Siyasi yelpaze, siyasi pozisyon veya politik spektrum, farklı siyasi pozisyonları birbirine göre tanımlamak ve sınıflandırmak amacıyla kullanılan bir sistemdir. Bu pozisyonlar, bağımsız siyasi boyutları temsil eden bir veya daha fazla geometrik eksende yer alır. "Siyasi pusula" ve "siyasi harita" ifadeleri, özellikle popüler iki boyutlu modellerine atıfta bulunmak üzere, siyasi yelpazeyi ifade etmek için kullanılan terimlerdir.
İlk kullanılan spektrumlar, özellikle Fransız Devrimi (1789–1799) sonrasında Fransız parlamentosundaki oturma düzenlerine atıfta bulunarak, sosyal, siyasi ve ekonomik hiyerarşiyi ölçmek için sol-sağ bir sınıflandırma içerir. Bu düzenlemelerde radikaller solda, aristokratlar ise sağda yer almaktadır. Uluslararası düzeyde genellikle komünizm ve sosyalizm sol olarak kabul edilirken, muhafazakârlık ve gericilik genellikle sağ olarak kabul edilir. Liberalizm, farklı bağlamlarda farklı anlamlar taşıyabilir, bazen sol (sosyal liberalizm) ve sağ (muhafazakâr liberalizm ya da klasik liberalizm) olarak kabul edilebilir. Orta bir görüşe sahip olanlar genellikle merkezciler olarak sınıflandırılır. Geleneksel sol-sağ spektrumu tarafından reddedilen siyaset genellikle senkretik siyaset olarak bilinir. Bu siyasi yaklaşım, iki eksenli bir spektrumda mantıklı bir konuma sahip olan pozisyonları, sanki rastgele birleştirilmiş gibi gösterdiği için eleştirilmiştir. Çünkü bu pozisyonlar, bir eksenli sol-sağ spektrumunda rastgele birleştirilmiş gibi görünmektedir.
Bazı siyaset bilimciler, tek bir sol-sağ ekseninin çok basit ve mevcut siyasi inançlardaki çeşitliliği tanımlamak için yetersiz olduğunu belirtmiş ve bu sorunu telafi etmek için başka eksenleri içermişlerdir. Tanımlayıcı kelimeler kutup noktalarında değişebilirken, yaygın ikieksenli spektrumların eksenleri genellikle ekonomik konular (sol-sağ boyutta) ve sosyo-kültürel konular (otorite-özgürlük boyutlarında) arasında bölünmüştür.
Terimlerin tarihsel kökeni
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85LzkxL0VzdGF0ZXNnZW5lcmFsLmpwZy8yMjBweC1Fc3RhdGVzZ2VuZXJhbC5qcGc=.jpg)
"Sağ" ve "sol" terimleri, kökenleriyle Fransız Devrimi'nin ilk dönemlerine dayanan politik bağlantılara atıfta bulunur ve Fransa'nın çeşitli yasama organlarındaki oturma düzenlerine işaret eder. Meclisin kürsüsünde Başkan'ın koltuğundan görüldüğü gibi, aristokrasi sağda, halk ise solda oturur. Bu nedenle, sağcı siyaset ve solcu siyaset terimleri ortaya çıkmıştır.
İdeolojik spektrumda başlangıçta belirleyici nokta, "Ancien Régime" (eski düzen) olarak bilinen dönemdi. "Sağ", bu nedenle aristokratik veya monarşist çıkarlara ve kiliseye destek olduğunu ima ederken, "Sol", cumhuriyetçilik, laiklik ve sivil özgürlüklerin desteklediği anlamına gelmekteydi. Devrimin başlangıcında siyasi temsil oldukça dar olduğundan, orijinal "Sol" genellikle burjuvazinin, kapitalist sınıfın çıkarlarını temsil ediyordu, ancak François-Noël Babeuf gibi önemli istisnalar da bulunmaktaydı. Laissez-faire ekonomik politikalara ve serbest ticarete destek, sol tarafta oturan politikacılar tarafından ifade ediliyordu çünkü bu politikalar aristokrasinin çıkarlarına tersti, ancak parlamento dışındaki siyasette bu görüşler genellikle "Sağ" olarak nitelendiriliyordu.[]
Bu görünür çelişkinin nedeni, parlamento koltuklarının solunda yer alanların, parlamento dışındaki (örneğin Fransız Devrimi'nde sans-culottes'lar gibi) genellikle çalışan sınıfı, fakir köylüleri ve işsizleri temsil etmeleridir. Solcuların Fransız Devrimi'ndeki siyasi çıkarları, aristokrasiye karşı muhalefetle bağlantılıydı ve bu nedenle kapitalistlerle ortak hareket etmek durumunda kaldılar; ancak bu durum, solcuları politik olarak temsil edenlerin laissez-faire politikalarıyla ekonomik çıkarlarının örtüştüğü anlamına gelmiyordu.[]
Kapitalist görüşler yayıldıkça, aristokrasi çökmeye başladı ve kapitalistler tarafından yerleri dolduruldu. Kapitalizmin getirdiği ticari boyutun genişlemesiyle birlikte çalışan sınıfın büyüklüğü arttı ve bu, özellikle sendikacı, sosyalist, anarşist ve komünist politikalar aracılığıyla ifade bulmaya başladı. Bu nedenle, ilk solcuların teksil ettiği kapitalist ekonomik politikalar sağcı siyasete kaydırıldı. Bu evrim, dönemin politikacılarını büyük ölçüde laissez-faire ekonomi politikalarından uzaklaştırmıştır, ancak bu farklı ülkelerde farklı derecelerde gerçekleşmiştir: özellikle daha otoriter, sosyalist ve iç karışıklıklar yaşayan rejimlerde, örneğin Sovyetler Birliği veya Çin Halk Cumhuriyeti rejimleri gibi. Bu nedenle, Amerikan siyasi jargonunda Avrupa terminolojisinden farklı olarak "Sol" kelimesi "liberalizm"i ifade edebilir ve Demokrat Parti ile ilişkilendirilebilirken, Fransa gibi ülkelerde bu pozisyonlar nispeten daha sağcı olarak kabul edilebilir veya genel olarak merkezci olarak değerlendirilebilir ve "sol" terimi genellikle "sosyalist" veya "sosyal demokrat" pozisyonlara daha çok atıfta bulunma eğilimindedir.[]
Akademik tartışmalar
Neredeyse bir asır boyunca sosyal bilimciler, siyasi çeşitliliğin en iyi şekilde nasıl tanımlanacağı sorusunun cevabını aradılar.
Leonard W. Ferguson
1950 yılında Leonard W. Ferguson, politik değerleri on farklı ölçüm kullanarak analiz etti; bu ölçümler doğum kontrolü, ölüm cezası, sansür, komünizm, evrim, hukuk, vatanseverlik, teizm, suçluların muamelesi ve savaşa karşı tutumları ölçüyordu. Elde ettiği sonuçları faktör analizine tabi tutarak üç faktörü tanımlayabildi. Bu faktörleri sırasıyla, "dinseverlik," "insancıl düşünce" ve "milliyetçilik" olarak adlandırdı. Dinseverliği, Tanrı'ya inanç ve evrim ile doğum kontrolüne karşı olumsuz tutumlar olarak tanımladı; insancıl düşünceyi, savaşa, idam cezasına ve suçlulara sert muameleye karşı tutumlarla ilişkilendirdi; ve milliyetçiliği, sansür, hukuk, vatanseverlik ve komünizm konularındaki görüşlerdeki varyasyonu tanımladı.
Bu sistem, tamamen teorik temellere dayalı bir politik model tasarlamak ve test etmek yerine, Ferguson'ın araştırması keşifsel bir yöntemle elde edilmiştir. Bu yöntemin bir sonucu olarak, Ferguson'ın üç faktörünün yorumlanmasında dikkatli olunmalıdır, çünkü faktör analizi, nesnel bir gerçek faktör olup olmadığına bakılmaksızın soyut bir faktör üretecektir. Milliyetçilik faktörünün tekrarı tutarsız olmasına rağmen, dinseverlik ve insancıl düşünce bulguları, Ferguson ve diğerleri tarafından bir dizi tekrarlamaya sahiptir.
Hans Eysenck
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8wLzBhL1BvbGl0aWNhbF9zcGVjdHJ1bV9FeXNlbmNrLnBuZy8yMjBweC1Qb2xpdGljYWxfc3BlY3RydW1fRXlzZW5jay5wbmc=.png)
Kısa bir süre sonra, Hans Eysenck Birleşik Krallık'ta siyasi tutumları araştırmaya başladı. Eysenck, nasyonal sosyalistler ile komünistler arasında, sol-sağ eksende zıt pozisyonlarına rağmen temelde benzer bir şeyler olduğuna inanıyordu. Hans Eysenck'in 1956 tarihli "Sense and Nonsense in Psychology" kitabında açıkladığı gibi, Eysenck, gazetelerde ve siyasi broşürlerde bulunan siyasi ifadelerin bir listesini derledi ve katılımcılardan her biriyle ilgili ifadelerle anlaşma veya anlaşmama derecelerini değerlendirmelerini istedi. Ferguson tarafından kullanılan faktör analizi sürecine aynı değer anketini sunarak, Eysenck iki faktör çıkardı ve bunları "Radikalizm" (R-faktörü) ve "Duyarlılık" (T-faktörü) olarak adlandırdı.
Bu tür bir analiz, gerçek bir dünya olgusuna karşılık gelsin ya da gelmesin bir faktör üretir ve bu nedenle yorumlamada dikkatli olunmalıdır. Eysenck'in R-faktörü klasik "sol-sağ" boyutu olarak kolayca tanımlanabilirken, T-faktörü (R-faktörüne dik çizilen bir faktörü temsil eden) daha az sezgiseldir. Yüksek puan alanlar, barışçı, ırksal eşitlikçi, dini eğitim müfredatını ve kürtaj kısıtlamalarını desteklerken, düşük puan alanlar, militarizme, sert cezalara, kolay boşanma yasalarına ve duygusal evliliğe daha olumlu tutumlar sergiledi.
Sosyal bilimci Bojan Todosijevic'e göre, radikalizm, evrim teorisine, grevler, refah devleti, karışık evliliklere, öğrenci protestolarına, hukuk reformuna, kadın özgürlüğüne, Birleşmiş Milletler'e, nudist kamplara, pop müziğe, modern sanata, göçe, özel mülkiyetin kaldırılmasına ve vatanseverliğin reddine olumlu bakmayı içeriyordu. Konservatizm, beyaz üstünlüğüne, dayak cezasına, idam cezasına, antisemitizme, mülkiyetin kamulaştırılmasına karşı olumlu bakmayı içeriyordu. Duyarlılık, ahlaki eğitime, doğuştan gelen vicdana, Kutsal Kitap gerçeklerine, iffete, özdenetim, barışçılığa, ayrımcılığa karşı olmaya, idam cezasına karşı olmaya ve suçlulara sert muameleye olumlu bakmayı içeriyordu. Sertlik, zorunlu sterilizasyona, ötanaziye, kolay boşanma yasalarına, ırkçılığa, antisemitizme, zorunlu askeri eğitime, eş değiştirme pratiğine, rahat yaşama tarzına, idam cezasına ve suçlulara sert muameleye olumlu bakmayı içeriyordu.
Yöntem, konum ve teori farklılıklarına rağmen, Eysenck ve Ferguson tarafından elde edilen sonuçlar örtüşüyordu. Eysenck'in iki faktörünü basitçe 45 derece döndürmek, Amerika'da Ferguson tarafından tanımlanan dinseleme ve humanizm faktörlerini ortaya çıkarır.
Eysenck'ın R ve T boyutları, Almanya ve İsveç, Fransa ve Japonya'daki değerlerin faktör analizleri aracılığıyla belirlenmiştir.
Eysenck'ın 1956'daki çalışmasında belirttiği ilginç bir sonuç, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ta bulunan politik çeşitliliğin çoğunun sol-sağ ekseni tarafından kapsandığı, Fransa'da T-eksinin daha büyük olduğu ve Orta Doğu'da bulunan tek boyutun T-eksi olduğuydu: "Orta Doğu Arapları arasında, sert/düşünceli boyutun farklı tutumlar arasındaki gözlemlenen ilişkilerde hâlâ net bir şekilde ifade edildiği bulunmuş olmasına rağmen, radikal-muhafazakar sürekliğe karşılık gelen hiçbir şey bulunmamaktadır."
Eysenck'in siyasi görüşleri ile siyasi araştırmaları arasındaki ilişki
Eysenck'ın siyasi görüşleri, araştırmasıyla ilişkilidir: Eysenck, sol ve sağın otoriter istismarları olarak algıladığı şeylere karşı açıkça bir karşıt olarak tanımlanmış ve bu nedenle T ekseninin, Nazizm ile komünizm arasındaki ortak otoriter zihniyeti bulduğuna inanmıştır. Eysenck'e göre, her iki ideolojinin üyeleri de sert düşünceliydi. Eysenck'ın tezi için merkezi bir iddia, düşünceli ideolojilerin demokratik ve insan özgürlüklerine dost olduğu, sert düşünceli ideolojilerin ise saldırgan ve otoriter olduğu yönündeydi; bu iddia politik eleştirilere açık bir iddiadır. Bu bağlamda, Eysenck Nazizm ve komünist gruplar üzerine çalışmalar yapmış ve her iki gruptaki üyelerin kontrol gruplarından daha "baskın" ve daha "saldırgan" olduğunu iddia etmiştir.
Eysenck, Nazi Almanyası'ndan ayrılarak Britanya'ya yerleşti ve Stalinizmi eleştirmekte çekingen davranmadı. Rus hükûmetinin antisemitik önyargılarını, Sovyet Birliği liderlerinin lüks yaşam tarzını ve Doğu Almanya'nın kendini "Alman Demokratik Cumhuriyeti" olarak adlandırmasına rağmen "dünyanın en demokratik rejimlerinden biri" olmaktan uzak olduğundaki Orwell'in "doublethink"ini dile getirdi. Eysenck, teorik destek sağladığı İngiliz Ulusal Partisi'ne ve "Hitlerizm'e" karşı çıkan bir partiye, destek verdi ve farklı ırklar arasındaki zeka konusundaki tartışmalı görüşleriyle ilgili olarak onların dergisi The Beacon'ın ilk sayısında röportaj verdi. Röportaj sırasında bir noktada, Eysenck'e röportajın devam etmeden önce Yahudi kökenli olup olmadığı soruldu. Diğer araştırmacılar, özellikle Steven Rose tarafından, bilimsel araştırmalarını siyasi amaçlar için kullandığını iddia ederek, Eysenck'in siyasi bağlılıklarını sorgulamıştır.
Eysenck'in araştırmasına yönelik eleştiriler
Eysenck'in katı görüşlülük anlayışı birçok nedenden dolayı eleştirilmiştir:
- Pratik olarak hiçbir değerin sadece zorlu/duygusal ekseninde yüklenmediği bulundu.
- "Tough-mindedness"ın "otoriter" karşısında "duygusal" değerlerin bir tezahürü olarak yorumlanması, Frankfurt Okulu'nun tek eksenli modeli ile uyuşmamaktaydı; çünkü otoriterliği temelde muhafazakarlığın bir belirtisi olarak kavramsallaştırıyordu ve birçok araştırmacı "sol otoriterlik" fikrine karşı çıkıyordu.
- Eysenck'ın gözlemlenen boyutlardaki bireysel varyasyonu açıklamak için geliştirdiği teori, zorlu/duygusal eğilimleri dışa dönüklük ve psikotisizmle ilişkilendirmeye yönelikti ve bu, belirsiz araştırma sonuçları ortaya çıkardı.
- Eysenck'in Nazilerin ve komünistlerin, ana akım siyasi hareket üyelerinden daha zorlu düşündüğü bulgusu, Milton Rokeach tarafından teknik gerekçelerle eleştirildi.
- Eysenck'in analiz yöntemi, belirli bir veri setinin yayılmasını açıklayan soyut bir boyutun (bir faktör) bulunmasını içerir (bu durumda, bir siyasi anket üzerindeki puanlar). Bu soyut boyut, gerçek bir materyal olguya karşılık gelip gelmediği belirsiz olabilir ve insan psikolojisine uygulandığında açık sorunlar ortaya çıkar. Bu tür bir analizdeki ikinci faktör (örneğin, Eysenck'in T-faktörü), veri setinin yayılmasının ikinci en iyi açıklamasıdır ve tanım gereği ilk faktöre dik çizilmiştir. Bir veri setinin varyasyonunun büyük bir kısmını açıklayan ilk faktörün, objektif olarak gerçek bir şeyi temsil etme olasılığı daha yüksektir, ancak sonraki faktörler giderek daha soyut hale gelir. Bu nedenle, toplumumuzda politikanın baskın çerçevesi olduğu için "sol" ve "sağ" ile kaba bir şekilde uyan bir faktör bulmayı bekleriz, ancak Eysenck'in "zorlu/hassas düşünen" tezinin temeli olan ikinci faktör (T-faktörü), soyut bir matematiksel yapıdan başka bir şeyi temsil etmeyebilir. Bu tür bir yapı, gerçekte bir şeye karşılık gelsin veya gelmesin, faktör analizi aracılığıyla Eysenck'in tezini yanıltıcı kılabilir, bu nedenle Eysenck'in tezi, faktör analizi aracılığıyla yanıtlanamaz hale gelir.
Milton Rokeach
Hans J. Eysenck'ın çalışmasından memnun olmayan Milton Rokeach, 1973'te kendi politik değerler iki-eksenli modelini geliştirdi. Bu modeli özgürlük ve eşitlik kavramlarına dayandıran Rokeach, bu fikirlerini "İnsan Değerlerinin Doğası" adlı kitabında açıkladı.
Rokeach, sol ve sağ arasındaki belirleyici farkın, solun eşitliğin önemini sağdan daha fazla vurgulaması olduğunu iddia etti. Eysenck'ın sert–nazik ekseni eleştirmesine rağmen, Rokeach aynı zamanda komünizm ve Nazizm arasında temel bir benzerlik olduğunu ileri sürdü. Bu grupların, geleneksel sosyal demokratlar, demokratik sosyalistler ve kapitalistler kadar özgürlüğü değerli bulmayacaklarını iddia etti ve "burada sunulan iki değer modeli, en çok Eysenck'ın hipotezine benzemektedir" şeklinde yazdı.
Bu modeli test etmek için Rokeach ve meslektaşları, Nazizmi (Adolf Hitler tarafından yazılanlar), komünizmi (Vladimir Lenin tarafından yazılanlar), kapitalizmi (Barry Goldwater tarafından yazılanlar) ve sosyalizmi (çeşitli yazarlar tarafından yazılanlar) temsil eden eserler üzerinde içerik analizi kullandı. Bu yöntem, deneycinin analiz edilen içerikle ilgili bilgisine ve araştırmacının belirli politik görüşlerine bağımlılığı nedeniyle eleştirilmiştir.
Birden fazla değer içeren cümlelerin sıklığını içeren frekans sayımlarını yapan birden fazla değerlendirici bulunmaktaydı. Bu değerler, Rokeach tarafından belirlenen özgürlük ve eşitlik de dahil olmak üzere, her bir dört metnin tüm değerlerin göreceli sıklık sıralamalarını karşılaştırarak analiz edildi:
- Sosyalistler (sosyalizm) — özgürlük 1. sırada, eşitlik 2. sırada
- Hitler (Nazizm) – özgürlük 16. sırada, eşitlik 17. sırada
- Goldwater (kapitalizm) — özgürlük 1. sırada, eşitlik 16. sırada
- Lenin (komünizm) — özgürlük 17. sırada, eşitlik 1. sırada
Daha sonra, Amerikalı ideologlar ve Amerikan başkanlık yemin töreni konuşmaları örnekleri kullanılarak bu modelin uygulanmaya çalışıldığı çalışmalar gerçekleştirildi.
Sonraki araştırmalar
Sonraki araştırmalarında, Eysenck metodolojisini ekonomik konularda daha fazla soruyu içerecek şekilde geliştirdi. Bunu yaparak, sol-sağ ekseni arasında sosyal politika ve ekonomi politikası arasında bir bölünme ortaya koydu ve daha önce keşfedilmemiş bir sosyalizm-kapitalizm boyutunu (S-faktörü) ortaya çıkardı.
Eysenck'ın R faktöründen faktöriyel olarak farklı olsa da, S-faktörü R-faktörü ile pozitif bir ilişkiye sahipti, bu da temelde hem sosyal değerlerin hem de ekonomik değerlerin sol-sağ veya sağ-sol eğilimi bulunduğunu göstermektedir. Ancak, S, daha çok ekonomik eşitsizlik ve büyük işletmeleri ele alan maddelere odaklanırken, R daha çok suçluların muamelesi ile cinsellik ve askeri konulara daha çok ilişkilidir. Bu zamandan beri yapılan çoğu araştırma ve siyasi teori yukarıda gösterilen faktörleri tekrarlamıştır.[]
Ronald Inglehart'ın Dünya Değerler Araştırması'na dayalı olarak gerçekleştirdiği ulusal görüşlere dair araştırması, başka bir replikasyonu oluşturdu. Ancak Inglehart'ın araştırması, bireyleri veya uluslar içindeki birey gruplarını değil, ülkelerin değerlerini açıklamaktadır. Inglehart'ın iki faktörlü çözümü, Ferguson'ın orijinal dindarlık ve insancıllık boyutlarını içeriyordu; Inglehart bunları "sekülerizm-gelenekçilik" olarak adlandırdı. Bu, gelenek ve dinle ilgili konuları kapsar, patriotism, kürtaj, ötanazi ve yasa ile otorite figürlerine itaat etmenin önemi gibi. Diğer faktör ise "yaşam savaşı - öz ifade" olarak adlandırıldı ve günlük davranış ve giyim, çeşitliliği kabul etme (yabancıları da içerir), yenilik ve özel kontroversiyel yaşam tarzına sahip insanlara yönelik tutumları ölçer, bunlar arasında homoseksüellik ve vejetaryenlik gibi, aynı zamanda politik aktivizme katılıma olan istekliliği içerir. Inglehart'ın ulusal tablosu için bkz.
Eysenck'in araştırmasıyla doğrudan ilgili olmasa da, kanıtlar ABD'de politik görüşlerin 6 boyutta, Birleşik Krallık'ta ise 10 boyutta olabileceğini göstermektedir. Bu sonuç, iki büyük veri setine dayanmaktadır ve geleneksel faktör analizi yöntemi yerine Bayesci bir yaklaşım kullanmaktadır.
Diğer çift eksenli modeller
Greenberg ve Jonas: sol-sağ, ideolojik katılık
2003 tarihli bir Psychological Bulletin makalesinde, Jeff Greenberg ve Eva Jonas, standart sol-sağ eksenini ve ideolojik katılığın temsil ettiği bir eksen içeren bir model önermektedir. Greenberg ve Jonas'a göre, ideolojik katılık, "dogmatizm ve otoriterlikle ilgili kavramlarla çok ortak özelliklere sahiptir" ve "güçlü liderlere inanmak ve teslim olmak, kendi iç grubunu tercih etmek, etnosentrizm ve milliyetçilik, muhaliflere karşı saldırganlık ve polis ve asker yardımıyla kontrol" ile karakterizedir. Greenberg ve Jonas, yüksek ideolojik katılığın "korku ve belirsizliği azaltma ihtiyacından kaynaklanabileceğini" ve bu özelliğin, "sağcı veya solcu olması fark etmeksizin herhangi bir aşırı hükümete veya ideolojiye inanan insanların temel ortak özelliği olduğunu" öne sürmektedir.
Inglehart: gelenekçi-seküler ve kendini dışavurumcu-hayatta kalmacı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzZhL0luZ2xlaGFydF9WYWx1ZXNfTWFwLnN2Zy8yMjBweC1JbmdsZWhhcnRfVmFsdWVzX01hcC5zdmcucG5n.png)
4 Ocak 2003 tarihli sayısında The Economist, Ronald Inglehart tarafından önerilen ve Michigan Üniversitesi ile ilişkilendirilen Dünya Değerler Araştırması tarafından desteklenen bir çizelgeyi tartıştı. Bu çizelge, kültürel ideolojiyi iki boyuta yerleştirmektedir. Y ekseni, gelenek ve dinle ilgili konuları, vatanseverlik, kürtaj, ötanazi ve yasalara ve otorite figürlerine itaat etme önemini kapsar. Çizelgenin alt kısmında, bu tür konularda geleneksel konum bulunmaktadır (ülke ve aileye bağlılık ile yaşama saygı önemli kabul edilir), üst kısımda ise seküler konum yer almaktadır. X ekseni, günlük davranış ve giyim gibi konuları, çeşitliliği (yabancıları içeren) ve yeniliği kabul etme ve vejetaryanlık gibi belirli kontroversiyel yaşam tarzlarına karşı tutumu, politik aktivizme katılıma istek gibi konuları ele alır. Çizelgenin sağ tarafında, açık bir öz ifadeci pozisyon bulunurken, sol tarafında bu pozisyonun zıttı olan, Inglehart'ın "sürvivalist" olarak adlandırdığı pozisyon yer almaktadır. Bu çizelge, sadece bireylerin değerlerini haritalamakla kalmaz, aynı zamanda farklı ülkelerdeki insanların değerlerini karşılaştırmak için de güçlü bir araca sahiptir. Bu çizelgeye yerleştirildiğinde, Avrupa Birliği ülkeleri kıtasal Avrupa'da sağ üstte, Anglofon ülkeler orta sağda, Latin Amerika ülkeleri alt sağda, Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya ülkeleri alt solda ve eski Komünist ülkeler üst solda yer almaktadır.
Pournelle: özgürlük-kontrol, irrasyonalizm-rasyonalizm
Bu oldukça belirgin iki eksenli model, Jerry Pournelle tarafından 1963 yılında siyaset bilimi doktora tezi için oluşturuldu. Pournelle çizelgesinde özgürlük bir eksende yer alır; solda olanlar kontrolsüzlükten veya toplumsal sapkınlıklara karşı korumalardan özgürlük ararken, sağda olanlar devlet otoritesini vurgular veya normların uygulanması için korumalar arar (en sağda devleti tapınma, en solda devletin "son derece kötü" olduğu fikri). Diğer eksen ise rasyonalizm olup, burada planlanmış toplumsal ilerleme inancını temsil eder. Yukarıda olanlar, toplumda rasyonel olarak çözülebilecek sorunların olduğuna inanırken, aşağıda olanlar böyle yaklaşımlara şüpheci bakar.
Mitchell: Ülkeyi Yönetmenin Sekiz Yolu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzNkL01pdGNoZWxsJTI3c19FaWdodF9Qb2xpdGljYWxfQW1lcmljYW5zLnBuZy8yMjBweC1NaXRjaGVsbCUyN3NfRWlnaHRfUG9saXRpY2FsX0FtZXJpY2Fucy5wbmc=.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8wLzAyL01pdGNoZWxsJTI3c19FaWdodF9XYXlzLnBuZy8yMjBweC1NaXRjaGVsbCUyN3NfRWlnaHRfV2F5cy5wbmc=.png)
2006'da Brian Patrick Mitchell, Anglo-Amerikan tarihinde dört ana siyasi geleneği, kratos'a (gücün kullanımı olarak tanımlanan) ve archē veya "archy"e (rütbenin tanınması olarak tanımlanan) duydukları saygıya dayalı olarak tanımladı. Mitchell, archy ve kratos ayrımını Batı'nın kilise ve devlet üzerindeki tarihsel deneyimine dayandırdı ve kilise ve devlet üzerindeki Hristiyan uzlaşısının çöküşünü, Batı siyasi düşüncesinde dört ana ayrı geleneğin ortaya çıkmasıyla ilişkilendirdi:
- Cumhuriyetçi anayasacılık = archy yanlısı, kratos karşıtı
- Libertaryan bireycilik = archy karşıtı, kratos karşıtı
- Demokratik ilerlemeci = archy karşıtı, kratos yanlısı
- Plütokratik milliyetçilik = archy yanlısı, kratos yanlısı
Mitchell, bu gelenekleri grafiksel olarak kratos/akrateia ölçeği olarak kullanarak dikey bir eksende ve archy/anarchy ölçeği olarak kullanarak yatay bir eksende çizer. Demokratik ilerlemeyi alt sol köşeye, plütokratik milliyetçiliği alt sağ köşeye, cumhuriyetçi anayasacılığı üst sağ köşeye ve liberteryen bireyciliği üst sol köşeye yerleştirir. Siyasi sol, bu nedenle archy'yi reddetmesiyle ayırt edilirken, politik sağ, archy'yi kabul etmesiyle ayırt edilir. Mitchell için anarşi, hükümetin yokluğu değil, sıralamayı reddetmektir. Bu nedenle, hem anti-hükümet anarşistleri (Mitchell'ın "liberteryen bireycileri") hem de hükûmet yanlısı anarşistler (Mitchell'ın "demokratik ilerlemeciler", hükûmetin patriyark gibi toplumsal hiyerarşilere karşı kullanımını destekleyenler) olabilir. Mitchell ayrıca sol kanat anarşistler ile sağ kanat anarşistleri arasında ayrım yapar ve Mitchell, hükûmetin şiddet kullanımına karşı oldukları için onları "akratistler" olarak adlandırır.
Mitchell, dört ana siyasi geleneğin yanı sıra, popülist merkezden ayrılan sekiz farklı siyasi perspektifi tanımlar. Bunlardan dördü (İlerlemeci, Bireyci, Paleo muhafazakâr ve Neokonsevatif), dört geleneğin içinde net bir şekilde yer alır; diğer dört tanesi (Paleolibertaryan, Teomuhafazakâr, Toplulukçu ve Radikal), gelenekler arasına yerleşir ve sıralama veya güce odaklanmaları nedeniyle tanımlanır.
Nolan: ekonomik özgürlük, kişisel özgürlük
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi84LzhhL05vbGFuX2NoYXJ0X25vcm1hbC5zdmcvMjIwcHgtTm9sYW5fY2hhcnRfbm9ybWFsLnN2Zy5wbmc=.png)
Nolan Şeması, liberteryen David Nolan tarafından oluşturulmuştur. Bu şema, "ekonomik özgürlük" olarak kabul ettiği konuları (vergileme, serbest ticaret ve hür teşebbüs gibi) yatay eksende ve "kişisel özgürlük" olarak kabul ettiği konuları (kürtaj ve askerlik gibi) dikey eksende gösterir. Bu, solcuları sol çeyrekte, liberteryenleri en üstte, merkezcileri ortada, sağcıları sağda ve popülist olarak adlandırılanları altta yerleştirir. Birkaç popüler çevrimiçi test, bireylerin siyasi değerlerini kendilerinin belirleyebildiği yerlerde, Nolan Şeması'nda kullanılan aynı iki eksiği içerir; bunlar arasında The Political Compass ve iSideWith.com bulunmaktadır.
Uzamsal model
Seçmenleri ve adayları çok boyutlu bir uzayda gösteren oy verme mekansal modeli, her bir boyutun bir politika konusu alt bileşeni veya aday özelliğini temsil ettiği bir uzayda yer alır. Seçmenler, bu uzayda bir "ideal nokta"ya sahip olarak modellenir ve o noktaya en yakın adaylara oy verirler. Bu modelin boyutları, adayların algılanan yolsuzluk, sağlık vb. gibi politik olmayan özelliklerine de atanabilir.
Seçmenler, bu uzayda bir "ideal nokta"ya sahip olarak modellenir ve o noktaya en yakın adaylara oy verirler. Bu modelin boyutları, adayların algılanan yolsuzluk, sağlık vb. gibi politik olmayan özelliklerine de atanabilir.
Önerilen diğer boyutlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzY0L1BvbGl0aWNhbF9Db21wYXNzX3N0YW5kYXJkX21vZGVsLnN2Zy9sYW5ndHItMjIwcHgtUG9saXRpY2FsX0NvbXBhc3Nfc3RhbmRhcmRfbW9kZWwuc3ZnLnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85LzkzLzMtYXhpcy1tb2RlbC1vZi1wb2xpdGljYWwtaWRlb2xvZ2llcy13aXRoLWJvdGgtbW9kZXJhdGUtYW5kLXJhZGljYWwtdmVyc2lvbnMtYW5kLXBvbGljaWVzLWdvYWxzLnBuZy8yMjBweC0zLWF4aXMtbW9kZWwtb2YtcG9saXRpY2FsLWlkZW9sb2dpZXMtd2l0aC1ib3RoLW1vZGVyYXRlLWFuZC1yYWRpY2FsLXZlcnNpb25zLWFuZC1wb2xpY2llcy1nb2Fscy5wbmc=.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi83LzcxL1BvbGl0aWNhbF9zcGVjdHJ1bV8lMjgzRCUyOS5wbmcvMjIwcHgtUG9saXRpY2FsX3NwZWN0cnVtXyUyODNEJTI5LnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM1L0lkZW9tYXAzYi1zbS5qcGcvMjIwcHgtSWRlb21hcDNiLXNtLmpwZw==.jpg)
1998 yılında siyasi yazar Virginia Postrel, The Future and Its Enemies adlı kitabında, geleceğe yönelik görüşleri ölçen tek bir eksen spektrumu sunmuştur. Bu spektrum, iddia edildiğine göre geleceği korkan ve kontrol etmek isteyen "statistler" ile geleceğin doğal bir şekilde açılmasını ve plan yapma çabalarından kaçınılmasını isteyen "dinamistler" arasındaki farkı ölçer. Bu ayrım, liberalizmin bazı teorik değerlendirmelerinde kullanılan ütopya karşıtı spektrumuyla uyumludur ve kitabın adı, anti-ütopya klasik liberal teorisyeni Karl Popper'ın çalışmalarından ödünç alınmıştır.
Önerilen diğer eksen modelleri şunları içerir:
- Siyaset endişenin odak noktası: toplulukçuluk vs. bireycilik. Bu etiketler, "totaliterlik" (anti-özgürlük) ve "liberteryenizm" (özgürlük) gibi yüklü kelimelerin yerine tercih edilir, çünkü birisi topluluğa odaklanabilir ve totaliter veya demokratik olmaksızın topluluk odaklı olabilir. Konsey komünizmi, bu eksende toplulukçu olarak sayılabilecek bir politik felsefe olsa da totaliter veya demokratik değildir.
- Anlaşmazlık yanıtları: Siyasi filozof Charles Blattberg'e göre, anlaşmazlıklara sadece konuşma ile yanıt verenler sol olarak kabul edilmelidir, müzakere ortada, kuvvet ise sağda bulunmalıdır.
- Kilisenin rolü: klerykalizm vs. anti-klerykalizm. Bu eksen, Amerika Birleşik Devletleri'nde (dinin rolü görüşleri genellikle genel sol-sağ eksenine dahil edildiği için) Avrupa'ya kıyasla daha az önemli olabilir. Avrupa'da ise klerykalizm ve anti-klerykalizm sol-sağ spektrumu ile çok daha az korelasyona sahiptir.
- Kentsel vs. kırsal: Bu eksen, günümüzde Avrupa, Avustralya ve Kanada'nın siyasetinde önemli bir rol oynar. Kentsel ve kırsal eksen ABD'nin siyasi geçmişinde de belirgin bir şekilde yer almıştır, ancak günümüzdeki önemi tartışmalıdır.
- Dış politika: müdahalecilik (ülke politikasını uygulamak için güç kullanmalı) vs. müdahalesizlik (ülke kendi işlerine odaklanmalı). Benzer şekilde, çok taraflılık (politikaların diğer ülkelerle koordinasyonu) vs. izolasyonculuk ve tek taraflılık.
- Jeopolitik: bireysel devletler veya devlet grupları ile ilişkiler, parti politikası için önemli olabilir. Soğuk Savaş döneminde, partiler genellikle pro-Amerikan ve pro-Sovyet bir ölçekte bir pozisyon seçmek zorunda kaldı, ancak bu bazen sol-sağ spektrumu ile yakından eşleşebilirdi. Tarih boyunca diğer güçlü devletlerle ilişkiler de önemli olmuştur. Kanada'nın tarihinde, ilişkilerin merkezi bir tema olmuştur, ancak bu "dış politika" değil, Kanada'nın Britanya İmparatorluğu içindeki durumuna yönelik bir tartışma olmuştur.
- Uluslararası eylem: çok taraflılık (ülkelerin işbirliği yapması ve uzlaşması gerekmektedir) vs. tek taraflılık (ülkelerin kendi kararlarını vermeye güçlü, hatta koşulsuz, bir hakkı vardır).
- Siyasi şiddet: pasifizm (politik görüşlerin şiddet kullanılarak dayatılmaması gerektiği) vs. militanlık (şiddet, politik ifadenin meşru veya gerekli bir aracıdır). Kuzey Amerika'da, özellikle ABD'de, bu görüş sahiplerine genellikle "barış yanlıları" ve "şahinler" denir.
- Dış ticaret: küreselleşme (dünya ekonomik piyasalarının entegre ve birbirine bağımlı hale gelmesi gerekmektedir) vs. otoarki (ülkenin veya yönetimin ekonomik bağımsızlığı için çaba göstermelidir).
- Ticaret özgürlüğü vs. ticaret adaleti: serbest ticaret (işletmelerin sınırları aşarak ticaret yapabilmeleri gerekmelidir) vs. adil ticaret (uluslararası ticaretin sosyal adalet adına düzenlenmesi gerekmektedir).
- Çeşitlilik: çokkültürlülük (ülke çeşitli kültürel fikirleri temsil etmelidir) vs. asimilasyonizm veya milliyetçilik (ülke çoğunluk kültürünü temsil etmeli veya oluşturmalıdır).
- Katılım: demokrasi (çoğunluk veya uzlaşma kuralları) vs. aristokrasi (aydınların yönetimi, elitizm) vs. tiranlık. Antik Yunan filozofları, Platon ve Aristoteles, tiranlığı filozofun aklın aksine tamamen tutkularla yönetilen bir durum olarak tanımladılar ve bu da tiranın kendi arzularını ortak iyilik yerine getirmesi sonucunu doğururdu.
- Özgürlük: pozitif özgürlük (başkalarına bir yükümlülük getiren haklara sahip olmak) vs. negatif özgürlük (başkalarının müdahalesini yasaklayan haklara sahip olmak).
- Sosyal güç: totaliterizm vs. anarşizm (kontrol vs. kontrolsüzlük). İnsanlar arasındaki temel siyasi etkileşimi ve bireylerle çevreleri arasındaki etkileşimi analiz eder. Sıklıkla iki uç arasında orta bir sistemin varlığını varsayar.
- Değişim: radikal devrimciler (hızlı bir değişim savunanlar) vs. ilerlemeciler (statükoyu (müesses nizamı) değiştirme yanlıları) vs. liberaller (değişimi pasif olarak kabul edenler) vs. muhafazakârlar (statükoyu koruma amaçlı değişimi ılımlı savunanlar) vs. radikal gericiler (önceki bir duruma, yani statükoyu ante'ye geri döndürmeyi savunanlar).
- Siyasi ılımlılar, radikal (devrimci veya gerici) politikalara karşı çıkarlar, ancak ilerlemeci, muhafazakâr veya liberal eğilimlere sahip olabilirler.
- Devlet otoritesinin kökeni: popüler egemenlik (devletin halkın bir yaratımı olarak, belirli, devredilmiş yetkilere sahip) vs. çeşitli despotizm ve organik devlet felsefesi biçimleri (devletin orijinal ve esaslı bir otorite olarak görülmesi) vs. anarko-primitivizmde "medeniyetin dışarıda fethedilip içeride baskıyla başladığı" görüşü.
- Egemenlik seviyeleri: üniter devlet vs. federalizm vs. ayrılıkçılık; veya merkeziyetçilik vs. bölgesellik. Özellikle güçlü bölgesel veya etnik kimliklerin politik konular olduğu toplumlarda önemlidir.
- Avrupa entegrasyonu: Avrupa karşıtlığı vs. Avrupa federalizmi; ulus devlet vs. çokuluslu devlet.
- Küreselleşme: Milliyetçilik veya Vatanseverlik vs. Kozmopolitizm veya Uluslararasıcılık; egemenlik vs. küresel yönetişim.
- Açıklık: Kapalı (kültürel olarak muhafazakâr ve korumacı) vs. açık (sosyal olarak liberal ve küreselci). Bu kavram, Tony Blair tarafından 2007'de popülerleştirildi ve 21. yüzyıl Avrupa ve Kuzey Amerika siyasetinde giderek daha baskın hale geldi.
- Propertaryanizm: özel mülkiyeti destekleme veya karşı çıkma.
Siyasi spektruma dayalı tahminler
Rus siyaset bilimci Stepan S. Sulakshin'in gösterdiği gibi, siyasi spektrumlar bir tahmin aracı olarak kullanılabilir. Sulakshin, istikrarlı kalkınmanın (sayısız istatistik göstergenin pozitif dinamiği) siyasi spektrumun genişliğine bağlı olduğunu matematiksel olarak kanıtlamıştır: eğer çok dar veya çok genişse, durgunluk veya siyasi felaketler ortaya çıkacaktır. Sulakshin ayrıca kısa vadeli olarak siyasi spektrumun istatistik göstergelerin dinamiklerini belirlediğini ve tam tersinin geçerli olmadığını gösterdi.
Biyolojik değişkenler
Birçok araştırma, biyolojinin siyasi yönelimle bağlantılı olabileceğini bulmuştur. Biyolojiyi siyasetle ilişkilendiren birçok çalışma tartışmalı ve tekrarlanmamış durumda olsa da, genel kanıtların bütünü artmaktadır.
Çalışmalar, muhafazakâr siyasi görüşlere sahip kişilerin daha büyük amigdalalara sahip olduğunu ve daha fazla iğrenme eğiliminde olduklarını bulmuştur. Liberallerin ise anterior singulat korteks (ön singulat korteks) bölgesinde daha fazla gri madde hacmi bulunmakta ve tekrarlanan desenlerdeki hataları daha iyi algılayabilmektedirler. Anterior singulat korteks, çelişkili bilgilerle başa çıkmak için kullanılır. Kaliforniya Üniversitesi, Los Angeles (UCLA) ve New York Üniversitesi (NYU) araştırmacıları tarafından yürütülen bir çalışmada katılımcılara bir desteden kart sıralama görevi verildi. M harfi, W harfinden destede dört kat daha fazla bulunuyordu. Katılımcılar, destede M harfi çıktığında her seferinde bir düğmeye basmak zorundaydı. Liberal kişilerin, W harfini M harfi olarak yanlış anlama konusunda daha az hata yaptığı gösterildi. Bu davranışsal çalışma, liberal kişilerin çelişkili bilgilerle başa çıkma konusunda daha başarılı oldukları fikrini destekledi. Muhafazakârlar, tehdit edici görüntülere daha güçlü bir sempatik sinir sistemi tepkisi göstermekte ve belirsiz yüz ifadelerini daha tehditkar olarak yorumlama eğilimindedirler. Genel olarak muhafazakârlar, daha büyük sosyal ağlara, daha fazla mutluluk ve daha iyi özsaygıya sahip olma eğilimindedirler. Liberaller ise daha büyük duygusal sıkıntı, ilişki memnuniyetsizliği ve deneyimsel zorlukları rapor etme eğilimindedirler ve deneyime daha açık olup belirsizlikle ve düzensizlikle daha iyi başa çıkma yeteneğine sahiptirler.
Genetik faktörler, politik görüşlerin çeşitliliğinin en azından bir kısmını açıklamaktadır. Evrimsel psikoloji perspektifinden bakıldığında, zenginlik yeniden dağıtımıyla ilgili çatışmalar, ataların yaşadığı çevrede yaygın olabilir ve insanlar bu tür çatışmalarda başarı şanslarını değerlendirmek için psikolojik mekanizmalar geliştirmiş olabilirler. Bu mekanizmalar, politik görüşleri etkilemektedir.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b c d e Heywood, Andrew. Political Ideologies: An Introduction (6.6yıl=2017 bas.). Basingstoke: Macmillan International Higher Education. ss. 14-17. ISBN . OCLC 988218349.
- ^ a b Petrik, Andreas (3 Aralık 2010). "Core Concept "Political Compass". How Kitschelt's Model of Liberal, Socialist, Libertarian and Conservative Orientations Can Fill the Ideology Gap in Civic Education". Journal of Social Science Education (İngilizce): 4-2010: Social Science Literacy I: In Search for Basic Competences and Basic Concepts for Testing and Diagnosing. doi:10.4119/jsse-541. 22 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Haziran 2019.
- ^ a b Sznajd-Weron, Katarzyna; Sznajd, Józef (June 2005). "Who is left, who is right?". Physica A: Statistical Mechanics and Its Applications (İngilizce). 351 (2–4): 593-604. Bibcode:2005PhyA..351..593S. doi:10.1016/j.physa.2004.12.038.
- ^ Lester, J. C. (September 1996). "The Political Compass and Why Libertarianism is not Right-Wing". Journal of Social Philosophy (İngilizce). 27 (2): 176-186. doi:10.1111/j.1467-9833.1996.tb00245.x. ISSN 0047-2786. 9 Ekim 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
- ^ Stapleton, Julia (October 1999). "Resisting the Centre at the Extremes: 'English' Liberalism in the Political Thought of Interwar Britain". The British Journal of Politics and International Relations (İngilizce). 1 (3): 270-292. doi:10.1111/1467-856X.00016. ISSN 1369-1481.
- ^ a b Knapp, Andrew; Wright, Vincent (2006). "1 French political traditions in a changing context" (PDF). The Government and Politics of France (İngilizce) (5 bas.). Taylor and Francis. ISBN .
France invented the terms Left and Right early in the great Revolution of 1789– 94 which first limited the powers of, and then overthrew, the Bourbon monarchy.
Bilinmeyen parametre|bölümbiçimi=
görmezden gelindi ()[] - ^ Griffin, Roger (1995). Fascism. Oxford University Press. ss. 8,307. ISBN .
- ^ Eatwell, Roger (2003). "A 'Spectral-Syncretic' Approach to Fascism". Kallis, Aristotle A. (Ed.). The fascism reader. Routledge. s. 71. ISBN .
- ^ a b Fenna, Alan; Robbins, Jane; Summers, John. Government Politics in Australia. Robbins, Jane., Summers, John. (10.10yıl=2013 bas.). Melbourne: Pearson Higher Education AU. ss. 126 f. ISBN . OCLC 1021804010.
- ^ a b Love, Nancy Sue (2006). Understanding Dogmas and Dreams (Second bas.). Washington, District of Columbia: CQ Press. s. 16. ISBN . OCLC 893684473.
- ^ Ferguson, L.W. (1941). "The Stability of the Primary Social Attitudes: I. Religionism and Humanitarianism". Journal of Psychology. 12 (2): 283-8. doi:10.1080/00223980.1941.9917075.
- ^ Kirkpatrick, C. (1949). "Religion and humanitarianism: a study of institutional implications". Psychological Monographs: General and Applied. 63 (9): i-23. doi:10.1037/h0093615.
- ^ SAS(R) 3.11 Users Guide, Multivariate Analysis: Factor Analysis 7 Eylül 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "politics". 12 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2016.
- ^ Todosijevic, Bojan (2013). Political Attitudes and Mentalities. Eastern European Political Cultures: Modeling Studies. ArsDocendi-Bucharet University Press. ss. 23-52.
- ^ a b c d Eysenck, H.J. (1956). Sense and nonsense in psychology
. Londra: Penguin Books.
- ^ Dator, J.A. (1969). "Measuring attitudes across cultures: A factor analysis of the replies of Japanese judges to Eysenck's inventory of conservative-progressive ideology". Schubert, Glendon A.; Danelski, David Joseph (Ed.). Comparative judicial behavior: cross-cultural studies of political decision-making in the East and West. Oxford University Press. ISBN .
- ^ Eysenck, H.J. (1953). "Primary social attitudes: A comparison of attitude patterns in England, Germany, and Sweden". Journal of Abnormal and Social Psychology. 48 (4): 563-8. doi:10.1037/h0054347. (PMID) 13108438.
- ^ "An Interview with Prof. Hans Eysenck", Beacon February 1977
- ^ Stephen Rose, "Racism" Nature 14 September 1978, volume 275, page 86
- ^ Eysenck, H.J. (1981). "Left-Wing Authoritarianism: Myth or Reality?, by Hans J. Eysenck" Political Psychology
- ^ Stephen Rose, "Racism Refuted", Nature 24 August 1978, volume 274, page 738
- ^ Stephen Rose, "Racism", Nature 14 September 1978, volume 275, page 86
- ^ Billig, Michael. (1979) "Psychology, Racism and Fascism", Chapter 6, footnote #70. Published by A.F. & R. Publications.
- ^ Stone, W.F. (1980). "The myth of left-wing authoritarianism". Political Psychology. 2 (3/4): 3-19. doi:10.2307/3790998. JSTOR 3790998.
- ^ Ray, J.J.; Bozek, R.S. (1981). "Authoritarianism and Eysenck's P-scale". Journal of Social Psychology. 113 (2): 231-4. doi:10.1080/00224545.1981.9924374.
- ^ Rokeach, Milton; Hanley, Charles (March 1956). "Eysenck's Tender-Mindedness Dimension: A critique". Psychological Bulletin. 53 (2): 169-176. doi:10.1037/h0045968. (PMID) 13297921.
- ^ Wiggins, J.S. (1973) Personality and Prediction: Principles of Personality Assessment. Addison-Wesley
- ^ Lykken, D. T. (1971) Multiple factor analysis and personality research. Journal of Experimental Research in Personality 5: 161–170.
- ^ Ray JJ (1973) Factor analysis and attitude scales. The Australian and New Zealand Journal of Sociology 9(3):11–12.
- ^ a b Rokeach, Milton (1973). The nature of human values
. Free Press.
- ^ Mahoney, J.; Coogle, C.L.; Banks, P.D. (1984). "Values in presidential inaugural addresses: A test of Rokeach's two-factor theory of political ideology". Psychological Reports. 55 (3): 683-6. doi:10.2466/pr0.1984.55.3.683. 14 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Rous, G.L.; Lee, D.E. (Kış 1978). "Freedom and Equality: Two values of political orientation". Journal of Communication. 28: 45-51. doi:10.1111/j.1460-2466.1978.tb01561.x.
- ^ Eysenck, Hans (1976). "The structure of social attitudes". Psychological Reports. 39 (2): 463-6. doi:10.2466/pr0.1976.39.2.463. 14 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b Inglehart, Ronald; Welzel, Christian. "The WVS Cultural Map of the World". World Values Survey. 31 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2013.
- ^ Lewenberg, Yoad (June 2016). "Political dimensionality estimation using a probabilistic graphic model". Proceedings of the Thirty-Second Conference on Uncertainty in Artificial Intelligence: 447-456.
- ^ ; (2003). "Psychological Motives and Political Orientation—The Left, the Right, and the Rigid: Comment on Jost et al. (2003)" (PDF). . 129 (3): 376-382. CiteSeerX 10.1.1.396.6599 $2. doi:10.1037/0033-2909.129.3.376. (PMID) 12784935. 7 Nisan 2008 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2008.
- ^ Tideman, T; Plassmann, Florenz (June 2008). "The Source of Election Results: An Empirical Analysis of Statistical Models of Voter Behavior". 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
Assume that voters care about the "attributes" of candidates. These attributes form a multi-dimensional "attribute space."
- ^ Stoetzer, Lukas F.; Zittlau, Steffen (1 Temmuz 2015). "Multidimensional Spatial Voting with Non-separable Preferences". Political Analysis. 23 (3): 415-428. doi:10.1093/pan/mpv013. ISSN 1047-1987.
The spatial model of voting is the work horse for theories and empirical models in many fields of political science research, such as the equilibrium analysis in mass elections ... the estimation of legislators' ideal points ... and the study of voting behavior. ... Its generalization to the multidimensional policy space, the Weighted Euclidean Distance (WED) model ... forms the stable theoretical foundation upon which nearly all present variations, extensions, and applications of multidimensional spatial voting rest.
- ^ a b Davis, Otto A.; Hinich, Melvin J.; Ordeshook, Peter C. (1 Ocak 1970). "An Expository Development of a Mathematical Model of the Electoral Process". The American Political Science Review. 64 (2): 426-448. doi:10.2307/1953842. JSTOR 1953842. 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
Since our model is multi-dimensional, we can incorporate all criteria which we normally associate with a citizen's voting decision process — issues, style, partisan identification, and the like.
- ^ Alós-Ferrer, Carlos; Granić, Đura-Georg (1 Eylül 2015). "Political space representations with approval data". Electoral Studies. 39: 56-71. doi:10.1016/j.electstud.2015.04.003. hdl:1765/111247. 26 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
The analysis reveals that the underlying political landscapes ... are inherently multidimensional and cannot be reduced to a single left-right dimension, or even to a two-dimensional space. ... From this representation, lower-dimensional projections can be considered which help with the visualization of the political space as resulting from an aggregation of voters' preferences. ... Even though the method aims to obtain a representation with as few dimensions as possible, we still obtain representations with four dimensions or more.
- ^ Horrell, David (2005). "Paul Among Liberals and Communitarians". Pacifica. 18 (1): 33-52. doi:10.1177/1030570X0501800103. hdl:10036/35872.
- ^ (2009). "Political Philosophies and Political Ideologies". Patriotic Elaborations: Essays in Practical Philosophy. McGill-Queen's University Press. 1755117 $2.
- ^ Diamond, Stanley, In Search Of The Primitive: A Critique Of Civilization, (New Brunswick: Transaction Books, 1981), p. 1.
- ^ "The new political divide". The Economist. 30 Temmuz 2016. 24 Nisan 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2017.
- ^ Pethokoukis, James (1 Temmuz 2016). "The Closed Party vs. the Open Party". American Enterprise Institute. 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Nisan 2017.
- ^ Sulakshin, S. (2010). "A Quantitative Political Spectrum and Forecasting of Social Evolution". International Journal of Interdisciplinary Social Sciences. 5 (4): 55-66. doi:10.18848/1833-1882/CGP/v05i04/51654. 18 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2011.
- ^ Buchen, Lizzie (25 Ekim 2012). "Biology and ideology: The anatomy of politics". Nature (İngilizce). 490 (7421): 466-468. Bibcode:2012Natur.490..466B. doi:10.1038/490466a
. (PMID) 23099382.
- ^ a b Jost, John T.; Amodio, David M. (13 Kasım 2011). "Political ideology as motivated social cognition: Behavioral and neuroscientific evidence" (PDF). Motivation and Emotion. 36 (1): 55-64. doi:10.1007/s11031-011-9260-7. 9 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
- ^ R. Kanai (5 Nisan 2011). "Political Orientations Are Correlated with Brain Structure in Young Adults". Curr Biol. 21 (8): 677-80. doi:10.1016/j.cub.2011.03.017. (PMC) 3092984 $2. (PMID) 21474316.
- ^ "Brains of Liberals, Conservatives May Work Differently". Psych Central. 20 Ekim 2007. 13 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Y. Inbar (2008). "Conservatives are more easily disgusted than liberals" (PDF). Cognition and Emotion. 23 (4): 714-725. CiteSeerX 10.1.1.372.3053 $2. doi:10.1080/02699930802110007. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
- ^ J. Vigil (2010). "Political leanings vary with facial expression processing and psychosocial functioning". Group Processes & Intergroup Relations. 13 (5): 547-558. doi:10.1177/1368430209356930.
- ^ J. Jost (2006). "The end of the end of ideology" (PDF). American Psychologist. 61 (7): 651-670. doi:10.1037/0003-066x.61.7.651. (PMID) 17032067. 27 Haziran 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
- ^ J. Jost (2003). "Political conservatism as motivated social cognition" (PDF). Psychological Bulletin. 129 (3): 339-375. doi:10.1037/0033-2909.129.3.339. (PMID) 12784934. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 26 Kasım 2023.
- ^ Michael Bang Petersen. The evolutionary psychology of Mass Politics. In Roberts, S. C. (2011). Roberts, S. Craig (Ed.). Applied Evolutionary Psychology. Oxford University Press. doi:10.1093/acprof:oso/9780199586073.001.0001. ISBN .
- ^ Alford, J. R.; Funk, C. L.; Hibbing, J. R. (2005). "Are Political Orientations Genetically Transmitted?". American Political Science Review. 99 (2): 153-167. CiteSeerX 10.1.1.622.476 $2. doi:10.1017/S0003055405051579.
- ^ Carey, Benedict (21 Haziran 2005). "Some Politics May Be Etched in the Genes". The New York Times. 5 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2012.
Dış bağlantılar
- Idealog (Education+Quiz)
- Politopia (Quiz)
- The Political Compass 25 Şubat 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Redefining the Political Spectrum — The Rational Spectrum
- World Values Survey, The WVS Cultural Map of the World (archived page)
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Siyasi pusula buraya yonlendirilmektedir internet sitesi icin Siyasi Pusula internet sitesi sayfasina bakiniz Siyasi yelpaze siyasi pozisyon veya politik spektrum farkli siyasi pozisyonlari birbirine gore tanimlamak ve siniflandirmak amaciyla kullanilan bir sistemdir Bu pozisyonlar bagimsiz siyasi boyutlari temsil eden bir veya daha fazla geometrik eksende yer alir 1 Siyasi pusula ve siyasi harita ifadeleri ozellikle populer iki boyutlu modellerine atifta bulunmak uzere siyasi yelpazeyi ifade etmek icin kullanilan terimlerdir 2 3 4 5 Ilk kullanilan spektrumlar ozellikle Fransiz Devrimi 1789 1799 sonrasinda Fransiz parlamentosundaki oturma duzenlerine atifta bulunarak sosyal siyasi ve ekonomik hiyerarsiyi olcmek icin sol sag bir siniflandirma icerir Bu duzenlemelerde radikaller solda aristokratlar ise sagda yer almaktadir 1 6 Uluslararasi duzeyde genellikle komunizm ve sosyalizm sol olarak kabul edilirken muhafazakarlik ve gericilik genellikle sag olarak kabul edilir Liberalizm farkli baglamlarda farkli anlamlar tasiyabilir bazen sol sosyal liberalizm ve sag muhafazakar liberalizm ya da klasik liberalizm olarak kabul edilebilir Orta bir goruse sahip olanlar genellikle merkezciler olarak siniflandirilir Geleneksel sol sag spektrumu tarafindan reddedilen siyaset genellikle senkretik siyaset olarak bilinir 7 8 Bu siyasi yaklasim iki eksenli bir spektrumda mantikli bir konuma sahip olan pozisyonlari sanki rastgele birlestirilmis gibi gosterdigi icin elestirilmistir Cunku bu pozisyonlar bir eksenli sol sag spektrumunda rastgele birlestirilmis gibi gorunmektedir Bazi siyaset bilimciler tek bir sol sag ekseninin cok basit ve mevcut siyasi inanclardaki cesitliligi tanimlamak icin yetersiz oldugunu belirtmis ve bu sorunu telafi etmek icin baska eksenleri icermislerdir 1 9 Tanimlayici kelimeler kutup noktalarinda degisebilirken yaygin ikieksenli spektrumlarin eksenleri genellikle ekonomik konular sol sag boyutta ve sosyo kulturel konular otorite ozgurluk boyutlarinda arasinda bolunmustur 1 10 Icindekiler 1 Terimlerin tarihsel kokeni 2 Akademik tartismalar 2 1 Leonard W Ferguson 2 2 Hans Eysenck 2 2 1 Eysenck in siyasi gorusleri ile siyasi arastirmalari arasindaki iliski 2 2 2 Eysenck in arastirmasina yonelik elestiriler 2 3 Milton Rokeach 2 4 Sonraki arastirmalar 3 Diger cift eksenli modeller 3 1 Greenberg ve Jonas sol sag ideolojik katilik 3 2 Inglehart gelenekci sekuler ve kendini disavurumcu hayatta kalmaci 3 3 Pournelle ozgurluk kontrol irrasyonalizm rasyonalizm 3 4 Mitchell Ulkeyi Yonetmenin Sekiz Yolu 3 5 Nolan ekonomik ozgurluk kisisel ozgurluk 4 Uzamsal model 5 Onerilen diger boyutlar 6 Siyasi spektruma dayali tahminler 7 Biyolojik degiskenler 8 Ayrica bakiniz 9 Kaynakca 10 Dis baglantilarTerimlerin tarihsel kokenidegistir nbsp 5 Mayis 1789 da Versay daki 1789 Etats generaux su acilisi Sag ve sol terimleri kokenleriyle Fransiz Devrimi nin ilk donemlerine dayanan politik baglantilara atifta bulunur ve Fransa nin cesitli yasama organlarindaki oturma duzenlerine isaret eder Meclisin kursusunde Baskan in koltugundan goruldugu gibi aristokrasi sagda halk ise solda oturur Bu nedenle sagci siyaset ve solcu siyaset terimleri ortaya cikmistir 6 Ideolojik spektrumda baslangicta belirleyici nokta Ancien Regime eski duzen olarak bilinen donemdi Sag bu nedenle aristokratik veya monarsist cikarlara ve kiliseye destek oldugunu ima ederken Sol cumhuriyetcilik laiklik ve sivil ozgurluklerin destekledigi anlamina gelmekteydi Devrimin baslangicinda siyasi temsil oldukca dar oldugundan orijinal Sol genellikle burjuvazinin kapitalist sinifin cikarlarini temsil ediyordu ancak Francois Noel Babeuf gibi onemli istisnalar da bulunmaktaydi Laissez faire ekonomik politikalara ve serbest ticarete destek sol tarafta oturan politikacilar tarafindan ifade ediliyordu cunku bu politikalar aristokrasinin cikarlarina tersti ancak parlamento disindaki siyasette bu gorusler genellikle Sag olarak nitelendiriliyordu kaynak belirtilmeli Bu gorunur celiskinin nedeni parlamento koltuklarinin solunda yer alanlarin parlamento disindaki ornegin Fransiz Devrimi nde sans culottes lar gibi genellikle calisan sinifi fakir koyluleri ve issizleri temsil etmeleridir Solcularin Fransiz Devrimi ndeki siyasi cikarlari aristokrasiye karsi muhalefetle baglantiliydi ve bu nedenle kapitalistlerle ortak hareket etmek durumunda kaldilar ancak bu durum solculari politik olarak temsil edenlerin laissez faire politikalariyla ekonomik cikarlarinin ortustugu anlamina gelmiyordu kaynak belirtilmeli Kapitalist gorusler yayildikca aristokrasi cokmeye basladi ve kapitalistler tarafindan yerleri dolduruldu Kapitalizmin getirdigi ticari boyutun genislemesiyle birlikte calisan sinifin buyuklugu artti ve bu ozellikle sendikaci sosyalist anarsist ve komunist politikalar araciligiyla ifade bulmaya basladi Bu nedenle ilk solcularin teksil ettigi kapitalist ekonomik politikalar sagci siyasete kaydirildi Bu evrim donemin politikacilarini buyuk olcude laissez faire ekonomi politikalarindan uzaklastirmistir ancak bu farkli ulkelerde farkli derecelerde gerceklesmistir ozellikle daha otoriter sosyalist ve ic karisikliklar yasayan rejimlerde ornegin Sovyetler Birligi veya Cin Halk Cumhuriyeti rejimleri gibi Bu nedenle Amerikan siyasi jargonunda Avrupa terminolojisinden farkli olarak Sol kelimesi liberalizm i ifade edebilir ve Demokrat Parti ile iliskilendirilebilirken Fransa gibi ulkelerde bu pozisyonlar nispeten daha sagci olarak kabul edilebilir veya genel olarak merkezci olarak degerlendirilebilir ve sol terimi genellikle sosyalist veya sosyal demokrat pozisyonlara daha cok atifta bulunma egilimindedir kaynak belirtilmeli Akademik tartismalardegistirNeredeyse bir asir boyunca sosyal bilimciler siyasi cesitliligin en iyi sekilde nasil tanimlanacagi sorusunun cevabini aradilar Leonard W Fergusondegistir 1950 yilinda Leonard W Ferguson politik degerleri on farkli olcum kullanarak analiz etti bu olcumler dogum kontrolu olum cezasi sansur komunizm evrim hukuk vatanseverlik teizm suclularin muamelesi ve savasa karsi tutumlari olcuyordu Elde ettigi sonuclari faktor analizine tabi tutarak uc faktoru tanimlayabildi Bu faktorleri sirasiyla dinseverlik insancil dusunce ve milliyetcilik olarak adlandirdi Dinseverligi Tanri ya inanc ve evrim ile dogum kontrolune karsi olumsuz tutumlar olarak tanimladi insancil dusunceyi savasa idam cezasina ve suclulara sert muameleye karsi tutumlarla iliskilendirdi ve milliyetciligi sansur hukuk vatanseverlik ve komunizm konularindaki goruslerdeki varyasyonu tanimladi Bu sistem tamamen teorik temellere dayali bir politik model tasarlamak ve test etmek yerine Ferguson in arastirmasi kesifsel bir yontemle elde edilmistir Bu yontemin bir sonucu olarak Ferguson in uc faktorunun yorumlanmasinda dikkatli olunmalidir cunku faktor analizi nesnel bir gercek faktor olup olmadigina bakilmaksizin soyut bir faktor uretecektir Milliyetcilik faktorunun tekrari tutarsiz olmasina ragmen dinseverlik ve insancil dusunce bulgulari Ferguson ve digerleri tarafindan bir dizi tekrarlamaya sahiptir 11 12 13 Hans Eysenckdegistir nbsp Hans Eysenck e gore siyasi yelpazenin semasi Kisa bir sure sonra Hans Eysenck Birlesik Krallik ta siyasi tutumlari arastirmaya basladi Eysenck nasyonal sosyalistler ile komunistler arasinda sol sag eksende zit pozisyonlarina ragmen temelde benzer bir seyler olduguna inaniyordu Hans Eysenck in 1956 tarihli Sense and Nonsense in Psychology kitabinda acikladigi gibi Eysenck gazetelerde ve siyasi brosurlerde bulunan siyasi ifadelerin bir listesini derledi ve katilimcilardan her biriyle ilgili ifadelerle anlasma veya anlasmama derecelerini degerlendirmelerini istedi Ferguson tarafindan kullanilan faktor analizi surecine ayni deger anketini sunarak Eysenck iki faktor cikardi ve bunlari Radikalizm R faktoru ve Duyarlilik T faktoru olarak adlandirdi 14 Bu tur bir analiz gercek bir dunya olgusuna karsilik gelsin ya da gelmesin bir faktor uretir ve bu nedenle yorumlamada dikkatli olunmalidir Eysenck in R faktoru klasik sol sag boyutu olarak kolayca tanimlanabilirken T faktoru R faktorune dik cizilen bir faktoru temsil eden daha az sezgiseldir Yuksek puan alanlar barisci irksal esitlikci dini egitim mufredatini ve kurtaj kisitlamalarini desteklerken dusuk puan alanlar militarizme sert cezalara kolay bosanma yasalarina ve duygusal evlilige daha olumlu tutumlar sergiledi Sosyal bilimci Bojan Todosijevic e gore radikalizm evrim teorisine grevler refah devleti karisik evliliklere ogrenci protestolarina hukuk reformuna kadin ozgurlugune Birlesmis Milletler e nudist kamplara pop muzige modern sanata goce ozel mulkiyetin kaldirilmasina ve vatanseverligin reddine olumlu bakmayi iceriyordu Konservatizm beyaz ustunlugune dayak cezasina idam cezasina antisemitizme mulkiyetin kamulastirilmasina karsi olumlu bakmayi iceriyordu Duyarlilik ahlaki egitime dogustan gelen vicdana Kutsal Kitap gerceklerine iffete ozdenetim barisciliga ayrimciliga karsi olmaya idam cezasina karsi olmaya ve suclulara sert muameleye olumlu bakmayi iceriyordu Sertlik zorunlu sterilizasyona otanaziye kolay bosanma yasalarina irkciliga antisemitizme zorunlu askeri egitime es degistirme pratigine rahat yasama tarzina idam cezasina ve suclulara sert muameleye olumlu bakmayi iceriyordu 15 Yontem konum ve teori farkliliklarina ragmen Eysenck ve Ferguson tarafindan elde edilen sonuclar ortusuyordu Eysenck in iki faktorunu basitce 45 derece dondurmek Amerika da Ferguson tarafindan tanimlanan dinseleme ve humanizm faktorlerini ortaya cikarir 16 Eysenck in R ve T boyutlari Almanya ve Isvec Fransa ve Japonya daki degerlerin faktor analizleri araciligiyla belirlenmistir 16 17 18 Eysenck in 1956 daki calismasinda belirttigi ilginc bir sonuc Amerika Birlesik Devletleri ve Birlesik Krallik ta bulunan politik cesitliligin cogunun sol sag ekseni tarafindan kapsandigi Fransa da T eksinin daha buyuk oldugu ve Orta Dogu da bulunan tek boyutun T eksi olduguydu Orta Dogu Araplari arasinda sert dusunceli boyutun farkli tutumlar arasindaki gozlemlenen iliskilerde hala net bir sekilde ifade edildigi bulunmus olmasina ragmen radikal muhafazakar sureklige karsilik gelen hicbir sey bulunmamaktadir 16 Eysenck in siyasi gorusleri ile siyasi arastirmalari arasindaki iliskidegistir Eysenck in siyasi gorusleri arastirmasiyla iliskilidir Eysenck sol ve sagin otoriter istismarlari olarak algiladigi seylere karsi acikca bir karsit olarak tanimlanmis ve bu nedenle T ekseninin Nazizm ile komunizm arasindaki ortak otoriter zihniyeti bulduguna inanmistir Eysenck e gore her iki ideolojinin uyeleri de sert dusunceliydi Eysenck in tezi icin merkezi bir iddia dusunceli ideolojilerin demokratik ve insan ozgurluklerine dost oldugu sert dusunceli ideolojilerin ise saldirgan ve otoriter oldugu yonundeydi bu iddia politik elestirilere acik bir iddiadir Bu baglamda Eysenck Nazizm ve komunist gruplar uzerine calismalar yapmis ve her iki gruptaki uyelerin kontrol gruplarindan daha baskin ve daha saldirgan oldugunu iddia etmistir 16 Eysenck Nazi Almanyasi ndan ayrilarak Britanya ya yerlesti ve Stalinizmi elestirmekte cekingen davranmadi Rus hukumetinin antisemitik onyargilarini Sovyet Birligi liderlerinin luks yasam tarzini ve Dogu Almanya nin kendini Alman Demokratik Cumhuriyeti olarak adlandirmasina ragmen dunyanin en demokratik rejimlerinden biri olmaktan uzak oldugundaki Orwell in doublethink ini dile getirdi Eysenck teorik destek sagladigi Ingiliz Ulusal Partisi ne ve Hitlerizm e karsi cikan bir partiye destek verdi ve farkli irklar arasindaki zeka konusundaki tartismali gorusleriyle ilgili olarak onlarin dergisi The Beacon in ilk sayisinda roportaj verdi 19 20 21 Roportaj sirasinda bir noktada Eysenck e roportajin devam etmeden once Yahudi kokenli olup olmadigi soruldu Diger arastirmacilar ozellikle Steven Rose tarafindan bilimsel arastirmalarini siyasi amaclar icin kullandigini iddia ederek Eysenck in siyasi bagliliklarini sorgulamistir 22 23 24 Eysenck in arastirmasina yonelik elestirilerdegistir Eysenck in kati gorusluluk anlayisi bircok nedenden dolayi elestirilmistir Pratik olarak hicbir degerin sadece zorlu duygusal ekseninde yuklenmedigi bulundu Tough mindedness in otoriter karsisinda duygusal degerlerin bir tezahuru olarak yorumlanmasi Frankfurt Okulu nun tek eksenli modeli ile uyusmamaktaydi cunku otoriterligi temelde muhafazakarligin bir belirtisi olarak kavramsallastiriyordu ve bircok arastirmaci sol otoriterlik fikrine karsi cikiyordu 25 Eysenck in gozlemlenen boyutlardaki bireysel varyasyonu aciklamak icin gelistirdigi teori zorlu duygusal egilimleri disa donukluk ve psikotisizmle iliskilendirmeye yonelikti ve bu belirsiz arastirma sonuclari ortaya cikardi 26 Eysenck in Nazilerin ve komunistlerin ana akim siyasi hareket uyelerinden daha zorlu dusundugu bulgusu Milton Rokeach tarafindan teknik gerekcelerle elestirildi 27 Eysenck in analiz yontemi belirli bir veri setinin yayilmasini aciklayan soyut bir boyutun bir faktor bulunmasini icerir bu durumda bir siyasi anket uzerindeki puanlar Bu soyut boyut gercek bir materyal olguya karsilik gelip gelmedigi belirsiz olabilir ve insan psikolojisine uygulandiginda acik sorunlar ortaya cikar Bu tur bir analizdeki ikinci faktor ornegin Eysenck in T faktoru veri setinin yayilmasinin ikinci en iyi aciklamasidir ve tanim geregi ilk faktore dik cizilmistir Bir veri setinin varyasyonunun buyuk bir kismini aciklayan ilk faktorun objektif olarak gercek bir seyi temsil etme olasiligi daha yuksektir ancak sonraki faktorler giderek daha soyut hale gelir Bu nedenle toplumumuzda politikanin baskin cercevesi oldugu icin sol ve sag ile kaba bir sekilde uyan bir faktor bulmayi bekleriz ancak Eysenck in zorlu hassas dusunen tezinin temeli olan ikinci faktor T faktoru soyut bir matematiksel yapidan baska bir seyi temsil etmeyebilir Bu tur bir yapi gercekte bir seye karsilik gelsin veya gelmesin faktor analizi araciligiyla Eysenck in tezini yaniltici kilabilir bu nedenle Eysenck in tezi faktor analizi araciligiyla yanitlanamaz hale gelir 28 29 30 Milton Rokeachdegistir Hans J Eysenck in calismasindan memnun olmayan Milton Rokeach 1973 te kendi politik degerler iki eksenli modelini gelistirdi Bu modeli ozgurluk ve esitlik kavramlarina dayandiran Rokeach bu fikirlerini Insan Degerlerinin Dogasi adli kitabinda acikladi 31 Rokeach sol ve sag arasindaki belirleyici farkin solun esitligin onemini sagdan daha fazla vurgulamasi oldugunu iddia etti Eysenck in sert nazik ekseni elestirmesine ragmen Rokeach ayni zamanda komunizm ve Nazizm arasinda temel bir benzerlik oldugunu ileri surdu Bu gruplarin geleneksel sosyal demokratlar demokratik sosyalistler ve kapitalistler kadar ozgurlugu degerli bulmayacaklarini iddia etti ve burada sunulan iki deger modeli en cok Eysenck in hipotezine benzemektedir seklinde yazdi 31 Bu modeli test etmek icin Rokeach ve meslektaslari Nazizmi Adolf Hitler tarafindan yazilanlar komunizmi Vladimir Lenin tarafindan yazilanlar kapitalizmi Barry Goldwater tarafindan yazilanlar ve sosyalizmi cesitli yazarlar tarafindan yazilanlar temsil eden eserler uzerinde icerik analizi kullandi Bu yontem deneycinin analiz edilen icerikle ilgili bilgisine ve arastirmacinin belirli politik goruslerine bagimliligi nedeniyle elestirilmistir Birden fazla deger iceren cumlelerin sikligini iceren frekans sayimlarini yapan birden fazla degerlendirici bulunmaktaydi Bu degerler Rokeach tarafindan belirlenen ozgurluk ve esitlik de dahil olmak uzere her bir dort metnin tum degerlerin goreceli siklik siralamalarini karsilastirarak analiz edildi Sosyalistler sosyalizm ozgurluk 1 sirada esitlik 2 sirada Hitler Nazizm ozgurluk 16 sirada esitlik 17 sirada Goldwater kapitalizm ozgurluk 1 sirada esitlik 16 sirada Lenin komunizm ozgurluk 17 sirada esitlik 1 sirada Daha sonra Amerikali ideologlar ve Amerikan baskanlik yemin toreni konusmalari ornekleri kullanilarak bu modelin uygulanmaya calisildigi calismalar gerceklestirildi 32 33 Sonraki arastirmalardegistir Sonraki arastirmalarinda Eysenck metodolojisini ekonomik konularda daha fazla soruyu icerecek sekilde gelistirdi Bunu yaparak sol sag ekseni arasinda sosyal politika ve ekonomi politikasi arasinda bir bolunme ortaya koydu ve daha once kesfedilmemis bir sosyalizm kapitalizm boyutunu S faktoru ortaya cikardi 34 Eysenck in R faktorunden faktoriyel olarak farkli olsa da S faktoru R faktoru ile pozitif bir iliskiye sahipti bu da temelde hem sosyal degerlerin hem de ekonomik degerlerin sol sag veya sag sol egilimi bulundugunu gostermektedir Ancak S daha cok ekonomik esitsizlik ve buyuk isletmeleri ele alan maddelere odaklanirken R daha cok suclularin muamelesi ile cinsellik ve askeri konulara daha cok iliskilidir Bu zamandan beri yapilan cogu arastirma ve siyasi teori yukarida gosterilen faktorleri tekrarlamistir kaynak belirtilmeli Ronald Inglehart in Dunya Degerler Arastirmasi na dayali olarak gerceklestirdigi ulusal goruslere dair arastirmasi baska bir replikasyonu olusturdu Ancak Inglehart in arastirmasi bireyleri veya uluslar icindeki birey gruplarini degil ulkelerin degerlerini aciklamaktadir Inglehart in iki faktorlu cozumu Ferguson in orijinal dindarlik ve insancillik boyutlarini iceriyordu Inglehart bunlari sekulerizm gelenekcilik olarak adlandirdi Bu gelenek ve dinle ilgili konulari kapsar patriotism kurtaj otanazi ve yasa ile otorite figurlerine itaat etmenin onemi gibi Diger faktor ise yasam savasi oz ifade olarak adlandirildi ve gunluk davranis ve giyim cesitliligi kabul etme yabancilari da icerir yenilik ve ozel kontroversiyel yasam tarzina sahip insanlara yonelik tutumlari olcer bunlar arasinda homoseksuellik ve vejetaryenlik gibi ayni zamanda politik aktivizme katilima olan istekliligi icerir Inglehart in ulusal tablosu icin bkz 35 Eysenck in arastirmasiyla dogrudan ilgili olmasa da kanitlar ABD de politik goruslerin 6 boyutta Birlesik Krallik ta ise 10 boyutta olabilecegini gostermektedir Bu sonuc iki buyuk veri setine dayanmaktadir ve geleneksel faktor analizi yontemi yerine Bayesci bir yaklasim kullanmaktadir 36 Diger cift eksenli modellerdegistirGreenberg ve Jonas sol sag ideolojik katilikdegistir 2003 tarihli bir Psychological Bulletin makalesinde Jeff Greenberg ve Eva Jonas standart sol sag eksenini ve ideolojik katiligin temsil ettigi bir eksen iceren bir model onermektedir Greenberg ve Jonas a gore ideolojik katilik dogmatizm ve otoriterlikle ilgili kavramlarla cok ortak ozelliklere sahiptir ve guclu liderlere inanmak ve teslim olmak kendi ic grubunu tercih etmek etnosentrizm ve milliyetcilik muhaliflere karsi saldirganlik ve polis ve asker yardimiyla kontrol ile karakterizedir Greenberg ve Jonas yuksek ideolojik katiligin korku ve belirsizligi azaltma ihtiyacindan kaynaklanabilecegini ve bu ozelligin sagci veya solcu olmasi fark etmeksizin herhangi bir asiri hukumete veya ideolojiye inanan insanlarin temel ortak ozelligi oldugunu one surmektedir 37 Inglehart gelenekci sekuler ve kendini disavurumcu hayatta kalmacidegistir nbsp Dunya Degerler Arastirmasi na dayanan Inglehart Welzel kulturel dunya haritasinin yeniden canlandirilmasi 4 Ocak 2003 tarihli sayisinda The Economist Ronald Inglehart tarafindan onerilen ve Michigan Universitesi ile iliskilendirilen Dunya Degerler Arastirmasi tarafindan desteklenen bir cizelgeyi tartisti Bu cizelge kulturel ideolojiyi iki boyuta yerlestirmektedir Y ekseni gelenek ve dinle ilgili konulari vatanseverlik kurtaj otanazi ve yasalara ve otorite figurlerine itaat etme onemini kapsar Cizelgenin alt kisminda bu tur konularda geleneksel konum bulunmaktadir ulke ve aileye baglilik ile yasama saygi onemli kabul edilir ust kisimda ise sekuler konum yer almaktadir X ekseni gunluk davranis ve giyim gibi konulari cesitliligi yabancilari iceren ve yeniligi kabul etme ve vejetaryanlik gibi belirli kontroversiyel yasam tarzlarina karsi tutumu politik aktivizme katilima istek gibi konulari ele alir Cizelgenin sag tarafinda acik bir oz ifadeci pozisyon bulunurken sol tarafinda bu pozisyonun zitti olan Inglehart in survivalist olarak adlandirdigi pozisyon yer almaktadir Bu cizelge sadece bireylerin degerlerini haritalamakla kalmaz ayni zamanda farkli ulkelerdeki insanlarin degerlerini karsilastirmak icin de guclu bir araca sahiptir Bu cizelgeye yerlestirildiginde Avrupa Birligi ulkeleri kitasal Avrupa da sag ustte Anglofon ulkeler orta sagda Latin Amerika ulkeleri alt sagda Afrika Orta Dogu ve Guney Asya ulkeleri alt solda ve eski Komunist ulkeler ust solda yer almaktadir 35 Pournelle ozgurluk kontrol irrasyonalizm rasyonalizmdegistir Ayrica bakiniz Pournelle diyagrami Bu oldukca belirgin iki eksenli model Jerry Pournelle tarafindan 1963 yilinda siyaset bilimi doktora tezi icin olusturuldu Pournelle cizelgesinde ozgurluk bir eksende yer alir solda olanlar kontrolsuzlukten veya toplumsal sapkinliklara karsi korumalardan ozgurluk ararken sagda olanlar devlet otoritesini vurgular veya normlarin uygulanmasi icin korumalar arar en sagda devleti tapinma en solda devletin son derece kotu oldugu fikri Diger eksen ise rasyonalizm olup burada planlanmis toplumsal ilerleme inancini temsil eder Yukarida olanlar toplumda rasyonel olarak cozulebilecek sorunlarin olduguna inanirken asagida olanlar boyle yaklasimlara supheci bakar Mitchell Ulkeyi Yonetmenin Sekiz Yoludegistir nbsp Mitchell in Sekiz Siyasi Yolu Amerika Birlesik Devletleri nbsp Mitchell in Sekiz Siyasi Yolu 2006 da Brian Patrick Mitchell Anglo Amerikan tarihinde dort ana siyasi gelenegi kratos a gucun kullanimi olarak tanimlanan ve arche veya archy e rutbenin taninmasi olarak tanimlanan duyduklari saygiya dayali olarak tanimladi Mitchell archy ve kratos ayrimini Bati nin kilise ve devlet uzerindeki tarihsel deneyimine dayandirdi ve kilise ve devlet uzerindeki Hristiyan uzlasisinin cokusunu Bati siyasi dusuncesinde dort ana ayri gelenegin ortaya cikmasiyla iliskilendirdi Cumhuriyetci anayasacilik archy yanlisi kratos karsiti Libertaryan bireycilik archy karsiti kratos karsiti Demokratik ilerlemeci archy karsiti kratos yanlisi Plutokratik milliyetcilik archy yanlisi kratos yanlisi Mitchell bu gelenekleri grafiksel olarak kratos akrateia olcegi olarak kullanarak dikey bir eksende ve archy anarchy olcegi olarak kullanarak yatay bir eksende cizer Demokratik ilerlemeyi alt sol koseye plutokratik milliyetciligi alt sag koseye cumhuriyetci anayasaciligi ust sag koseye ve liberteryen bireyciligi ust sol koseye yerlestirir Siyasi sol bu nedenle archy yi reddetmesiyle ayirt edilirken politik sag archy yi kabul etmesiyle ayirt edilir Mitchell icin anarsi hukumetin yoklugu degil siralamayi reddetmektir Bu nedenle hem anti hukumet anarsistleri Mitchell in liberteryen bireycileri hem de hukumet yanlisi anarsistler Mitchell in demokratik ilerlemeciler hukumetin patriyark gibi toplumsal hiyerarsilere karsi kullanimini destekleyenler olabilir Mitchell ayrica sol kanat anarsistler ile sag kanat anarsistleri arasinda ayrim yapar ve Mitchell hukumetin siddet kullanimina karsi olduklari icin onlari akratistler olarak adlandirir Mitchell dort ana siyasi gelenegin yani sira populist merkezden ayrilan sekiz farkli siyasi perspektifi tanimlar Bunlardan dordu Ilerlemeci Bireyci Paleo muhafazakar ve Neokonsevatif dort gelenegin icinde net bir sekilde yer alir diger dort tanesi Paleolibertaryan Teomuhafazakar Toplulukcu ve Radikal gelenekler arasina yerlesir ve siralama veya guce odaklanmalari nedeniyle tanimlanir Nolan ekonomik ozgurluk kisisel ozgurlukdegistir nbsp Nolan in tablosu Nolan Semasi liberteryen David Nolan tarafindan olusturulmustur Bu sema ekonomik ozgurluk olarak kabul ettigi konulari vergileme serbest ticaret ve hur tesebbus gibi yatay eksende ve kisisel ozgurluk olarak kabul ettigi konulari kurtaj ve askerlik gibi dikey eksende gosterir Bu solculari sol ceyrekte liberteryenleri en ustte merkezcileri ortada sagcilari sagda ve populist olarak adlandirilanlari altta yerlestirir Birkac populer cevrimici test bireylerin siyasi degerlerini kendilerinin belirleyebildigi yerlerde Nolan Semasi nda kullanilan ayni iki eksigi icerir bunlar arasinda The Political Compass ve iSideWith com bulunmaktadir Uzamsal modeldegistirSecmenleri ve adaylari cok boyutlu bir uzayda gosteren oy verme mekansal modeli her bir boyutun bir politika konusu alt bileseni veya aday ozelligini temsil ettigi bir uzayda yer alir 38 39 40 Secmenler bu uzayda bir ideal nokta ya sahip olarak modellenir ve o noktaya en yakin adaylara oy verirler Bu modelin boyutlari adaylarin algilanan yolsuzluk saglik vb gibi politik olmayan ozelliklerine de atanabilir 40 Secmenler bu uzayda bir ideal nokta ya sahip olarak modellenir ve o noktaya en yakin adaylara oy verirler Bu modelin boyutlari adaylarin algilanan yolsuzluk saglik vb gibi politik olmayan ozelliklerine de atanabilir 41 Onerilen diger boyutlardegistir nbsp Yatay bir sosyo ekonomik eksen ve dikey bir sosyo kulturel eksene ve ideolojik olarak temsili siyasi renklere sahip iki eksenli siyasi pusula grafigi siklikla kullanilan bir siyasi yelpaze modeli ornegi 1 2 3 9 10 nbsp Ilimli ve radikal versiyonlari ile siyasal ideolojilerin uc eksenli modeli ve politikalarinin hedefleri nbsp Siyasi ideolojilerin uc ana eksenini iceren bir baska uc boyutlu model Kolektivizm Bireycilik Ilerlemecilik Muhafazakarlik Liberteryenizm Totaliterlik nbsp Siyasi Pusulayi temel alan bir ekonomik grup diyagrami 1998 yilinda siyasi yazar Virginia Postrel The Future and Its Enemies adli kitabinda gelecege yonelik gorusleri olcen tek bir eksen spektrumu sunmustur Bu spektrum iddia edildigine gore gelecegi korkan ve kontrol etmek isteyen statistler ile gelecegin dogal bir sekilde acilmasini ve plan yapma cabalarindan kacinilmasini isteyen dinamistler arasindaki farki olcer Bu ayrim liberalizmin bazi teorik degerlendirmelerinde kullanilan utopya karsiti spektrumuyla uyumludur ve kitabin adi anti utopya klasik liberal teorisyeni Karl Popper in calismalarindan odunc alinmistir Onerilen diger eksen modelleri sunlari icerir Siyaset endisenin odak noktasi toplulukculuk vs bireycilik Bu etiketler totaliterlik anti ozgurluk ve liberteryenizm ozgurluk gibi yuklu kelimelerin yerine tercih edilir cunku birisi topluluga odaklanabilir ve totaliter veya demokratik olmaksizin topluluk odakli olabilir Konsey komunizmi bu eksende toplulukcu olarak sayilabilecek bir politik felsefe olsa da totaliter veya demokratik degildir 42 Anlasmazlik yanitlari Siyasi filozof Charles Blattberg e gore anlasmazliklara sadece konusma ile yanit verenler sol olarak kabul edilmelidir muzakere ortada kuvvet ise sagda bulunmalidir 43 Kilisenin rolu klerykalizm vs anti klerykalizm Bu eksen Amerika Birlesik Devletleri nde dinin rolu gorusleri genellikle genel sol sag eksenine dahil edildigi icin Avrupa ya kiyasla daha az onemli olabilir Avrupa da ise klerykalizm ve anti klerykalizm sol sag spektrumu ile cok daha az korelasyona sahiptir Kentsel vs kirsal Bu eksen gunumuzde Avrupa Avustralya ve Kanada nin siyasetinde onemli bir rol oynar Kentsel ve kirsal eksen ABD nin siyasi gecmisinde de belirgin bir sekilde yer almistir ancak gunumuzdeki onemi tartismalidir Dis politika mudahalecilik ulke politikasini uygulamak icin guc kullanmali vs mudahalesizlik ulke kendi islerine odaklanmali Benzer sekilde cok taraflilik politikalarin diger ulkelerle koordinasyonu vs izolasyonculuk ve tek taraflilik Jeopolitik bireysel devletler veya devlet gruplari ile iliskiler parti politikasi icin onemli olabilir Soguk Savas doneminde partiler genellikle pro Amerikan ve pro Sovyet bir olcekte bir pozisyon secmek zorunda kaldi ancak bu bazen sol sag spektrumu ile yakindan eslesebilirdi Tarih boyunca diger guclu devletlerle iliskiler de onemli olmustur Kanada nin tarihinde iliskilerin merkezi bir tema olmustur ancak bu dis politika degil Kanada nin Britanya Imparatorlugu icindeki durumuna yonelik bir tartisma olmustur Uluslararasi eylem cok taraflilik ulkelerin isbirligi yapmasi ve uzlasmasi gerekmektedir vs tek taraflilik ulkelerin kendi kararlarini vermeye guclu hatta kosulsuz bir hakki vardir Siyasi siddet pasifizm politik goruslerin siddet kullanilarak dayatilmamasi gerektigi vs militanlik siddet politik ifadenin mesru veya gerekli bir aracidir Kuzey Amerika da ozellikle ABD de bu gorus sahiplerine genellikle baris yanlilari ve sahinler denir Dis ticaret kuresellesme dunya ekonomik piyasalarinin entegre ve birbirine bagimli hale gelmesi gerekmektedir vs otoarki ulkenin veya yonetimin ekonomik bagimsizligi icin caba gostermelidir Ticaret ozgurlugu vs ticaret adaleti serbest ticaret isletmelerin sinirlari asarak ticaret yapabilmeleri gerekmelidir vs adil ticaret uluslararasi ticaretin sosyal adalet adina duzenlenmesi gerekmektedir Cesitlilik cokkulturluluk ulke cesitli kulturel fikirleri temsil etmelidir vs asimilasyonizm veya milliyetcilik ulke cogunluk kulturunu temsil etmeli veya olusturmalidir Katilim demokrasi cogunluk veya uzlasma kurallari vs aristokrasi aydinlarin yonetimi elitizm vs tiranlik Antik Yunan filozoflari Platon ve Aristoteles tiranligi filozofun aklin aksine tamamen tutkularla yonetilen bir durum olarak tanimladilar ve bu da tiranin kendi arzularini ortak iyilik yerine getirmesi sonucunu dogururdu Ozgurluk pozitif ozgurluk baskalarina bir yukumluluk getiren haklara sahip olmak vs negatif ozgurluk baskalarinin mudahalesini yasaklayan haklara sahip olmak Sosyal guc totaliterizm vs anarsizm kontrol vs kontrolsuzluk Insanlar arasindaki temel siyasi etkilesimi ve bireylerle cevreleri arasindaki etkilesimi analiz eder Siklikla iki uc arasinda orta bir sistemin varligini varsayar Degisim radikal devrimciler hizli bir degisim savunanlar vs ilerlemeciler statukoyu muesses nizami degistirme yanlilari vs liberaller degisimi pasif olarak kabul edenler vs muhafazakarlar statukoyu koruma amacli degisimi ilimli savunanlar vs radikal gericiler onceki bir duruma yani statukoyu ante ye geri dondurmeyi savunanlar Siyasi ilimlilar radikal devrimci veya gerici politikalara karsi cikarlar ancak ilerlemeci muhafazakar veya liberal egilimlere sahip olabilirler Devlet otoritesinin kokeni populer egemenlik devletin halkin bir yaratimi olarak belirli devredilmis yetkilere sahip vs cesitli despotizm ve organik devlet felsefesi bicimleri devletin orijinal ve esasli bir otorite olarak gorulmesi vs anarko primitivizmde medeniyetin disarida fethedilip iceride baskiyla basladigi gorusu 44 Egemenlik seviyeleri uniter devlet vs federalizm vs ayrilikcilik veya merkeziyetcilik vs bolgesellik Ozellikle guclu bolgesel veya etnik kimliklerin politik konular oldugu toplumlarda onemlidir Avrupa entegrasyonu Avrupa karsitligi vs Avrupa federalizmi ulus devlet vs cokuluslu devlet Kuresellesme Milliyetcilik veya Vatanseverlik vs Kozmopolitizm veya Uluslararasicilik egemenlik vs kuresel yonetisim Aciklik Kapali kulturel olarak muhafazakar ve korumaci vs acik sosyal olarak liberal ve kureselci Bu kavram Tony Blair tarafindan 2007 de populerlestirildi ve 21 yuzyil Avrupa ve Kuzey Amerika siyasetinde giderek daha baskin hale geldi 45 46 Propertaryanizm ozel mulkiyeti destekleme veya karsi cikma Siyasi spektruma dayali tahminlerdegistirRus siyaset bilimci Stepan S Sulakshin in gosterdigi gibi siyasi spektrumlar bir tahmin araci olarak kullanilabilir Sulakshin istikrarli kalkinmanin sayisiz istatistik gostergenin pozitif dinamigi siyasi spektrumun genisligine bagli oldugunu matematiksel olarak kanitlamistir eger cok dar veya cok genisse durgunluk veya siyasi felaketler ortaya cikacaktir Sulakshin ayrica kisa vadeli olarak siyasi spektrumun istatistik gostergelerin dinamiklerini belirledigini ve tam tersinin gecerli olmadigini gosterdi 47 Biyolojik degiskenlerdegistirBircok arastirma biyolojinin siyasi yonelimle baglantili olabilecegini bulmustur Biyolojiyi siyasetle iliskilendiren bircok calisma tartismali ve tekrarlanmamis durumda olsa da genel kanitlarin butunu artmaktadir 48 49 Calismalar muhafazakar siyasi goruslere sahip kisilerin daha buyuk amigdalalara sahip oldugunu ve daha fazla igrenme egiliminde olduklarini bulmustur Liberallerin ise anterior singulat korteks on singulat korteks bolgesinde daha fazla gri madde hacmi bulunmakta ve tekrarlanan desenlerdeki hatalari daha iyi algilayabilmektedirler Anterior singulat korteks celiskili bilgilerle basa cikmak icin kullanilir Kaliforniya Universitesi Los Angeles UCLA ve New York Universitesi NYU arastirmacilari tarafindan yurutulen bir calismada katilimcilara bir desteden kart siralama gorevi verildi M harfi W harfinden destede dort kat daha fazla bulunuyordu Katilimcilar destede M harfi ciktiginda her seferinde bir dugmeye basmak zorundaydi Liberal kisilerin W harfini M harfi olarak yanlis anlama konusunda daha az hata yaptigi gosterildi Bu davranissal calisma liberal kisilerin celiskili bilgilerle basa cikma konusunda daha basarili olduklari fikrini destekledi 50 51 52 Muhafazakarlar tehdit edici goruntulere daha guclu bir sempatik sinir sistemi tepkisi gostermekte ve belirsiz yuz ifadelerini daha tehditkar olarak yorumlama egilimindedirler Genel olarak muhafazakarlar daha buyuk sosyal aglara daha fazla mutluluk ve daha iyi ozsaygiya sahip olma egilimindedirler Liberaller ise daha buyuk duygusal sikinti iliski memnuniyetsizligi ve deneyimsel zorluklari rapor etme egilimindedirler ve deneyime daha acik olup belirsizlikle ve duzensizlikle daha iyi basa cikma yetenegine sahiptirler 49 53 54 55 Genetik faktorler politik goruslerin cesitliliginin en azindan bir kismini aciklamaktadir Evrimsel psikoloji perspektifinden bakildiginda zenginlik yeniden dagitimiyla ilgili catismalar atalarin yasadigi cevrede yaygin olabilir ve insanlar bu tur catismalarda basari sanslarini degerlendirmek icin psikolojik mekanizmalar gelistirmis olabilirler Bu mekanizmalar politik gorusleri etkilemektedir 56 57 58 Ayrica bakinizdegistirAnti otoriteryanizm Bireycilik Devrimcilik Gericilik Ilerlemecilik Kimlik siyaseti Muesses nizam Otoriteryanizm Populizm Sendikacilik Totalitarizm Yesil siyaset KolektivizmKaynakcadegistir a b c d e Heywood Andrew Political Ideologies An Introduction 6 6yil 2017 bas Basingstoke Macmillan International Higher Education ss 14 17 ISBN 9781137606044 OCLC 988218349 a b Petrik Andreas 3 Aralik 2010 Core Concept Political Compass How Kitschelt s Model of Liberal Socialist Libertarian and Conservative Orientations Can Fill the Ideology Gap in Civic Education Journal of Social Science Education Ingilizce 4 2010 Social Science Literacy I In Search for Basic Competences and Basic Concepts for Testing and Diagnosing doi 10 4119 jsse 541 22 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Haziran 2019 a b Sznajd Weron Katarzyna Sznajd Jozef June 2005 Who is left who is right Physica A Statistical Mechanics and Its Applications Ingilizce 351 2 4 593 604 Bibcode 2005PhyA 351 593S doi 10 1016 j physa 2004 12 038 Lester J C September 1996 The Political Compass and Why Libertarianism is not Right Wing Journal of Social Philosophy Ingilizce 27 2 176 186 doi 10 1111 j 1467 9833 1996 tb00245 x ISSN 0047 2786 9 Ekim 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2023 Stapleton Julia October 1999 Resisting the Centre at the Extremes English Liberalism in the Political Thought of Interwar Britain The British Journal of Politics and International Relations Ingilizce 1 3 270 292 doi 10 1111 1467 856X 00016 ISSN 1369 1481 a b Knapp Andrew Wright Vincent 2006 1 French political traditions in a changing context PDF The Government and Politics of France Ingilizce 5 bas Taylor and Francis ISBN 978 0 203 40260 3 France invented the terms Left and Right early in the great Revolution of 1789 94 which first limited the powers of and then overthrew the Bourbon monarchy Bilinmeyen parametre bolumbicimi gormezden gelindi yardim olu kirik baglanti Griffin Roger 1995 Fascism Oxford University Press ss 8 307 ISBN 978 0 19 289249 2 Eatwell Roger 2003 A Spectral Syncretic Approach to Fascism Kallis Aristotle A Ed The fascism reader Routledge s 71 ISBN 978 0 415 24359 9 a b Fenna Alan Robbins Jane Summers John Government Politics in Australia Robbins Jane Summers John 10 10yil 2013 bas Melbourne Pearson Higher Education AU ss 126 f ISBN 9781486001385 OCLC 1021804010 a b Love Nancy Sue 2006 Understanding Dogmas and Dreams Second bas Washington District of Columbia CQ Press s 16 ISBN 9781483371115 OCLC 893684473 Ferguson L W 1941 The Stability of the Primary Social Attitudes I Religionism and Humanitarianism Journal of Psychology 12 2 283 8 doi 10 1080 00223980 1941 9917075 Kirkpatrick C 1949 Religion and humanitarianism a study of institutional implications Psychological Monographs General and Applied 63 9 i 23 doi 10 1037 h0093615 SAS R 3 11 Users Guide Multivariate Analysis Factor Analysis 7 Eylul 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi politics 12 Eylul 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2016 Todosijevic Bojan 2013 Political Attitudes and Mentalities Eastern European Political Cultures Modeling Studies ArsDocendi Bucharet University Press ss 23 52 a b c d Eysenck H J 1956 Sense and nonsense in psychology nbsp Londra Penguin Books Dator J A 1969 Measuring attitudes across cultures A factor analysis of the replies of Japanese judges to Eysenck s inventory of conservative progressive ideology Schubert Glendon A Danelski David Joseph Ed Comparative judicial behavior cross cultural studies of political decision making in the East and West Oxford University Press ISBN 978 0 19 631779 3 Eysenck H J 1953 Primary social attitudes A comparison of attitude patterns in England Germany and Sweden Journal of Abnormal and Social Psychology 48 4 563 8 doi 10 1037 h0054347 PMID 13108438 An Interview with Prof Hans Eysenck Beacon February 1977 Stephen Rose Racism Nature 14 September 1978 volume 275 page 86 Eysenck H J 1981 Left Wing Authoritarianism Myth or Reality by Hans J Eysenck Political Psychology Stephen Rose Racism Refuted Nature 24 August 1978 volume 274 page 738 Stephen Rose Racism Nature 14 September 1978 volume 275 page 86 Billig Michael 1979 Psychology Racism and Fascism Chapter 6 footnote 70 Published by A F amp R Publications Stone W F 1980 The myth of left wing authoritarianism Political Psychology 2 3 4 3 19 doi 10 2307 3790998 JSTOR 3790998 Ray J J Bozek R S 1981 Authoritarianism and Eysenck s P scale Journal of Social Psychology 113 2 231 4 doi 10 1080 00224545 1981 9924374 Rokeach Milton Hanley Charles March 1956 Eysenck s Tender Mindedness Dimension A critique Psychological Bulletin 53 2 169 176 doi 10 1037 h0045968 PMID 13297921 Wiggins J S 1973 Personality and Prediction Principles of Personality Assessment Addison Wesley Lykken D T 1971 Multiple factor analysis and personality research Journal of Experimental Research in Personality 5 161 170 Ray JJ 1973 Factor analysis and attitude scales The Australian and New Zealand Journal of Sociology 9 3 11 12 a b Rokeach Milton 1973 The nature of human values nbsp Free Press Mahoney J Coogle C L Banks P D 1984 Values in presidential inaugural addresses A test of Rokeach s two factor theory of political ideology Psychological Reports 55 3 683 6 doi 10 2466 pr0 1984 55 3 683 14 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Rous G L Lee D E Kis 1978 Freedom and Equality Two values of political orientation Journal of Communication 28 45 51 doi 10 1111 j 1460 2466 1978 tb01561 x Eysenck Hans 1976 The structure of social attitudes Psychological Reports 39 2 463 6 doi 10 2466 pr0 1976 39 2 463 14 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b Inglehart Ronald Welzel Christian The WVS Cultural Map of the World World Values Survey 31 Ekim 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Aralik 2013 Lewenberg Yoad June 2016 Political dimensionality estimation using a probabilistic graphic model Proceedings of the Thirty Second Conference on Uncertainty in Artificial Intelligence 447 456 Greenberg J Jonas E 2003 Psychological Motives and Political Orientation The Left the Right and the Rigid Comment on Jost et al 2003 PDF Psychological Bulletin 129 3 376 382 CiteSeerX 10 1 1 396 6599 2 doi 10 1037 0033 2909 129 3 376 PMID 12784935 7 Nisan 2008 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 24 Nisan 2008 Tideman T Plassmann Florenz June 2008 The Source of Election Results An Empirical Analysis of Statistical Models of Voter Behavior 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2023 Assume that voters care about the attributes of candidates These attributes form a multi dimensional attribute space Stoetzer Lukas F Zittlau Steffen 1 Temmuz 2015 Multidimensional Spatial Voting with Non separable Preferences Political Analysis 23 3 415 428 doi 10 1093 pan mpv013 ISSN 1047 1987 The spatial model of voting is the work horse for theories and empirical models in many fields of political science research such as the equilibrium analysis in mass elections the estimation of legislators ideal points and the study of voting behavior Its generalization to the multidimensional policy space the Weighted Euclidean Distance WED model forms the stable theoretical foundation upon which nearly all present variations extensions and applications of multidimensional spatial voting rest a b Davis Otto A Hinich Melvin J Ordeshook Peter C 1 Ocak 1970 An Expository Development of a Mathematical Model of the Electoral Process The American Political Science Review 64 2 426 448 doi 10 2307 1953842 JSTOR 1953842 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2023 Since our model is multi dimensional we can incorporate all criteria which we normally associate with a citizen s voting decision process issues style partisan identification and the like Alos Ferrer Carlos Granic Đura Georg 1 Eylul 2015 Political space representations with approval data Electoral Studies 39 56 71 doi 10 1016 j electstud 2015 04 003 hdl 1765 111247 26 Mart 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2023 The analysis reveals that the underlying political landscapes are inherently multidimensional and cannot be reduced to a single left right dimension or even to a two dimensional space From this representation lower dimensional projections can be considered which help with the visualization of the political space as resulting from an aggregation of voters preferences Even though the method aims to obtain a representation with as few dimensions as possible we still obtain representations with four dimensions or more Horrell David 2005 Paul Among Liberals and Communitarians Pacifica 18 1 33 52 doi 10 1177 1030570X0501800103 hdl 10036 35872 Blattberg Charles 2009 Political Philosophies and Political Ideologies Patriotic Elaborations Essays in Practical Philosophy McGill Queen s University Press SSRN 1755117 2 Diamond Stanley In Search Of The Primitive A Critique Of Civilization New Brunswick Transaction Books 1981 p 1 The new political divide The Economist 30 Temmuz 2016 24 Nisan 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Nisan 2017 Pethokoukis James 1 Temmuz 2016 The Closed Party vs the Open Party American Enterprise Institute 28 Temmuz 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Nisan 2017 Sulakshin S 2010 A Quantitative Political Spectrum and Forecasting of Social Evolution International Journal of Interdisciplinary Social Sciences 5 4 55 66 doi 10 18848 1833 1882 CGP v05i04 51654 18 Agustos 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Mayis 2011 Buchen Lizzie 25 Ekim 2012 Biology and ideology The anatomy of politics Nature Ingilizce 490 7421 466 468 Bibcode 2012Natur 490 466B doi 10 1038 490466a nbsp PMID 23099382 a b Jost John T Amodio David M 13 Kasim 2011 Political ideology as motivated social cognition Behavioral and neuroscientific evidence PDF Motivation and Emotion 36 1 55 64 doi 10 1007 s11031 011 9260 7 9 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 26 Kasim 2023 R Kanai 5 Nisan 2011 Political Orientations Are Correlated with Brain Structure in Young Adults Curr Biol 21 8 677 80 doi 10 1016 j cub 2011 03 017 PMC 3092984 2 PMID 21474316 Brains of Liberals Conservatives May Work Differently Psych Central 20 Ekim 2007 13 Ekim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Y Inbar 2008 Conservatives are more easily disgusted than liberals PDF Cognition and Emotion 23 4 714 725 CiteSeerX 10 1 1 372 3053 2 doi 10 1080 02699930802110007 12 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 26 Kasim 2023 J Vigil 2010 Political leanings vary with facial expression processing and psychosocial functioning Group Processes amp Intergroup Relations 13 5 547 558 doi 10 1177 1368430209356930 J Jost 2006 The end of the end of ideology PDF American Psychologist 61 7 651 670 doi 10 1037 0003 066x 61 7 651 PMID 17032067 27 Haziran 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 26 Kasim 2023 J Jost 2003 Political conservatism as motivated social cognition PDF Psychological Bulletin 129 3 339 375 doi 10 1037 0033 2909 129 3 339 PMID 12784934 12 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 26 Kasim 2023 Michael Bang Petersen The evolutionary psychology of Mass Politics In Roberts S C 2011 Roberts S Craig Ed Applied Evolutionary Psychology Oxford University Press doi 10 1093 acprof oso 9780199586073 001 0001 ISBN 9780199586073 Alford J R Funk C L Hibbing J R 2005 Are Political Orientations Genetically Transmitted American Political Science Review 99 2 153 167 CiteSeerX 10 1 1 622 476 2 doi 10 1017 S0003055405051579 Carey Benedict 21 Haziran 2005 Some Politics May Be Etched in the Genes The New York Times 5 Temmuz 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Eylul 2012 Dis baglantilardegistirIdealog Education Quiz Politopia Quiz The Political Compass 25 Subat 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Redefining the Political Spectrum The Rational Spectrum World Values Survey The WVS Cultural Map of the World archived page https tr wikipedia org w index php title Siyasi yelpaze amp oldid 33341265 sayfasindan alinmistir