II. Murad veya Koca Murat (Osmanlıca: مراد ثانى Murâd-ı sânî; Divan Edebiyatı'ndaki adıyla Muradî; 1404; Amasya – 3 Şubat 1451; Edirne), 6. Osmanlı padişahı, I. Mehmed'in oğlu, Fatih Sultan Mehmed'in babasıdır.
II. Murad مراد ثانى | |||||
---|---|---|---|---|---|
Gazi | |||||
![]() Paolo Veronese tarafından çizilmiş portresi. | |||||
6. Osmanlı Padişahı | |||||
Hüküm süresi | 26 Mayıs 1421 - Ağustos 1444 | ||||
Önce gelen | I. Mehmed | ||||
Sonra gelen | II. Mehmed | ||||
Hüküm süresi | Eylül 1446 - 3 Şubat 1451 | ||||
Önce gelen | I. Mehmed | ||||
Sonra gelen | II. Mehmed | ||||
Doğum | 16 Haziran 1404 Amasya, Osmanlı Devleti | ||||
Ölüm | 3 Şubat 1451 (46 yaşında) Bursa, Osmanlı Devleti | ||||
Defin | Muradiye Külliyesi, Bursa | ||||
Eş(ler)i |
| ||||
Çocuk(lar)ı | II. Mehmed Diğer | ||||
| |||||
Hanedan | Osmanlı Hanedanı | ||||
Babası | I. Mehmed | ||||
Annesi | Emine Hatun veya Şahzade Hatun | ||||
Dini | Sünni İslam | ||||
İmza |
Annesi
Kaynaklarda annesine dair kesin bir bilgi yoktur, çeşitli rivayetler vardır. Annesinin Dulkadiroğulları Beyi Nâsıreddin Muhammed Bey'in kızı Emine Hatun veya Amasyalı Divittar Ahmed Paşa'nın kızı Şehzade Hatun olduğunu belirten kaynaklar vardır. 15. yüzyıl Osmanlı tarihçisi Şükrullâh ve tarihçi Halil İnalcık annesinin cariye kökenli olduğunu belirtirler.
Şehzadeliği
II. Murad; bazı kaynaklara göre 1402'de,[] bazılarına göre ise 1404'teAmasya'da dünyaya geldi. İlk çocukluk yılları Amasya'da geçti. 1410'da babasıyla Bursa'ya gelerek orada saray eğitimi aldı. 1415'te lalası Yörgüç Paşa gözetimi altında merkezi Amasya'da bulunan ve devletin doğu sınırında olması dolayısıyla büyük stratejik önemi olan Rum ve Danışmendiye eyaleti valisi olarak görevlendirildi. Tahta çıkıncaya kadar 6 yıl bu görevi yaptı. Amasya aynı zamanda çok önemli bir Anadolu kültür merkeziydi ve bu merkezde bilim ve din alimleri, şairler ve mutasavvıflarla meclisler tertip edip şehrin kültür hayatına destek sağlayıp katıldı. 1416'da bölgesi askeri başında Börklüce Mustafa'nın İzmir ve Saruhan tarafında çıkardığı ayaklanmaların bastırılmasında görev aldı. 1418'de sonraki lalası Hamza Bey ile Çandaroğullarından Samsun'u aldı.
Babası I. Mehmed Edirne'de bir av kazası sonunda ağır yaralanınca ölüm yatağında devletin idaresinin biran evvel oğlu Murat'a devrini vasiyet etti. Murat, Amasya'dan tahta geçme töreni yapılacak Bursa'ya gelinceye kadar devlet adamları babasının ölümünü sakladılar. Murat 25 Haziran 1421'de Bursa'da gelip culûs ve biat törenleri yapılıp devletin ileri gelenleri ve yeniçerilerin desteğiyle 17 yaşındayken tahta çıktı.
Sultan II. Murad, soyunun Kayı boyuna mensubiyetini göstermek için, sikkelerine, Kayı boyuna ait iki ok ve bir yaydan müteşekkil damgayı koydurmuştur. Sonraki padişahların bastırdıkları sikkelerde görülmeyen Kayı damgası, I. Süleyman’a kadar çeşitli eşya ve silâhlar üzerine konulmasına devam edilmiştir.
Saltanatı
İlk yılları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNeEwwaDFibVZ5Ym1GdFpWOHhNemhoTG1wd1p5OHlOVEJ3ZUMxSWRXNWxjbTVoYldWZk1UTTRZUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Murat'ın babası Mehmet'in ölümünden sonra saltanat davası güden şehzadeler dolayısıyla 3 yıl süren büyük bir bunalım izlendi.
Yıldırım Beyazid'in oğlu ve II. Murad'ın amcası olan Mustafa Çelebi Bizanslılarca Limni'de gözaltında tutulmaktaydı. Babası I. Mehmed çocuk yaşlarında olan küçük oğulları Mustafa, Yusuf ve Mahmud'un ağabeyleri yeni Sultan II. Murad tarafından "siyaset" icabı öldürülmelerini önlemek için onların Konstantiniyye'de Bizans İmparatoru II. Manuil'in koruması altında yaşamaları için imparatorla anlaşma yapmıştı.
Fakat I. Mehmed'in ölümünden hemen sonra bu anlaşmaya uymayan Bizans İmparatoru II. Manuil, Limni'de gözaltında tutulan Murad'ın amcası Mustafa Çelebi'yi, Gelibolu'yu Bizans'a vermesi karşılığında, serbest bıraktı. İmparator II. Manuel Mustafa Çelebi'yi meşru padişah kabul edip, bir Bizans donanma filosu ile Limni'den Rumeli'ye geçmesini sağladı. Mustafa Çelebi, özellikle İzmiroğlu Cüneyd Bey'in yardımı ile Rumeli beylerinin de desteğini aldı. II. Murat'ın veziriazamı olan Amasyalı Beyazıt Paşa Edirne'deki ordu ile Mustafa Çelebi'nin yeni topladığı orduya karşı yola çıktı. Yapılan Sazlıdere Muharebesi sonucunda sadrazamın ordusunun büyük bir kısmı taraf değiştirdi ve II. Murad'ın veziriazamı teslim olmak zorunda kaldı. İzmiroğlu Cüneyd Bey'in ısrarı üzerine Mustafa Çelebi esir aldığı Amasyalı Beyazıt Paşa'yı idam ettirdi. Mustafa Çelebi'yi ikinci başkent olan Edirne halkı tezahüratlarla karşıladı. Mustafa Çelebi Edirne'de hükümdarlığını ilan edip kendi adına hutbe okutup sikke bastırdı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJObEwwbEpMbDlOZFhKaGRDNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RTVWt1WDAxMWNtRjBMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Bir padişah gibi hareket eden Mustafa Çelebi siyasetinde bazı büyük hatalar yaptı. Bizans'a vadettiği Gelibolu'yu vermeyerek ilk ve baş destekçisini kaybetti. Sonra 12 bin sipahi ve 5 bin yaya ordusuyla Galata Cenevizlileri'nin gemileri ile Gelibolu'dan Anadolu'ya geçti ve Bursa'yı kuşatmaya koyuldu. Fakat Anadolu'da savaşa girişmek istemeyen Rumeli asıllı ordu bu sefere pek gönüllü değildi.[] Diğer taraftan II. Murad'ın Mustafa Çelebi'nin Beyazıt'ın oğlu olmayıp Düzmece olduğuna dair menfi propagandalarının inandırıcı olması Mustafa Çelebi'nin ordusunun dağılmasına neden oldu. Özellikle II. Murad tarafından kendisine İzmir ve Aydın beyliği teklif edilen İzmirlioğlu Cüneyd Bey bu teklifi kabul edip, yandaşları ile Mustafa Çelebi'nin ordusundan ayrıldı. Mustafa Çelebi ordusundan kalanlarla geri çekilirken Ulubat civarında bir köprüde Hacı İvaz Paşa'nın birliği ile tutuştuğu çarpışmada büyük zararlar aldı.
Mustafa Çelebi Gelibolu'ya kaçmayı başardı ve orada Boğaz trafiğini durdurup Bizanslılar'ı kendine destek vermeye zorlamaya çalıştı. Fakat II. Murad Cenevizli Foça Podestası Adorno'dan kiraladığı gemi ve askerlerle birlikte Rumeli'ye geçmeyi başardı. Mustafa Çelebi Gelibolu'da duramayıp Edirne'ye kaçtı. II. Murat 2 bin zırhlı Foça Podestası askeriyle takviyeli orduyla Edirne üzerine yürüdü. Edirneliler onu şehir dışında karşılayıp ona sadık olduklarını bildirdiler. Mustafa Çelebi devlet hazinesini de alarak Edirne'den kaçtı. Fakat Tunca Vadisi'ndeki Kızılağaç Yenicesi'nde yakalanıp Edirne'ye gönderildi. Mustafa Çelebi gailesi, Mustafa'nın Edirne kale burcundan asılması ile böylece 1422'de son buldu. Fakat tarihçiler hala Mustafa Çelebi'nin düzmece mi yoksa gerçekten padişah oğlu olup olmadığı sorusunu tartışmaktadırlar. Elimizde bulunan Mustafa Çelebi adına basılan sikkelerde 1422 tarihi ve "Mustafa bin Beyazid Han" ismi bulunmaktadır.
Bu olayın ardından Mustafa Çelebi'yi destekleyen Bizanslılar yeni bir oyun sergileyerek, bu desteğin o zaman güç kazanan bir saray kliği tarafından uygulandığını ve imparator II. Manuel'in gerçekte II. Murat'ın dostu olduğunu beyan ettiler. Fakat yeni Veziriazam Çandarlı İbrahim Paşa, Vezir Hacı İvaz Paşa ve Lala Yorguç Paşa'nın görüşlerini alan Murat, Bizans'a sert tepki gösterdi ve 2 Haziran 1422'den Eylül başına kadar Konstantiniyye'yi karadan kuşatmaya aldı. Bu kuşatma Bizans için büyük asker ve bina hasarına yol açtı. Bu kuşatmadan kurtulmak için Bizanslılar'a bu sefer kuşatma sürerken Ağustos ayında II. Murat'ın kardeşi Küçük Mustafa'yı ayaklandırmayı başardılar.
Karaman ve Germiyan beyleri ile birlikte Hamid-İli'nden hareket eden Küçük Mustafa Bursa'ya gelip bu şehri kuşattı. Bursa Ahileri Şehzade Küçük Mustafa'nın lalası olan Şarapdar İlyas'a heyet göndererek şehrin kendini savunacak personel ve ikmal maddesi olduğunu ve Ahilerin bu savunmayı destekleyeceğini bildirdiler. Bunun üzerine Şehzade Küçük Mustafa İznik üzerine yönelip 40 günlük kuşatmadan sonra bu şehri eline geçirdi. Şehzade Küçük Mustafa burada "İbrahim Paşa Sarayı"'na yerleşip padişahlığını ilan ettirdi.
Bunun üzerine Murat, 6 Eylül'de Konstantiniyye kuşatmasını kaldırıp Anadolu yakasına geçti. Mihaloğlu Mehmet Bey'i sipahilerle İznik üzerine gönderdi. Şehzadenin lalası Şarapdar İlyas ise beylerbeylik verme vaatleri ile elde edildi. Şubat 1423'te Mihaloğlu İznik'i bastığı zaman, Şehzade Küçük Mustafa hamamda idi; yandaşları onu savunup kaçırmaya çalışırken Mihaloğlu yaralandı. Fakat lala Şarapdar İlyas küçük Şehzadeyi kendi atına bindirip götürüp II. Murat'a teslim etti. Şehzade Küçük Mustafa boğulup idam edildi; cesedi İznik dışında bir incir ağacına asıldı ve sonra Bursa'ya götürülüp Yeşil Türbe'ye gömüldü.
1423'te II. Murat Şehzade Küçük Mustafa olayını gizliden destekleyen Candaroğulları beyi İsfendiyar Bey üzerine yürüyerek topraklarının büyük bölümünü ve özellikle Taraklıboru (Safranbolu) şehrini Osmanlı ülkesine kattı. Karamanoğlu Mehmet Bey'in Antakya'yı kuşatması sırasında ölmesi, yerine geçebilecekler arasında bir çatışmaya neden oldu. II. Murat, II. Mehmet Bey'in (1423-1426) hükümdar olmasına yardımcı oldu ve bunun sonucu bir anlaşma ile Karamanlıların ellerine geçirmiş oldukları Göller Bölgesi Osmanlılar tarafından geri alındı.
Eflak voyvodasının Osmanlı topraklarına yaptığı saldırılar püskürtüldü ve akıncıların yıldırıcı hücumlarını durdurmak için Eflak Voyvodası yine bağımlılığı kabul etti.
Venedik'le savaş ve Selanik'in fethi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNMEwwMTFjbUZrWDBsSlgyRnVaRjlYSlVNMUpUZ3lZV1I1Y3lWRE5TVTRNbUYzWDBsSlNWOXZabDlRYjJ4aGJtUXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVTExY21Ga1gwbEpYMkZ1WkY5WEpVTTFKVGd5WVdSNWN5VkROU1U0TW1GM1gwbEpTVjl2Wmw5UWIyeGhibVF1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Konstantiniyye kuşatması sırasında Venedikliler Selanik ve Mora Yarımadası'nı kendi denetimleri altına almak için Bizans ile görüşmeler başlatmışlardı. 1423'te Osmanlı ordusu Selanik'i kuşatmakta iken Bizanslılarla Selanik'i Venedik Cumhuriyeti'ne teslim etmek üzere anlaştılar ve Venedik Selanik'e sahip oldu. 1424'te Venedikliler Çanakkale Boğazı'nı ablukaya aldılar.
Bunun üzerine Konstantiniyye'nin de Venediklilere bırakılabileceği endişesiyle II. Murad 1424 yılında Cenevizliler aracılığıyla Bizans ile bir antlaşma yaptı. Bu antlaşmaya göre Bizans imparatoru her yıl vergi olarak 30 bin düka altın vermeyi ve Ankara Savaşı'nın ardından tekrar Bizanslıların eline geçmiş olan Ege ve Karadeniz kıyılarındaki toprakları Osmanlılar'a iade etmeyi kabul etti.[]
Aynı yıl idaresindeki akıncılar Arnavutluk'a ve yerel Arnavut beylerine karşı bir sıra hücuma geçti. Yuvan Kastrioti ve Atariti adlı Arnavut beyleri ancak II. Murat'ın üst egemenliğini kabul edip bu akınların önüne geçebildiler. Kastrioti 4 oğlunu Edirne'deki Osmanlı sarayına rehin ve eğitim almak için göndermek zorunda kaldı. Bu çocuklardan en küçüğü olan İskender Bey sonradan Osmanlı devleti başına büyük gaileler çıkartmıştır.
1424'te Edirne sarayında, bir büyük düğün merasimi ile II. Murad, Candaroğulları Beyi İsfendiyar Bey'in torunu Tacunnisa Hatice Halime Hatun ile evlendi. Aynı merasimde II. Murad'ın kız kardeşleri de evlendirildi. Sultan Hatun, İsfendiyaroğlu Kasım Bey'le; Ayşe Hatun Osmanlı komutanlarından Karaca Bey'le ve Hafsa Hatun Çandarlı Halil Paşa'nın oğlu olan Mahmud Bey ile evlendiler.
Anadolu'da ve Rumeli'de tekrar savaş
II. Murad 1425 Anadolu'da birlik sağlama çalışmalarına girişti. Önce Düzmece Mustafa vakasında Aydınoğlu Beyliği verilen İzmiroğlu Cüneyd Bey ile uğraşıldı. Cüneyd Bey ardı ardına gerçek ve sahte şehzade ayaklanmalarına destek vermişti. Önce Şehzade İsmail'e isyanında yardım etmiş ve 1425'te ise Selanik'te Venedik desteği ile isyan çıkaran kimliği bilinmeyen yeni bir Düzmece Mustafa'ya destek vermişti. II. Murat Cenevizlilere tekrar Karadeniz'de bulunan liman kolonilerini geri verip onlarla anlaşarak Midilli ve Sakız'dan getirilen Ceneviz filolarını kullanarak Cüneyt Bey'in denizden destek sağlamasına engel oldu. Sonra İzmiroğulları'nın kökünü kazımak hedefiyle, bir kara ordusuyla uzun süren bir uğraştan sonra 1426'da Cüneyd Bey, ailesi ve hanedanının diğer mensupları yakalanarak hepsi idam edildi.
1426'da II. Murad Rumeli'de birkaç koldan ordular göndererek Rumeli ve Balkanlarda bir askerî harekâta başladı. Bu harekâtın bir hedefi Venedik desteği verilen ne olduğu belirsiz yeni bir "Düzmece Mustafa"'nın Selanik ve civarında çıkardığı isyandı. Diğer hedef ise Macarların desteği ile Balkanlarda çıkan karışıklıklardı. II. Murad şahsen bir ordu başında Sofya'dan Vidin'e gitti. Osmanlı akıncıları Bosna'ya hücum edip talan ettiler ve Hırvatistan'a kadar ilerlediler.
Sonra Menteşe ve Teke beylikleri Osmanlı topraklarına katıldı. Fakat daha doğuda bulunan Karaman ve Çandarlı beyliklerin egemenliklerine son verilmedi. Buna bir neden bu siyasetin Timur'un yerine geçen Şahruh'un bir zamanlar Selçuklular ve İlhanlılar'ın hükümdarlığı altında bulunan bütün arazilerin üstünde hak ilan etmesi ve bir istila hareketine girişmesi tehdidinin ortaya çıkmasıydı.
1428-1429'da Osmanlı ülkesinde veba salgını başladı. Bu veba salgınında Bursa'da İslam ve tasavvuf dünyasında tanınmış düşünce adamı Emir Sultan; devlet adamı, asker, mimar Hacı İvaz Paşa; Sadrazam Çandarlı İbrahim Paşa ve II. Murad'ın gözlerine mil çektirdiği küçük kardeşleri Mahmud Çelebi ve Yusuf Çelebi hayatlarını kaybettiler.
1429'da erkek çocuğu olmayan Germiyanoğlu II. Yakup Bey'in ölümünün ardından vasiyeti üzerine Germiyanoğulları Beyliği Osmanlı topraklarına katıldı.
II. Murad Anadolu'da barışı sağladıktan ve veba salgını atlatıldıktan sonra tüm gücünü Venediklilere yöneltti. Venedik Cumhuriyeti bu zamana kadar Selanik'i elinde tutarak Çanakkale Boğazı'nda abluka uygulamaktaydı. Osmanlılar 29 Mart 1430'da Selanik'i, ardından da "Yuvan-ili" ve sonra Yanya'yı ele geçirdiler. Bir Osmanlı-Venedik Antlaşması imzalandı.
1430'da Rumeli'de toprak tahriri başlamıştı. Bu sayımlardan sonra bu arazilere tımar sistemi uygulanmaya geçildi. Osmanlılar, Selanik'i ele geçirdikten sonra, Üsküp valisi olan Evrenosoğlu İshak Bey yerel isyancı Arnavut beyi Yuvan Kastrioti'nin elindeki arazilere hücumlar uygulayıp onun elindeki tahkimli mevkileri eline geçirdi ve iki tanesi hariç diğer hepsini yıktırdı. Zaten devamlı yerel isyancı olan Arnavutlar tımar sisteminin uygulanması aleyhtarı olarak 1432-1434 döneminde de devam eden Arnavutluk isyanını çıkardılar. Edirne'de bulunan Arnavut beyi Gjergj Ariani buradan kaçarak bu isyanın idaresini üzerine aldı. Bu isyanın başlangıcı olan 1432-33 kışında, II. Murad kışı Serez'de geçirdi ve Arnavut isyancılar üzerine Evrenosoğlu Ali Bey komutası altında bir akıncı ordusu gönderildi. Bu kış döneminde dar bir vadi olan Shkumbin'de Arnavutlar bu akıncı ordusunu pusuya düşürdüler ve akıncılar büyük zayiat verdiler. 1433'te Arnavutlar yine Evrenosoğlu Ali Bey akınına başarı ile karşı koydular. 1434'te Arnavutlar çete ve pusu savaşları ile Osmanlı akıncılarına karşı bazı başarılar kazandılar. Fakat 1435 ve 1436 Evrenosoğlu Ali Bey ve diğer akıncı beyi Turahan Bey Arnavutluk isyanını bastırmayı başardılar.
Sırbistan'ın ilhakı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJMEwwMTFjbUZrWDBsSlgySjVYMHB2YUc1ZldXOTFibWN1YW5Cbkx6SXdNSEI0TFUxMWNtRmtYMGxKWDJKNVgwcHZhRzVmV1c5MWJtY3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
Osmanlı iç savaşı sırasında Balkanlarda Macar etkisi artmış ve 1427 yılında Sırp Despotu Stefan Lazareviç'in ölümü üzerine Macaristan ile Osmanlılar arasında Sırbistan tahtı üzerinde çekişme çıkmıştır.
1428'de Sırbistan’ın kuzeydoğu kesiminde Tuna Nehri üzerinde bulunan Güvercinlik kalesi Osmanlılara eline geçti.
1428'de Macarlarla Osmanlılar arasında yapılan 3 yıl süreli bir anlaşma sonucunda Yorgo Brankoviç Sırp Despotu olarak tanındı. Bu 3 yıllık anlaşma bir defa daha yenilendi.
Buna karşılık II. Murad Rumeli'de uğraşmakta iken Anadolu'da Karamanoğulları Göller Bölgesi'ndeki eski Hamidoğulları arazilerini tekrar eline geçirdi ve II. Murad buna seyirci kalmak zorunda kaldı.
Yenilenen antlaşmanın süresi dolunca 1434'te Macar Kralı Sigismund II. Murad'a bir elçi göndererek Bosna, Sırbistan ve Bulgaristan üzerindeki Macaristan yüksek egemenliğini tanınmasını resmen istedi. Bu hareketle Macaristan savaş ilan etmiş oluyordu. Osmanlı devleti aleyhinde olanlar Macaristan Kralı çevresinde toplanmaya başladılar. Bunlar arasında Bosna Kralı , kızı Mara'nın II. Murad'la evlenmiş olan Sırp Despotu Yorgo Brankoviç, Eflak prensliğini Sigismund desteği ile eline geçiren I. Vlad Drakul, Savcı Bey'in oğlu , taht hakkı arayan birçok Balkan soylusu ve pek çok asil senyör bulunmaktaydı. Fakat bu çok karmaşık ittifak arama süreci gayet yavaş gelişti ve atak bir birleşme gelişmesi ortaya çıkmadı. Buna karşılık Macarların artan etkisi karşısında II. Murad 1434'ten itibaren Balkanlar'da daha saldırgan bir tutum izlemeye başladı.
Fakat Anadolu'da ve Asya'da önemli gelişmeler yani Timur torunu Timurlu Gürkan hükümdarı Şahruh'un Anadolu'ya yönelmesi olasılığı ve Karamanoğulları'nın mütecaviz bir atakla eski Hamideli arazilerini geri almaları II. Murat'ın Balkan sorunlarına dikkatini çekmesini önledi. Timurlu Gürkan hükümdarı Şahruh Karakoyunlu hükümdarı İskender Bey'i desteklemekteydi. İskender Bey Akkoyunlu hükümdarı Karayülük Osman'ı yenerek Doğu Anadolu'nun tamamını eline geçirmişti. 1434'te Timurlu Gürkan hükümdarı Şahruh Karakoyunlu Devleti üzerine bir tedip harekâtı düzenledi. 1435-36'da İskender Bey'in üzerine yürüyerek onu Karakoyunlular tahtından indirdi. Yerine kendine sadık olan Cihan Şah'ı Karakoyunlu tahtına getirerek onu Tebriz valisi tayin etti. İskender Han da Osmanlı Devleti'ne sığındı ve 1435-36 kışında Tokat'ta kaldı. İşte doğuda bu gelişmeler II. Murad ve Osmanlıları çok kuşkulandırmıştı. Fakat 1436'da Timurlu Gürkan hükümdarı Şahruh Horasan'a geri döndü ve Anadolu'ya bir sefer yapması olasılığı çok azaldı.
Bunu fırsat bilen II. Murad 1437'de bir Anadolu seferine çıkarak Karamanoğulları'nın eline geçmiş olan Konya, Beyşehir ve Hamideli topraklarını tekrar Osmanlı devleti idaresine aldı.
9 Aralık 1437'de Macar Kralı Sigismund'un bir erkek çocuk varis bırakmadan ölmesi üzerine Macaristan'da işbaşına gelecek hanedan sorunları Macaristan'da epey kargaşalık yarattı. Sigismund'un Osmanlılar aleyhine kurmaya çalıştığı cephe de dağıldı. Sonunda Macar asilleri Jagiellon Hanedanı'nından 1434'ten beri Lehistan Kralı olan III. Vladislav'ı Macaristan Kralı olarak seçtiler ve kendisine Macaristan Krallığı için I. Vladislav ismi verildi.
II. Murad bu fırsatı iyi değerlendirerek 3 yıl Rumeli'de kalarak, özellikle Sırbistan ve Eflak sorunları üzerine eğildi. Sırbistan ve Eflak prensliklerinin koşulsuz olarak kendisine bağlanmalarını sağladı. Sonra 1438'de II. Murad ilk Macaristan Seferi'ne çıktı. Tuna'yı geçerek Severin, Demirkapı, ve kalelerini topa tutup yıkarak Erdel'in merkezi Zeybin (sonradan Hermannstadt ve şimdi Sibiu) kalesini kuşattı. Bu kaleyi eline geçirip Karpat Dağları geçitlerini aşıp Eflak topraklarına girdikten sonra Yergöğü üzerinden Edirne'ye geri döndü. Bu bir Osmanlı sultanının ilk büyük kapsamlı seferi oldu.
1438'de ise II. Murat Sırbistan üzerine yöneldi. Brankoviç tarafından yaptırmasına izin verilen yeni önemli savunma kalesi ve başkenti Semendire'yi fethederek Sırp Despotluğu'nu işgal etti. Bu bura devlete son vererek Sırbistan'ı bir Osmanlı eyaleti ilan etti. Üsküp Sancak Beyi Evrenosoğlu İshak Bey komutasındaki akıncılar Bosna Krallığı başkenti olan Yayçe önlerine kadar ilerlediler. O sırada Bosna Kralı II. Tvrtko'nun ölmesi Bosna Krallığı'nın iki varis arasında paylaşılması ve güneyde bulunan Hersek'in de ayrı bağımsız bir idare kazanması sonucunu doğurdu. II. Murad bundan istifade edip her üç idareyi de haraca bağladı.
Macarlar yeni Macaristan Kralı olarak o zaman Polonya Kralı olan 'ı Macar Kralı I. Wladislaw adıyla seçtiler ve Polonya/Lehistan ve Macaristan krallıkları aynı kişinin idaresi altına geçti. I. Wladislaw Erdel voyvodalığına János Hunyadi adlı, ailesinin aslı pek gizemli olan, fakat Eflak soylusu olduğunu iddia eden, bir kişiyi atadı. Bu kişiyi Osmanlılar ve Osmanlı tarihçiler "Hunyadi Yanos" olarak da anarlar. Böylelikle 20 yıl Osmanlılarla devamlı olarak bir Haçlı ruhu ile mücadele eden, Macarlar tarafından bir milli kahraman sayılan ve sonunda oğlu olan Matyas'in Macaristan Krallığına gelen bir kişi olan János Hunyadi Balkanlar siyaset sahnesine girmiş oldu. 1441'de János Hunyadi Semendire'yi Osmanlılar elinden geri aldı ve Erdel'e gönderilen Osmanlı birliklerine karşı birkaç galibiyet kazandı.
János Hunyadi'nin Balkanlar'ı ilk istilası
Murat 1440'ta Stefan Lazarević'in ölümünden beri Macar işgali altında olan Belgrad'ı 6 ay süreyle kuşattı, ancak başarısız oldu. Bazı tarihçiler "Belgrad Ricati" adını verdikleri bu başarısızlığı II. Murad dönemininde bir dönüm noktası olduğunu iddia etmektedirler. Bundan sonra Macarlar Osmanlı güçlerini Bosna'dan çıkarttılar. Yeni Macar Kralı I. Vladislav iki komutanını, János Hunyadi ve Nicholas Ujlaki'yi Osmanlı tehdidi altındaki sınırları korumakla görevlendirdi. Bunlardan János Hunyadi Belgrad'daki karargahından Osmanlı topraklarına karşı taarruzlar yapmaya başladı.
1441'de Erdel'i işgal eden ve Sibiu'yu kuşatan akıncı beyinin akıncı ordusunu bozguna uğratıp Mezid Beyi öldürdü. Kaçış yolları kapatılan Mezid Bey'in Osmanlı akıncı birlikleri tamamen imha edildi. Ertesi yılın Eylül ayında Mezid Bey'in intikamını almak isteyen da Vazag Muharebesi'nde aynı akıbete uğrayıp yenildi ve büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı.
Bizanslılar bir konsil toplayarak yeni bir Haçlı seferi açılması için diplomatik araştırmalara geçtiler. Aynı dönemde Macarlarla anlaşan Karamanoğlu de 1443 ilkbaharında Anadolu'da Akşehir ve Beyşehir üzerine saldırıya geçti ancak II. Murad, oğlu Aleaddin Ali Çelebi ile birlikte İbrahim Beyi durdurdu.
1443'ün sonbaharında Hunyadi, Macar Kralı Vladislav ve Sırp Despotu Yorgo Brankoviç ile birlikte karşı taarruza geçti. Bu ordu ile Tuna Nehri'ni geçerek hızla ilerlediler ve Niş Muharebesi'ni kazanıp Niş ve Sofya'yı ele geçirerek Balkan geçitlerine dayandılar.
János Hunyadi önderliğindeki Macar ve Bosna ordusunun, Osmanlı topraklarını istila etmekte olduğunu II. Murat Karaman seferi dönüşünde öğrendi. II. Murad çok ivedi bir hareketle Balkanlara döndü. Macar, Sırp, Eflak ve Bulgar birliklerinden oluşan ordusuyla János Hunyadi önüne çıkan her Osmanlı kuvvetini yenip, İzladi Derbendi'ne (Slatiska) kadar ilerledi.
Bu olayları ele alıp inceleyen 16. yüzyılda yazdığı "Prens" adlı eserinde İtalyan düşünürü Niccolò Machiavelli Osmanlılar için şu iddialarda bulunmuştur: Ona göre Osmanlı ordusunun saldırı gücü çok yüksektir ama zor durumda kaldığında ordunun düzenli geri çekilme kabiliyeti çok zayıftır. Bu niteliğin Osmanlı ordusunun en zayıf noktası olduğunu belirtip; zira bir kere büyük yenilgiye uğrarsa Osmanlı ordusunun bir daha toparlanmasının zor olduğunu iddia etmiştir.
Gerçekten de János Hunyadi istilasında Osmanlı birliklerinin yenilerek geri çekilmeleri esnasındaki koordinasyonsuzluk ve askerin paniği bu yenilgileri daha da kötü duruma sokmuştur. II. Murad büyük bir gayretle ve güçlükle Osmanlı kuvvetlerini tekrar toplayıp, birleştirip, direniş yapabilecek hale getirebilmiştir. II. Murad, 24 Kasım 1443'te İzladi Geçidi'nde yapılan İzladi Muharebesi'nde János Hunyadi ordusu yeni bir çatışmaya girişti. "İzladi Muharebesi"'nin akıbeti ile ilgili farklı görüşler bulunmaktadır. Bazı Avrupalı tarihçiler bu muharebeyi de Macar ve müttefikleri ordusunun kazanıp Filibe ovasına kadar ilerlediğini ve buradaki Osmanlı direnişini kırdığı ancak çetin kış koşulları ve direnişler sebebiyle geri dönmek zorunda kaldığını iddia etmektedir. Diğer tarihçilerin açıklaması ise bu muharebeyi Osmanlı Ordusunun aşırı derecede ağır kayıplar vererek zorlukla kazanabildiği yönündedir. II. Murad ve Osmanlıların bu kadar zorlanmalarında ve hatta yenilginin eşiğine gelmelerindeki temel faktör Macar ordularında bulunan arabalar üzerindeki tüfekli ve oklu askerler (Wagenburg, tabur sistemi) yüzündendi. Bunlar seri hareket edebiliyorlardı. Osmanlılar arabalar üzerindeki ateşli silah kullanan askerler ve okçular nedeniyle çok sıkıntıya düştüler ve İzladi Muharebesine kadar geri çekilmeye zorlandılar. Sonuçta her ne olursa olsun İzladi Muharebesi çok büyük sayıda ve Osmanlıları barışa zorlayacak kadar zayiat doğurmuştu.
Bu günlerde zor bir muharebe geçiren II. Murad, Amasya Valisi olan çok sevdiği oğlu Aleaddin Ali Çelebi'nin ölüm haberini de aldı.
Birçok tarihçi, zaten çok hissi bir kişi olan II. Murad'ın bu Balkan isyanı, sıra sıra yenilgi, büyük askeri zayiatla zorla kazanılan bir muharebe süreci devam ederken II. Murad'ın hükümdarlıktan bezdiğini ve oğlunun kaybından dolayı da gayet büyük bir depresyona girdiğini iddia ederler. Eşi Mara Hatun'un ve sadrazam Çandarlı (2.) Halil Paşa'nın önerdikleri gibi, II. Murad uğranılan büyük kayıplar dolayısı ile Osmanlılar aleyhinde olan bir barış yapılması gereğini kabul etmek zorunda kalmıştı.
Segedin Antlaşması ve Yenişehir Sevgendnamesi, tahttan çekilmesi, 1444 buhranı ve Varna Muharebesi
János Hunyadi önderliğindeki Macar ve müttefikleri ordusunun ilerleyişinin İzladi Geçidi'nde durdurulmasının ardından hemen II. Murad, Macarlar ile barış görüşmeleri için girişimlerde bulundu.
1444'ün Haziran ayında taraflar arasında tarihte Edirne-Segedin olarak bilinen bir 10 yıl süreli olacağı ön görülen bir kalıcı barış antlaşması yapılması üzerine taraflar anlaşmaya vardılar. Bu antlaşmanın kalıcı olması için II. Murad Edirne'de Kur'an üzerine ve Macar kralı Vladislav Segedin'de Kutsal Kitap üzerine yemin verdiler ve antlaşmayı bu yeminlerle imzaladılar. Bu anlaşmaya göre Osmanlılar kendi ortadan kaldırdıkları Sırp Despotluğu devletini yeniden kurulmasını sağlamayı ve 1427'deki sınırlarıyla devlet başkanlığının Brankoviç'e iade edilmesini kabul ettiler. Macarlar ise Bulgaristan üzerindeki hak iddialarından vazgeçmeyi kabullendiler. Her iki taraf da, yani Osmanlılar ve Macarlar, Tuna'yı geçmemeyi taahhüt ettiler.
Bu yeminli Edirne-Segedin Antlaşması'nın ardından II. Murad, oğlu Mehmet'i Edirne'ye getirtti ve onu başkentte "kaymakam" olarak bıraktıktan sonra Karamanlılar ile ilgilenmek üzere Anadolu'ya geçti. Karamanoğlu İbrahim Bey Ankara'ya kadar ilerlemiş bulunuyordu. II. Murad Karamanoğlu İbrahim Bey ile görüşerek bir sulh anlaşması yapılmasını kabul etti. Bu anlaşma için Göller bölgesinin Karamanlılara bırakmayı kabul etti. Temmuz 1444'te iki taraf arasında diğer bir yeminli anlaşma yapıldı ve Karamanoğlu İbrahim Bey II. Murad'a barışı koruyacağı hakkında "sevgendname (yemin belgesi)" adı verilen bir ciddi belge verdi. Bu "Yenişehir Sevgendnamesi" ile Göller bölgesi özellikle Akşehir ve Beyşehir'i Karamanlılara bırakıldı.
Edirne-Segedin Antlaşması ve Yenişehir Sevgendnamesi ile o zamana kadar II. Murad'ın 23 yıl süren hükümdarlığı sırasında Osmanlı Devleti'ne katmış olduğu arazilerin büyük bir kısmı tekrar elden çıkmaktaydı. Fakat bu şekilde II. Murad hem batıda hem doğuda barışı sağladığını düşünüyordu. Yaşlı, yorgun ve hatta bir depresyon geçirdiği kabul edilen II. Murad bu antlaşmaların ardından Osmanlı tarihinde daha önce (ne de daha sonra) hiç eşi görülmemiş bir karar alarak tahtından çekildi. Ağustos 1444'te Mihaliç'te (Karacabey'de bulunan hanedan çiftliğinde devletin ilerigelen idarecilerini ve askeri komutanlarını; yüksek ulemayı, kapıkulu (yeniçeri ve sipahi) subaylarını bir toplantıya çağırdı. Bu toplantıda kendisinin bir köşeye çekilip dünya işlerinden ve eğlenceden uzaklaştığını Allah'a yöneleceğini bildirdi. Edirne'den getirttiği oğlu II. Mehmet'in bu nedenle tahta geçeceğini ilan etti. Bu kararı hakkında şu şiiri elimize geçmiştir.
“ | Gerekdir-kim idem âheng-i uzlet Koyub gayri tutam nefsi ülfet | „ |
Bu feragat ve devir töreninin neden devlet başkentleri olan Edirne veya Bursa'da değil de hanedan çiftliği bulunan Mihaliç'te yapıldığının nedenlerini açığa çıkartabilecek bilgiler hakkında ve törenin ayrıntıları hakkında tarihçilerin elinde hiçbir belge bulunmamaktadır. Bu sırada (belirsiz doğum tarihi dolayısıyla} 12-15 yaşları arasında bulunan bir çocuğa, (II. Mehmet'e) bu kadar ağır bir devlet yükünün verilmesinin nedeni de açıkça bilinmemektedir. II. Mehmet'in tahta getirilmesi için tarihçiler çeşitli nedenler ileri sürmüşlerdir. Bunların başında Başvezir olan Çandarlı Halil Paşa'nın entrikaları gelmektedir. Diğer bir neden olarak vezirler arasında (özellikle başvezir ve Fatih'in lalaları olan vezirler arasındaki) iktidar çatışmaları verilmektedir. Diğer neden ise II. Murad'ın Kostantiniye'de Bizans İmparatoru'nun himayesinde olan ve Osmanlı tahtında hak iddia eden Orhan Çelebi'ye karşı oğlunun tahta yerleşmesini sağlamlaştırmak istemesi ileri sürülmüştür.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpabEwwSmxiR3hwYm1rbE1rTmZSMlZ1ZEdsc1pWOHRYMU4xYkhSaGJsOU5aV2h0WlhSZlNVa3VhbkJuTHpJeU1IQjRMVUpsYkd4cGJta2xNa05mUjJWdWRHbHNaVjh0WDFOMWJIUmhibDlOWldodFpYUmZTVWt1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Macar ve müttefiklerinin ta İzladi'ye inmesi sırasında Roma'daki İtalyan asıllı Papa IV. Eugene yeni bir Haçlı seferi hazırlama hevesine kapılmıştı. Konstantiniyye'ten 1437'de Avrupa'ya, İtalya'ya gelen Bizans İmparatoru VIII. İoannis'in Floransa Konseyi'nin iştirak edip Hristiyan Ortodoks ve Hristiyan Katolik mezheplerinin birbirine uzlaştırıp Papalık altında, kısa bir süre için de olsa birlik sağlanmasını kabul etmesi; bu birlik iin Konseyde "Laetentor Corele" adli bir birlik belgesini kabul edip ilan etmesi Papa'nın bu Haçlı seferi hevesine kapılmasında ek rol oynamıştı. Papa IV. Eugene, kendini, Hristiyanlığı birleştiren, Osmanlıları Balkanlardan atıp tek mezhepli Katolik Hristiyanlığının bu yöreye geri getirilmesini sağlayan bir şampiyon olarak görmeye başlamıştı. Bu sefer için Hristiyan askerlerin çoğunluğunu sağlayan Polonya ve Macaristan kralı I. Vladislav ve onun ünlü generali o zaman Transilvanya Voyvodası olan János Hunyadi'yi de bu yeni Haçlı seferi için komutanlar olarak görmekteydi. Papa'nın en yakın politika danışmanı olan ve Floransa Konseyi'nde başrolü oynamış olan Kardinal Gialiano Cesarini'yi papa Polonya/Macaristan kralı huzuruna papa temsilcisi olarak gönderdi. Kardinal Cesarini "Edirne-Segedin Antlaşması"'nın tümüyle aleyhinde idi. Genç Polonya/Macaristan kralına bir gayri-Hristiyanla yapılan bir anlaşmanın Hristiyan ilkelerine göre geçersiz sayılacağını; kutsal kitap üzerine bir gayri-Hristiyan verilen yeminin aksinin yapmanın Katolik Hristiyanlarca günah sayılmayacağına ve eğer kral bu yeminini tutmayıp günah işlediğini düşünmekte ise en yüksek Katolik papazı olan papanın bir günah çıkartıcı olarak kralın işlediği bu türlü günahını çıkartarak kral yaşarken bile dinsel olarak aftedilmesini sağlayacağını I. Vladislav'a devamlı telkinle inandırdı. II. Murad'ın beklenmedik tahttan feragati de, zaten çok zorlukla ve danışmanlarının tüm tavsiyelerinin aksine Segedin Antlaşması'nı imzalayan Macaristan kralı üzerinde büyük bir aksi etkisi oldu. II. Murat'ın tahttan feragat edip yerine oğlu II. Mehmed'in Osmanlı tahtına geçmesi ile Edirne-Segedin Antlaşması'nın geçersiz olduğu iddiası daha fazla güç kazandı. Çünkü bu anlaşmayı imzalayıcı olan ve şahsen yemin vermiş olan hükümdar (II. Murad) artık tahtta değildi. Tahta geçen yeni sultan antlaşmaya bir taraf olmamakta idi. Böylece bu antlaşma ve yemin geçersiz olmakta idi. Macar kralı Ladislas bu antlaşmaya devam için verdiği yeminin yeni sultana karşı olmadığını ilan etti ve bunu antlaşmanın geçersiz olduğuna bahane olarak yayımladı. Böylece papalık temsilcisi telkinleri ve bulunan sudan bahanelerle Macar kralı Vladislav Ağustos ayında Osmanlılar'la yaptığı Edirne-Segedin Antlaşmasının geçersiz olduğunu ve ertesi yıl yeni bir Haçlı seferine çıkacağını her Hristiyan tarafa duyurdu.
Aralarında Arnavutluk'ta babasının mirasında hak iddia eden İskender Bey'in de bulunduğu Rumeli'deki eski yerel hanedanlar Osmanlılar'a karşı silahlandılar. 1443'ün yazının sonlarında çoğunluğunu Macar Krallığı ve Eflak ordularının oluşturduğu 25 bin kişilik Haçlı ordusu komutanları Macar kralı Vladislav ve Transilvanya voyvodası János Hunyadi idaresi altında Balkanlardan güneye sarkmaya başladı. Bu ordunun geliş haberi Balkanlara yerleşmiş olan müslüman halkı gayet korkutup bir paniğe kapılmalarına ve bir göçün başlamasına neden oldu. Ta güneyde Edirne'deki halkın bile bir bölümünün Anadolu'ya kaçmasına neden oldu. Aynı dönemde Orhan Çelebi de Dobruca'ya giderek bir isyan girişiminde bulundu ancak bu girişim Rumeli beylerbeyi Şahabeddin Paşa tarafından önlendi. Fakat Rumeli Beylerbeyi Şahabeddin Paşa Niş önünde yeni Haçlı ordusu ile yaptığı 'nde yenik düştü ve geri çekilmek zorunda kaldı. Bu Haçlı seferi sadece karadan olmamaktaydı. Burgundi Dükü ve Papalık Devleti gemileriyle takviye edilmiş olan Venedik donanması Çanakkale Boğazı'nı kapattı ve büyük bir Haçlı filosu da Marmara Denizi'nden Boğaz üzerinden çıkıp Haçlı ordusunu beklemek üzere batı Karadeniz kıyılarına geçmeye hazırlanmaktaydı. Haçlı ordusu Niş'teki galibiyetinden sonra doğuya yönelerek Bulgaristan ve Sofya'yı işgal etti ve Karadeniz kıyısında bulunan Varna'ya kadar ilerledi.
Eylül ortalarında Edirne'de bir din anlaşmazlığı çıkmıştı. Hurûfi akımı bir sıra eylemle başkentteki sosyal barışa aksi etkiler yapmıştı. Hurûfiler genç sultan II. Mehmed'e bile etkide bulunmuşlardı. Sonunda sunni Edirne uleması, softaları ve halkı tarafından Hurûfilere karşı bir kanlı yok etme kampanyası sürdürülmeye başlandı. Tam bu sırada Edirne'de bir korkunç bir yangın çıktı. Edirne çarşıları ve 7 bin kadar ev yandı ve olasılıkla kentin büyük bir kısmı harabeye döndü.
II. Murad tahttan feragatten sonra Manisa'ya çekilmişti. Macar ordusunun Tuna'yı aştığı haberi üzerine vezirlerin kararı ile II. Murad Edirne'ye geri çağrıldı. II. Murad ruh haletinin kırgınlığı yüzünden gelmek istemiyordu. Fakat oğlu II. Mehmet ağzından veya kendisi tarafından Çandarlı Halil Paşa'nın tavsiyesiyle bir ferman yazıldığı ve eğer Murad sultansa gelip ordusu başına geçmesi eğer Mehmed sultansa babasına kati emir vererek ordunun komutanlığını yapmaya geri gelmesi istendiği ve böylece II. Murad'ın geri gelmesini sağladığı bildirilmektedir. Diğer bir rivayete göre ise Başvezir Çandarlı Halil Paşa, II. Mehmed'i uzun süren bir sürek avına göndermiş; genç Sultan avda iken onun ağzı ile II. Murad'a onu Edirne'ye geri çağıran bir mektup yazmıştır.
Bunun üzerine II. Murad kendine erişen Anadolu eyalet askerleri ordusu ile Venedik ablukası altında bulunan İstanbul Boğazı'nı geçip Edirne'ye ulaştı. Burada hiçbir sıfat taşımazken tüm Osmanlı ordusunun başına geçti ve Varna'ya yürüdü. Bu, tarihlerde eşi benzeri olmayan bir olay oldu.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5bEwyVTVMMDExY21GMFgwbEpMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
19 Aralık 1444'te resmen sultan olmayan II.Murad'ın komutasındaki Osmanlı ordusu ile Haçlı ordusu Varna Muharebesi'ne giriştiler. Bu savaşın başında Haçlı ordusu çok baskı yapıp Osmanlı ordusunun kanatlarını yenme alemetleri gösterdi. Fakat Karaca Bey taktiğiyle sonuç değişti. Kral Vladislav ülkesine büyük zaferle dönmek için ortadan zırhlı ağır süvarileri başında atıyla bir süvari hücumu hareketine başladı. Fakat süvari hücumu başlangıcında bir yeniçeri tarafından atından düşürüldü ve hemen kim olduğu bilinerek öldürüldü. Kral Vladislav'ın kesilen başı ve yemini bozduğu Edirne-Segedin Antlaşması metinin kopyası bir mızrağa asıldı. Bu kesik baş ve anlaşma metni mızrağa takılı olarak Osmanlı ve Haçlı ordusu önünde gezdirilip kutsal yeminini kıran hükümdarın sonucu olarak gösterilmeye başladı. Bunun üzerine moral kazanan Osmanlı ordusu bir daha hamle yaptı ve Haçlı ordusu morali kırılmış olarak müthiş bir yenilgiye uğradı. Bununla birlikte Osmanlı ordusunun tüfekli askerlerin önemini anlayıp, kısmen de olsa Macarların Wagenburg, tabur sistemi sistemini kopyalamalarının zaferde payı olduğu iddia edilmektedir. Bir süre sonra II. Kosova Muharebesi'nde Osmanlılar daha da çok tüfekli askeri savaşta kullandılar ve Osmanlı ordusunda ateşli silah, top kullanımı giderek yayıldı. Bu Hristiyan hezimetinde papalık danışmanı ve papa temsilcisi Kardinal Cesarini de öldürüldü. Haçlı ordusu çok büyük zayiat verip büyük yenilgiye uğradı. Eğer esir alınıp köle yapılmamışlarsa Haçlı askerler ele geçirdikleri topraklardan perişan bir halde ülkelerine geri dönmeye başladılar. Macarların kahraman saydığı Transilvanya Voyvodası Janós Hunyadi ise çok küçük bir birlik başında harp sahasından Transilvanya'ya kaçmayı başardı. Böylece Avrupa'da Türkler aleyhine hazırlanıp hücuma geçmiş olan son Haçlı seferi, Haçlılar için bir felaketle sonuçlandı.
Savaşın ardından Murat Edirne'de bir süre kaldıktan sonra tekrar Manisa'ya çekildi. Kendisinin mi ve yoksa oğlu II. Mehmet'in mi Osmanlı hükümdarı olduğu konusuna bir açıklık getirilemedi. Müslüman devletlere II. Mehmet adına fetihname gönderildi. Buna rağmen bundan sonraki 1.5 yıl bir baba-oğul fetret dönemine girildiği iddia edilir.
Tahta dönüşü, Mora Seferi, İkinci Kosova Muharebesi ve ölümü
Murad'ın Manisa'ya çekildiği dönemde başkent Edirne'de barış yanlısı Sadrazam Çandarlı Halil Paşa ile dış siyasette daha saldırgan tutum içinde olan ve Zağanos paşalar ile arasındaki çekişme sürmekteydi. Sadrazam Halil Paşa bu dönemde II. Murad'a hâlen gerçek padişah muamelesi yapıyordu. Öte yandan Şehabeddin ve Zağanos paşalar ise genç padişah Mehmet'i Doğu Roma'ya karşı saldırmaya teşvik ediyorlardı.
1445'te durum yine karıştı. János Hunyadi Tuna üzerinden Osmanlı topraklarına bir sıra akına başladı. Eflak Voyvodası Vlad Drakul ise Osmanlılar elinde bulunan Yergöğü kalesini kuşatıp ele geçirdi. Saltanat davası süren şehzade Davut Çelebi Dobruca'da isyan bayrağını açtı.
1446 yılı ilkbaharında ise Edirne'de "Buçuktepe" adlı bir tepede başlayan ve buna izafeten Buçuktepe İsyanı adı verilen bir kapıkulu yeniçeri askeri isyanı başladı. Bu isyan ilk kapıkulu askeri isyanı olarak nitelendirilmektedir. Bu isyana neden kapıkulu askerinin ulufelerinin düşük vezinli akçelerle verilmesiydi. İsyancılara bir "buçuk akçe terakki" prim verilerek bu isyan yatıştırıldı. Bazı tarihçiler göre bu isyan Çandarlı Halil Paşa'nın, II. Murad'ı tahta geçmeye zorlamak için düzenlediği bir oyundu. Her ne için olursa olsun, Buçuktepe İsyanı Osmanlı devletinin durumunu iyice zora soktu. Ayaklanan yeniçeriler Konstantiniyye'de rehine bulunan Orhan Çelebi'nin yanına gitme tehdidinde bulunmuşlardı. Bunun üzerine Sadrazam Çandarlı Halil Paşa, Murad'ı Edirne'ye geri davet etti. Murad İstanbul'a gitmek üzere 5 Mayıs'ta Manisa'dan ayrıldı ama çok yavaş ilerleyerek Ağustos ayının sonlarında Edirne'ye ulaştı. II. Murad böylece ikinci defa tahta çıktı. Oğlu II. Mehmed yanına lala olarak verilen Zağanos Paşa ve ile Manisa'ya sancak beyi olarak gönderildi. II. Murad'ın çok yavaş hareketle gelişi ve oğlunun özel lalalar ile Manisa'ya gönderilmesi Osmanlı tarihinin, nedeni gizli kalmış ve incelenmemiş olaylarının başında gelmektedir.
II. Murat'ın 5 yıl süren ikinci saltanatında, 1444 buhranında isyan eden Balkanlar'daki yerel hanedanları boyun eğdirmekle uğraştı. Bunların arasında özellikle Arnavutluk'ta İskender Bey ile meşgul olmuştur.
1446 yılı sonbaharında Osmanlı devletinin himayesi altında bulunan 'ın şikayeti üzerine II. Murad Mora despotuna karşı bir Mora seferine çıktı. Mora yarımadasını ana karadan ayıran Körent kıstak üzerinde bulunan ve Mora Despotluğu tarafından yeniden ama eski kale bina kurallarına göre yapılan Heksimillian Duvarı surları'nı ateşli silahlar kullanarak yerle bir ederek Mora'ya girdi. Heksimillian Duvarı'nın yerle bir edilmesi gelecekte 1453'te İstanbul kuşatmasına ve bu kuşatmada surlara karşı büyük toplar kullanılması bir harp tarihi kilometre taşı olduğu iddia edilmektedir. Bundan sonra eski tip taştan duvar korunak kurma ile mevki savunması prensipleri değişmiş ve savunma için yeni tip tabyalar kurulması gereği ortaya açıkça çıkmış olduğu belirtilmektedir. Mevsimin geç olması dolayısıyla hava şartlarının iyi olmaması beklenmekte olduğundan yarımadanın tümünün ele geçirilmesi imkânsız görülmekteydi. Bunun için bu sefer bir akıncı hücumlarına dönüştü. Osmanlı ordusu ikiye ayrılıp bir ordu grubu Turahan Bey komutasında Patras'a kadar ilerledi. Mora içerilerine akınlar yapıldı; Mora'da yerleşkeler yakıldı ve ganimet toplandı ve Mora Despotu da vergiye bağladı. Edirne'ye 6 bin kadar esirle dönüldü.
1447'de II. Murad'da bağlılık sunmak istediği iddiasıyla, bazı Eflak boyarları Macaristan kral naibi olan János Hunyadi kışkırtması ile isyan ettiler ve Eflak Voyvodası 'u Balteni bataklıklarında öldürdüler.
1448'de II. Murad İskender Bey'e karşı birinci seferine başladı.
Fakat 1448 yazında János Hunyadi'nin Varna Muharebesi'nden sonra yeniden toplamış olduğu yeni bir Macar ordusu başında Eflak ordusu ile birlikte yeniden harekete geçtiği haberi II. Murad'a yetişti. II. Murad Arnavutluk Seferi'ni yarıda bırakıp ordu ile Sofya'ya geri döndü. János Hunyadi Macar ordusu ve Eflak, Bohemyalı ve Alman asıllı ordu birlikleri ile Yorgo Bronkoviç'in kralı olduğu Sırbistan'a hücuma geçmişti. Bu yeni Macar ve müttefikleri ordusu 1 ay Sırbistan başkenti olan Semendire kalesi önünde Kovin'de durakaldı. Segedin Anlaşması ile yeniden kurulan Sırbıstan despotu Brankoviç yeni bir askeri macera peşine gitmeyi kabul etmedi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFM0wwbEpUWFZ5WVdSMGRYSmlaWE5wTVM1cWNHY3ZNakF3Y0hndFNVbE5kWEpoWkhSMWNtSmxjMmt4TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Sırbistan'ın ordusuna katılmayacağı açığa çıkınca János Hunyadi Macar ordusu ile Sırbistan'ını yakıp yıkıp yağma edip Osmanlı topraklarına girip güneye doğru yürüyüp ordusu ile Kosova sahrasina indi. II. Murad da Osmanlı ordusu ile Kosova'ya geldi. 17-20 Ekim 1448'de Kosova Savaşı'nda Osmanlı ordusu János Hunyadi'nin yeni ordusu ile muharebeye başladı. Her iki orduda da ateşli silahlar kullanılmaktaydı. Fakat profesyonel Osmanlı ordusu ateşli silahları ve tabor tipi top arabalarını kullanmayı iyice öğrenmişti. Bu muharebede II. Murad toplar ve tabor tipi top arabalarıyla ve yeniçeri askeri ile orta kanattaydı. Oğlu II. Mehmed Anadolu eyalet askerleri ile sağ kanatta bulunmaktaydı. Osmanlılar saflarında Macarların yaptığı gibi çok sayıda tüfekli asker bulunmaktaydı. Macar kuvvetleri önce sağ ve sol kanatta Osmanlıları yenmeye başladılar. Ağır süvarileriyle Osmanlı orta kanadına yüklendiler. Ama bu Osmanlı tüfekli piyade yeniçerilerinin ve topçularının ateşini teksif etmelerine neden oldu. Gayet iyi eğitilmiş ve teksif edilmiş seri ateş eden tüfekçi yeniçerilerin gayretleri ile Macar süvarileri ağır zayiat verip geri itildiler. Bir kere daha yenilgiye uğradılar. Macar ordusunun yarısından çoğu ve özellikle Macar asilleri öldürüldü. Pek çok sayıda esir alındı. Çarpışmalar ertesi gün de sürüp Osmanlı ordusunun son taarruzu ile Macar ve müttefiklerinin ordusundan sona kalan ve hala direnişte bulunan savaşçı birlikler de tümüyle imha edildiler. Kaçabilenlerin çoğu da Kosova'ya inerken talan ettikleri Sırbistan'da intikam alan Sırplar tarafından öldürüldüler. Savaş meydanından kaçan János Hunyadi Sırp Despotu Yorgo Brankoviç askerleri tarafından yakalandı. Brankovic Janos Hunyadi'yi tutukladı. Serbest bırakmak için 100 bin altın florin fidye aldı; Macar Krallığı'nın işgal etmiş olduğu geleneksel Sırbistan toprakları tekrar Sırbistan idaresine verildi ve Hunyadi'nin vârisi olan oğlunun Brankoviç'in kızı ile evlenmesi için nişan yapılmasını Hunyadi kabul etti. Ancak bu şartlar gerçekleşince Sırp Despotu Brankoviç János Hunyadi'nin Macaristan'a dönmesine izin verdi.
1449'da Osmanlı akıncı güçleri Eflak üzerine hücuma gönderildiler.
1450'de oğlu II. Mehmet ile birlikte İskender Bey'e karşı Arnavutluk üzerine ikinci seferini düzenledi. Sefer dönüşü Edirne sarayda oğlu II. Mehmed, Dülkadir oğlu Süleyman Bey'in kızı Sitti Hanım'la evlendi ve bunun üzerine şaşaalı düğün eğlenceleri yapıldı ve bundan sonra çift Manisa'ya gönderildi.
Bu düğünden kısa bir müddet sonra 1451'de II. Murad dinlenmek üzere çekildiği Edirne'deki Tunca'daki bir adada felç geçirdi ve 3 Şubat 1451 günü öldü. Öldüğünde Cenazesi Bursa'ya götürüldü. Bursa'da Muradiye Camii'ndeki oğlu Alaaddin'in yanında gömülmesi vasiyeti üzerine onun yanına gömüldü ve sonradan üstü açık türbe yapıldı. Türbesinin üstünün açık olmasının sebebi Allah'ın rahmeti ve bereketinin üstüne yağmasını istemesidir.
Öldüğünde Osmanlı Devleti 1402 yılında aldığı darbeden tamamıyla kurtulmuştu.
Ailesi
Eşleri
- Hüma Hâtûn - Fatih Sultan Mehmed'in annesi.
- Hatice Halime Hatun - Candaroğlu İsfendiyar Bey'in torunu.
- Mara Hatun - Sırbistan Despotu Yorgo Bronkoviç'in kızı, Fatih'in manevi annesi.
Erkek çocukları
- Şehzade Büyük Ahmed
- Şehzade Alaaddin
- Fatih Sultan Mehmed
- Şehzade İsfanyar
- Şehzade Hüseyin
- Şehzade Orhan
- Şehzade Hasan
- Şehzade Küçük Ahmed
- Şehzade Selçuk
- Şehzade Yusuf
Kız çocukları
- Hatice Hatun
- Fatma Hatun
- Şehzâde Hatun
- Erhundi Hatun
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Sakaoğlu, Necdet "Murad II", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.2 s.235-238 İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık, .
- ^ Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1995). Büyük Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti'nin Kuruluşundan İstanbul'un Fethine Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. .
- ^ Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Sultanları: 36 Osmanlı Padişahı (Küçük Boy), Oğlak Yayınları, 12. baskı, s. 80
- ^ Halil İnalcık, TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt: 31, sayfa: 164
- ^ a b c d . 13 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Eylül 2008.
- ^ Babinger a.g.e. s.38
- ^ . www.filozof.net. 8 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b 5 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2013.
- ^ a b c Norwich, John Julius (1991), Byzantium: Decline and Fall, Londra:Penguin s.404-406
- ^ a b c d e Sakaoğlu, Necdet (1999), Bu Mülkün Sultanları, İstanbul:Oğlak Yayınları
- ^ Uluçay, M. Çağatay. Padişahların Kadınları ve Kızları. Ötüken Yayınları. s. 37.
Dış bağlantılar
- Babinger, Franz (2003). Fatih Sultan Mehmed ve Zamanı. İstanbul: Oğlak Yayınevi. .
- Gökbilgin, Tayyip (1993) [1965]. "Osmanlı-Macar Mücadeleleri Esnasına Edirne". Edirne (2 bas.). Ankara: Türk Tarih Kurumu. .
- İnalcık, Halil (1995). Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar I. Ankara: Türk Tarih Kurumu. .
- İnalcık, Halil (2003). Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) (8. bas.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. .
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1995). Büyük Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında bir Mukaddime ile Osmanlı Devleti'nin Kuruluşundan İstanbul'un Fethine Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. .
- Sakaoğlu, Necdet (1999). "Murad II". Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, C.2 s.235-238. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık. .
- Sakaoğlu, Necdet (1999). "II. Murad". Bu Mülkün Sultanları. İstanbul: Oğlak Yayınları. .
II. Murad Doğumu: 1404 Ölümü: 3 Şubat 1451 | ||
Resmî unvanlar | ||
---|---|---|
Önce gelen I. Mehmed | ![]() Osmanlı Sultanı 26 Mayıs 1421 - 1444 | Sonra gelen II. Mehmed |
Önce gelen II. Mehmed | ![]() Osmanlı Sultanı 1446 - 3 Şubat 1451 | Sonra gelen II. Mehmed |
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
II Murad veya Koca Murat Osmanlica مراد ثانى Murad i sani Divan Edebiyati ndaki adiyla Muradi 1404 Amasya 3 Subat 1451 Edirne 6 Osmanli padisahi I Mehmed in oglu Fatih Sultan Mehmed in babasidir II Murad مراد ثانىGaziPaolo Veronese tarafindan cizilmis portresi 6 Osmanli PadisahiHukum suresi26 Mayis 1421 Agustos 1444Once gelenI MehmedSonra gelenII MehmedHukum suresiEylul 1446 3 Subat 1451Once gelenI MehmedSonra gelenII MehmedDogum16 Haziran 1404 Amasya Osmanli DevletiOlum3 Subat 1451 46 yasinda Bursa Osmanli DevletiDefinMuradiye Kulliyesi BursaEs ler iHatice Halime Hatun Hatice Hatun Huma Hatun Mara Hatun Yeni Hatun Hundi Ummugulsum HatunCocuk lar iII Mehmed DigerTam adiMurad bin Mehemmed HanHanedanOsmanli HanedaniBabasiI MehmedAnnesiEmine Hatun veya Sahzade HatunDiniSunni IslamImzaAnnesiKaynaklarda annesine dair kesin bir bilgi yoktur cesitli rivayetler vardir Annesinin Dulkadirogullari Beyi Nasireddin Muhammed Bey in kizi Emine Hatun veya Amasyali Divittar Ahmed Pasa nin kizi Sehzade Hatun oldugunu belirten kaynaklar vardir 15 yuzyil Osmanli tarihcisi Sukrullah ve tarihci Halil Inalcik annesinin cariye kokenli oldugunu belirtirler SehzadeligiII Murad bazi kaynaklara gore 1402 de kaynak guvenilir mi bazilarina gore ise 1404 teAmasya da dunyaya geldi Ilk cocukluk yillari Amasya da gecti 1410 da babasiyla Bursa ya gelerek orada saray egitimi aldi 1415 te lalasi Yorguc Pasa gozetimi altinda merkezi Amasya da bulunan ve devletin dogu sinirinda olmasi dolayisiyla buyuk stratejik onemi olan Rum ve Danismendiye eyaleti valisi olarak gorevlendirildi Tahta cikincaya kadar 6 yil bu gorevi yapti Amasya ayni zamanda cok onemli bir Anadolu kultur merkeziydi ve bu merkezde bilim ve din alimleri sairler ve mutasavviflarla meclisler tertip edip sehrin kultur hayatina destek saglayip katildi 1416 da bolgesi askeri basinda Borkluce Mustafa nin Izmir ve Saruhan tarafinda cikardigi ayaklanmalarin bastirilmasinda gorev aldi 1418 de sonraki lalasi Hamza Bey ile Candarogullarindan Samsun u aldi Babasi I Mehmed Edirne de bir av kazasi sonunda agir yaralaninca olum yataginda devletin idaresinin biran evvel oglu Murat a devrini vasiyet etti Murat Amasya dan tahta gecme toreni yapilacak Bursa ya gelinceye kadar devlet adamlari babasinin olumunu sakladilar Murat 25 Haziran 1421 de Bursa da gelip culus ve biat torenleri yapilip devletin ileri gelenleri ve yenicerilerin destegiyle 17 yasindayken tahta cikti Sultan II Murad soyunun Kayi boyuna mensubiyetini gostermek icin sikkelerine Kayi boyuna ait iki ok ve bir yaydan mutesekkil damgayi koydurmustur Sonraki padisahlarin bastirdiklari sikkelerde gorulmeyen Kayi damgasi I Suleyman a kadar cesitli esya ve silahlar uzerine konulmasina devam edilmistir SaltanatiIlk yillari Sultan II Murad Hunername Murat in babasi Mehmet in olumunden sonra saltanat davasi guden sehzadeler dolayisiyla 3 yil suren buyuk bir bunalim izlendi Yildirim Beyazid in oglu ve II Murad in amcasi olan Mustafa Celebi Bizanslilarca Limni de gozaltinda tutulmaktaydi Babasi I Mehmed cocuk yaslarinda olan kucuk ogullari Mustafa Yusuf ve Mahmud un agabeyleri yeni Sultan II Murad tarafindan siyaset icabi oldurulmelerini onlemek icin onlarin Konstantiniyye de Bizans Imparatoru II Manuil in korumasi altinda yasamalari icin imparatorla anlasma yapmisti Fakat I Mehmed in olumunden hemen sonra bu anlasmaya uymayan Bizans Imparatoru II Manuil Limni de gozaltinda tutulan Murad in amcasi Mustafa Celebi yi Gelibolu yu Bizans a vermesi karsiliginda serbest birakti Imparator II Manuel Mustafa Celebi yi mesru padisah kabul edip bir Bizans donanma filosu ile Limni den Rumeli ye gecmesini sagladi Mustafa Celebi ozellikle Izmiroglu Cuneyd Bey in yardimi ile Rumeli beylerinin de destegini aldi II Murat in veziriazami olan Amasyali Beyazit Pasa Edirne deki ordu ile Mustafa Celebi nin yeni topladigi orduya karsi yola cikti Yapilan Sazlidere Muharebesi sonucunda sadrazamin ordusunun buyuk bir kismi taraf degistirdi ve II Murad in veziriazami teslim olmak zorunda kaldi Izmiroglu Cuneyd Bey in israri uzerine Mustafa Celebi esir aldigi Amasyali Beyazit Pasa yi idam ettirdi Mustafa Celebi yi ikinci baskent olan Edirne halki tezahuratlarla karsiladi Mustafa Celebi Edirne de hukumdarligini ilan edip kendi adina hutbe okutup sikke bastirdi Konstantin Kapidagli tarafindan cizilmis portresi Bir padisah gibi hareket eden Mustafa Celebi siyasetinde bazi buyuk hatalar yapti Bizans a vadettigi Gelibolu yu vermeyerek ilk ve bas destekcisini kaybetti Sonra 12 bin sipahi ve 5 bin yaya ordusuyla Galata Cenevizlileri nin gemileri ile Gelibolu dan Anadolu ya gecti ve Bursa yi kusatmaya koyuldu Fakat Anadolu da savasa girismek istemeyen Rumeli asilli ordu bu sefere pek gonullu degildi kaynak belirtilmeli Diger taraftan II Murad in Mustafa Celebi nin Beyazit in oglu olmayip Duzmece olduguna dair menfi propagandalarinin inandirici olmasi Mustafa Celebi nin ordusunun dagilmasina neden oldu Ozellikle II Murad tarafindan kendisine Izmir ve Aydin beyligi teklif edilen Izmirlioglu Cuneyd Bey bu teklifi kabul edip yandaslari ile Mustafa Celebi nin ordusundan ayrildi Mustafa Celebi ordusundan kalanlarla geri cekilirken Ulubat civarinda bir koprude Haci Ivaz Pasa nin birligi ile tutustugu carpismada buyuk zararlar aldi Mustafa Celebi Gelibolu ya kacmayi basardi ve orada Bogaz trafigini durdurup Bizanslilar i kendine destek vermeye zorlamaya calisti Fakat II Murad Cenevizli Foca Podestasi Adorno dan kiraladigi gemi ve askerlerle birlikte Rumeli ye gecmeyi basardi Mustafa Celebi Gelibolu da duramayip Edirne ye kacti II Murat 2 bin zirhli Foca Podestasi askeriyle takviyeli orduyla Edirne uzerine yurudu Edirneliler onu sehir disinda karsilayip ona sadik olduklarini bildirdiler Mustafa Celebi devlet hazinesini de alarak Edirne den kacti Fakat Tunca Vadisi ndeki Kizilagac Yenicesi nde yakalanip Edirne ye gonderildi Mustafa Celebi gailesi Mustafa nin Edirne kale burcundan asilmasi ile boylece 1422 de son buldu Fakat tarihciler hala Mustafa Celebi nin duzmece mi yoksa gercekten padisah oglu olup olmadigi sorusunu tartismaktadirlar Elimizde bulunan Mustafa Celebi adina basilan sikkelerde 1422 tarihi ve Mustafa bin Beyazid Han ismi bulunmaktadir Bu olayin ardindan Mustafa Celebi yi destekleyen Bizanslilar yeni bir oyun sergileyerek bu destegin o zaman guc kazanan bir saray kligi tarafindan uygulandigini ve imparator II Manuel in gercekte II Murat in dostu oldugunu beyan ettiler Fakat yeni Veziriazam Candarli Ibrahim Pasa Vezir Haci Ivaz Pasa ve Lala Yorguc Pasa nin goruslerini alan Murat Bizans a sert tepki gosterdi ve 2 Haziran 1422 den Eylul basina kadar Konstantiniyye yi karadan kusatmaya aldi Bu kusatma Bizans icin buyuk asker ve bina hasarina yol acti Bu kusatmadan kurtulmak icin Bizanslilar a bu sefer kusatma surerken Agustos ayinda II Murat in kardesi Kucuk Mustafa yi ayaklandirmayi basardilar Karaman ve Germiyan beyleri ile birlikte Hamid Ili nden hareket eden Kucuk Mustafa Bursa ya gelip bu sehri kusatti Bursa Ahileri Sehzade Kucuk Mustafa nin lalasi olan Sarapdar Ilyas a heyet gondererek sehrin kendini savunacak personel ve ikmal maddesi oldugunu ve Ahilerin bu savunmayi destekleyecegini bildirdiler Bunun uzerine Sehzade Kucuk Mustafa Iznik uzerine yonelip 40 gunluk kusatmadan sonra bu sehri eline gecirdi Sehzade Kucuk Mustafa burada Ibrahim Pasa Sarayi na yerlesip padisahligini ilan ettirdi Bunun uzerine Murat 6 Eylul de Konstantiniyye kusatmasini kaldirip Anadolu yakasina gecti Mihaloglu Mehmet Bey i sipahilerle Iznik uzerine gonderdi Sehzadenin lalasi Sarapdar Ilyas ise beylerbeylik verme vaatleri ile elde edildi Subat 1423 te Mihaloglu Iznik i bastigi zaman Sehzade Kucuk Mustafa hamamda idi yandaslari onu savunup kacirmaya calisirken Mihaloglu yaralandi Fakat lala Sarapdar Ilyas kucuk Sehzadeyi kendi atina bindirip goturup II Murat a teslim etti Sehzade Kucuk Mustafa bogulup idam edildi cesedi Iznik disinda bir incir agacina asildi ve sonra Bursa ya goturulup Yesil Turbe ye gomuldu 1423 te II Murat Sehzade Kucuk Mustafa olayini gizliden destekleyen Candarogullari beyi Isfendiyar Bey uzerine yuruyerek topraklarinin buyuk bolumunu ve ozellikle Tarakliboru Safranbolu sehrini Osmanli ulkesine katti Karamanoglu Mehmet Bey in Antakya yi kusatmasi sirasinda olmesi yerine gecebilecekler arasinda bir catismaya neden oldu II Murat II Mehmet Bey in 1423 1426 hukumdar olmasina yardimci oldu ve bunun sonucu bir anlasma ile Karamanlilarin ellerine gecirmis olduklari Goller Bolgesi Osmanlilar tarafindan geri alindi Eflak voyvodasinin Osmanli topraklarina yaptigi saldirilar puskurtuldu ve akincilarin yildirici hucumlarini durdurmak icin Eflak Voyvodasi yine bagimliligi kabul etti Venedik le savas ve Selanik in fethi Varna Muharebesi sonrasinda II Murad ve basi kesik Polonya Macar Krali Ladislas Konstantiniyye kusatmasi sirasinda Venedikliler Selanik ve Mora Yarimadasi ni kendi denetimleri altina almak icin Bizans ile gorusmeler baslatmislardi 1423 te Osmanli ordusu Selanik i kusatmakta iken Bizanslilarla Selanik i Venedik Cumhuriyeti ne teslim etmek uzere anlastilar ve Venedik Selanik e sahip oldu 1424 te Venedikliler Canakkale Bogazi ni ablukaya aldilar Bunun uzerine Konstantiniyye nin de Venediklilere birakilabilecegi endisesiyle II Murad 1424 yilinda Cenevizliler araciligiyla Bizans ile bir antlasma yapti Bu antlasmaya gore Bizans imparatoru her yil vergi olarak 30 bin duka altin vermeyi ve Ankara Savasi nin ardindan tekrar Bizanslilarin eline gecmis olan Ege ve Karadeniz kiyilarindaki topraklari Osmanlilar a iade etmeyi kabul etti kaynak belirtilmeli Ayni yil idaresindeki akincilar Arnavutluk a ve yerel Arnavut beylerine karsi bir sira hucuma gecti Yuvan Kastrioti ve Atariti adli Arnavut beyleri ancak II Murat in ust egemenligini kabul edip bu akinlarin onune gecebildiler Kastrioti 4 oglunu Edirne deki Osmanli sarayina rehin ve egitim almak icin gondermek zorunda kaldi Bu cocuklardan en kucugu olan Iskender Bey sonradan Osmanli devleti basina buyuk gaileler cikartmistir 1424 te Edirne sarayinda bir buyuk dugun merasimi ile II Murad Candarogullari Beyi Isfendiyar Bey in torunu Tacunnisa Hatice Halime Hatun ile evlendi Ayni merasimde II Murad in kiz kardesleri de evlendirildi Sultan Hatun Isfendiyaroglu Kasim Bey le Ayse Hatun Osmanli komutanlarindan Karaca Bey le ve Hafsa Hatun Candarli Halil Pasa nin oglu olan Mahmud Bey ile evlendiler Anadolu da ve Rumeli de tekrar savas II Murad 1425 Anadolu da birlik saglama calismalarina giristi Once Duzmece Mustafa vakasinda Aydinoglu Beyligi verilen Izmiroglu Cuneyd Bey ile ugrasildi Cuneyd Bey ardi ardina gercek ve sahte sehzade ayaklanmalarina destek vermisti Once Sehzade Ismail e isyaninda yardim etmis ve 1425 te ise Selanik te Venedik destegi ile isyan cikaran kimligi bilinmeyen yeni bir Duzmece Mustafa ya destek vermisti II Murat Cenevizlilere tekrar Karadeniz de bulunan liman kolonilerini geri verip onlarla anlasarak Midilli ve Sakiz dan getirilen Ceneviz filolarini kullanarak Cuneyt Bey in denizden destek saglamasina engel oldu Sonra Izmirogullari nin kokunu kazimak hedefiyle bir kara ordusuyla uzun suren bir ugrastan sonra 1426 da Cuneyd Bey ailesi ve hanedaninin diger mensuplari yakalanarak hepsi idam edildi 1426 da II Murad Rumeli de birkac koldan ordular gondererek Rumeli ve Balkanlarda bir askeri harekata basladi Bu harekatin bir hedefi Venedik destegi verilen ne oldugu belirsiz yeni bir Duzmece Mustafa nin Selanik ve civarinda cikardigi isyandi Diger hedef ise Macarlarin destegi ile Balkanlarda cikan karisikliklardi II Murad sahsen bir ordu basinda Sofya dan Vidin e gitti Osmanli akincilari Bosna ya hucum edip talan ettiler ve Hirvatistan a kadar ilerlediler Sonra Mentese ve Teke beylikleri Osmanli topraklarina katildi Fakat daha doguda bulunan Karaman ve Candarli beyliklerin egemenliklerine son verilmedi Buna bir neden bu siyasetin Timur un yerine gecen Sahruh un bir zamanlar Selcuklular ve Ilhanlilar in hukumdarligi altinda bulunan butun arazilerin ustunde hak ilan etmesi ve bir istila hareketine girismesi tehdidinin ortaya cikmasiydi 1428 1429 da Osmanli ulkesinde veba salgini basladi Bu veba salgininda Bursa da Islam ve tasavvuf dunyasinda taninmis dusunce adami Emir Sultan devlet adami asker mimar Haci Ivaz Pasa Sadrazam Candarli Ibrahim Pasa ve II Murad in gozlerine mil cektirdigi kucuk kardesleri Mahmud Celebi ve Yusuf Celebi hayatlarini kaybettiler 1429 da erkek cocugu olmayan Germiyanoglu II Yakup Bey in olumunun ardindan vasiyeti uzerine Germiyanogullari Beyligi Osmanli topraklarina katildi II Murad Anadolu da barisi sagladiktan ve veba salgini atlatildiktan sonra tum gucunu Venediklilere yoneltti Venedik Cumhuriyeti bu zamana kadar Selanik i elinde tutarak Canakkale Bogazi nda abluka uygulamaktaydi Osmanlilar 29 Mart 1430 da Selanik i ardindan da Yuvan ili ve sonra Yanya yi ele gecirdiler Bir Osmanli Venedik Antlasmasi imzalandi 1430 da Rumeli de toprak tahriri baslamisti Bu sayimlardan sonra bu arazilere timar sistemi uygulanmaya gecildi Osmanlilar Selanik i ele gecirdikten sonra Uskup valisi olan Evrenosoglu Ishak Bey yerel isyanci Arnavut beyi Yuvan Kastrioti nin elindeki arazilere hucumlar uygulayip onun elindeki tahkimli mevkileri eline gecirdi ve iki tanesi haric diger hepsini yiktirdi Zaten devamli yerel isyanci olan Arnavutlar timar sisteminin uygulanmasi aleyhtari olarak 1432 1434 doneminde de devam eden Arnavutluk isyanini cikardilar Edirne de bulunan Arnavut beyi Gjergj Ariani buradan kacarak bu isyanin idaresini uzerine aldi Bu isyanin baslangici olan 1432 33 kisinda II Murad kisi Serez de gecirdi ve Arnavut isyancilar uzerine Evrenosoglu Ali Bey komutasi altinda bir akinci ordusu gonderildi Bu kis doneminde dar bir vadi olan Shkumbin de Arnavutlar bu akinci ordusunu pusuya dusurduler ve akincilar buyuk zayiat verdiler 1433 te Arnavutlar yine Evrenosoglu Ali Bey akinina basari ile karsi koydular 1434 te Arnavutlar cete ve pusu savaslari ile Osmanli akincilarina karsi bazi basarilar kazandilar Fakat 1435 ve 1436 Evrenosoglu Ali Bey ve diger akinci beyi Turahan Bey Arnavutluk isyanini bastirmayi basardilar Sirbistan in ilhaki Sultan II Murad in tarafindan yapilmis resmi Osmanli ic savasi sirasinda Balkanlarda Macar etkisi artmis ve 1427 yilinda Sirp Despotu Stefan Lazarevic in olumu uzerine Macaristan ile Osmanlilar arasinda Sirbistan tahti uzerinde cekisme cikmistir 1428 de Sirbistan in kuzeydogu kesiminde Tuna Nehri uzerinde bulunan Guvercinlik kalesi Osmanlilara eline gecti 1428 de Macarlarla Osmanlilar arasinda yapilan 3 yil sureli bir anlasma sonucunda Yorgo Brankovic Sirp Despotu olarak tanindi Bu 3 yillik anlasma bir defa daha yenilendi Buna karsilik II Murad Rumeli de ugrasmakta iken Anadolu da Karamanogullari Goller Bolgesi ndeki eski Hamidogullari arazilerini tekrar eline gecirdi ve II Murad buna seyirci kalmak zorunda kaldi Yenilenen antlasmanin suresi dolunca 1434 te Macar Krali Sigismund II Murad a bir elci gondererek Bosna Sirbistan ve Bulgaristan uzerindeki Macaristan yuksek egemenligini taninmasini resmen istedi Bu hareketle Macaristan savas ilan etmis oluyordu Osmanli devleti aleyhinde olanlar Macaristan Krali cevresinde toplanmaya basladilar Bunlar arasinda Bosna Krali kizi Mara nin II Murad la evlenmis olan Sirp Despotu Yorgo Brankovic Eflak prensligini Sigismund destegi ile eline geciren I Vlad Drakul Savci Bey in oglu taht hakki arayan bircok Balkan soylusu ve pek cok asil senyor bulunmaktaydi Fakat bu cok karmasik ittifak arama sureci gayet yavas gelisti ve atak bir birlesme gelismesi ortaya cikmadi Buna karsilik Macarlarin artan etkisi karsisinda II Murad 1434 ten itibaren Balkanlar da daha saldirgan bir tutum izlemeye basladi Fakat Anadolu da ve Asya da onemli gelismeler yani Timur torunu Timurlu Gurkan hukumdari Sahruh un Anadolu ya yonelmesi olasiligi ve Karamanogullari nin mutecaviz bir atakla eski Hamideli arazilerini geri almalari II Murat in Balkan sorunlarina dikkatini cekmesini onledi Timurlu Gurkan hukumdari Sahruh Karakoyunlu hukumdari Iskender Bey i desteklemekteydi Iskender Bey Akkoyunlu hukumdari Karayuluk Osman i yenerek Dogu Anadolu nun tamamini eline gecirmisti 1434 te Timurlu Gurkan hukumdari Sahruh Karakoyunlu Devleti uzerine bir tedip harekati duzenledi 1435 36 da Iskender Bey in uzerine yuruyerek onu Karakoyunlular tahtindan indirdi Yerine kendine sadik olan Cihan Sah i Karakoyunlu tahtina getirerek onu Tebriz valisi tayin etti Iskender Han da Osmanli Devleti ne sigindi ve 1435 36 kisinda Tokat ta kaldi Iste doguda bu gelismeler II Murad ve Osmanlilari cok kuskulandirmisti Fakat 1436 da Timurlu Gurkan hukumdari Sahruh Horasan a geri dondu ve Anadolu ya bir sefer yapmasi olasiligi cok azaldi Bunu firsat bilen II Murad 1437 de bir Anadolu seferine cikarak Karamanogullari nin eline gecmis olan Konya Beysehir ve Hamideli topraklarini tekrar Osmanli devleti idaresine aldi 9 Aralik 1437 de Macar Krali Sigismund un bir erkek cocuk varis birakmadan olmesi uzerine Macaristan da isbasina gelecek hanedan sorunlari Macaristan da epey kargasalik yaratti Sigismund un Osmanlilar aleyhine kurmaya calistigi cephe de dagildi Sonunda Macar asilleri Jagiellon Hanedani nindan 1434 ten beri Lehistan Krali olan III Vladislav i Macaristan Krali olarak sectiler ve kendisine Macaristan Kralligi icin I Vladislav ismi verildi II Murad bu firsati iyi degerlendirerek 3 yil Rumeli de kalarak ozellikle Sirbistan ve Eflak sorunlari uzerine egildi Sirbistan ve Eflak prensliklerinin kosulsuz olarak kendisine baglanmalarini sagladi Sonra 1438 de II Murad ilk Macaristan Seferi ne cikti Tuna yi gecerek Severin Demirkapi ve kalelerini topa tutup yikarak Erdel in merkezi Zeybin sonradan Hermannstadt ve simdi Sibiu kalesini kusatti Bu kaleyi eline gecirip Karpat Daglari gecitlerini asip Eflak topraklarina girdikten sonra Yergogu uzerinden Edirne ye geri dondu Bu bir Osmanli sultaninin ilk buyuk kapsamli seferi oldu 1438 de ise II Murat Sirbistan uzerine yoneldi Brankovic tarafindan yaptirmasina izin verilen yeni onemli savunma kalesi ve baskenti Semendire yi fethederek Sirp Despotlugu nu isgal etti Bu bura devlete son vererek Sirbistan i bir Osmanli eyaleti ilan etti Uskup Sancak Beyi Evrenosoglu Ishak Bey komutasindaki akincilar Bosna Kralligi baskenti olan Yayce onlerine kadar ilerlediler O sirada Bosna Krali II Tvrtko nun olmesi Bosna Kralligi nin iki varis arasinda paylasilmasi ve guneyde bulunan Hersek in de ayri bagimsiz bir idare kazanmasi sonucunu dogurdu II Murad bundan istifade edip her uc idareyi de haraca bagladi Macarlar yeni Macaristan Krali olarak o zaman Polonya Krali olan i Macar Krali I Wladislaw adiyla sectiler ve Polonya Lehistan ve Macaristan kralliklari ayni kisinin idaresi altina gecti I Wladislaw Erdel voyvodaligina Janos Hunyadi adli ailesinin asli pek gizemli olan fakat Eflak soylusu oldugunu iddia eden bir kisiyi atadi Bu kisiyi Osmanlilar ve Osmanli tarihciler Hunyadi Yanos olarak da anarlar Boylelikle 20 yil Osmanlilarla devamli olarak bir Hacli ruhu ile mucadele eden Macarlar tarafindan bir milli kahraman sayilan ve sonunda oglu olan Matyas in Macaristan Kralligina gelen bir kisi olan Janos Hunyadi Balkanlar siyaset sahnesine girmis oldu 1441 de Janos Hunyadi Semendire yi Osmanlilar elinden geri aldi ve Erdel e gonderilen Osmanli birliklerine karsi birkac galibiyet kazandi Janos Hunyadi nin Balkanlar i ilk istilasi Murat 1440 ta Stefan Lazarevic in olumunden beri Macar isgali altinda olan Belgrad i 6 ay sureyle kusatti ancak basarisiz oldu Bazi tarihciler Belgrad Ricati adini verdikleri bu basarisizligi II Murad donemininde bir donum noktasi oldugunu iddia etmektedirler Bundan sonra Macarlar Osmanli guclerini Bosna dan cikarttilar Yeni Macar Krali I Vladislav iki komutanini Janos Hunyadi ve Nicholas Ujlaki yi Osmanli tehdidi altindaki sinirlari korumakla gorevlendirdi Bunlardan Janos Hunyadi Belgrad daki karargahindan Osmanli topraklarina karsi taarruzlar yapmaya basladi 1441 de Erdel i isgal eden ve Sibiu yu kusatan akinci beyinin akinci ordusunu bozguna ugratip Mezid Beyi oldurdu Kacis yollari kapatilan Mezid Bey in Osmanli akinci birlikleri tamamen imha edildi Ertesi yilin Eylul ayinda Mezid Bey in intikamini almak isteyen da Vazag Muharebesi nde ayni akibete ugrayip yenildi ve buyuk kayiplar vererek geri cekilmek zorunda kaldi Bizanslilar bir konsil toplayarak yeni bir Hacli seferi acilmasi icin diplomatik arastirmalara gectiler Ayni donemde Macarlarla anlasan Karamanoglu de 1443 ilkbaharinda Anadolu da Aksehir ve Beysehir uzerine saldiriya gecti ancak II Murad oglu Aleaddin Ali Celebi ile birlikte Ibrahim Beyi durdurdu 1443 un sonbaharinda Hunyadi Macar Krali Vladislav ve Sirp Despotu Yorgo Brankovic ile birlikte karsi taarruza gecti Bu ordu ile Tuna Nehri ni gecerek hizla ilerlediler ve Nis Muharebesi ni kazanip Nis ve Sofya yi ele gecirerek Balkan gecitlerine dayandilar Janos Hunyadi onderligindeki Macar ve Bosna ordusunun Osmanli topraklarini istila etmekte oldugunu II Murat Karaman seferi donusunde ogrendi II Murad cok ivedi bir hareketle Balkanlara dondu Macar Sirp Eflak ve Bulgar birliklerinden olusan ordusuyla Janos Hunyadi onune cikan her Osmanli kuvvetini yenip Izladi Derbendi ne Slatiska kadar ilerledi Bu olaylari ele alip inceleyen 16 yuzyilda yazdigi Prens adli eserinde Italyan dusunuru Niccolo Machiavelli Osmanlilar icin su iddialarda bulunmustur Ona gore Osmanli ordusunun saldiri gucu cok yuksektir ama zor durumda kaldiginda ordunun duzenli geri cekilme kabiliyeti cok zayiftir Bu niteligin Osmanli ordusunun en zayif noktasi oldugunu belirtip zira bir kere buyuk yenilgiye ugrarsa Osmanli ordusunun bir daha toparlanmasinin zor oldugunu iddia etmistir Gercekten de Janos Hunyadi istilasinda Osmanli birliklerinin yenilerek geri cekilmeleri esnasindaki koordinasyonsuzluk ve askerin panigi bu yenilgileri daha da kotu duruma sokmustur II Murad buyuk bir gayretle ve guclukle Osmanli kuvvetlerini tekrar toplayip birlestirip direnis yapabilecek hale getirebilmistir II Murad 24 Kasim 1443 te Izladi Gecidi nde yapilan Izladi Muharebesi nde Janos Hunyadi ordusu yeni bir catismaya giristi Izladi Muharebesi nin akibeti ile ilgili farkli gorusler bulunmaktadir Bazi Avrupali tarihciler bu muharebeyi de Macar ve muttefikleri ordusunun kazanip Filibe ovasina kadar ilerledigini ve buradaki Osmanli direnisini kirdigi ancak cetin kis kosullari ve direnisler sebebiyle geri donmek zorunda kaldigini iddia etmektedir Diger tarihcilerin aciklamasi ise bu muharebeyi Osmanli Ordusunun asiri derecede agir kayiplar vererek zorlukla kazanabildigi yonundedir II Murad ve Osmanlilarin bu kadar zorlanmalarinda ve hatta yenilginin esigine gelmelerindeki temel faktor Macar ordularinda bulunan arabalar uzerindeki tufekli ve oklu askerler Wagenburg tabur sistemi yuzundendi Bunlar seri hareket edebiliyorlardi Osmanlilar arabalar uzerindeki atesli silah kullanan askerler ve okcular nedeniyle cok sikintiya dustuler ve Izladi Muharebesine kadar geri cekilmeye zorlandilar Sonucta her ne olursa olsun Izladi Muharebesi cok buyuk sayida ve Osmanlilari barisa zorlayacak kadar zayiat dogurmustu Bu gunlerde zor bir muharebe geciren II Murad Amasya Valisi olan cok sevdigi oglu Aleaddin Ali Celebi nin olum haberini de aldi Bircok tarihci zaten cok hissi bir kisi olan II Murad in bu Balkan isyani sira sira yenilgi buyuk askeri zayiatla zorla kazanilan bir muharebe sureci devam ederken II Murad in hukumdarliktan bezdigini ve oglunun kaybindan dolayi da gayet buyuk bir depresyona girdigini iddia ederler Esi Mara Hatun un ve sadrazam Candarli 2 Halil Pasa nin onerdikleri gibi II Murad ugranilan buyuk kayiplar dolayisi ile Osmanlilar aleyhinde olan bir baris yapilmasi geregini kabul etmek zorunda kalmisti Segedin Antlasmasi ve Yenisehir Sevgendnamesi tahttan cekilmesi 1444 buhrani ve Varna Muharebesi Janos Hunyadi onderligindeki Macar ve muttefikleri ordusunun ilerleyisinin Izladi Gecidi nde durdurulmasinin ardindan hemen II Murad Macarlar ile baris gorusmeleri icin girisimlerde bulundu 1444 un Haziran ayinda taraflar arasinda tarihte Edirne Segedin olarak bilinen bir 10 yil sureli olacagi on gorulen bir kalici baris antlasmasi yapilmasi uzerine taraflar anlasmaya vardilar Bu antlasmanin kalici olmasi icin II Murad Edirne de Kur an uzerine ve Macar krali Vladislav Segedin de Kutsal Kitap uzerine yemin verdiler ve antlasmayi bu yeminlerle imzaladilar Bu anlasmaya gore Osmanlilar kendi ortadan kaldirdiklari Sirp Despotlugu devletini yeniden kurulmasini saglamayi ve 1427 deki sinirlariyla devlet baskanliginin Brankovic e iade edilmesini kabul ettiler Macarlar ise Bulgaristan uzerindeki hak iddialarindan vazgecmeyi kabullendiler Her iki taraf da yani Osmanlilar ve Macarlar Tuna yi gecmemeyi taahhut ettiler Bu yeminli Edirne Segedin Antlasmasi nin ardindan II Murad oglu Mehmet i Edirne ye getirtti ve onu baskentte kaymakam olarak biraktiktan sonra Karamanlilar ile ilgilenmek uzere Anadolu ya gecti Karamanoglu Ibrahim Bey Ankara ya kadar ilerlemis bulunuyordu II Murad Karamanoglu Ibrahim Bey ile goruserek bir sulh anlasmasi yapilmasini kabul etti Bu anlasma icin Goller bolgesinin Karamanlilara birakmayi kabul etti Temmuz 1444 te iki taraf arasinda diger bir yeminli anlasma yapildi ve Karamanoglu Ibrahim Bey II Murad a barisi koruyacagi hakkinda sevgendname yemin belgesi adi verilen bir ciddi belge verdi Bu Yenisehir Sevgendnamesi ile Goller bolgesi ozellikle Aksehir ve Beysehir i Karamanlilara birakildi Edirne Segedin Antlasmasi ve Yenisehir Sevgendnamesi ile o zamana kadar II Murad in 23 yil suren hukumdarligi sirasinda Osmanli Devleti ne katmis oldugu arazilerin buyuk bir kismi tekrar elden cikmaktaydi Fakat bu sekilde II Murad hem batida hem doguda barisi sagladigini dusunuyordu Yasli yorgun ve hatta bir depresyon gecirdigi kabul edilen II Murad bu antlasmalarin ardindan Osmanli tarihinde daha once ne de daha sonra hic esi gorulmemis bir karar alarak tahtindan cekildi Agustos 1444 te Mihalic te Karacabey de bulunan hanedan ciftliginde devletin ilerigelen idarecilerini ve askeri komutanlarini yuksek ulemayi kapikulu yeniceri ve sipahi subaylarini bir toplantiya cagirdi Bu toplantida kendisinin bir koseye cekilip dunya islerinden ve eglenceden uzaklastigini Allah a yonelecegini bildirdi Edirne den getirttigi oglu II Mehmet in bu nedenle tahta gececegini ilan etti Bu karari hakkinda su siiri elimize gecmistir Gerekdir kim idem aheng i uzlet Koyub gayri tutam nefsi ulfet Bu feragat ve devir toreninin neden devlet baskentleri olan Edirne veya Bursa da degil de hanedan ciftligi bulunan Mihalic te yapildiginin nedenlerini aciga cikartabilecek bilgiler hakkinda ve torenin ayrintilari hakkinda tarihcilerin elinde hicbir belge bulunmamaktadir Bu sirada belirsiz dogum tarihi dolayisiyla 12 15 yaslari arasinda bulunan bir cocuga II Mehmet e bu kadar agir bir devlet yukunun verilmesinin nedeni de acikca bilinmemektedir II Mehmet in tahta getirilmesi icin tarihciler cesitli nedenler ileri surmuslerdir Bunlarin basinda Basvezir olan Candarli Halil Pasa nin entrikalari gelmektedir Diger bir neden olarak vezirler arasinda ozellikle basvezir ve Fatih in lalalari olan vezirler arasindaki iktidar catismalari verilmektedir Diger neden ise II Murad in Kostantiniye de Bizans Imparatoru nun himayesinde olan ve Osmanli tahtinda hak iddia eden Orhan Celebi ye karsi oglunun tahta yerlesmesini saglamlastirmak istemesi ileri surulmustur Oglu ve Istanbul fatihi II Mehmed Macar ve muttefiklerinin ta Izladi ye inmesi sirasinda Roma daki Italyan asilli Papa IV Eugene yeni bir Hacli seferi hazirlama hevesine kapilmisti Konstantiniyye ten 1437 de Avrupa ya Italya ya gelen Bizans Imparatoru VIII Ioannis in Floransa Konseyi nin istirak edip Hristiyan Ortodoks ve Hristiyan Katolik mezheplerinin birbirine uzlastirip Papalik altinda kisa bir sure icin de olsa birlik saglanmasini kabul etmesi bu birlik iin Konseyde Laetentor Corele adli bir birlik belgesini kabul edip ilan etmesi Papa nin bu Hacli seferi hevesine kapilmasinda ek rol oynamisti Papa IV Eugene kendini Hristiyanligi birlestiren Osmanlilari Balkanlardan atip tek mezhepli Katolik Hristiyanliginin bu yoreye geri getirilmesini saglayan bir sampiyon olarak gormeye baslamisti Bu sefer icin Hristiyan askerlerin cogunlugunu saglayan Polonya ve Macaristan krali I Vladislav ve onun unlu generali o zaman Transilvanya Voyvodasi olan Janos Hunyadi yi de bu yeni Hacli seferi icin komutanlar olarak gormekteydi Papa nin en yakin politika danismani olan ve Floransa Konseyi nde basrolu oynamis olan Kardinal Gialiano Cesarini yi papa Polonya Macaristan krali huzuruna papa temsilcisi olarak gonderdi Kardinal Cesarini Edirne Segedin Antlasmasi nin tumuyle aleyhinde idi Genc Polonya Macaristan kralina bir gayri Hristiyanla yapilan bir anlasmanin Hristiyan ilkelerine gore gecersiz sayilacagini kutsal kitap uzerine bir gayri Hristiyan verilen yeminin aksinin yapmanin Katolik Hristiyanlarca gunah sayilmayacagina ve eger kral bu yeminini tutmayip gunah isledigini dusunmekte ise en yuksek Katolik papazi olan papanin bir gunah cikartici olarak kralin isledigi bu turlu gunahini cikartarak kral yasarken bile dinsel olarak aftedilmesini saglayacagini I Vladislav a devamli telkinle inandirdi II Murad in beklenmedik tahttan feragati de zaten cok zorlukla ve danismanlarinin tum tavsiyelerinin aksine Segedin Antlasmasi ni imzalayan Macaristan krali uzerinde buyuk bir aksi etkisi oldu II Murat in tahttan feragat edip yerine oglu II Mehmed in Osmanli tahtina gecmesi ile Edirne Segedin Antlasmasi nin gecersiz oldugu iddiasi daha fazla guc kazandi Cunku bu anlasmayi imzalayici olan ve sahsen yemin vermis olan hukumdar II Murad artik tahtta degildi Tahta gecen yeni sultan antlasmaya bir taraf olmamakta idi Boylece bu antlasma ve yemin gecersiz olmakta idi Macar krali Ladislas bu antlasmaya devam icin verdigi yeminin yeni sultana karsi olmadigini ilan etti ve bunu antlasmanin gecersiz olduguna bahane olarak yayimladi Boylece papalik temsilcisi telkinleri ve bulunan sudan bahanelerle Macar krali Vladislav Agustos ayinda Osmanlilar la yaptigi Edirne Segedin Antlasmasinin gecersiz oldugunu ve ertesi yil yeni bir Hacli seferine cikacagini her Hristiyan tarafa duyurdu Aralarinda Arnavutluk ta babasinin mirasinda hak iddia eden Iskender Bey in de bulundugu Rumeli deki eski yerel hanedanlar Osmanlilar a karsi silahlandilar 1443 un yazinin sonlarinda cogunlugunu Macar Kralligi ve Eflak ordularinin olusturdugu 25 bin kisilik Hacli ordusu komutanlari Macar krali Vladislav ve Transilvanya voyvodasi Janos Hunyadi idaresi altinda Balkanlardan guneye sarkmaya basladi Bu ordunun gelis haberi Balkanlara yerlesmis olan musluman halki gayet korkutup bir panige kapilmalarina ve bir gocun baslamasina neden oldu Ta guneyde Edirne deki halkin bile bir bolumunun Anadolu ya kacmasina neden oldu Ayni donemde Orhan Celebi de Dobruca ya giderek bir isyan girisiminde bulundu ancak bu girisim Rumeli beylerbeyi Sahabeddin Pasa tarafindan onlendi Fakat Rumeli Beylerbeyi Sahabeddin Pasa Nis onunde yeni Hacli ordusu ile yaptigi nde yenik dustu ve geri cekilmek zorunda kaldi Bu Hacli seferi sadece karadan olmamaktaydi Burgundi Duku ve Papalik Devleti gemileriyle takviye edilmis olan Venedik donanmasi Canakkale Bogazi ni kapatti ve buyuk bir Hacli filosu da Marmara Denizi nden Bogaz uzerinden cikip Hacli ordusunu beklemek uzere bati Karadeniz kiyilarina gecmeye hazirlanmaktaydi Hacli ordusu Nis teki galibiyetinden sonra doguya yonelerek Bulgaristan ve Sofya yi isgal etti ve Karadeniz kiyisinda bulunan Varna ya kadar ilerledi Eylul ortalarinda Edirne de bir din anlasmazligi cikmisti Hurufi akimi bir sira eylemle baskentteki sosyal barisa aksi etkiler yapmisti Hurufiler genc sultan II Mehmed e bile etkide bulunmuslardi Sonunda sunni Edirne ulemasi softalari ve halki tarafindan Hurufilere karsi bir kanli yok etme kampanyasi surdurulmeye baslandi Tam bu sirada Edirne de bir korkunc bir yangin cikti Edirne carsilari ve 7 bin kadar ev yandi ve olasilikla kentin buyuk bir kismi harabeye dondu II Murad tahttan feragatten sonra Manisa ya cekilmisti Macar ordusunun Tuna yi astigi haberi uzerine vezirlerin karari ile II Murad Edirne ye geri cagrildi II Murad ruh haletinin kirginligi yuzunden gelmek istemiyordu Fakat oglu II Mehmet agzindan veya kendisi tarafindan Candarli Halil Pasa nin tavsiyesiyle bir ferman yazildigi ve eger Murad sultansa gelip ordusu basina gecmesi eger Mehmed sultansa babasina kati emir vererek ordunun komutanligini yapmaya geri gelmesi istendigi ve boylece II Murad in geri gelmesini sagladigi bildirilmektedir Diger bir rivayete gore ise Basvezir Candarli Halil Pasa II Mehmed i uzun suren bir surek avina gondermis genc Sultan avda iken onun agzi ile II Murad a onu Edirne ye geri cagiran bir mektup yazmistir Bunun uzerine II Murad kendine erisen Anadolu eyalet askerleri ordusu ile Venedik ablukasi altinda bulunan Istanbul Bogazi ni gecip Edirne ye ulasti Burada hicbir sifat tasimazken tum Osmanli ordusunun basina gecti ve Varna ya yurudu Bu tarihlerde esi benzeri olmayan bir olay oldu II Murad Han 19 Aralik 1444 te resmen sultan olmayan II Murad in komutasindaki Osmanli ordusu ile Hacli ordusu Varna Muharebesi ne giristiler Bu savasin basinda Hacli ordusu cok baski yapip Osmanli ordusunun kanatlarini yenme alemetleri gosterdi Fakat Karaca Bey taktigiyle sonuc degisti Kral Vladislav ulkesine buyuk zaferle donmek icin ortadan zirhli agir suvarileri basinda atiyla bir suvari hucumu hareketine basladi Fakat suvari hucumu baslangicinda bir yeniceri tarafindan atindan dusuruldu ve hemen kim oldugu bilinerek olduruldu Kral Vladislav in kesilen basi ve yemini bozdugu Edirne Segedin Antlasmasi metinin kopyasi bir mizraga asildi Bu kesik bas ve anlasma metni mizraga takili olarak Osmanli ve Hacli ordusu onunde gezdirilip kutsal yeminini kiran hukumdarin sonucu olarak gosterilmeye basladi Bunun uzerine moral kazanan Osmanli ordusu bir daha hamle yapti ve Hacli ordusu morali kirilmis olarak muthis bir yenilgiye ugradi Bununla birlikte Osmanli ordusunun tufekli askerlerin onemini anlayip kismen de olsa Macarlarin Wagenburg tabur sistemi sistemini kopyalamalarinin zaferde payi oldugu iddia edilmektedir Bir sure sonra II Kosova Muharebesi nde Osmanlilar daha da cok tufekli askeri savasta kullandilar ve Osmanli ordusunda atesli silah top kullanimi giderek yayildi Bu Hristiyan hezimetinde papalik danismani ve papa temsilcisi Kardinal Cesarini de olduruldu Hacli ordusu cok buyuk zayiat verip buyuk yenilgiye ugradi Eger esir alinip kole yapilmamislarsa Hacli askerler ele gecirdikleri topraklardan perisan bir halde ulkelerine geri donmeye basladilar Macarlarin kahraman saydigi Transilvanya Voyvodasi Janos Hunyadi ise cok kucuk bir birlik basinda harp sahasindan Transilvanya ya kacmayi basardi Boylece Avrupa da Turkler aleyhine hazirlanip hucuma gecmis olan son Hacli seferi Haclilar icin bir felaketle sonuclandi Savasin ardindan Murat Edirne de bir sure kaldiktan sonra tekrar Manisa ya cekildi Kendisinin mi ve yoksa oglu II Mehmet in mi Osmanli hukumdari oldugu konusuna bir aciklik getirilemedi Musluman devletlere II Mehmet adina fetihname gonderildi Buna ragmen bundan sonraki 1 5 yil bir baba ogul fetret donemine girildigi iddia edilir Tahta donusu Mora Seferi Ikinci Kosova Muharebesi ve olumu Murad in Manisa ya cekildigi donemde baskent Edirne de baris yanlisi Sadrazam Candarli Halil Pasa ile dis siyasette daha saldirgan tutum icinde olan ve Zaganos pasalar ile arasindaki cekisme surmekteydi Sadrazam Halil Pasa bu donemde II Murad a halen gercek padisah muamelesi yapiyordu Ote yandan Sehabeddin ve Zaganos pasalar ise genc padisah Mehmet i Dogu Roma ya karsi saldirmaya tesvik ediyorlardi 1445 te durum yine karisti Janos Hunyadi Tuna uzerinden Osmanli topraklarina bir sira akina basladi Eflak Voyvodasi Vlad Drakul ise Osmanlilar elinde bulunan Yergogu kalesini kusatip ele gecirdi Saltanat davasi suren sehzade Davut Celebi Dobruca da isyan bayragini acti 1446 yili ilkbaharinda ise Edirne de Bucuktepe adli bir tepede baslayan ve buna izafeten Bucuktepe Isyani adi verilen bir kapikulu yeniceri askeri isyani basladi Bu isyan ilk kapikulu askeri isyani olarak nitelendirilmektedir Bu isyana neden kapikulu askerinin ulufelerinin dusuk vezinli akcelerle verilmesiydi Isyancilara bir bucuk akce terakki prim verilerek bu isyan yatistirildi Bazi tarihciler gore bu isyan Candarli Halil Pasa nin II Murad i tahta gecmeye zorlamak icin duzenledigi bir oyundu Her ne icin olursa olsun Bucuktepe Isyani Osmanli devletinin durumunu iyice zora soktu Ayaklanan yeniceriler Konstantiniyye de rehine bulunan Orhan Celebi nin yanina gitme tehdidinde bulunmuslardi Bunun uzerine Sadrazam Candarli Halil Pasa Murad i Edirne ye geri davet etti Murad Istanbul a gitmek uzere 5 Mayis ta Manisa dan ayrildi ama cok yavas ilerleyerek Agustos ayinin sonlarinda Edirne ye ulasti II Murad boylece ikinci defa tahta cikti Oglu II Mehmed yanina lala olarak verilen Zaganos Pasa ve ile Manisa ya sancak beyi olarak gonderildi II Murad in cok yavas hareketle gelisi ve oglunun ozel lalalar ile Manisa ya gonderilmesi Osmanli tarihinin nedeni gizli kalmis ve incelenmemis olaylarinin basinda gelmektedir II Murat in 5 yil suren ikinci saltanatinda 1444 buhraninda isyan eden Balkanlar daki yerel hanedanlari boyun egdirmekle ugrasti Bunlarin arasinda ozellikle Arnavutluk ta Iskender Bey ile mesgul olmustur 1446 yili sonbaharinda Osmanli devletinin himayesi altinda bulunan in sikayeti uzerine II Murad Mora despotuna karsi bir Mora seferine cikti Mora yarimadasini ana karadan ayiran Korent kistak uzerinde bulunan ve Mora Despotlugu tarafindan yeniden ama eski kale bina kurallarina gore yapilan Heksimillian Duvari surlari ni atesli silahlar kullanarak yerle bir ederek Mora ya girdi Heksimillian Duvari nin yerle bir edilmesi gelecekte 1453 te Istanbul kusatmasina ve bu kusatmada surlara karsi buyuk toplar kullanilmasi bir harp tarihi kilometre tasi oldugu iddia edilmektedir Bundan sonra eski tip tastan duvar korunak kurma ile mevki savunmasi prensipleri degismis ve savunma icin yeni tip tabyalar kurulmasi geregi ortaya acikca cikmis oldugu belirtilmektedir Mevsimin gec olmasi dolayisiyla hava sartlarinin iyi olmamasi beklenmekte oldugundan yarimadanin tumunun ele gecirilmesi imkansiz gorulmekteydi Bunun icin bu sefer bir akinci hucumlarina donustu Osmanli ordusu ikiye ayrilip bir ordu grubu Turahan Bey komutasinda Patras a kadar ilerledi Mora icerilerine akinlar yapildi Mora da yerleskeler yakildi ve ganimet toplandi ve Mora Despotu da vergiye bagladi Edirne ye 6 bin kadar esirle donuldu 1447 de II Murad da baglilik sunmak istedigi iddiasiyla bazi Eflak boyarlari Macaristan kral naibi olan Janos Hunyadi kiskirtmasi ile isyan ettiler ve Eflak Voyvodasi u Balteni batakliklarinda oldurduler 1448 de II Murad Iskender Bey e karsi birinci seferine basladi Fakat 1448 yazinda Janos Hunyadi nin Varna Muharebesi nden sonra yeniden toplamis oldugu yeni bir Macar ordusu basinda Eflak ordusu ile birlikte yeniden harekete gectigi haberi II Murad a yetisti II Murad Arnavutluk Seferi ni yarida birakip ordu ile Sofya ya geri dondu Janos Hunyadi Macar ordusu ve Eflak Bohemyali ve Alman asilli ordu birlikleri ile Yorgo Bronkovic in krali oldugu Sirbistan a hucuma gecmisti Bu yeni Macar ve muttefikleri ordusu 1 ay Sirbistan baskenti olan Semendire kalesi onunde Kovin de durakaldi Segedin Anlasmasi ile yeniden kurulan Sirbistan despotu Brankovic yeni bir askeri macera pesine gitmeyi kabul etmedi II Murad turbesi Sirbistan in ordusuna katilmayacagi aciga cikinca Janos Hunyadi Macar ordusu ile Sirbistan ini yakip yikip yagma edip Osmanli topraklarina girip guneye dogru yuruyup ordusu ile Kosova sahrasina indi II Murad da Osmanli ordusu ile Kosova ya geldi 17 20 Ekim 1448 de Kosova Savasi nda Osmanli ordusu Janos Hunyadi nin yeni ordusu ile muharebeye basladi Her iki orduda da atesli silahlar kullanilmaktaydi Fakat profesyonel Osmanli ordusu atesli silahlari ve tabor tipi top arabalarini kullanmayi iyice ogrenmisti Bu muharebede II Murad toplar ve tabor tipi top arabalariyla ve yeniceri askeri ile orta kanattaydi Oglu II Mehmed Anadolu eyalet askerleri ile sag kanatta bulunmaktaydi Osmanlilar saflarinda Macarlarin yaptigi gibi cok sayida tufekli asker bulunmaktaydi Macar kuvvetleri once sag ve sol kanatta Osmanlilari yenmeye basladilar Agir suvarileriyle Osmanli orta kanadina yuklendiler Ama bu Osmanli tufekli piyade yenicerilerinin ve topcularinin atesini teksif etmelerine neden oldu Gayet iyi egitilmis ve teksif edilmis seri ates eden tufekci yenicerilerin gayretleri ile Macar suvarileri agir zayiat verip geri itildiler Bir kere daha yenilgiye ugradilar Macar ordusunun yarisindan cogu ve ozellikle Macar asilleri olduruldu Pek cok sayida esir alindi Carpismalar ertesi gun de surup Osmanli ordusunun son taarruzu ile Macar ve muttefiklerinin ordusundan sona kalan ve hala direniste bulunan savasci birlikler de tumuyle imha edildiler Kacabilenlerin cogu da Kosova ya inerken talan ettikleri Sirbistan da intikam alan Sirplar tarafindan oldurulduler Savas meydanindan kacan Janos Hunyadi Sirp Despotu Yorgo Brankovic askerleri tarafindan yakalandi Brankovic Janos Hunyadi yi tutukladi Serbest birakmak icin 100 bin altin florin fidye aldi Macar Kralligi nin isgal etmis oldugu geleneksel Sirbistan topraklari tekrar Sirbistan idaresine verildi ve Hunyadi nin varisi olan oglunun Brankovic in kizi ile evlenmesi icin nisan yapilmasini Hunyadi kabul etti Ancak bu sartlar gerceklesince Sirp Despotu Brankovic Janos Hunyadi nin Macaristan a donmesine izin verdi 1449 da Osmanli akinci gucleri Eflak uzerine hucuma gonderildiler 1450 de oglu II Mehmet ile birlikte Iskender Bey e karsi Arnavutluk uzerine ikinci seferini duzenledi Sefer donusu Edirne sarayda oglu II Mehmed Dulkadir oglu Suleyman Bey in kizi Sitti Hanim la evlendi ve bunun uzerine sasaali dugun eglenceleri yapildi ve bundan sonra cift Manisa ya gonderildi Bu dugunden kisa bir muddet sonra 1451 de II Murad dinlenmek uzere cekildigi Edirne deki Tunca daki bir adada felc gecirdi ve 3 Subat 1451 gunu oldu Oldugunde Cenazesi Bursa ya goturuldu Bursa da Muradiye Camii ndeki oglu Alaaddin in yaninda gomulmesi vasiyeti uzerine onun yanina gomuldu ve sonradan ustu acik turbe yapildi Turbesinin ustunun acik olmasinin sebebi Allah in rahmeti ve bereketinin ustune yagmasini istemesidir Oldugunde Osmanli Devleti 1402 yilinda aldigi darbeden tamamiyla kurtulmustu AilesiEsleri Huma Hatun Fatih Sultan Mehmed in annesi Hatice Halime Hatun Candaroglu Isfendiyar Bey in torunu Mara Hatun Sirbistan Despotu Yorgo Bronkovic in kizi Fatih in manevi annesi Erkek cocuklari Sehzade Buyuk Ahmed Sehzade Alaaddin Fatih Sultan Mehmed Sehzade Isfanyar Sehzade Huseyin Sehzade Orhan Sehzade Hasan Sehzade Kucuk Ahmed Sehzade Selcuk Sehzade YusufKiz cocuklari Hatice Hatun Fatma Hatun Sehzade Hatun Erhundi HatunAyrica bakinizDuzmece Mustafa Varna Hacli Seferi Varna Savasi II Kosova Savasi Edirne Segedin AntlasmasiKaynakca a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Sakaoglu Necdet Murad II 1999 Yasamlari ve Yapitlariyla Osmanlilar Ansiklopedisi C 2 s 235 238 Istanbul Yapi Kredi Kultur Sanat Yayincilik ISBN 975 08 0073 7 Uzuncarsili Ismail Hakki 1995 Buyuk Osmanli Tarihi I Cilt Anadolu Selcuklulari ve Anadolu Beylikleri Hakkinda bir Mukaddime ile Osmanli Devleti nin Kurulusundan Istanbul un Fethine Kadar Ankara Turk Tarih Kurumu Yayinlari ISBN 975 16 0011 1 Necdet Sakaoglu Bu Mulkun Sultanlari 36 Osmanli Padisahi Kucuk Boy Oglak Yayinlari 12 baski s 80 Halil Inalcik TDV Islam Ansiklopedisi cilt 31 sayfa 164 a b c d 13 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Eylul 2008 Babinger a g e s 38 www filozof net 8 Ekim 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b 5 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Mart 2013 a b c Norwich John Julius 1991 Byzantium Decline and Fall Londra Penguin ISBN 9 14 011449 5 s 404 406 a b c d e Sakaoglu Necdet 1999 Bu Mulkun Sultanlari Istanbul Oglak Yayinlari ISBN 975 329 299 6 Ulucay M Cagatay Padisahlarin Kadinlari ve Kizlari Otuken Yayinlari s 37 Dis baglantilarBabinger Franz 2003 Fatih Sultan Mehmed ve Zamani Istanbul Oglak Yayinevi ISBN 975 329 417 4 Gokbilgin Tayyip 1993 1965 Osmanli Macar Mucadeleleri Esnasina Edirne Edirne 2 bas Ankara Turk Tarih Kurumu ISBN 975 16 0562 8 Inalcik Halil 1995 Fatih Devri Uzerinde Tetkikler ve Vesikalar I Ankara Turk Tarih Kurumu ISBN 975 16 0749 3 Inalcik Halil 2003 Osmanli Imparatorlugu Klasik Cag 1300 1600 8 bas Istanbul Yapi Kredi Yayinlari ISBN 978 975 08 0588 7 Uzuncarsili Ismail Hakki 1995 Buyuk Osmanli Tarihi I Cilt Anadolu Selcuklulari ve Anadolu Beylikleri Hakkinda bir Mukaddime ile Osmanli Devleti nin Kurulusundan Istanbul un Fethine Kadar Ankara Turk Tarih Kurumu Yayinlari ISBN 975 16 0011 1 Sakaoglu Necdet 1999 Murad II Yasamlari ve Yapitlariyla Osmanlilar Ansiklopedisi C 2 s 235 238 Istanbul Yapi Kredi Kultur Sanat Yayincilik ISBN 975 08 0073 7 Sakaoglu Necdet 1999 II Murad Bu Mulkun Sultanlari Istanbul Oglak Yayinlari ISBN 975 329 299 6 II MuradOsmanli HanedaniDogumu 1404 Olumu 3 Subat 1451Resmi unvanlarOnce gelen I Mehmed Osmanli Sultani 26 Mayis 1421 1444 Sonra gelen II MehmedOnce gelen II Mehmed Osmanli Sultani 1446 3 Subat 1451 Sonra gelen II Mehmed