar listesi Gezegenler arasi toz bulutu Asteroit Asteroitlerin standart fiziksel ozellikleri Asteroit tayf tipleri MikrometeoritKaynakcadegistir meteoroid Cambridge English Dictionary 18 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b Rubin Alan E Grossman Jeffrey N January 2010 Meteorite and meteoroid New comprehensive definitions Meteoritics amp Planetary Science 45 1 ss 114 122 Bibcode 2010M amp PS 45 114R doi 10 1111 j 1945 5100 2009 01009 x Atkinson Nancy 2 Haziran 2015 What is the difference between asteroids and meteorites Universe Today 18 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Eylul 2023 meteoroids The Free Dictionary 18 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Agustos 2015 Meteoroid National Geographic 7 Ekim 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Agustos 2015 Meteors amp Meteorites NASA 26 Aralik 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Agustos 2015 Asteroid Fast Facts NASA 31 Mart 2014 13 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Agustos 2015 Lidz Franz 9 Ocak 2019 The Oldest Material in the Smithsonian Institution Came From Outer Space Smithsonian 3 Ocak 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Ocak 2019 Gary Stuart 22 Aralik 2011 Survey finds not all meteors the same ABC Science ABC 18 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Eylul 2023 Woods Hole Coastal and Marine Science Center U S Geological Survey www usgs gov 9 Ekim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 McSween Harry Y Jr 1976 A new type of chondritic meteorite found in lunar soil Earth and Planetary Science Letters 31 2 193 199 Bibcode 1976E amp PSL 31 193M doi 10 1016 0012 821X 76 90211 9 Rubin Alan E 1997 The Hadley Rille enstatite chondrite and its agglutinate like rim Impact melting during accretion to the Moon Meteoritics amp Planetary Science 32 1 135 141 Bibcode 1997M amp PS 32 135R doi 10 1111 j 1945 5100 1997 tb01248 x nbsp Opportunity Rover Finds an Iron Meteorite on Mars JPL 19 Ocak 2005 15 Kasim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Aralik 2006 meteor Merriam Webster Dictionary erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim Bronshten V A 2012 Physics of Meteoric Phenomena Science Springer Science amp Business Media s 358 ISBN 978 94 009 7222 3 Night sky with the naked eye how to find planets constellations satellites and other night sky wonders without a telescope WorldCat org www worldcat org Ingilizce Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Meteor Observations During Leonid Showers Preliminary Results web archive org 5 Mart 2016 15 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Meteor FAQs American Meteor Society Ingilizce 13 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 meteoroid Cambridge English Dictionary 18 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b c Rubin Alan E Grossman Jeffrey N 1 Ocak 2010 Meteorite and meteoroid New comprehensive definitions Meteoritics and Planetary Science 45 114 122 doi 10 1111 j 1945 5100 2009 01009 x ISSN 1086 9379 25 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Atkinson Nancy 2 Haziran 2015 What Is The Difference Between Asteroids and Meteorites Universe Today Ingilizce 13 Eylul 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Arsivlenmis kopya 21 Aralik 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 meteoroid National Geographic Education web archive org 7 Ekim 2015 3 Mart 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 SSE Planets Meteoroids Overview web archive org 26 Aralik 2003 26 Aralik 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Administrator NASA Content 24 Mart 2015 Asteroid Fast Facts NASA Ingilizce 8 Kasim 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Magazine Smithsonian Lidz Franz The Oldest Material in the Smithsonian Institution Came From Outer Space Smithsonian Magazine Ingilizce 3 Ocak 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Thursday 22 December 2011 Stuart GaryABC 22 Aralik 2011 Survey finds not all meteors the same www abc net au Ingilizce 5 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b Glossary IMO 9 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Millman Peter M 1 Aralik 1961 Meteor News Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 55 265 ISSN 0035 872X 29 Eylul 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Beech M Steel D 1 Eylul 1995 On the Definition of the Term Meteoroid Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society 36 281 ISSN 0035 8738 2 Subat 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Small Asteroid 2009 VA Whizzes By The Earth web archive org 12 Kasim 2009 7 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Definitions of terms in meteor astronomy IAU IMO 20 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Types of Meteorites Iron Stone Stony Iron Lunar Martian geology com 5 Ekim 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Povenmire H R 1 Mart 2000 Physical Dynamics of the Upsilon Pegasid Fireball European Network 190882A 1183 3 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Report on orbital debris Ingilizce 1 Subat 1989 31 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b Earth Collides Head On with Small Comet SETI Institute web archive org 28 Ocak 2013 10 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b Fireball Logs American Meteor Society Ingilizce 16 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Cosmic Fireball Falling Over ALMA ESO Picture of the Week 13 Nisan 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Nisan 2014 Reyes Tim 17 Kasim 2014 We are not Alone Government Sensors Shed New Light on Asteroid Hazards Universe Today 23 Subat 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Nisan 2015 Subasinghe Dilini Campbell Brown Margaret 24 Ocak 2018 Luminous Efficiency Estimates of Meteors II Application to Canadian Automated Meteor Observatory Meteor Events The Astronomical Journal 155 2 88 doi 10 3847 1538 3881 aaa3e0 ISSN 1538 3881 11 Subat 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Earth Fact Sheet nssdc gsfc nasa gov 19 Aralik 1996 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Jenniskens Peter 2006 Meteor Showers and their Parent Comets Cambridge Cambridge University Press doi 10 1017 cbo9781316257104 ISBN 978 0 521 85349 1 5 Temmuz 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 The Early Years of Meteor Observations in the USA American Meteor Society Ingilizce 16 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b C amp MS Leonid History web archive org 22 Ocak 2009 5 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 The American Journal of Science and Arts Ingilizce S Converse 1834 Welcome astroprofspage com BlueHost com web archive org 4 Mart 2016 15 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Re Fireball Reporting was Re meteorobs Pre Moon Observations web archive org 1 Ekim 2011 9 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Fireball over Adriatic Sea on August 18 IMO 21 Ekim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 a b Belton M J S 6 Eylul 2004 Mitigation of Hazardous Comets and Asteroids Ingilizce Cambridge University Press ISBN 978 0 521 82764 5 Ridpath Ian Ed 15 Subat 2018 A Dictionary of Astronomy Ingilizce Oxford University Press doi 10 1093 acref 9780191851193 001 0001 acref 9780191851193 ISBN 978 0 19 185119 3 31 Mart 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Rogers John J W 18 Kasim 1993 A History of the Earth Ingilizce CUP Archive ISBN 978 0 521 39782 7 Loading www myetymology com 17 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Adushkin V V Nemchinov I V 1 Ocak 2008 Catastrophic Events Caused by Cosmic Objects 1 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Fireball FAQs American Meteor Society Ingilizce 16 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Mayis 2023 Kanipe Jeff 1 Eylul 2006 A cosmic connection Nature Ingilizce 443 7108 141 143 doi 10 1038 443141a ISSN 1476 4687 11 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Fireballs and Meteorite Falls IMO 9 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Fireball FAQs American Meteor Society Ingilizce 16 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Leonid MAC Facts on meteors and meteor showers leonid arc nasa gov 27 Kasim 1999 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Hamacher Duane W 1 Ocak 2012 On the Astronomical Knowledge and Traditions of Aboriginal Australians Doctor of Philosophy Thesis Department of Indigenous Studies Macquarie University 11 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Vaivads Andris 2002 Auroral Sounds 30 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2011 Auroral Acoustics Laboratory of Acoustics and Audio Signal Processing Helsinki University of Technology 12 Mayis 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Subat 2011 Silverman Sam M Tuan Tai Fu 1973 Auroral Audibility Advances in Geophysics 16 ss 155 259 Bibcode 1973AdGeo 16 155S doi 10 1016 S0065 2687 08 60352 0 ISBN 9780120188161 Keay Colin S L 1990 C A Chant and the Mystery of Auroral Sounds Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 84 373 382 Bibcode 1990JRASC 84 373K BBC News Sci Tech Sound of shooting stars news bbc co uk 10 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Whipple Fred L 1 Mayis 1951 A Comet Model II Physical Relations for Comets and Meteors The Astrophysical Journal 113 464 doi 10 1086 145416 ISSN 0004 637X 4 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Spring is Fireball Season Science Mission Directorate science nasa gov 3 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 What s Hitting Earth Science Mission Directorate science nasa gov 4 Mart 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 The Peekskill Meteorite October 9 aquarid physics uwo ca 6 Haziran 2004 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Brown P Ceplecha Z Hawkes R L Wetherill G Beech M Mossman K 1 Subat 1994 The orbit and atmospheric trajectory of the Peekskill meteorite from video records Nature 367 624 626 doi 10 1038 367624a0 ISSN 0028 0836 1 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Wlotzka Frank Aralik 1993 The Meteoritical Bulletin No 75 1993 December Meteoritics Ingilizce 28 5 692 703 doi 10 1111 j 1945 5100 1993 tb00641 x 11 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Yeomans Donald K Chodas Paul Chesley Steve 23 Ekim 2009 Asteroid Impactor Reported over Indonesia NASA JPL Near Earth Object Program Office 26 Ekim 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2009 W L Eccles Observatory November 18 2009 North Camera YouTube 18 Kasim 2009 13 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Eylul 2011 W L Eccles Observatory November 18 2009 North West Camera YouTube 18 Kasim 2009 13 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Eylul 2011 Yeomans Don Chodas Paul 1 Mart 2013 Additional Details on the Large Fireball Event over Russia on Feb 15 2013 NASA JPL Near Earth Object Program Office 6 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mart 2013 JPL 16 Subat 2012 Russia Meteor Not Linked to Asteroid Flyby Jet Propulsion Laboratory 17 Subat 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Subat 2013 Meteorite slams into Central Russia injuring 1100 as it happened Guardian 15 Subat 2013 9 Kasim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Subat 2013 reports Staff Once in a lifetime Bright meteor streaks across St Louis nighttime skies STLtoday com Ingilizce 24 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Elizabeth Wolfe Saeed Ahmed 12 Kasim 2019 A bright meteor streaks through the Midwest sky CNN 12 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Kasim 2019 The Oxford Illustrated Dictionary 1976 Second Edition Oxford University Press p 533 Woods Hole Coastal and Marine Science Center U S Geological Survey www usgs gov 9 Ekim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Brown Peter Spalding Richard E ReVelle Douglas O Tagliaferri Edward Worden Simon P 21 Eylul 2002 The flux of small near Earth objects colliding with the Earth Nature 420 6913 294 296 Bibcode 2002Natur 420 294B doi 10 1038 nature01238 PMID 12447433 French Bevan M 1998 Traces of Catastrophe A Handbook of Shock Metamorphic Effects in Terrestrial Meteorite Impact Structures PDF LPI Contribution No 954 Ingilizce Houston Lunar and Planetary Institute s 97 11 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 11 Mayis 2023 Northwest Africa 869 Meteoritical Bulletin Database The Meteoritical Society 3 Haziran 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Impact crater Identifying impact craters HTML Ingilizce Ingilizce Vikipedi 13 Agustos 2012 11 Aralik 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Agustos 2012 McSween Harry 1999 Meteorites and their parent planets 2nd Cambridge Cambridge University Press ISBN 0521583039 OCLC 39210190 Dis baglantilardegistir nbsp Wikimedia Commons ta Meteoroit ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir nbsp Vikisozluk te meteoroid veya meteor ile ilgili tanim bulabilirsiniz A History of Meteors and Other Atmospheric Phenomena American Meteor Society British Astronomical Society meteor page International Meteor Organization Live Meteor Scanner Meteoroids Page at NASA s Solar System Exploration Meteor shower predictions 3 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Meteor Showers and Viewing Tips Society for Popular Astronomy Meteor Section YouTube da Minor Planet Center Asteroid Hazards Part 2 The Challenge of Detection min 7 14 Earth Impact Effects Program Estimates crater size and other effects of a specified body colliding with Earth https tr wikipedia org w index php title Meteoroit amp oldid 33519587 Meteorlar sayfasindan alinmistir