Avarlar veya Kafkasya Avarları, (Avarca: магӀарулал mağarulal «Dağlılar» ya da aварал avaral «Avarlar», Rusça: aварцы/avartsı, Azerice: avarlar) Kafkasya halklarından biridir. Rusya'nın Dağıstan Cumhuriyeti'nde yaşayan çeşitli etnik gruplar arasında baskın olan Kuzeydoğu Kafkasya yerli etnik grubudur. Avarlar, Karadeniz ile Hazar Denizi arasında Kuzey Kafkasya olarak bilinen bir bölgede yaşarlar. Kuzey Kafkasya bölgesindeki diğer etnik grupların yanı sıra Kafkas Avarları, deniz seviyesinden yaklaşık 2.000 m yükseklikte bulunan eski köylerde yaşarlar. Kafkas Avarları tarafından konuşulan Avar dili, Kuzeydoğu Kafkas dilleri ailesine aittir ve Nah-Dağıstan grubu olarak da bilinir. İslam, 13. yüzyıldan beri Avarların hakim dini olmuştur. Çoğunluğu Dağıstan'da yaşamakta ve Dağıstan nüfusunun % 29.6'sıyla en kalabalık etnik grubunu oluşturmaktadır. Avarların ezici çoğunluğu Sünni Müslüman olup dilleri ise Kuzeydoğu Kafkas dillerine (Nah-Dağıstan dilleri) bağlı bir dil olan Avarcadır.
![]() | |
Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
---|---|
912,090 | |
49,800 | |
1,996 | |
1,496 | |
Diller | |
Din | |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNM0wwUmhaMlZ6ZEdGdWFWOXRZVzVmWVc1a1gzZHZiV0Z1TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxRVlXZGxjM1JoYm1sZmJXRnVYMkZ1WkY5M2IyMWhiaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjM0wwdG9kVzU2WDFkdmJHWmZNMkl1YzNabkx6STFNSEI0TFV0b2RXNTZYMWR2YkdaZk0ySXVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Kafkaslarda kurulan Avar Hanlığı'nın merkezi geleneksel olarak 'tır. Khunzakh, Hun toprağı demektir. 6. yüzyılın sonunda Apar-şar (Avarların ülkesi) denilen Horasan civarından Avar Hunlar (heftalitler) Dağıstan'a gelmişlerdi. Avar ismi Kafkasya Avarlarının dilinde War, Bar gibi köklere dayanır, yükseklik, yücelik demektir. Bazı filologlar ise "silahlı halk" anlamına gelen "Bo" kelimesini, ses değişimine uğradığını düşünerek ĞWo diyerek okur, bu Heftalitlerin soyunun geldiği Hun asillerinin kabilesi olan Hua'dır. Buna nehir, hareket gibi anlamlara gelen Avarca 'Or ismini ilave ederler, süvari halk olarak çevirirler. Heftalitler ve Rouranlar Asya'da Batı ve Doğu Avarları olarak biliniyorlardı, iki Avar topluluğuda War ve Khun isimli iki büyük kabileden oluşuyorlardı. Göktürkler Rouranlar'a isyan edince, Rouran asilleri Heftalitlere sığındı. Heftalit devleti yıkılınca 6. yüzyılda War-Khun kabilelerinin bir kısmı Kafkasya Avarları'na sığındı, Dağıstan/Takh-As-tan/Serir/taht krallığı böylece kuruldu. War-Khunlar'ın kalan kısmı ise Balkanlar'a göçerek Avar İmparatorluğu'nu kurdu.
150-200 yıl önce Dağıstan'dan tehcir ettirilen Avarların (Турциялъул магIарулал = Türkiye Avarları) Türkiye'deki sayısı tam olarak bilinmiyor.
Etnonimler
19. yüzyıl Rus tarihçilere göre, Avarların komşuları genellikle kendilerine Tavlins (tavlintsy) agzonimi ile atıfta bulunmuşlardır. Vasily Potto, güneydekilerin onları genellikle Tavlins (tavlintsy) olarak bildiklerini yazdı. "Farklı dillerdeki sözcükler aynı anlama gelir... dağ sakinleri [veya] yaylalılar".
Nikolai Dubrovin şöyle yazdı: "Zengin dağ otlakları, yoğun ormanlarla kaplı dağ yamaçları, ovası, birçok nehirle sulanan ve zengin bitki örtüsüyle Çeçenya, Dağıstan'ın bir Avarya kabilesinin yaşadığı komşu çorak ve kayalık bölgeleriyle mükemmel bir tezat oluşturuyor."[] Tavlins olarak bilinenlerin kökenleri genellikle Sulak Nehri'nin iki kolunun üst kısımlarında bulunur: Andiyskoe Koisu ve Avarskoye Koisu.
Potto ayrıca, Avar kabilesinin üyelerini sık sık alternatif endonime atıfta bulunarak "dağcı" anlamına gelen maarulal olarak ifade etti."
Tarihi
Tarihçi Sergey Tolstov'a göre Avarlar, Hazar Denizi'nin güneydoğusundaki Horasan'da doğdu ve Kafkasya'ya göç etti.
Avarlardan Avrupa tarihinde en erken söz eden Priskos, MS 463'te Saragurlar, Uroglar ve Onogurların birleşik birliğinin Bizans ile bir ittifak talep ettiğini bildirmiştir. Elçilik, Avarların baskısı sonucu 461 yılında halklarının Sabirler tarafından yerlerinden edildiğini iddia etti.
Kafkas Avarlarının Karanlık Çağların erken dönem "Sözde-Avarlar" (veya Panonya Avarları) ile akraba olup olmadıkları veya ne şekilde akraba oldukları net değildir, ancak, 567'de Sarosius'un arabuluculuğuyla Göktürklerin, Bizans'tan Pannonia Avarlarını, Göktürk hegemonyası altına giren Doğu'nun gerçek Avarlarının aksine "Sözde Avarlar" olarak ayırt etmesini istediği bilinmektedir. Modern Arap Ansiklopedisi, Magyarların bu bölgede ortaya çıktığını belirtir. Bununla birlikte, bazı kaynaklar ikisi arasında olası ancak belirsiz bir bağlantı olduğunu varsaymaktadır.
Kafkasya'daki Avar işgali, Dağıstan dağlarında bir Orta Çağ Hristiyan devleti olan Serir'de bir Avar hükümdar hanedanının kurulmasıyla sonuçlandı.
7. yüzyılda Halifeliğe karşı yapılan Hazar savaşlarında Avarlar, Hazarların yanında yer aldı. Surekât MS 729-30 yıllarında Kağan olarak anılır, ardından Ebu Müslima zamanında Andunik-Nutsal, ardından Dugry-Nutsal gelir. Serir, Arapların üstünlüğü ele geçirmesinin ardından kısmi bir tutulma yaşadı, ancak 9. yüzyılda bölgedeki etkisini yeniden sağlamayı başardı. Zayıflamış Hazarlarla karşılaştı ve Gürcistan ve Alanya'nın komşu Hristiyan devletlerine karşı dostane bir politika yürüttü.
12. yüzyılın başlarında, Serir parçalandı ve yerini ağırlıklı olarak Müslüman bir devlet olan Avar Hanlığı aldı. Serir mimarisinin günümüze ulaşan tek anıtı Datuna köyündeki 10. yüzyıldan kalma kilisedir. Moğol istilaları Avar bölgesini etkilememiş gibi görünüyor ve Altın Orda ile ittifak kurmaları Avar hanlarının refahlarını artırmalarını sağladı. 15. yüzyılda Altın Orda geriledi ve Gazikumu Şamhallığı iktidara geldi. Avarlar onlarla rekabet edemedi ve onlar tarafından ilhak edildi.
16. yüzyıldan itibaren Persler ve Osmanlılar, Kafkasya'nın tamamı üzerindeki otoritelerini sağlamlaştırmaya başladılar ve topraklarının çoğunu kendileri için aldılar ve bu topraklardaki etkilerini sağlamlaştırdılar. 16. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, günümüzdeki Doğu Gürcistan, Dağıstan, Azerbaycan ve Ermenistan Safevi Türk egemenliği altındayken, günümüzdeki Batı Gürcistan, Osmanlı Türk hükümdarlığı altına girdi. Dağıstan, bir ara 1578-1590 Osmanlı-Safevi Savaşı ile Osmanlı Türkleri tarafından kısa bir süre kazanılmış olsa da, Dağıstan ve Avar sakinlerinin çoğu yüzyıllar boyunca İran egemenliği altında kaldı. Bununla birlikte, Dağıstan'daki birçok Avar da dahil olmak üzere birçok etnik grup, nispeten özgürlük ve özerkliklerini korudu. Safevilerin dağılmasının ve 1722-1723 Rus-İran Savaşı'nın ardından 18. yüzyılın başlarında Kafkasya'yı kısa bir süre kaybettikten sonra Persler, Kafkas Seferi ve Dağıstan Seferi ile Nadir Şah yönetiminde 18. yüzyılın başlarında Kafkasya üzerinde tam kontrol sahibi oldular. Aynı süre zarfında Avarlar, Dağıstan seferinin sonraki aşamalarında Nadir Şah'ın bir ordusunu Andalal'da bozguna uğratarak prestijlerini artırdılar. Bu zaferin ardından, (1774-1801 yılları arasında hüküm süren) Avarlardan Umma Han, Şirvan ve Gürcistan da dahil olmak üzere Kafkasya'nın çoğu eyaletinden vergi toplamayı başardı.
Umma Han'ın 1801'de ölümünden iki yıl sonra, hanlık Rusya'nın Gürcistan'ı ilhakı ve Georgievsk Antlaşması'nın ardından gönüllü olarak Rus otoritesine teslim oldu, ancak bu hatırı sayılır Rus başarıları ve 1804-1813 Rus-İran Savaşı'ndaki zaferlerden sonra onaylandı. Bu antlaşmadan sonra İran, güney Dağıstan'ı ve Kafkasya topraklarının çoğunu Rusya'ya bıraktı. 1828 Türkmençay Anlaşması, Rusya'nın Dağıstan ve Avarların yaşadığı diğer bölgeler üzerindeki kontrolünü süresiz olarak pekiştirdi ve İran'ı askeri denklemden çıkardı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCa0wxTm9ZVzFwYkY4eExtcHdaeTh5TURCd2VDMVRhR0Z0YVd4Zk1TNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Rusların ağır vergilendirme kurumu, mülklerin kamulaştırılması ve kalelerin inşası ile birleştiğinde, Avar nüfusunu Gazi Muhammed (1828-1832), Hamzat Bey (1832-1834) ve Şamil (1834-1859) liderliğindeki Dağıstan Müslüman İmamlığı'nın himayesinde başkaldırıya teşvik etti.
Bu Kafkas Savaşı, Avar Hanlığı'nın kaldırıldığı ve bunun yerine Avar Rayonu'nun kurulduğu 1864 yılına kadar sürdü. Avarların bir kısmı Ruslarla işbirliği yapmayı reddettiler ve torunlarının bugüne kadar yaşadığı Türkiye'ye göç ettiler. Nüfus savaş ve göç yoluyla azalmış olsa da, Avarlar Sovyet döneminde Dağıstan'daki baskın etnik grup olarak konumlarını korudular. II. Dünya Savaşı'ndan sonra birçok Avar, Hazar Denizi kıyılarına daha yakın olan verimli ovalar için çorak yaylaları terk etti.
Açıklama
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpObUwwTm9aV05vYm5saFgyRnVaRjlEWVhWallYTjFjeTV3Ym1jdk1qVXdjSGd0UTJobFkyaHVlV0ZmWVc1a1gwTmhkV05oYzNWekxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Avarlar, Kuzeydoğu Kafkas diline sahip bir Kuzeydoğu Kafkas halkıdır. Encyclopædia Britannica'ya göre, "kökeni ve dili belirsiz bir halk" olan "Aßar" ortak adı verilen bir başka kabile, Avrupa'daki Türk kağanlığı (Gőktürkler) hükümdarının görüşüne göre "Sözde Avarlar" olarak varlıklarını sürdüren Turan göçebe halkıydı.
Avaryalılar, Dağıstan'ın dağlık kesimlerinin çoğunda ve ovaların bazı kısımlarında (Buynaksk, Khasav'yurt, Kızılyurt ve diğer bölgeler) yaşarlar. Ayrıca Çeçenya, Kalmıkya ve Rus devletinin diğer bölgelerinde ve Azerbaycan'da (özellikle 1999'da 50.900 ve 2009'da 49.800 nüfuslu Balaken ve Zakatala rayonlarında) ve Gürcistan'da (2002'de 1.996 Kvareli Avarları) yaşamaktadır.
2002 yılında, ilgili dilleri konuşan etnik gruplarla asimile olan Avarlar'ın sayısı 1.04 milyondu ve bunların 912.020'si Rusya'da yaşamaktaydı (2010 nüfus sayımına göre). Rusya'da yaşayanların 850.011'i Dağıstan'da (2010 nüfus sayımı), % 32'si şehirlerde (2002) yaşamaktadır.[]
Türkiye'de Kuzey Kafkasya nüfusunun nüfus sayımı rakamları "etnik Türkler" olarak kabul edildiğinden verilmemektedir. B. M. Ataev'e göre, A. M. Magomeddadaev'in araştırması baz alındığında, Türkiye'deki Avar nüfusu 2005 yılında 53.000 civarında olmalıydı. Avarlar kendilerine "Awaral" (ayrıca "Ma'arulal") demektedir.
Etnik gruplar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwwNXZjblJvWldGemRGOURZWFZqWVhOMWMxOXNZVzVuZFdGblpYTmZiV0Z3WDJWdUxuTjJaeTh5TWpCd2VDMU9iM0owYUdWaGMzUmZRMkYxWTJGemRYTmZiR0Z1WjNWaFoyVnpYMjFoY0Y5bGJpNXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
Avarya, Avar, Andi ve Tsez (Dido) halkları için ortak bir terimdir ve tepelik alanlara özgü çeşitli etnik gruplara genelleştirir.
Dağlılar ve silahlı insanlar olarak Avarlar
"МагIарулал" Ma'arulal, "üst toprakların sakinleri, dağcılar" anlamına gelir, ancak başka bir Avar grubu başka bir kategoriye ait olarak tanımlanır: "Хьиндалал" X'indalal (yumuşak "χ" ile), yani "ovaların (sıcak vadilerin) sakinleri ve bahçıvanlar".Avaryalılar isminin Avarlar için daha dar bir anlamı vardır, özellikle eski devletle bağlantılı ulusal bir isim. "Avar", yerel Serir ("Taht") İmparatorluğu'nun dağılmasından yaklaşık olarak 12. yüzyılda oluşan Hunzah Hanlığı için "Avarya" kelimesinin önemli bir parçasıdır. 19. yüzyılın ortalarından itibaren bu bölge Dağıstan bölgesinin Avarya Bölgesi idi. Günümüzde Dağıstan'ın Hunsahski Bölgesi (edebi bir Avar dilinde xunzax veya yerel bir lehçede xwnzaa).
Avaryalıların (Awar mac') modern edebi dili, hem eski zamanlarda hem de bugün, Avarlar arasında "boʔ" (bolmac) dili olarak bilinir. Yeniden yapılanmalara göre, Avarca kelime "bo" "ordu, silahlı insanlar", başlangıçta proto-Avar dilinde * ʔωar ("ʔ" burada gırtlaktan bir duraktır) olarak karşımıza çıkmaktadır.
Dil
Avar dili, Alarodian Kuzeydoğu Kafkasya (veya Nah-Dağıstan) dil ailesinin Avar-Andi-Tsez alt grubuna aittir. Yazı, 1927'den önce kullanılan Arap alfabesinin ve 1927 ile 1938 arasında kullanılan Latin alfabesinin yerini alan Kiril alfabesine dayanmaktadır. Dağıstan'da yaşayan Avarların %60'ından fazlası ikinci dilleri olarak Rusça konuşmaktadır.
Önemli Avarlar
Avar tarihinin en önemli isimleri Umma Han, Gazi Muhammed, Hamzat Bey, Hacı Murad ve İmam Şamil'dir .
Avar dilinde en ünlü şair yazıları Resul Hamzatov'du (1923–2003).
Ünlü Avar sanatçıları arasında çizimleri New York Metropolitan Sanat Müzesi'nde sergilenen Halil-Bey Mussayassul ve dekoratif halı çalışmalarıyla tanınan Kamil Aliev (Mussayassul'un uzaktan kuzeni) bulunmaktadır.
- Magomet Gaciyev, Avar II. Dünya Savaşı denizaltı komutanı ve Sovyetler Birliği'nin kahramanıydı.
- Kadi Abakarov, II. Dünya Savaşı sırasında savaşan bir Avar Kızıl Ordu çavuşuydu. Abakarov, Seelow Tepeleri Savaşı'ndaki eylemlerinden dolayı Sovyetler Birliği Kahramanı unvanına layık görüldü.
- Ali Aliyev, beş dünya şampiyonluğu kazanan ve serbest stil güreşinde dünya şampiyonluğu kazanan ilk Dağıstanlı güreşçiydi.
- Murad Gaydarov, Belarus'u temsil eden bir Avar serbest stil güreşçisidir.
- Magomedkhan Gamzatkhanov, Avar kökenli bir Sovyet ve Rus dövüş sanatçısıdır.
- Mustafa Dağıstanlı, Avar kökenli bir Türk serbest stil güreşçisidir.
- Sultan Ibragimov, eski bir WBO ağır sıklet şampiyonu olan Avar kökenli bir boksördür.
- Mansur Isaev, Rusya'dan etnik bir Avar judocu. 2012 Yaz Olimpiyatları'nda 73 kiloda finalde altın madalya kazandı.
- Tahir Haybulayev, Rusya'dan etnik bir Avar judocu. 2012 Yaz Olimpiyatları'nda 100 kiloda finalde altın madalya kazandı.
UFC Hafif sıklet şampiyonu Habib Nurmagomedov - Habib Nurmagomedov, Avar bir karma dövüş sanatçısı, iki kez Combat Sambo Dünya Şampiyonu ve şu anki UFC Hafif sıklet şampiyonu. 29-0'lık yenilmez bir MMA rekoru var.
- Ramazan Emeev, şu anda Ultimate Fighting Championship'in <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Welterweight_(MMA) 27 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." rel="mw:ExtLink" title="Welterweight (MMA)" class="cx-link" data-linkid="342">Welterweight</a> bölümünde yarışan bir Avar karma dövüş sanatçısıdır. Eski bir M-1 Global Orta Sıklet şampiyonudur.
- Magomed İsmailov, bir Avar karma dövüş sanatçısıdır.
- Zabit Magomedsharipov, şu anda Ultimate Fighting Championship'in Featherweight bölümünde yarışan bir Avar karma dövüş sanatçısıdır. Eski bir ACB Featherweight şampiyonudur.
- Zagalav Abdulbekov, serbest stil güreşinde ilk Avar Olimpiyat altın madalyası sahibi.
- Abdulreşiid Sadulayev, Rio de Janeiro'daki 2016 Yaz Olimpiyatları sırasında Rusya için serbest stil güreşinde tarihi bir altın madalya kazanan bir Avar güreşçisi.
- Mavlet Batirov, serbest stil güreşinde iki kez Olimpiyat altın madalyası sahibi.
- Hacımurad Magomedov, serbest stil güreşinde olimpiyat altın madalyası sahibi.
- Sagid Murtazaliyev, serbest stil güreşinde olimpiyat altın madalyası sahibi.
- Makhaç Murtazaliyev, olimpiyat bronz madalyası sahibi ve serbest stil güreşinde iki kez dünya şampiyonu.
- Moskova'da yaşayan ödüllü bir yazar olan Alisa Ganieva, Rusça yazmaktadırancak kendisini bir Avar olarak tanımlamaktadır.
- Hacımurat Kamalov, 11 Şubat 1965 - 15 Aralık 2011, Dağıstan bölgesindeki yolsuzlukla ilgili haberleriyle tanınan bir araştırmacı gazeteciydi. Dağıstan'ın Mahaçkale kentinde vurularak öldürüldü. Dağıstan'ın Gunibsky Bölgesi'ndeki Sogratl köyünde doğmuş etnik bir Avardır .
- Ali Shabanau, Belarus'u temsil eden bir Avar serbest stil güreşçisidir.
- Magomed Tolboyev, Buran Uzay Mekiği için yüksek profilli Sovyet dönemi test pilotu, Rusya Federasyonu Kahramanı.
Avar Lehçeleri
- 1) Avar (Khunz),
- 2) Andi (Ku’anni),
- 3) Dido (Tsuntal/Tsez).
Bu 3 ana lehçe içinde Avarca çeşitli yörelerde 14 ayrı diyalektle temsil olunur:
- 1) Avar,
- 2) Andi,
- 3) Ahkvakh,
- 4) Bagulal,
- 5) Botlikh,
- 6) Kharata,
- 7) Çhamalal,
- 8) Ğodoberi,
- 9) Tindi,
- 10) Khunzib (Kapuçi),
- 11) Bezhta,
- 12) Dido,
- 13) Hinuk,
- 14) Khvarşi.
Bu lehçe/diyalektlerden ilki resmi ve yaygın çoğunluk lehçesi iken, son 5 diyaleg Dido, geri kalanları da Andi grubu kapsamındadır.
Dağıstan Avarlar'ı üzerine yapılmış genetik araştırmalar sonucunda; diğer Kafkas dilli Dağıstan halklarında olduğu gibi Avarlar'da da % 65 oranında J1 Haplogrup tespit edilmiştir. Bu durum; Orta Doğu ve Mezopotamya kökenli bu Haplogrup Avarlar'ın çoğunlukla, Hurri-Urartu halklarından geldiklerini kanıtladığını düşündürmektedir.
Dağıstan’daki Avarların çoğunluğu, dağlık kesimlerde yaşar. Bir bölümü ovalık kesimlere (Buynakskiy, Hasav'yurtovskiy ve diğer bölgeler) yerleşmiştir. Çeçenya, Kalmıkya ve Rusya Federasyonu’nun diğer bölgelerinde, Azerbaycan’da (Kah, Balaken ve Zaqatala rayonları da içinde olmak üzere) toplam yaklaşik 42.100 kişi, Gürcistan'da (Kvareli Avarları) yaşayan 20.000 kişi vardır.
2007 yılı tahmini verilerine göre 840.000’i Dağıstan’da olmak üzere Rusya’da 1.050.000'in üzerinde Avar yaşamaktadır. Bu rakama Rusya dışındaki diğer eski Sovyet Cumhuriyetlerindeki 300.000 Avar'ı eklersek eski Sovyet toprakları üzerinde sayıları, 1.350.000'i bulmaktadır. Ayrıca çoğunluğu Türkiye'de olmak üzere çeşitli (Suriye, Ürdün, Irak, Mısır, Suudi Arabistan, Lübnan, ABD, Almanya, Fransa vb.) ülkelerde toplam 180.000 ile 200.000 kadar Avar yaşadığı tahmin edilmektedir. Avarlar arasında en ünlü kişiler; Şeyh Şamil, Hacı Murat ve ’dır.
Avar mutfağı
Avar mutfağının en tanıdık yemeği hinkal (хинкIал) adlı hamurişidir ve Avar mutfağından komşu mutfaklara (Türk: hıngel, Azeri: xəngəl, Gürcü: ხინკალი hinkali, Çeçen: хингал hingal) da geçmiştir. Hinkal kelimesi Avarca çoğul eki (-al) almış biçimidir ve Lakçada tekil hâli (ХхункӀ) kullanılmaktadır. Avarlarda hinkal farklı biçimlerde (цIурахинкIал, мичIихинкIал) yapılır.
Diğer geleneksel Avar yemekleri arasında urba (урба), muğ (мугь), hagu (гьагIу), tidul karşç (тIидул карщ), kurakul karşç (куракул карщ), bagârğalil çurpa (багIаргьалил чурпа), hil'alodul çurpa (хилъалодул чурпа), raji (ражи) sayılabilir.
Medya dosyaları
- Ünlü Avar arkeolog Dr. Murad Magomedov, İranlıların, Türklerin ve Hazar-Dağıstan bölgesine eski göçebe göç dalgalarından bahsediyor.
- Türkiye'de Dağıstan ve Dağıstan diasporasında ünlü olan Avar şair Adallo Ali (aynı zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir) Avar dili, şiiri ve edebiyatı hakkında konuşuyor. Bölüm 1.
- Avar şair Adallo Ali (aynı zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir) Avar dili, şiiri ve edebiyatı hakkında konuşuyor. Bölüm 2.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ [1][]
- ^ "Russian 2010 census". 19 Ağustos 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Temmuz 2013.
- ^ a b "Ethnic composition of Azerbaijan 2009". 7 Şubat 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Temmuz 2013.
- ^ a b (PDF). 22 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2013.
- ^ State statistics committee of Ukraine - National composition of population, 2001 census 7 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (Ukrainian)
- ^ Russian Federal State Statistics Service (2011). [2010 All-Russian Population Census, vol. 1]. Всероссийская перепись населения 2010 года [2010 All-Russia Population Census] (Rusça). . 27 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Pagani (9 Eylül 2011). "High altitude adaptation in Daghestani populations from the Caucasus". Human Genetics. 131 (3): 423-33. doi:10.1007/s00439-011-1084-8. (PMC) 3312735 $2. (PMID) 21904933.
- ^ Шамсият Султанбегова, ГIасрабаз ватIаналде гIищкъугун 22 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., ХIакъикъат (Avar dilinde)
- ^ a b В. А. Потто. Кавказская война в отдельных очерках, эпизодах, легендах и биографиях 24 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde .: в 5 т. – СПб.: Тип. Е. Евдокимова, 1887–1889.
- ^ ":Том I. Книга 1. Дубровин Николай Федорович.". 20 Ekim 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Ekim 2020.
- ^ Sergei Pavlovich Tolstov, Ancient Khwarezm (1948), Moscow
- ^ Priscus. Excerpta de legationibus. Ed. S. de Boor. Berolini, 1903, p. 586
Also mentioned in the Syrian compilation of Church Historian Zacharias Rhetor bishop of Mytilene - ^ . www.transoxiana.org. 15 Mart 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Skutsch, Carl, (Ed.) (2005). Encyclopedia of the World's Minorities. New York: Routledge. s. 157. ISBN .
- ^ An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires, by James Stuart Olson, Lee Brigance Pappas, Nicholas Charles Pappas, p. 58
- ^ A Global Chronology of Conflict: From the Ancient World to the Modern Middle East, Vol. II, ed. Spencer C. Tucker, (ABC-CLIO, 2010). 516.
- ^ "The Reign of Suleiman the Magnificent, 1520–1566", V.J. Parry, A History of the Ottoman Empire to 1730, ed. M.A. Cook (Cambridge University Press, 1976), 94.
- ^ Ramazan Gadzhimuradovich Abdulatipov. Russia and the Caucasus: On the Arduous Path to Unity 22 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Edwin Mellen Press, 2000. p. 15
- ^ John F. Baddeley, The Russian Conquest of the Caucasus, Longman, Green and Co., London: 1908, p. 90
- ^ Aksan, Virginia. (2014). Ottoman Wars, 1700–1870: An Empire Besieged. p. 463. Routledge.
- ^ Avar // Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2012
- ^ (Rásonyi, László Tarihte Türklük.-Ankara:-TKAE RAS, 1971,s.79)
- ^ Devlet İstatistik Komitesi 23 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası İqtisadiyyat İnstitutu[]
- ^ (Ataev B.M Avars: Language, History, Writing.-Machachkala:DSC RAS, 2005, p.21)
- ^ (Islammagomedov A.I. Avarcy. Maakhachkala, 2002. S. 8)
- ^ (Kommentarii i primechania Z.Bunijatova//Bakikhanov A.K. Gulistan-Iram. Baku: Elm, 1991, , p. 219)
- ^ (Chirikba V.A. Baskskij i severokavkazskije hazyki//Drevnja Anatolija. Moscow. Nauka, 1985, p. 100; See also: Nikolaev S.L., Starostin S.A. A North Caucasian etymological dictionary. Moscow, 1994
- ^ (PDF). 16 Ekim 2006. 16 Ekim 2006 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ Azerbaijan National Library 1 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde . retrieved May 11, 2007
- ^ . Rossiyskaya Gazeta. 5 Mart 2012. 12 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2013.
- ^ Avar-Andian etymology 12 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . from the The Tower of Babel: An International Etymological Database Project 12 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Avarlar veya Kafkasya Avarlari Avarca magӀarulal magarulal Daglilar ya da avaral avaral Avarlar Rusca avarcy avartsi Azerice avarlar Kafkasya halklarindan biridir Rusya nin Dagistan Cumhuriyeti nde yasayan cesitli etnik gruplar arasinda baskin olan Kuzeydogu Kafkasya yerli etnik grubudur Avarlar Karadeniz ile Hazar Denizi arasinda Kuzey Kafkasya olarak bilinen bir bolgede yasarlar Kuzey Kafkasya bolgesindeki diger etnik gruplarin yani sira Kafkas Avarlari deniz seviyesinden yaklasik 2 000 m yukseklikte bulunan eski koylerde yasarlar Kafkas Avarlari tarafindan konusulan Avar dili Kuzeydogu Kafkas dilleri ailesine aittir ve Nah Dagistan grubu olarak da bilinir Islam 13 yuzyildan beri Avarlarin hakim dini olmustur Cogunlugu Dagistan da yasamakta ve Dagistan nufusunun 29 6 siyla en kalabalik etnik grubunu olusturmaktadir Avarlarin ezici cogunlugu Sunni Musluman olup dilleri ise Kuzeydogu Kafkas dillerine Nah Dagistan dilleri bagli bir dil olan Avarcadir Avar Magarul MagIarulalOnemli nufusa sahip bolgeler Rusya912 090 Azerbaycan49 800 Gurcistan1 996 Ukrayna1 496DillerAvarca Rusca AzericeDinIslam Ehl i Sunnet Rus fotografci Sergey Prokudin Gorski tarafindan cekilen Dagistanli erkek ve kadinin portresi Dagistan Oblasti Rus Imparatorlugu Nisan 1904 nin kullandigi baska bir bayrak Kafkaslarda kurulan Avar Hanligi nin merkezi geleneksel olarak tir Khunzakh Hun topragi demektir 6 yuzyilin sonunda Apar sar Avarlarin ulkesi denilen Horasan civarindan Avar Hunlar heftalitler Dagistan a gelmislerdi Avar ismi Kafkasya Avarlarinin dilinde War Bar gibi koklere dayanir yukseklik yucelik demektir Bazi filologlar ise silahli halk anlamina gelen Bo kelimesini ses degisimine ugradigini dusunerek GWo diyerek okur bu Heftalitlerin soyunun geldigi Hun asillerinin kabilesi olan Hua dir Buna nehir hareket gibi anlamlara gelen Avarca Or ismini ilave ederler suvari halk olarak cevirirler Heftalitler ve Rouranlar Asya da Bati ve Dogu Avarlari olarak biliniyorlardi iki Avar topluluguda War ve Khun isimli iki buyuk kabileden olusuyorlardi Gokturkler Rouranlar a isyan edince Rouran asilleri Heftalitlere sigindi Heftalit devleti yikilinca 6 yuzyilda War Khun kabilelerinin bir kismi Kafkasya Avarlari na sigindi Dagistan Takh As tan Serir taht kralligi boylece kuruldu War Khunlar in kalan kismi ise Balkanlar a gocerek Avar Imparatorlugu nu kurdu 150 200 yil once Dagistan dan tehcir ettirilen Avarlarin Turciyalul magIarulal Turkiye Avarlari Turkiye deki sayisi tam olarak bilinmiyor Etnonimler19 yuzyil Rus tarihcilere gore Avarlarin komsulari genellikle kendilerine Tavlins tavlintsy agzonimi ile atifta bulunmuslardir Vasily Potto guneydekilerin onlari genellikle Tavlins tavlintsy olarak bildiklerini yazdi Farkli dillerdeki sozcukler ayni anlama gelir dag sakinleri veya yaylalilar Nikolai Dubrovin soyle yazdi Zengin dag otlaklari yogun ormanlarla kapli dag yamaclari ovasi bircok nehirle sulanan ve zengin bitki ortusuyle Cecenya Dagistan in bir Avarya kabilesinin yasadigi komsu corak ve kayalik bolgeleriyle mukemmel bir tezat olusturuyor kaynak belirtilmeli Tavlins olarak bilinenlerin kokenleri genellikle Sulak Nehri nin iki kolunun ust kisimlarinda bulunur Andiyskoe Koisu ve Avarskoye Koisu Potto ayrica Avar kabilesinin uyelerini sik sik alternatif endonime atifta bulunarak dagci anlamina gelen maarulal olarak ifade etti TarihiTarihci Sergey Tolstov a gore Avarlar Hazar Denizi nin guneydogusundaki Horasan da dogdu ve Kafkasya ya goc etti Avarlardan Avrupa tarihinde en erken soz eden Priskos MS 463 te Saragurlar Uroglar ve Onogurlarin birlesik birliginin Bizans ile bir ittifak talep ettigini bildirmistir Elcilik Avarlarin baskisi sonucu 461 yilinda halklarinin Sabirler tarafindan yerlerinden edildigini iddia etti Kafkas Avarlarinin Karanlik Caglarin erken donem Sozde Avarlar veya Panonya Avarlari ile akraba olup olmadiklari veya ne sekilde akraba olduklari net degildir ancak 567 de Sarosius un arabuluculuguyla Gokturklerin Bizans tan Pannonia Avarlarini Gokturk hegemonyasi altina giren Dogu nun gercek Avarlarinin aksine Sozde Avarlar olarak ayirt etmesini istedigi bilinmektedir Modern Arap Ansiklopedisi Magyarlarin bu bolgede ortaya ciktigini belirtir Bununla birlikte bazi kaynaklar ikisi arasinda olasi ancak belirsiz bir baglanti oldugunu varsaymaktadir Kafkasya daki Avar isgali Dagistan daglarinda bir Orta Cag Hristiyan devleti olan Serir de bir Avar hukumdar hanedaninin kurulmasiyla sonuclandi Tas ve kece uzerinde gorunen eski Avar populer sembolleri 7 yuzyilda Halifelige karsi yapilan Hazar savaslarinda Avarlar Hazarlarin yaninda yer aldi Surekat MS 729 30 yillarinda Kagan olarak anilir ardindan Ebu Muslima zamaninda Andunik Nutsal ardindan Dugry Nutsal gelir Serir Araplarin ustunlugu ele gecirmesinin ardindan kismi bir tutulma yasadi ancak 9 yuzyilda bolgedeki etkisini yeniden saglamayi basardi Zayiflamis Hazarlarla karsilasti ve Gurcistan ve Alanya nin komsu Hristiyan devletlerine karsi dostane bir politika yuruttu 12 yuzyilin baslarinda Serir parcalandi ve yerini agirlikli olarak Musluman bir devlet olan Avar Hanligi aldi Serir mimarisinin gunumuze ulasan tek aniti Datuna koyundeki 10 yuzyildan kalma kilisedir Mogol istilalari Avar bolgesini etkilememis gibi gorunuyor ve Altin Orda ile ittifak kurmalari Avar hanlarinin refahlarini artirmalarini sagladi 15 yuzyilda Altin Orda geriledi ve Gazikumu Samhalligi iktidara geldi Avarlar onlarla rekabet edemedi ve onlar tarafindan ilhak edildi 16 yuzyildan itibaren Persler ve Osmanlilar Kafkasya nin tamami uzerindeki otoritelerini saglamlastirmaya basladilar ve topraklarinin cogunu kendileri icin aldilar ve bu topraklardaki etkilerini saglamlastirdilar 16 yuzyilin ortalarina gelindiginde gunumuzdeki Dogu Gurcistan Dagistan Azerbaycan ve Ermenistan Safevi Turk egemenligi altindayken gunumuzdeki Bati Gurcistan Osmanli Turk hukumdarligi altina girdi Dagistan bir ara 1578 1590 Osmanli Safevi Savasi ile Osmanli Turkleri tarafindan kisa bir sure kazanilmis olsa da Dagistan ve Avar sakinlerinin cogu yuzyillar boyunca Iran egemenligi altinda kaldi Bununla birlikte Dagistan daki bircok Avar da dahil olmak uzere bircok etnik grup nispeten ozgurluk ve ozerkliklerini korudu Safevilerin dagilmasinin ve 1722 1723 Rus Iran Savasi nin ardindan 18 yuzyilin baslarinda Kafkasya yi kisa bir sure kaybettikten sonra Persler Kafkas Seferi ve Dagistan Seferi ile Nadir Sah yonetiminde 18 yuzyilin baslarinda Kafkasya uzerinde tam kontrol sahibi oldular Ayni sure zarfinda Avarlar Dagistan seferinin sonraki asamalarinda Nadir Sah in bir ordusunu Andalal da bozguna ugratarak prestijlerini artirdilar Bu zaferin ardindan 1774 1801 yillari arasinda hukum suren Avarlardan Umma Han Sirvan ve Gurcistan da dahil olmak uzere Kafkasya nin cogu eyaletinden vergi toplamayi basardi Umma Han in 1801 de olumunden iki yil sonra hanlik Rusya nin Gurcistan i ilhaki ve Georgievsk Antlasmasi nin ardindan gonullu olarak Rus otoritesine teslim oldu ancak bu hatiri sayilir Rus basarilari ve 1804 1813 Rus Iran Savasi ndaki zaferlerden sonra onaylandi Bu antlasmadan sonra Iran guney Dagistan i ve Kafkasya topraklarinin cogunu Rusya ya birakti 1828 Turkmencay Anlasmasi Rusya nin Dagistan ve Avarlarin yasadigi diger bolgeler uzerindeki kontrolunu suresiz olarak pekistirdi ve Iran i askeri denklemden cikardi Rus Imparatorlugu na karsi ayaklanmanin lideri Imam Samil Seyh Samil Ruslarin agir vergilendirme kurumu mulklerin kamulastirilmasi ve kalelerin insasi ile birlestiginde Avar nufusunu Gazi Muhammed 1828 1832 Hamzat Bey 1832 1834 ve Samil 1834 1859 liderligindeki Dagistan Musluman Imamligi nin himayesinde baskaldiriya tesvik etti Bu Kafkas Savasi Avar Hanligi nin kaldirildigi ve bunun yerine Avar Rayonu nun kuruldugu 1864 yilina kadar surdu Avarlarin bir kismi Ruslarla isbirligi yapmayi reddettiler ve torunlarinin bugune kadar yasadigi Turkiye ye goc ettiler Nufus savas ve goc yoluyla azalmis olsa da Avarlar Sovyet doneminde Dagistan daki baskin etnik grup olarak konumlarini korudular II Dunya Savasi ndan sonra bircok Avar Hazar Denizi kiyilarina daha yakin olan verimli ovalar icin corak yaylalari terk etti AciklamaKuzey Kafkasya bolgesi haritasi Avarlar Kuzeydogu Kafkas diline sahip bir Kuzeydogu Kafkas halkidir Encyclopaedia Britannica ya gore kokeni ve dili belirsiz bir halk olan Assar ortak adi verilen bir baska kabile Avrupa daki Turk kaganligi Gokturkler hukumdarinin gorusune gore Sozde Avarlar olarak varliklarini surduren Turan gocebe halkiydi Avaryalilar Dagistan in daglik kesimlerinin cogunda ve ovalarin bazi kisimlarinda Buynaksk Khasav yurt Kizilyurt ve diger bolgeler yasarlar Ayrica Cecenya Kalmikya ve Rus devletinin diger bolgelerinde ve Azerbaycan da ozellikle 1999 da 50 900 ve 2009 da 49 800 nufuslu Balaken ve Zakatala rayonlarinda ve Gurcistan da 2002 de 1 996 Kvareli Avarlari yasamaktadir 2002 yilinda ilgili dilleri konusan etnik gruplarla asimile olan Avarlar in sayisi 1 04 milyondu ve bunlarin 912 020 si Rusya da yasamaktaydi 2010 nufus sayimina gore Rusya da yasayanlarin 850 011 i Dagistan da 2010 nufus sayimi 32 si sehirlerde 2002 yasamaktadir kaynak belirtilmeli Turkiye de Kuzey Kafkasya nufusunun nufus sayimi rakamlari etnik Turkler olarak kabul edildiginden verilmemektedir B M Ataev e gore A M Magomeddadaev in arastirmasi baz alindiginda Turkiye deki Avar nufusu 2005 yilinda 53 000 civarinda olmaliydi Avarlar kendilerine Awaral ayrica Ma arulal demektedir Etnik gruplarKuzeydogu Kafkas dillerinin ana alanlari Avarya Avar Andi ve Tsez Dido halklari icin ortak bir terimdir ve tepelik alanlara ozgu cesitli etnik gruplara genellestirir Daglilar ve silahli insanlar olarak Avarlar MagIarulal Ma arulal ust topraklarin sakinleri dagcilar anlamina gelir ancak baska bir Avar grubu baska bir kategoriye ait olarak tanimlanir Hindalal X indalal yumusak x ile yani ovalarin sicak vadilerin sakinleri ve bahcivanlar Avaryalilar isminin Avarlar icin daha dar bir anlami vardir ozellikle eski devletle baglantili ulusal bir isim Avar yerel Serir Taht Imparatorlugu nun dagilmasindan yaklasik olarak 12 yuzyilda olusan Hunzah Hanligi icin Avarya kelimesinin onemli bir parcasidir 19 yuzyilin ortalarindan itibaren bu bolge Dagistan bolgesinin Avarya Bolgesi idi Gunumuzde Dagistan in Hunsahski Bolgesi edebi bir Avar dilinde xunzax veya yerel bir lehcede xwnzaa Avaryalilarin Awar mac modern edebi dili hem eski zamanlarda hem de bugun Avarlar arasinda boʔ bolmac dili olarak bilinir Yeniden yapilanmalara gore Avarca kelime bo ordu silahli insanlar baslangicta proto Avar dilinde ʔwar ʔ burada girtlaktan bir duraktir olarak karsimiza cikmaktadir DilAvar dili Alarodian Kuzeydogu Kafkasya veya Nah Dagistan dil ailesinin Avar Andi Tsez alt grubuna aittir Yazi 1927 den once kullanilan Arap alfabesinin ve 1927 ile 1938 arasinda kullanilan Latin alfabesinin yerini alan Kiril alfabesine dayanmaktadir Dagistan da yasayan Avarlarin 60 indan fazlasi ikinci dilleri olarak Rusca konusmaktadir Onemli AvarlarAvar tarihinin en onemli isimleri Umma Han Gazi Muhammed Hamzat Bey Haci Murad ve Imam Samil dir Avar dilinde en unlu sair yazilari Resul Hamzatov du 1923 2003 Unlu Avar sanatcilari arasinda cizimleri New York Metropolitan Sanat Muzesi nde sergilenen Halil Bey Mussayassul ve dekoratif hali calismalariyla taninan Kamil Aliev Mussayassul un uzaktan kuzeni bulunmaktadir Magomet Gaciyev Avar II Dunya Savasi denizalti komutani ve Sovyetler Birligi nin kahramaniydi Kadi Abakarov II Dunya Savasi sirasinda savasan bir Avar Kizil Ordu cavusuydu Abakarov Seelow Tepeleri Savasi ndaki eylemlerinden dolayi Sovyetler Birligi Kahramani unvanina layik goruldu Ali Aliyev bes dunya sampiyonlugu kazanan ve serbest stil guresinde dunya sampiyonlugu kazanan ilk Dagistanli guresciydi Murad Gaydarov Belarus u temsil eden bir Avar serbest stil gurescisidir Magomedkhan Gamzatkhanov Avar kokenli bir Sovyet ve Rus dovus sanatcisidir Mustafa Dagistanli Avar kokenli bir Turk serbest stil gurescisidir Sultan Ibragimov eski bir WBO agir siklet sampiyonu olan Avar kokenli bir boksordur Mansur Isaev Rusya dan etnik bir Avar judocu 2012 Yaz Olimpiyatlari nda 73 kiloda finalde altin madalya kazandi Tahir Haybulayev Rusya dan etnik bir Avar judocu 2012 Yaz Olimpiyatlari nda 100 kiloda finalde altin madalya kazandi UFC Hafif siklet sampiyonu Habib Nurmagomedov Habib Nurmagomedov Avar bir karma dovus sanatcisi iki kez Combat Sambo Dunya Sampiyonu ve su anki UFC Hafif siklet sampiyonu 29 0 lik yenilmez bir MMA rekoru var Ramazan Emeev su anda Ultimate Fighting Championship in lt a href https en wikipedia org wiki Welterweight MMA 27 Kasim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi rel mw ExtLink title Welterweight MMA class cx link data linkid 342 gt Welterweight lt a gt bolumunde yarisan bir Avar karma dovus sanatcisidir Eski bir M 1 Global Orta Siklet sampiyonudur Magomed Ismailov bir Avar karma dovus sanatcisidir Zabit Magomedsharipov su anda Ultimate Fighting Championship in Featherweight bolumunde yarisan bir Avar karma dovus sanatcisidir Eski bir ACB Featherweight sampiyonudur Zagalav Abdulbekov serbest stil guresinde ilk Avar Olimpiyat altin madalyasi sahibi Abdulresiid Sadulayev Rio de Janeiro daki 2016 Yaz Olimpiyatlari sirasinda Rusya icin serbest stil guresinde tarihi bir altin madalya kazanan bir Avar gurescisi Mavlet Batirov serbest stil guresinde iki kez Olimpiyat altin madalyasi sahibi Hacimurad Magomedov serbest stil guresinde olimpiyat altin madalyasi sahibi Sagid Murtazaliyev serbest stil guresinde olimpiyat altin madalyasi sahibi Makhac Murtazaliyev olimpiyat bronz madalyasi sahibi ve serbest stil guresinde iki kez dunya sampiyonu Moskova da yasayan odullu bir yazar olan Alisa Ganieva Rusca yazmaktadirancak kendisini bir Avar olarak tanimlamaktadir Hacimurat Kamalov 11 Subat 1965 15 Aralik 2011 Dagistan bolgesindeki yolsuzlukla ilgili haberleriyle taninan bir arastirmaci gazeteciydi Dagistan in Mahackale kentinde vurularak olduruldu Dagistan in Gunibsky Bolgesi ndeki Sogratl koyunde dogmus etnik bir Avardir Ali Shabanau Belarus u temsil eden bir Avar serbest stil gurescisidir Magomed Tolboyev Buran Uzay Mekigi icin yuksek profilli Sovyet donemi test pilotu Rusya Federasyonu Kahramani Avar Lehceleri1 Avar Khunz 2 Andi Ku anni 3 Dido Tsuntal Tsez Bu 3 ana lehce icinde Avarca cesitli yorelerde 14 ayri diyalektle temsil olunur 1 Avar 2 Andi 3 Ahkvakh 4 Bagulal 5 Botlikh 6 Kharata 7 Chamalal 8 Godoberi 9 Tindi 10 Khunzib Kapuci 11 Bezhta 12 Dido 13 Hinuk 14 Khvarsi Bu lehce diyalektlerden ilki resmi ve yaygin cogunluk lehcesi iken son 5 diyaleg Dido geri kalanlari da Andi grubu kapsamindadir Dagistan Avarlar i uzerine yapilmis genetik arastirmalar sonucunda diger Kafkas dilli Dagistan halklarinda oldugu gibi Avarlar da da 65 oraninda J1 Haplogrup tespit edilmistir Bu durum Orta Dogu ve Mezopotamya kokenli bu Haplogrup Avarlar in cogunlukla Hurri Urartu halklarindan geldiklerini kanitladigini dusundurmektedir Dagistan daki Avarlarin cogunlugu daglik kesimlerde yasar Bir bolumu ovalik kesimlere Buynakskiy Hasav yurtovskiy ve diger bolgeler yerlesmistir Cecenya Kalmikya ve Rusya Federasyonu nun diger bolgelerinde Azerbaycan da Kah Balaken ve Zaqatala rayonlari da icinde olmak uzere toplam yaklasik 42 100 kisi Gurcistan da Kvareli Avarlari yasayan 20 000 kisi vardir 2007 yili tahmini verilerine gore 840 000 i Dagistan da olmak uzere Rusya da 1 050 000 in uzerinde Avar yasamaktadir Bu rakama Rusya disindaki diger eski Sovyet Cumhuriyetlerindeki 300 000 Avar i eklersek eski Sovyet topraklari uzerinde sayilari 1 350 000 i bulmaktadir Ayrica cogunlugu Turkiye de olmak uzere cesitli Suriye Urdun Irak Misir Suudi Arabistan Lubnan ABD Almanya Fransa vb ulkelerde toplam 180 000 ile 200 000 kadar Avar yasadigi tahmin edilmektedir Avarlar arasinda en unlu kisiler Seyh Samil Haci Murat ve dir Avar mutfagiAvar mutfaginin en tanidik yemegi hinkal hinkIal adli hamurisidir ve Avar mutfagindan komsu mutfaklara Turk hingel Azeri xengel Gurcu ხინკალი hinkali Cecen hingal hingal da gecmistir Hinkal kelimesi Avarca cogul eki al almis bicimidir ve Lakcada tekil hali HhunkӀ kullanilmaktadir Avarlarda hinkal farkli bicimlerde cIurahinkIal michIihinkIal yapilir Diger geleneksel Avar yemekleri arasinda urba urba mug mug hagu gagIu tidul karsc tIidul karsh kurakul karsc kurakul karsh bagargalil curpa bagIargalil churpa hil alodul curpa hilalodul churpa raji razhi sayilabilir Medya dosyalari source source Unlu Avar arkeolog Dr Murad Magomedov Iranlilarin Turklerin ve Hazar Dagistan bolgesine eski gocebe goc dalgalarindan bahsediyor source source Turkiye de Dagistan ve Dagistan diasporasinda unlu olan Avar sair Adallo Ali ayni zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir Avar dili siiri ve edebiyati hakkinda konusuyor Bolum 1 source source Avar sair Adallo Ali ayni zamanda Adallo Aliev olarak da bilinir Avar dili siiri ve edebiyati hakkinda konusuyor Bolum 2 Ayrica bakinizAk Hunlar Vaynahlar Kafkasya halklariKaynakca 1 olu kirik baglanti Russian 2010 census 19 Agustos 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Temmuz 2013 a b Ethnic composition of Azerbaijan 2009 7 Subat 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Temmuz 2013 a b PDF 22 Kasim 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 24 Temmuz 2013 State statistics committee of Ukraine National composition of population 2001 census 7 Ekim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ukrainian Russian Federal State Statistics Service 2011 2010 All Russian Population Census vol 1 Vserossijskaya perepis naseleniya 2010 goda 2010 All Russia Population Census Rusca 27 Nisan 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Pagani 9 Eylul 2011 High altitude adaptation in Daghestani populations from the Caucasus Human Genetics 131 3 423 33 doi 10 1007 s00439 011 1084 8 PMC 3312735 2 PMID 21904933 Shamsiyat Sultanbegova GIasrabaz vatIanalde gIishkugun 22 Subat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde HIakikat Avar dilinde a b V A Potto Kavkazskaya vojna v otdelnyh ocherkah epizodah legendah i biografiyah 24 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde v 5 t SPb Tip E Evdokimova 1887 1889 Tom I Kniga 1 Dubrovin Nikolaj Fedorovich 20 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Ekim 2020 Sergei Pavlovich Tolstov Ancient Khwarezm 1948 Moscow Priscus Excerpta de legationibus Ed S de Boor Berolini 1903 p 586 Also mentioned in the Syrian compilation of Church Historian Zacharias Rhetor bishop of Mytilene www transoxiana org 15 Mart 2005 tarihinde kaynagindan arsivlendi Skutsch Carl Ed 2005 Encyclopedia of the World s Minorities New York Routledge s 157 ISBN 1 57958 468 3 An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires by James Stuart Olson Lee Brigance Pappas Nicholas Charles Pappas p 58 A Global Chronology of Conflict From the Ancient World to the Modern Middle East Vol II ed Spencer C Tucker ABC CLIO 2010 516 The Reign of Suleiman the Magnificent 1520 1566 V J Parry A History of the Ottoman Empire to 1730 ed M A Cook Cambridge University Press 1976 94 Ramazan Gadzhimuradovich Abdulatipov Russia and the Caucasus On the Arduous Path to Unity 22 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde Edwin Mellen Press 2000 p 15 John F Baddeley The Russian Conquest of the Caucasus Longman Green and Co London 1908 p 90 Aksan Virginia 2014 Ottoman Wars 1700 1870 An Empire Besieged p 463 Routledge 978 1317884033 Avar Encyclopaedia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite Chicago Encyclopaedia Britannica 2012 Rasonyi Laszlo Tarihte Turkluk Ankara TKAE RAS 1971 s 79 Devlet Istatistik Komitesi 23 Aralik 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde Azerbaycan Milli Elmler Akademiyasi Iqtisadiyyat Institutu olu kirik baglanti Ataev B M Avars Language History Writing Machachkala DSC RAS 2005 5 94434 055 X p 21 Islammagomedov A I Avarcy Maakhachkala 2002 S 8 Kommentarii i primechania Z Bunijatova Bakikhanov A K Gulistan Iram Baku Elm 1991 5 8066 0236 2 p 219 Chirikba V A Baskskij i severokavkazskije hazyki Drevnja Anatolija Moscow Nauka 1985 p 100 See also Nikolaev S L Starostin S A A North Caucasian etymological dictionary Moscow 1994 PDF 16 Ekim 2006 16 Ekim 2006 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Azerbaijan National Library 1 Aralik 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde retrieved May 11 2007 Rossiyskaya Gazeta 5 Mart 2012 12 Temmuz 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ocak 2013 Avar Andian etymology 12 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde from the The Tower of Babel An International Etymological Database Project 12 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde