Vikipedi özgür ansiklopedi Kaynaştırma harfleri sayfasından yönlendirildi Kaynaştırma ünsüzü veya yardımcı ünsüz Türkçed

Vikipedi ozgur ansiklopedi Kaynastirma harfleri sayfasindan yonlendirildi Kaynastirma unsuzu veya yardimci unsuz Turkcede iki unlu harf yan yana gelemeyecegi icin unlu ile biten bir kok veya govdenin sonuna eklenen ve yine bir unlu ile baslayan ekin onune iki unlu arasina gelen unsuzu belirtir Sadece Turkiye Turkcesi icin degil butun tarihi ve cagdas Turk yazi dillerinde temel kaynastirma unsuzu veya yardimci unsuz y ve n sesleridir 91 1 93 91 2 93 Bu unsuz kok ek veya ek ek durumlarinda iki unlu yan yana geldiginde kullanilir Dilin sekil bilgisi ogelerini olusturan kok govde ve ekler birbirleriyle birlestirilirken Turkcenin ses yapisindan ileri gelen bazi guclukler ortaya cikar Bu durumda dil sorunu cozmek icin birbirine dogrudan dogruya baglanamayan seslere aracilik eden ve yardimci sesler diye adlandirilan bazi seslere basvurur Bu sesler I U y ve n sesleridir Yardimci seslerin ekler gibi kelimelere anlam katma veya anlam baglantisi kurma gorevleri yoktur 91 1 93 Bunlar icinde y ve n unsuz olanlaridir y unsuzu degistir kaynagi degistir Turk dilinin asli yardimci unsuzudur Bu y asagidaki gibi durumlarda kullanilir 91 1 93 Isim cekiminde ana y a baba y a tarla y i vb Fiil cekiminde basla y an dinle y ince besle y ip oku y acak dene y ecek vb n unsuzu degistir kaynagi degistir Bu unsuz Turk dilinde zamir n si diye adlandirilir Gorevi bazi zamirlerle durum ekleri ve 3 sahis iyelik ve ki aitlik ekleriyle ad cekimi ekleri arasinda bir kopru vazifesi kurmaktir 91 1 93 bu n da o n a bas i n da cevre si n de sira si n da arka n da ki n i vb Turkcede unlu ile biten butun kelimelerin tamlamasinda nIn nUn kullanilirken birkac kelimede bazi istisnalar olusur Su ve ne kelimelerinin tamlama cekimi suyun tamlanan neyin tamlanan seklinde yapilir Bunun sebebi su kelimesinin Turk dili tarihi icinde sub olmasi 91 3 93 bu seklinde zamanla suv ve suy varyantlarina kavusmasiyla alakalidir Ne kelimesi icin de tarihi surecinde neŋ gt gt ney degisimi gunumuzdeki bu durumu dogurmustur Yani etimolojik aciklamadan ortaya ciktigi gibi bu iki kelime aslinda cekim sirasinda suy ve ney sekillerine sahip olduklari icin bunlara unsuz bitimlilere gelen In Un sekilleri gelmistir Bu halleriyle istisnanin olmadigi da gorulur Koruyucu unsuz degistir kaynagi degistir Bazi sozcuklerde iki unlu art arda gelmedigi halde kaynastirma unsuzu gorulur Buna koruyucu unsuz denir Bu duruma daha cok zamirlerde ve idi ile imis gibi ayri da yazilabilen sozcuklerde rastlanir Soz konusu durumlar i imek yardimci fiilinin cesitli cekimleriyle alakalidir 91 4 93 lekeliydi lt lekeli idi yeniyse lt yeni ise evliymis lt evli imis okumasiyla lt okumasi ile vb Tartismali konular degistir kaynagi degistir Turkiye deki ilk ve ortaogretim kurumlarinda ek egitim kuruluslarinda dil ogretiminde yaygin olarak unlu ile biten bir kok veya govdenin sonuna eklenen ve yine bir unlu ile baslayan ekin onune iki unlu arasina gelen y s s n unsuzlerinin kaynastirma unsuzu oldugu ogretilir 91 5 93 91 6 93 Bu anlatima gore kaynastirma unsuzu su durumlarda kullanilir Ilgi ve iyelik eklerinden tamlama eklerinden once odanin kapisi anasinin kuzusu pencerenin boyasi Ulestirme ekinden once ikiser altisar Ancak ozellikle Turkcenin cagdas ve tarihi donemlerine dair arastirmalar yapmis olan bazi akademisyenlere gore 91 7 93 s s sesleri ile nin ekindeki ilk n sesi kaynastirma unsuzu degil ekin bir parcasidir Ilgi eki Turkiye Turkcesinde In Un nIn nUn in in un un nin nin nun nun 3 teklik sahis iyelik eki I U sI sU i i u u si si su su formlarina sahiptir 91 2 93 91 8 93 91 9 93 Soz konusu eklerin yapisindaki s n sesleri Turk dilinin yazili olarak takip edilen en eski belgesinde de 91 10 93 91 11 93 birkac asir sonra Hazar in batisinda Anadolu Azerbaycan sahasi yazilmis eserlerde de 91 12 93 91 13 93 Osmanli Turkcesi doneminde de 91 14 93 yani yaklasik 1400 yildir bu eklerin yapisinda var olmustur Kelimenin son sesinin unlu veya unsuz olmasi durumlarina bagli olarak kullanilagelmislerdir Yukarida gosterilen s sesi ise ulestirme ekinin yapisinda yer alir Ulestirme islevindeki bu ek Ar sAr ar er sar ser formlarindadir 91 4 93 91 15 93 Diger eklerin isleme mantigiyla ayni sistemle yani kelimenin son sesinin unlu ikiser altisar veya unsuz dorder onar olmasina gore ilgili seklin eklenmesiyle kullanilirlar Kaynakca degistir kaynagi degistir a b c d Zeynep Korkmaz Turkiye Turkcesi Grameri Sekil Bilgisi Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2009 s 28 29 a b Muharrem Ergin Turk Dil Bilgisi Bayrak Basim Yayim Tanitim Istanbul 2002 s 145 Hatice Sirin User Kokturk ve Otuken Uygur Kaganligi Yazitlari Komen Konya 2009 s 2275 a b Muharrem Ergin Turk Dil Bilgisi Bayrak Basim Yayim Tanitim Istanbul 2002 s 169 170 314 319 9 Sinif Dil ve Anlatim Kollektif Yayin Dosya Yayinlari Ankara 2013 s 82 9 Sinif Hucreleme Yontemine Gore Dil ve Anlatim Kollektif Yayin Zambak Yayinlari Izmir 2012 s 65 bk Zeynep Korkmaz Turkiye Turkcesi Grameri Muharrem Ergin Turk Dil Bilgisi Gurer Gulsevin Erdogan Boz Eski Anadolu Turkcesi akademik yayinlari vb Zeynep Korkmaz Turkiye Turkcesi Grameri Sekil Bilgisi Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2009 s 23 259 Muharrem Ergin Turk Dil Bilgisi Bayrak Basim Yayim Tanitim Istanbul 2002 s 229 230 Annemarie von Gabain Eski Turkcenin Grameri Ceviren Mehmet Akalin Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2000 s 63 Talat Tekin Orhon Yazitlari Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2010 s 20 70 Faruk Kadri Timurtas Eski Turkiye Turkcesi Enderun Kitabevi Istanbul 1994 s 65 68 69 Gurer Gulsevin Erdogan Boz Eski Anadolu Turkcesi Gazi Kitabevi Ankara 2010 s 86 88 90 Yavuz Kartallioglu Klasik Osmanli Turkcesinde Eklerin Ses Duzeni Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2011 s 140 398 410 Zeynep Korkmaz Turkiye Turkcesi Grameri Sekil Bilgisi Turk Dil Kurumu Yayinlari Ankara 2009 s 342 gtdTurkce dilbilgisiFonetikSeslerunlu unsuzSes uyumlaribuyuk unlu uyumu kucuk unlu uyumuSes olaylarihece kaynasmasi kaynastirma unsuzu koruyucu unsuz pekistirme ses turemesi ulama unlu dusmesi unsuz dusmesi unsuz benzesmesi unsuz sertlesmesi unsuz yumusamasi unlu daralmasi gocusme unsuz degismesiKok ve eklerYapim ekleriisimden isim yapan ekler isimden fiil yapan ekler fiilden fiil yapan ekler fiilden isim yapan eklerCekim eklerihaber bildirme kip ekleri dilek kip ekleri ek fiiller hal durum ekleri cogul ekleri esitlik eki vasita eki bildirme eki ilgi ekleri ilgi zamiri iyelik ekleri kosac olumsuzluk eki sahis ekleri soru ekiKelime bilgisiKelime turleriisim soyluisim ad sifat on ad zarf belirtec zamir adil baglac edat ilgec unlemfiil soylufiil eylem fiilimsi eylemsi isim fiil mastar sifat fiil ortac zarf fiil ulac Anlamina gore kelimelertemel yan gercek mecaz deyim terim esanlamli essesli karsitanlamliYapisina gore kelimelerbasit turemis birlesiktamlamalarisim tamlamasi sifat tamlamasi Tamlayani dusmus tamlamalarCumle bilgisiCumlenin ogeleriAna ogelerozne yuklemYardimci ogeler tumlecler nesne belirtili nesne belirtisiz nesne dolayli tumlec zarf tumleciAnlamina gore cumlelerolumlu olumsuz soru unlem emir gereklilik istek dilek sartYapisina gore cumlelerbasit birlesik bagli siraliOgelerinin dizilisine gore cumlelerkuralli duz devrik eksiltili parantezYuklemin cinsine gore cumlelerisim cumlesi fiil cumlesiAnlatimAnlatim bozukluklaribaglasiklik sorunlari bagdasiklik sorunlari https tr wikipedia org w index php title Kaynastirma unsuzu amp oldid 33908159 sayfasindan alinmistir Kategori Turkce dilbilgisi