Taliban (Peştuca: طالبان, öğrenciler veya bilgi talep edenler),Afganistan'da yönetimi elinde bulunduran Diyubendi İslamcı hareket ve askeri organizasyondur. Kendilerine Afganistan İslam Emirliği demekte olup ülke içinde bir savaş (veya cihat) sürdürmüştür. İslam şeriatını yayma amacıyla Molla Muhammed Ömer tarafından 1994 yılında kurulan Taliban'ın 2016'dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade'dir. Grup; eroin gibi narkotiklerin ticaretinin yanı sıra haraç toplama, fidye ve alıkoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir. Ayrıca 2010'ların ortalarında, önceki hükûmetin yönetiminde yasadışı olan madencilik faaliyetlerinin kontrolünü ele geçirmiştir.
Taliban طالبان (Peştuca) | |
---|---|
![]() Taliban bayrağı | |
Tarih(ler) |
|
Lider(ler) |
|
Merkez(ler) | Kandahar, Afganistan (1994-2001) Kabil, Afganistan (2021–günümüz) |
İdeoloji | |
Siyasi yelpaze | Aşırı sağ |
Büyüklük |
|
Müttefikler | Müttefik devletler
|
Rakip(ler) | Karşıt devletler Devlet olmayan karşıtlar |
Çatışma(lar) | |
İnternet sitesi | alemarahenglish.af (İngilizce) |
Taliban, 1996'dan 2001'e kadar, Afganistan'ın kabaca dörtte üçüne hükmetmiş ve kendilerine göre yorumladıkları şeriatı uygulamıştır. 1994 yılında Afgan İç Savaşı'nın önde gelen gruplarından biri olarak ortaya çıkmıştı ve büyük ölçüde Afganistan'ın doğu ve güneyindeki Peştun bölgelerindeki geleneksel İslami okullarda (medreselerde) eğitim görmüş ve Sovyet-Afgan Savaşı'nda savaşmış öğrencilerden (talebe) oluşmaktaydı.Muhammed Ömer'in önderliğindeki hareket, Mücahid liderlerinden aldığı güçle Afganistan'ın çoğu bölgesine yayıldı. 1996'da totaliter Afganistan İslam Emirliği kuruldu ve Afganistan'ın başkenti Kandahar'a transfer edildi. 11 Eylül saldırılarının ardından Aralık 2001'de Amerikan liderliğindeki Afganistan işgaliyle devrilene kadar ülkenin çoğunu kontrol etti. En etkin dönemlerinde, Taliban hükûmeti diplomatik olarak yalnızca Pakistan, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri tarafından tanındı. Grup daha sonra Afganistan Savaşı'nda Amerikan destekli Hamid Karzai yönetimine ve NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne karşı bir direniş hareketi olarak yeniden bir araya geldi.
Taliban, birçok Afgan'a uygulanan sert muameleyle sonuçlanan şeriat yorumu nedeniyle uluslararası alanda kınandı. 1996'dan 2001'e kadar olan iktidarları sırasında, Taliban ve müttefikleri Afgan sivillere karşı katliamlar gerçekleştirdi, açlıktan ölmek üzere olan 160.000 sivile Birleşmiş Milletler'in gıda tedarikini engelledi ve yakıp yıkma taktiği uyarınca geniş ve verimli toprakları yakarak on binlerce evi yok etti. Taliban, Afganistan'ı kontrol ederken, insanları veya diğer canlıları tasvir eden resimler ve filmler ile def haricinde bir enstrümanın kullanıldığı müziği yasakladı, kadınların okula gitmesini engelledi, kadınların sağlık hizmetleri dışındaki işlerde çalışmasını yasakladı (erkek doktorların kadınları görmesi de yasaklandığı için) ve kadınların dışarıda bir erkek akraba ile dolaşmalarını ve burka giymelerini zorunlu kıldı. Belirli kuralları çiğneyen kadınlar alenen kırbaçlandı veya idam edildi. Dini ve etnik azınlıklar, Taliban yönetimi altında ağır bir şekilde ayrımcılığa uğradı. Birleşmiş Milletler'e göre, 2010'da Afgan sivil ölümlerinin %76'sından, 2011 ve 2012'de ise %80'inden Taliban ve müttefikleri sorumluydu.Kültürel soykırıma da girişen Taliban, Bamyan'ın 1500 yıllık Buda heykelleri de dahil olmak üzere çok sayıda anıtı yok etmiştir.
Taliban'ın ideolojisi; Diyubendi köktendinciliği ve militan İslamcılığın, Peştunvali olarak bilinen Peştun sosyal ve kültürel normlarıyla birleştirilmesine dayanan "yeni" bir şeriat hukuku biçimi olarak tanımlanmıştır.
Uluslararası topluluklar ve Afgan hükûmeti; sıklıkla Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat'ını ve ordusunu; kuruluşunda, iktidarda oldukları süre boyunca ve direniş süreci boyunca Taliban'a destek sağlamakla suçlamıştır. Pakistan ise 11 Eylül saldırılarından sonra gruba yönelik tüm desteğini kestiğini belirtmiştir. 2001 yılında, El Kaide lideri Usame bin Ladin komutasındaki 2.500 Arap'ın Taliban için savaştığı bildirilmiştir.
2020’nin Şubat ayında Trump yönetimi, 1 Mayıs 2021 itibarıyla tüm Amerikan güçlerinin Afganistan’dan çekileceğine dair Taliban ile anlaşma imzaladı. Karşılığında Taliban, El Kaide gibi terörist gruplarıyla bağlantısını kesecek, şiddeti azaltacak ve Amerika destekli Afgan hükûmetiyle müzakere edecekti. Her iki taraf da bu anlaşmanın şartlarını tam olarak yerine getirmese de, çekilme başladı.
15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesiyle Taliban, Afganistan yönetimine tekrar sahip oldu.
Etimoloji
Peştuca bir kelime olan, طالبان ṭālibān, ṭālib'in çoğuludur "öğrenciler" anlamına gelir. Arapça طالب ṭālib'e Farsça çoğul eki -ān ان eklenerek oluşturulmuş bir kelimedir. Arapçada طالبان ṭālibān "öğrenciler" değil, "iki öğrenci" anlamına gelir. Kelimenin Arapça çoğulu طلاب ṭullāb'dır.
Arka plan
Sovyet müdahalesi (1978 - 1992)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2I4L1JlYWdhbl9zaXR0aW5nX3dpdGhfcGVvcGxlX2Zyb21fdGhlX0FmZ2hhbmlzdGFuLVBha2lzdGFuX3JlZ2lvbl9pbl9GZWJydWFyeV8xOTgzLmpwZy8yMjBweC1SZWFnYW5fc2l0dGluZ193aXRoX3Blb3BsZV9mcm9tX3RoZV9BZmdoYW5pc3Rhbi1QYWtpc3Rhbl9yZWdpb25faW5fRmVicnVhcnlfMTk4My5qcGc=.jpg)
Sovyetler Birliği, 1979'da Afganistan'ı işgal ettikten sonra, mücahitler Sovyet güçleriyle savaşa girdi.
Pakistan Devlet Başkanı Muhammed Ziyâ ül Hak, Sovyetlerin Pakistan'ın Belucistan kentini de işgal etmeyi planladığını düşünerek Akhtar Abdur Rahman'ı Sovyet işgal kuvvetlerine karşı Afgan direnişine destek toplamak için Suudi Arabistan'a gönderdi. Bir süre sonra, CIA ve Suudi Arabistan Genel İstihbarat Müdürlüğü, Pakistan Servislerarası İstihbarat Teşkilatı (ISI) aracılığıyla Afgan mücahitlerine fon ve ekipman sağladı.
Muhammed Ömer da dahil olmak üzere yaklaşık 90.000 Afgan, 1980'lerde Pakistan ISI'si tarafından eğitildi. İngiliz profesör Carole Hillenbrand, Taliban'ın ABD-Suudi-Pakistan destekli mücahitlerden doğduğu sonucuna varmıştır: "Batı, Afganistan'ın Sovyetler tarafından ele geçirilmesine karşı savaşmak için Taliban'a yardım etti". Taliban'ın orijinal liderlerinin neredeyse tamamı, daha önce Sovyet-Afgan Savaşı'nda ya Hizb-i İslami Halis ya da Harekat-ı İnkılab-ı İslami grupları için savaşmıştır.
Afgan İç Savaşı (1992 - 1996)
Sovyet destekli Muhammed Necibullah rejiminin 1992'de düşmesinden sonra birçok Afgan siyasi parti bir barış ve güç paylaşımı anlaşmasına vardı. Peşaver Anlaşması isimli bu anlaşma, Afganistan İslam Devleti'ninin kurulmasını ve bir geçiş dönemi hükûmetinin atanmasını sağladı. Ancak bu devlet ve hükûmet, Kabil ve Afganistan için rekabet eden gruplar nedeniyle daha en başından işlevsiz hale geldi.
Hikmetyar'ın Hizb-e İslami Gülbuddin partisi geçici hükûmeti tanımayı reddedip Nisan ayında Kabil'e sızdı ve iktidarı kendi eline alarak bir iç savaşı başlattı. Mayıs ayında Hikmetyar, hükûmet güçlerine ve Kabil'e yönelik saldırılara başladı. Hikmetyar; Pakistan SİT'inden operasyonel, mali ve askeri destek aldı. Bu yardımla Hikmetyar'ın güçleri Kabil'in yarısını yok etti. İran ise, Abdul Ali Mazari'nin Hizb-i Vahdet güçlerine yardım etti. Suudi Arabistan, İttihad-ı İslami hizbini destekledi. Bu milisler arasındaki çatışma da savaşa dönüştü.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8xLzFiL0FlcmlhbF92aWV3X29mX2Ffc2VjdGlvbl9vZl9LYW5kYWhhcl9pbl8yMDEzLmpwZy8yMjBweC1BZXJpYWxfdmlld19vZl9hX3NlY3Rpb25fb2ZfS2FuZGFoYXJfaW5fMjAxMy5qcGc=.jpg)
Bu ani iç savaş nedeniyle; işleyebilen hükûmet daireleri, polis birimleri veya devlet için bir adalet ve hesap verebilirlik sistemi oluşturmaya zaman bulunamadı. Devletin yeni atanan Savunma Bakanı Ahmed Şah Mesud, Başkan Sibghatullah Mojaddedi ve daha sonra Başkan Burhanuddin Rabbani veya Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) yetkilileri tarafından müzakere edilen ateşkesler, genellikle birkaç gün içinde çöktü.
Tarihi
1994
Taliban; doğu ve güney Afganistan'ın Peştun bölgelerinden gelen, Pakistan'daki geleneksel İslami okullarda eğitim görmüş dindar öğrencilerin (talebe) bir hareketidir. Grup üyeleri arasında etnik merkezli mücahid gruplara kıyasla Taliban'ın hızlı büyümesinde ve başarısında kilit rol oynadığı söylenen Tacik ve Özbek öğrenciler de bulunmaktaydı.
Eğitim ve motivasyon
Molla Muhammed Ömer 1994 yılının Eylül ayında memleketi Kandahar'da 50 öğrenci ile Taliban'ı kurdu. Ömer, 1992'den beri Maiwand'daki (kuzey Kandahar Eyaleti) Sang-i-Hisar medresesinde öğrenim görmekteydi. Komünist yönetimin devrilmesinden sonra Afganistan'da İslam hukukunun uygulanmamasından üzüntü duymaktaydı ve grubuyla birlikte Afganistan'ı savaş ağalarından ve suçlulardan kurtarmayı hedefliyordu.
Aylar içinde, Pakistan'daki dini okullardan veya medreselerden çoğu Afgan sığınmacı olan 15.000 öğrenci gruba katıldı.
ABD hükûmeti, çocuklara Sovyet karşıtı direnişi ve yabancılara karşı nefreti aşılamak için gizlice militan İslami öğretiler ve silah ve asker resimleri ile dolu şiddet içeren okul kitapları sağladı. Taliban, Amerikan ders kitaplarını, köktendinci yorumları uyarınca insan yüzlerini kazıyarak kullandı. Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı, 1980'lerde Omaha'daki Nebraska Üniversitesi'ne bu ders kitaplarını yerel dillerde yazmak ve yayınlamak için milyonlarca dolar sağladı.
Erken dönemlerinde Taliban, Afgan halkının yaşadığı zorluklarca motive edildi. Medreselerde katı bir İslam hukukuna dair eğitim alan üyeler, söz konusu zorlukların temelde İslam ahlakına uymayan Afgan grupları arasındaki güç mücadelelerinden kaynaklandığını düşündüler.
Pakistan'ın etkisi
Kaynaklar, Pakistan'ın daha Ekim 1994'te Taliban'ın "ortaya çıkarılmasında" yoğun bir şekilde rol oynadığını belirtmektedir. Pakistan'ın Servislerarası İstihbarat Teşkilatı (ISI), 1994'te Taliban'ı güçlü bir şekilde destekleyerek, Afganistan yönetimine Pakistan'ın lehine yeni bir iktidarın gelmesini umuyordu. Taliban; 1995 ve 1996'da Pakistan'dan mali destek almış olsa da aradaki bağlantı kırılgandı ve hem ISI'nin hem de Taliban'ın açıklamaları, ilişkinin huzursuz doğasını göstermekteydi. Taliban liderliği, bağımsızlığını korumak ve desteği sürdürmek arasında gidip gelirken; ISI ve Pakistan kontrolü ele geçirmeyi amaçlıyordu. Pakistan'daki ana destekçiler, esas olarak konunun jeopolitik (Orta Asya'ya ticaret yollarının açılması) yönlerini düşünen General Nasırullah Babar ve "grubun Deobandizmi temsil ettiğini ve Cemaat-i İslami'nin ve büyüyen Vahhabiliğin etkisine karşı koymayı amaçladığını" düşünen Cemiyet Ulema-i-İslam'a üyesi Mevlana Fazlurrahman'dı.
Kandahar'ın alınması
3 Kasım 1994'te Taliban sürpriz bir saldırıyla Kandahar şehrini ele geçirdi ve 4 Ocak 1995'e kadar 12 Afgan eyaletini kontrol ettiler. Farklı bölgeleri kontrol eden milisler genellikle savaşmadan teslim oldu. Ömer'in emrindeki komutanlar genelde eski küçük birlik komutanları ile medrese öğretmenlerinin bir karışımıydı. Taliban; bu aşamalarda yolsuzluğu ortadan kaldırdığını, kanunsuzluğu engellediğini ve yolları ve bölgeleri güvenli hale getirdiğini düşünen halkın nezdinde popülerdi.
1995 – Eylül 1996
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM4L0FmZ2hhbmlzdGFuX3BvbGl0aXNjaF8xOTk2LnBuZy8yMjBweC1BZmdoYW5pc3Rhbl9wb2xpdGlzY2hfMTk5Ni5wbmc=.png)
Taliban, tüm Afganistan'da kendi hakimiyetlerini kurmak amacıyla Kandahar üssünden başlayıp geniş topraklar alarak genişledi. 1995'in başlarında hareket Kabil'e doğru ilerledi, ancak Ahmed Şah Mesud komutasındaki Afganistan İslam Devleti'nin hükûmet güçleri tarafından yıkıcı bir yenilgiye uğratıldılar. Taliban savaşçıları, Kabil'den geri çekilirken şehri bombalayarak birçok sivili öldürdü. Medya, Taliban'ın bu bombardımandan sonra Afganların saygısını kaybettiklerini ve sadece "güce aç" milisler olarak görüldüklerini bildirdi.
Bir dizi aksilikten sonra Taliban, 5 Eylül 1995'te batıdaki Herat kentinin kontrolünü ele geçirmeyi başardı. Hükûmetin Pakistan'ın Taliban'a yardım ettiği yönündeki iddialarının ardından büyük bir kalabalık Pakistan'ın Kabil'deki büyükelçiliğine saldırdı.
26 Eylül 1996'da, Taliban başka bir büyük saldırıya hazırlanırken Mesud, Kabil'de sokak savaşlarına girmek yerine kuzeydoğu Hindukuş dağlarında Taliban karşıtı direnişe devam etmek için Kabil'den tam bir geri çekilme emri verdi. Taliban, 27 Eylül 1996'da Kabil'e girdi ve Afganistan İslam Emirliği'ni kurdu. Analistler, o zamanlar Taliban'ı Pakistan'ın bölgesel çıkarları için çalışan bir vekil güç olarak tanımladılar.
Afganistan İslam Emirliği (1996 - 2001)
1995 - 2001 döneminde Taliban'ın askeri hedefi, kuzey bölgelerinde Peştun hakimiyetinde bir devletin yeniden kurulmasıyla Abdurrahman Han'ın (Demir Emir) düzenini geri getirmekti. Taliban, Afganistan'ın tamamında Hanefi İslami hukuk ekolüne ve Molla Ömer'in dini fermanlarına uygun olan, Şeriat kanununun katı bir yorumunun yanı sıra katı ceza kanunlarının uygulandığı İslami bir hükûmet kurmaya çalıştı. 1998 yılına gelindiğinde, Taliban Emirliği Afganistan'ın %90'ını kontrol ediyordu.
Aralık 2000'de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Afgan halkının insani ihtiyaçlarını tanıyarak toprakların "teröristlerin" eğitimi için kullanılmasını sağlayan ve Usame bin Ladin'e güvenli sığınak sağlayan Taliban'ı kınayan 1333 sayılı kararında, Taliban kontrolü altındaki Afganistan'a karşı ciddi yaptırımlar yayınladı. Ekim 2001'de ABD, Afgan Kuzey İttifakı'nın da içinde yer aldığı müttefikleriyle Afganistan'ı işgal ederek Taliban rejimini yıktı. Taliban liderleri ise Pakistan'a kaçtı.
Taliban yönetimi sırasında Afganistan
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9mL2ZmL0FmZ2hhbmlzdGFuX3BvbGl0aXNjaF8yMDAwLnBuZy8yMjBweC1BZmdoYW5pc3Rhbl9wb2xpdGlzY2hfMjAwMC5wbmc=.png)
Taliban 1996'da iktidara geldiğinde, yirmi yıllık sürekli savaş Afganistan'ın altyapısını ve ekonomisini harap etmişti. Su, işleyen yollar ve düzenli enerji kaynakları mevcut olmamakla beraber elektrik ve telefon altyapısı yetersizdi. Yiyecek, barınma ve diğer temel ihtiyaçlar kıttı. Ayrıca Afganlara sosyoekonomik bir güvenlik ağı sağlayan aşiret ve aile yapısı da büyük zarar görmüştü. Afganistan, bebek ölümlerinin dünyada en yüksek olduğu ülke haline geldi. Tüm çocukların dörtte biri, beşinci yaş günlerine ulaşmadan öldü; bu oran, diğer gelişmekte olan ülkelerin çoğundan birkaç kat daha yüksek bir orandı.
Uluslararası yardım ve/veya kalkınma kuruluşları gıda, istihdam, yeniden yapılanma ve diğer hizmetlerin sağlanması açısından son derece önemliydi; ancak Taliban bu kuruluşların sunduğu 'yardıma' karşı oldukça şüpheciydi. Savaş yılları boyunca bir milyondan fazla ölümle birlikte dulların aile reisi haline geldiği ailelerin sayısı 1998'de 98.000'e ulaştı. Şehrin büyük bölümünün roket saldırılarıyla harap olduğu Kabil'de, 1,2 milyon insanının yarısından fazlası içme suyu için bile STK yardımlarından yararlanmaktaydı. İç savaş ve hiç bitmeyen mülteci akışı, Taliban'ın yönetimi boyunca devam etti. Mezar, Herat ve Şomali vadisindeki sivillerin "düşmana yardım sağlamalarını önlemek için" uygulanan yakıp yıkma taktiği, bir milyon sivilin dörtte üçünden fazlasını yerinden etti.
Taliban'ın karar alıcıları, özellikle Molla Ömer, gayrimüslim yabancılarla nadiren doğrudan görüştü; bu nedenle yardım sağlayıcılar, onayları ve anlaşmaları çoğu zaman tersleyen aracılarla uğraşmak zorunda kaldı. Eylül 1997 civarında, Kandahar'daki üç BM ajansının başkanları, BM Mülteciler Yüksek Komiserliği'nden bir kadın avukatın yüzünün görünmemesi için bir perdenin arkasından konuşmaya zorlanmasını protesto ettikten sonra ülkeden sınır dışı edildi.
BM, Taliban taleplerini karşılamak için Müslüman kadın personel sayısını artırdığında Taliban, Afganistan'a seyahat eden tüm kadın Müslüman BM personeline bir mahrem veya yakın akraba tarafından refakat edilmesini zorunlu kıldı. Temmuz 1998'de tüm STK'lar, emredildiği gibi bombalanmış eski bir üniversite binasına taşınmayı reddettikten sonra, Taliban tarafından zorla kapatıldı. Bir ay sonra BM ofisleri de kapatıldı. Gıda fiyatları yükselirken ve koşullar kötüleşirken Planlama Bakanı Qari Din Muhammed, Taliban'ın insani yardımın kaybolmasına kayıtsız kalmasını şöyle açıkladı: "Biz Müslümanlar, Yüce Allah'ın öyle ya da böyle herkesi besleyeceğine inanıyoruz. Yabancı STK'lar ayrılırsa bu onların kararıdır. Onları biz kovmadık."
Kandahar'da faaliyet gösteren az sayıdaki örgüt aynı taleplere maruz kalmayarak faaliyetlerine devam etti.
Pakistan ordusunun rolü
Taliban, büyük ölçüde Pakistan'ın Servisler Arası İstihbaratı tarafından 1994'te kuruldu; I.S.I. Afganistan'da Pakistan'ın lehine hareket edecek bir rejim kurmak için Taliban'ı kullandı, çünkü Afganistan'da stratejik derinlik kazanmaya çalışıyordu. Taliban'ın kuruluşundan bu yana, ISI ve Pakistan ordusu Taliban'a mali, lojistik ve askeri destek verdi.
Pakistanlı Afganistan uzmanı Ahmed Rashid'e göre "1994 - 1999 yılları arasında tahmini 80.000 ila 100.000 Pakistanlı Afganistan'da savaş eğitimi aldı ve Taliban saflarında savaştı." Peter Tomsen, 11 Eylül'e kadar Pakistan ordusu ve ISI subaylarının yanı sıra binlerce düzenli Pakistan silahlı kuvvetleri personelinin Afganistan'daki çatışmalara katıldığını belirtti.
Çeşitli uluslararası kaynaklara göre 2001 yılı boyunca 28.000 ila 30.000 Pakistan uyruklu kişi, 14.000 ila 15.000 Afgan Taliban üyesi ve 2.000 ila 3.000 El Kaide militanı, Afganistan'da yaklaşık 45.000 kişiden oluşan Taliban karşıtı güçlere karşı savaştı. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref - o zamanlar Ordu Genelkurmay Başkanı olarak - binlerce Pakistanlıyı, Ahmed Şah Mesud'un güçlerine karşı Taliban ve Bin Ladin'in yanında savaşma göndermekten sorumluydu. Afganistan'da savaşan tahmini 28.000 Pakistan uyruklu kişiden 8.000'i, Taliban saflarını dolduran medreselerde işe alınan militanlardı. Belge ayrıca Pakistan vatandaşlarının ebeveynlerinin, "cesetleri Pakistan'a geri dönene kadar çocuklarının Taliban'a katılmaları hakkında hiçbir şey bilmediğini" belirtmekteydi. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 1998 tarihli bir belgesi, "[düzenli] Taliban askerlerinin yüzde 20 - 40'ının Pakistanlı olduğunu" doğrulamaktaydı. Dışişleri Bakanlığı raporuna ve İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün raporlarına göre Afganistan'da savaşan diğer Pakistan vatandaşları, özellikle Sınır Kolordusu'ndan gelen düzenli Pakistan askerleriydi.
İnsan Hakları İzleme örgütü 2000 yılında "[Afganistan'da] devam eden savaşı sürdürme ve manipüle etme çabalarına dahil olan tüm yabancı güçler arasında Pakistan; hem hedeflerinin kapsamı hem de Taliban için fon toplama, operasyonları finanse etme, yurtdışındaki sanal elçileri olarak diplomatik destek verme, savaşçılar için eğitim düzenlenmesi, ordularında hizmet etmek için vasıflı ve vasıfsız insan gücünün işe alınması, saldırıların planlanması ve yönlendirilmesi, mühimmat ve yakıt sevkiyatının sağlanması ve kolaylaştırılması ve ... doğrudan muharebe desteği sağlanması yönünden öne çıkmaktadır." şeklinde yazmıştı.
1 Ağustos 1997'de Taliban, Abdürreşid Dostum'un ana askeri üssü olan Şibirgan'a bir saldırı başlattı. Dostum, saldırının başarılı olmasının nedeninin saldırıya 1.500 Pakistanlı komandonun katılmasından kaynaklandığını ve Pakistan hava kuvvetlerinin de destek verdiğini söyledi.
1998'de İran, Pakistan'ın Taliban güçlerini desteklemek amacıyla hava kuvvetlerini Mezar-ı Şerif'i bombalamak için göndermekle suçladı ve Pakistan birliklerini doğrudan "Bamiyan'daki savaş suçları"ndan sorumlu tuttu. Aynı yıl Rusya, Pakistan'ın, (bazıları daha sonra Taliban karşıtı Birleşik Cephe tarafından tutsak alınacak olan) çok sayıda Pakistan askerini göndererek kuzey Afganistan'daki Taliban'ın "askeri genişlemesinden" sorumlu olduğunu söyledi.
2000 yılında, BM Güvenlik Konseyi, Taliban'a askeri desteğe karşı bir silah ambargosu uyguladı. BM genel sekreteri, Pakistan'ı üstü kapalı bir şekilde eleştirdi ve Güvenlik Konseyi, "binlerce Afgan uyruklu olmayan kişinin çatışmalara katıldığına dair raporlar nedeniyle derin bir üzüntü içinde olduğunu" belirtti. Temmuz 2001'de, Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere birçok ülke Pakistan'ı "Taliban'a yaptığı askeri yardım nedeniyle BM yaptırımlarını ihlal etmekle" suçladı. Sadece 1997'de, Kabil'in Taliban tarafından ele geçirilmesinden sonra Pakistan, Taliban'a 30 milyon dolar yardım ve hükûmet maaşları için de 10 milyon dolar yardım sağladı.
2000 yılında MI6, ISI'nin birkaç El Kaide eğitim kampında aktif rol aldığını bildirdi. ISI, hem Taliban hem de El Kaide için eğitim kamplarının inşasına yardım etti. 1996'dan 2001'e kadar Usame bin Ladin ve Ayman el-Zawahiri'nin El Kaidesi, Taliban devleti içinde bir devlet haline geldi. Bin Ladin, Arap ve Orta Asyalı El Kaide militanlarını Birleşik Cephe'ye karşı savaşa katılmaları için gönderdi.
Pakistan ordusunun rolü, uluslararası gözlemciler ve Taliban karşıtı lider Ahmed Şah Mesud tarafından "tırmanarak büyüyen bir istila" olarak tanımlandı.
Mesud altındaki Taliban karşıtı direniş
1996'nın sonlarında, eski düşmanlar olan Ahmed Şah Mesud ve Abdürreşid Dostum, her ikisinin kontrolü altındaki bölgelere saldırı hazırlığında olan Taliban'a karşı Birleşik Cephe'yi (Kuzey İttifakı) kurdular. Birleşik Cephe, ağırlıklı olarak Mesud'un Tacik kuvvetleri ile Dostum'un Özbek kuvvetlerinin yanında, Hacı Muhammed Muhakik liderliğindeki Hazara birlikleri ve Abdul Hak ve Hacı Abdul Kadir gibi komutanların liderliğindeki Peştun kuvvetlerini içermekteydi. Birleşik Cephe'nin önemli politikacıları ve diplomatları arasında Abdurrahim Gafurzayi, Abdullah Abdullah ve Mesud Halili vardı. Eylül 1996'da Kabil'in Taliban tarafından alınmasından Kasım 2001'e kadar Birleşik Cephe; Badahşan, Kapisa, Tahar, Pervân, Kunar, Nuristan, Lagman, Samangan, Kunduz, Gur ve Bamyan'ın bazı bölgelerinde Afganistan nüfusunun yaklaşık %30'unu kontrol etti.
Özellikle kuzeydeki Mezar-ı Şerif şehri için uzun süredir devam eden savaşlardan sonra Abdürreşid Dostum ve Cünbiş kuvvetleri, 1998'de Taliban ve müttefikleri tarafından yenildi. Dostum daha sonra sürgüne gitti. Ahmed Şah Mesud, Afganistan içinde topraklarının geniş bir bölümünü Taliban'a karşı savunabilen tek büyük Taliban karşıtı lider olarak kaldı.
Mesud, kontrolü altındaki bölgelerde demokratik kurumlar kurdu ve Kadın Hakları Bildirgesi'ni imzaladı. Mesud'un bölgesinde kadınlar ve kızlar Afgan burkasını giymek zorunda değildi. Çalışmalarına ve okula gitmelerine izin verildi. Bilinen en az iki durumda, Mesud zorla evlendirme vakalarına şahsen müdahale etti. 2001'de Mesud, "Bizim inancımız hem erkeğin hem de kadının Yüce Yaratan tarafından yaratıldığıdır. Her ikisi de eşit haklara sahiptir. Kadınlar eğitim alabilir, kariyer yapabilir ve tıpkı erkekler gibi toplumda bir rol oynayabilir." demişti. Mesud, Afgan geleneklerinin etkisini azaltmak için bir veya daha fazla nesile ihtiyaç duyacağını ve yalnızca eğitimle geleneklere meydan okuyabileceğini söylemişti.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, Ekim 1996'dan Mesud'un Eylül 2001'de öldürülmesine kadar geçen süre içinde Mesud'un doğrudan kontrolü altındaki güçlerle ilgili hiçbir insan hakları suçu bildirmedi. 400 bin ila bir milyon Afgan, Taliban'dan Mesud'un bölgesine kaçtı.National Geographic, Inside the Taliban adlı belgeselinde "Gelecekteki Taliban katliamlarının önünde duran tek şey Ahmed Şah Mesud." sonucuna varmıştır.
Taliban, Mesud'a direnişini durdurması için defalarca bir güç pozisyonu teklif etse de Mesud teklifleri reddetmiştir: "Taliban, "gel başbakanlık görevini kabul et ve bizimle birlikte ol" diyor, (…) ama ne pahasına? Taliban ile aramızdaki fark, esas olarak toplumun ve devletin ilkeleri hakkındaki düşünce tarzımızla ilgilidir. Uzlaşma koşullarını kabul edemeyiz, yoksa modern demokrasinin ilkelerinden vazgeçmek zorunda kalırız. "Afganistan Emirliği" denilen sisteme temelden karşıyız."
Birleşik Cephe, Barış Önerileri'nde Taliban'dan ülke çapında demokratik seçimlere giden bir siyasi sürece katılmasını talep etti. 2001'in başlarında Mesud, yerel askeri baskı ve küresel siyasi başvurulardan oluşan yeni bir strateji uyguladı. Peştun bölgeleri de dahil olmak üzere Afgan toplumunun tabanından giderek artan bir şekilde Taliban yönetimine karşı bir rahatsızlık birikmekteydi. Mesud, "halk uzlaşması, genel seçimler ve demokrasi" davalarını dünya çapında duyurmaya çalıştı. Aynı zamanda, 1990'ların başındaki başarısız Kabil hükûmetini yeniden canlandırmamak konusunda çok dikkatli olmaya çalıştı. Daha 1999'da, Birleşik Cephe'nin başarılı olması durumunda düzeni sağlamak ve sivil nüfusu korumak için özel olarak eğittiği polis kuvvetlerinin eğitimine başladı. "Taliban yenilmez bir güç değil. Artık insanlardan uzaklaşıyorlar. Eskiye göre daha zayıflar. Sadece Pakistan, Usame bin Ladin ve Taliban'ı ayakta tutan diğer grupların verdiği yardım var. Bu yardımın kesilmesiyle hayatta kalmaları son derece zor." demişti.
1999'dan itibaren, Afganistan'ın tüm etnik kökenlerini birleştirmek için Tacik Ahmed Şah Mesud ve Peştun Abdul Hak tarafından yeni bir süreç başlatıldı. Mesud Tacikler, Hazaralar ve Özbekler ile bazı Peştun komutanlarını Birleşik Cephe komutası altında birleştirirken, ünlü Peştun komutanı Abdul Hak, Taliban'ın popülaritesi düşüş eğiliminde olduğu için artan sayıda Peştun'u Taliban'dan kendi saflarına kattı. Her ikisi de sürgündeki Afgan kralı Zahir Şah ile birlikte çalışmayı kabul etti. Pulitzer ödüllü Steve Coll'un "büyük Peştun-Tacik ittifakı" olarak adlandırdığı yeni ittifakın temsilcileriyle görüşen uluslararası yetkililer, "Bugün buna sahip olmanız çılgınca... Peştunlar, Tacikler, Özbekler, Hazara... Hepsi, etnik açıdan dengeli bir Afganistan için kralın bayrağı altında çalışmak için sürece katılmaya hazırdı." diye yazmıştı. Kıdemli diplomat ve Afganistan uzmanı Peter Tomsen ise şunları yazdı: "'Kabil Aslanı' [Abdul Hak] ve 'Penşir Aslanı' [Ahmad Şah Mesud]... Afganistan'ın önde gelen üç ılımlısı Hak, Mesud ve Karzai Peştun-Peştun olmayan ve kuzey-güney ayrımını aşabilir." En kıdemli Hazara ve Özbek lider de sürecin bir parçasıydı. 2000 yılının sonlarında Mesud, bu yeni ittifakı Afganistan'daki siyasi kargaşayı çözmek için tartışmak üzere Kuzey Afganistan'daki bir toplantıda resmen bir araya getirdi.
2001 yılının başlarında Mesud, Afganistan'ın tüm etnik liderleriyle birlikte Brüksel'deki Avrupa Parlamentosu'na hitap ederek uluslararası toplumdan Afganistan halkına insani yardım sağlamalarını talep etti. Taliban ve El Kaide'nin "İslam'ı çok yanlış bir şekilde algıladığını" ve Pakistan ve Bin Ladin'in desteği olmadan Taliban'ın askeri kampanyasını bir yıl kadar bile sürdüremeyeceğini belirtti. Avrupa'ya yaptığı bu ziyarette, istihbaratının yakın zamanda ABD topraklarına yönelik büyük çaplı bir saldırı hakkında bilgi topladığı konusunda da uyarılarda bulundu. Avrupa Parlamentosu başkanı Nicole Fontaine, onu "Afganistan'daki özgürlük direği" olarak nitelendirdi.
48 yaşındaki Mesud, 9 Eylül 2001'de, Afganistan'ın Tahar Eyaletindeki Khwaja Bahauddin ilçesinde gazeteci kılığındaki iki Arap tarafından düzenlenen intihar saldırısının hedefi oldu. 26 yıl boyunca sayısız suikast girişiminden kurtulan Mesud, kendisini hastaneye götüren bir helikopterde hayatını kaybetti. Mesud'a ilk suikast girişimi Hikmetyar ve iki Pakistanlı ISI ajanı tarafından 1975'te, Mesud henüz 22 yaşındayken gerçekleştirilmişti. 2001 yılının başlarında El Kaide suikastçileri, Mesud'un topraklarına girmeye çalışırken yakalanmıştı. Cenazeye, oldukça kırsal bir bölgede olmasına rağmen, yas tutan yüz binlerce insan katıldı.
Mesud'un öldürülmesinin, yaklaşık 3000 kişinin ölümüne neden olan ve Mesud'un birkaç ay önce Avrupa Parlamentosu'nda yaptığı konuşmada uyarıda bulunduğu terörist saldırı olduğu anlaşılan 11 Eylül saldırılarıyla bir bağlantısı olduğuna inanılmaktadır. Terörle mücadele uzmanı olan John P. O'Neill, 2001 yılının sonlarına kadar FBI başkan yardımcısıydı. FBI'dan emekli oldu ve kendisine Dünya Ticaret Merkezi'nde (WTC) güvenlik direktörü pozisyonu teklif edildi. 11 Eylül'den iki hafta önce WTC'deki işi kabul etti. 10 Eylül 2001'de O'Neill iki arkadaşına "Afganistan'da bazı şeyler oldu. [Mesud'un öldürülmesine atıfta bulunarak] (…) Bir değişiklik seziyorum ve sanırım bir şeyler olacak (…) yakında." demişti. O'Neill, 11 Eylül 2001'de Güney Kulesi çöktüğünde hayatını kaybetti.
11 Eylül'den sonra, Mesud'un Birleşik Cephe birlikleri ve sürgünden dönen Abdürreşid Dostum'un Birleşik Cephe birlikleri, Kalıcı Özgürlük Operasyonu'nda Amerikan hava desteğiyle Taliban'ı Kabil'deki iktidardan uzaklaştırdı. Ekim 2001'den Aralık 2001'e kadar Birleşik Cephe ülkenin büyük bir bölümünün kontrolünü ele geçirdi ve Hamid Karzai yönetiminde Taliban sonrası geçici hükûmetin kurulmasında önemli bir rol oynadı.
Devrilmesi ve sonraki savaşlar
Öncesi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzY3L1RhbGliYW4tVG9ya2hhbS0yMDAxLmpwZy8yMjBweC1UYWxpYmFuLVRvcmtoYW0tMjAwMS5qcGc=.jpg)
20 Eylül 2001'de ABD başkanı George W. Bush, Kongre'nin ortak oturumunda yaptığı konuşmada, 11 Eylül saldırılarından çekimser olarak El Kaide'yi sorumlu tuttu ve "El Kaide liderliğinin Afganistan'da büyük etkisi olduğunu ve Afganistan'daki Taliban rejimini desteklediğini" belirtti. Taliban rejimini kınayan Bush, rejimden çeşitli taleplerde bulunduğunu ve "müzakere ve tartışmaya açık olmadığını" söyledi:
- El Kaide'nin tüm liderlerini ABD'ye teslim etmek.
- Haksız yere hapsedilen tüm yabancı uyrukluları serbest bırakmak.
- Yabancı gazetecileri, diplomatları ve yardım görevlilerini korumak.
- Bütün terörist eğitim kamplarını kapatmak.
- Bütün teröristleri ve destekçilerini uygun makamlara teslim etmek.
- Terörist eğitim kamplarını teftiş için ABD'ye tam yetki vermek.
ABD, uluslararası topluluğa Taliban'ı devirme amaçlı askeri bir girişimi desteklemeleri için başvuruda bulundu. BM, 11 Eylül saldırılarının ardından terörle ilgili iki karar yayınladı. Kararlar, tüm devletlere "işbirliğini artırması ve terörle ilgili uluslararası sözleşmeleri tam olarak uygulanması" çağrısında bulundu ve tüm ülkeler için fikir birliği önerisi sundu. Avam Kamarası Kütüphanesi tarafından yapılan bir araştırma brifingine göre Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (UNSC), ABD önderliğindeki askeri harekata yetki vermemiş olsa da harekat, genel olarak bir meşru müdafaa biçimi olarak algılandı ve konsey, işgalin ardından "ülkeyi istikrara kavuşturacak bir askeri operasyona yetki vermek için hızla harekete geçti."
Taliban'ın Pakistan büyükelçisi Abdul Salem Zaeef, ültimatoma, saldırılara Bin Ladin'in karıştığına dair "ikna edici kanıtlar" talep ederek yanıt verdi ve "bizim pozisyonumuz, Amerika'nın kanıt ve kanıtı varsa, bunu ortaya koymaları gerektiğidir" dedi. Buna ek olarak Taliban, Bin Ladin'in herhangi bir davasının bir Afgan mahkemesinde görülmesi konusunda ısrar etti. Zaeef ayrıca "Ticaret Merkezi'nde çalışan 4.000 Yahudi'nin intihar misyonları hakkında önceden bilgisi olduğunu ve o gün orada bulunmadığını" iddia etti. Bu yanıt, işbirliği yapmak için samimi bir girişimden ziyade, bir geciktirme taktiği olarak görülerek reddedildi. 22 Eylül'de Birleşik Arap Emirlikleri ve daha sonra Suudi Arabistan, Taliban'ı Afganistan'ın yasal hükûmeti olarak tanımayı sonlandırdı ve komşu Pakistan'ı Taliban ile diplomatik bağları olan tek ülke olarak bıraktı. 4 Ekim'de Taliban, İslami Şeriat yasalarına göre işleyen uluslararası bir mahkemede yargılanmak üzere Bin Ladin'i Pakistan'a teslim etmeyi kabul etse de Pakistan, bin Ladin'in güvenliğini garanti altına almanın mümkün olmadığını düşünerek teklifi reddetti. 7 Ekim'de Taliban'ın Pakistan büyükelçisi, ABD'nin resmi bir talepte bulunması ve Taliban'a kanıt sunması halinde Bin Ladin'i tutuklamayı ve İslam hukuku uyarınca yargılamayı teklif etti. İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir Bush yönetimi yetkilisi, Taliban'ın teklifini reddetti ve ABD'nin onların taleplerini tartışmayacağını belirtti.
Koalisyon işgali
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8xLzE0L1NGX1NndF9NYXJpb19WaWdpbF93aXRoX1NGX2FuZF9OQV9mb3JjZXNfd2VzdF9vZl9Lb25kdXpfaW5fTm92ZW1iZXJfMjAwMS5qcGcvMjIwcHgtU0ZfU2d0X01hcmlvX1ZpZ2lsX3dpdGhfU0ZfYW5kX05BX2ZvcmNlc193ZXN0X29mX0tvbmR1el9pbl9Ob3ZlbWJlcl8yMDAxLmpwZw==.jpg)
7 Ekim 2001'de, 11 Eylül saldırılarından yaklaşık bir ay sonra, Birleşik Krallık, Kanada ve NATO ittifakından diğer birkaç ülkenin yardımıyla ABD, Taliban ve El Kaide bağlantılı kampları bombalayarak askeri harekat başlattı. Askeri operasyonların amacı, Taliban'ı iktidardan uzaklaştırmak ve Afganistan'ın teröristler tarafından bir operasyon üssü olarak kullanılmasını önlemek olarak belirtildi.
CIA'in elit Özel Aktiviteler birimleri (SAD), Afganistan'a giren ilk ABD kuvvetleri oldu (birçok farklı ülkenin istihbarat teşkilatları SAD'dan önce sahadaydı). ABD Özel Harekat kuvvetlerinin daha ileri tarihli gelişine hazırlanmak için Afgan Birleşik Cephesi (Kuzey İttifakı) ile birleştiler. Birleşik Cephe (Kuzey İttifakı), SAD ve Özel Kuvvetler, Taliban'ı minimum koalisyon zayiatıyla ve uluslararası konvansiyonel kara kuvvetleri kullanmadan devirmek için bir araya geldi.
14 Ekim'de Taliban, bombalamanın durdurulması karşılığında Usame bin Ladin'i tarafsız bir ülkeye teslim etmeyi tartışmayı teklif etse de bin Ladin'in saldırılara karıştığına dair kanıt talebini sürdürdü. ABD bu teklifi reddetti ve askeri operasyonlarına devam etti. Mezar-ı Şerif, 9 Kasım'da Ustad Atta Muhammed Nur ve Abdürreşid Dostum'un Birleşik Cephe birlikleri tarafından düşürüldü ve başka bir dizi eyaletin de minimum dirençle düşmesine neden oldu.
Kasım 2001'de, Kunduz'un Muhammed Davud Davud komutasındaki Birleşik Cephe birlikleri tarafından ele geçirilmesinden önce Taliban üyesi binlerce üst düzey komutan, düzenli savaşçı, Pakistan Servislerarası İstihbarat ajanı, askeri personeli, gönüllüler ve sempatizanlar, Pakistan Ordusu'na ait kargo uçakları tarafından Kunduz'dan tahliye edildi ve Pakistan'ın kuzey bölgelerindeki Çitral ve Gilgit'teki hava üslerine götürüldü. Bu olay, Kunduz çevresindeki ABD askeri güçleri tarafından "Airlift of Evil" olarak adlandırıldı ve daha sonra basında çıkan haberlerde de bu terim kullanıldı.
12 Kasım gecesi, Taliban Kabil'in güneyine çekildi. 15 Kasım'da sekiz Batılı yardım görevlisini üç ay süren tutsaklıkları sonrası serbest bıraktılar. 13 Kasım'a kadar, Taliban hem Kabil'den hem de Celalabad'dan çekildi. Son olarak Aralık ayı başlarında, teslim olmadan dağılarak son kaleleri olan Kandahar'dan da çekildiler.
2001 sonrası yeniden güçlenme
11 Eylül 2001'de ABD'ye yapılan saldırılardan sonra Pakistan, Taliban'ı desteklemeye devam etmekle suçlansa da, Pakistan bu iddiayı reddetmektedir.
Kabil'in Kasım 2001'de Taliban karşıtı güçlerin eline geçmesiyle birlikte, ISI güçleri geri çekilen Taliban milisleriyle birlikte çalıştı ve onlara yardım etti. Kasım 2001'de Taliban, El Kaide savaşçıları ve ISI görevlileri, Pakistan Ordusu'na ait kargo uçaklarıyla Kunduz'dan Pakistan'ın kuzey bölgelerindeki Pakistan Hava Kuvvetleri üslerine tahliye edildi. Eski Pakistan cumhurbaşkanı Pervez Müşerref, anılarında eski ABD dışişleri bakan yardımcısı Richard Armitage'in Pakistan'ın Taliban'ı desteklemeye devam etmesi halinde "bombalanarak taş devrine geri döndürüleceğini" yazsa da Armitage "taş devri" ifadesini kullandığını reddetti.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi84LzgwL05lb3RhbGliYW5faW5zdXJnZW5jeV8yMDAyLTIwMDZfZW4ucG5nLzIyMHB4LU5lb3RhbGliYW5faW5zdXJnZW5jeV8yMDAyLTIwMDZfZW4ucG5n.png)
Mayıs ve Haziran 2003'te üst düzey Taliban yetkilileri, Taliban'ın ABD güçlerini Afganistan'dan kovmak için yeniden toplandığını ve gerilla savaşına hazır olduğunu ilan etti. 2004'ün sonlarında, o dönem gizlenen Taliban lideri Muhammed Ömer, "ülkemizin egemenliğini yeniden kazanmak" için "Amerika ve kuklalarına" (geçici Afgan hükûmet güçlerine) karşı bir ayaklanma ilan etti.
29 Mayıs 2006'da Kabil'de ABD askeri konvoyuna ait bir araç kontrolünü kaybederek on iki sivil araca çarpmasıyla bir kişi öldü ve altı kişi yaralandı. Çevredeki kalabalığın öfkelenmesiyle bütün gün süren ve 20 ölü, 160 yaralıyla sonuçlanan bir kargaşa çıktı. Bir ABD askeri sözcüsü, yaklaşık 400 kişilik bir kalabalıktan taş atıldığını gören ve silah sesleri duyan ABD birliklerinin silahlarını olay yerinden ayrılırken "kendilerini savunmak" için kullandığını söyledi. Financial Times'ın Kabil'deki bir muhabiri, bu olayın 2004'ten beri büyüyen "bir kızgınlık dalgası" ve "yabancılara karşı artan düşmanlık" patlaması olduğunu ve bu olayın dışında 30 sivilin öldüğü bir ABD hava saldırısı tarafından da tetiklenmiş olabileceğini öne sürdü.
Pakistan'daki aşiretlerin ve diğer grupların Taliban'a devam eden desteği, uyuşturucu ticareti ve sahadaki az sayıdaki NATO kuvveti uzun direniş ve izolasyon tarihi ile birleştiğinde Taliban güçlerinin ve liderlerinin hayatta kalmasını sağladı. 2001 yılında kullanılmayan intihar saldırıları ve diğer terör eylemleri yaygınlaştı. Gözlemciler, haşhaş üretiminde yer alan Afganların geçim kaynaklarına zarar verilmesinin ve hava saldırılarının neden olduğu sivil ölümlerinin Taliban'ın yeniden güçlenmesini desteklediğini öne sürdüler.
Diğer yorumcular, İslamabad'ın savaştan diplomasiye geçişini artan hoşnutsuzluğu yatıştırma çabası olarak gördüler. Taliban'ın liderlik yapısı nedeniyle, Mayıs 2007'de Molla Dadullah suikastının Pakistan ile yeni başlayan ilişkilere zarar vermekten başka önemli bir etkisi olmadı.
8 Şubat 2009'da ABD'nin Afganistan operasyonları komutanı General Stanley McChrystal ve diğer yetkililer, Taliban liderliğinin Pakistan'ın Ketta kentinde olduğunu söyledi. 2009 yılına gelindiğinde, El Fetih Operasyonu olarak bilinen güçlü bir direniş ortaya çıktı. İşgal sonrası Taliban savaşçılarının çoğu, yerel medreselerden gelen yeni askerlerdi.
Aralık 2009'da Asia Times Online, Taliban'ın Afganistan'ın başka ülkelere yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermeyeceğine dair ABD'ye "yasal garantiler" vermeyi teklif ettiğini ancak ABD'nin yanıt vermediğini bildirdi.
Temmuz 2016'da Time dergisi Afganistan'ın %20'sinin Taliban kontrolü altında olduğunu ve en güneydeki Helmand Eyaleti'nin Taliban'ın kalesi olduğunu tahmin ederken, Aralık 2016'da ABD ve uluslararası Kararlı Destek koalisyonu komutanı General Nicholson benzer şekilde ülkenin %10'unun Afganistan'da olduğunu, %26'sı üzerinde ise hükûmet ve çeşitli grupların mücadele içinde olduğunu belirtti.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9lL2UwL1NlY3JldGFyeV9Qb21wZW9fTWVldHNfd2l0aF90aGVfVGFsaWJhbl9OZWdvdGlhdGlvbl9UZWFtXyUyODUwNjMyMzIxNDgzJTI5LmpwZy8yMjBweC1TZWNyZXRhcnlfUG9tcGVvX01lZXRzX3dpdGhfdGhlX1RhbGliYW5fTmVnb3RpYXRpb25fVGVhbV8lMjg1MDYzMjMyMTQ4MyUyOS5qcGc=.jpg)
7 Ağustos 2015'te Taliban Kabil'de yaklaşık 50 kişiyi öldürdü. Ağustos 2017'de, ABD Başkanı Trump'ın düşmanca konuşmasına tepki gösteren bir Taliban sözcüsü, Afganistan'ı "Amerikan işgalcilerinden" kurtarmak için savaşmaya devam edeceklerini söyledi.
Ocak 2018'de, bir Taliban intihar bombacısı Kabil'de bir ambulansa yerleştirilen bombayı kullanarak 100'den fazla kişiyi öldürdü.
2020 yılına gelindiğinde, Institute for Economics & Peace adlı küresel düşünce kuruluşu, Irak ve Şam İslam Devleti'nin aldığı toprakların neredeyse tamamını kaybetmesi ve daha az terörist eylemde bulunması sebebiyle, Taliban'ın IŞİD'i dünyadaki en tehlikeli terör örgütü olarak geride bıraktığını yazdı.
29 Mayıs 2020'de Molla Ömer'in oğlu Molla Muhammed Yakub'un çok sayıda Ketta şura üyesine COVID-19 bulaşmasının ardından Taliban lideri olarak hareket ettiği bildirildi. Daha önce 7 Mayıs 2020'de Yakub'un Taliban askeri komisyonunun başına geçerek askeri şef haline geldiği doğrulanmıştı. Yüz yüze görüşmeler yapmaya devam eden Ketta şurasında enfekte olanlar arasında Taliban lideri Hibatullah Ahundzade ve Hakkani ağı lideri Sirajuddin Hakkani vardı.
2021 saldırısı ve tekrar güç kazanma
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9kL2RjLzIwMjFfVGFsaWJhbl9PZmZlbnNpdmUucG5nLzIyMHB4LTIwMjFfVGFsaWJhbl9PZmZlbnNpdmUucG5n.png)
ABD'nin çekilmeye başladığı 1 Mayıs 2021'den itibaren saldırılarını artıran Taliban, önce kırsaldaki karakolları ele geçirdi. Arkasından sınır kapılarının tamamını kontrol altına aldı. Büyük vilayetlere yönelen Taliban, önce Kündüz vilayet merkezini aldı. Sonra ülkenin 4. 3. ve 2. büyük şehirleri olan Mezar-ı Şerif, Kandahar ve Herat'ı alarak ülkenin büyük çoğunluğunu ele geçirdi. Taliban, bu ilerleyişte Afgan ordusunun ABD çekildikten sonraki çöküşünden, isteksizliğinden ve motivasyonsuzluğundan fazlasıyla yararlandı. Bu sayede büyük şehirleri fazla direnişle karşılaşmadan almayı başardı.
İlerleyişini sürdüren Taliban, 15 Ağustos 2021 tarihinde başkent Kâbil'e girdi. Afganistan Cumhurbaşkanı Eşref Gani ülkeyi terk ederek Birleşik Arap Emirlikleri'ne sığındı. Taliban şehre girdikten sonra başkanlık sarayına girdi ve burada örgüt yetkilileri Afganistan İslam Emirliği'ni kuracaklarını ilan etti. Böylece 20 yıl sonra Taliban yeniden Afganistan'da iktidar oldu.
İran, ticaret anlaşması yaparak Taliban yönetimini tanıyan ilk ülke oldu.
Hedefleri ve ideolojisi
Peştunvali ve İslamın radikal Diyubendi yorumunun bir kombinasyonu olarak tanımlanan Taliban ideolojisi, İhvan kaynaklı diğer radikal İslamcı ideolojilerden farklılık göstermektedir. Taliban; iktidara geldikten sonra Batılı birliklerin ülkeden ayrılmasını, Afganistan'a barış ve güvenliği geri getirmeyi ve kendi şeriat hukukunu uygulamayı hedeflediğini söyler
Taliban'ın, en azından yönetimlerinin ilk yıllarında, milliyetçilik karşıtı görüşleri benimsediği ve geleneksel aşiret liderlerini rollerinden uzaklaştırarak bu tür feodal yapılara karşı çıktığı söylenmiştir.
Uygulanan İslami kurallar
Taliban rejimi, şeriatı Hanefi fıkıh mezhebine ve Molla Ömer'in dini fermanlarına göre yorumladı. Domuz eti ve alkol gibi yiyecek ve içecekler; müzik, televizyon, film ve internet gibi birçok tüketici teknolojisi; resim veya fotoğraf gibi çoğu sanat biçimi; futbol ve satranç da dahil olmak üzere spora katılım yasaklandı. Uçurtma uçurmak, güvercin veya diğer evcil hayvanları beslemek gibi eğlence etkinlikleri de yasaklandı. Sinema salonları kapatıldı ve camiye çevrildi. Batı yeni yılının ve Nevruz'un kutlanması yasaklandı. Fotoğraf çekmek ve fotoğraf veya portre sergilemek, Taliban tarafından bir putperestlik biçimi olarak görüldüğü için yasaklandı. Kadınların çalışması, kızların okullara veya üniversitelere gitmeleri yasaklandı; ev dışında erkek akrabaları tarafından refakat edilmeleri ve burka giymeleri istendi; bu kısıtlamaları ihlal edenler cezalandırıldı. Erkeklerin sakallarını tıraş etmeleri yasaklandı ve evlerinin dışında sarık takmaları istendi. Namaz zorunlu kılındı ve ezan okunduktan sonra namaza katılmayanlar tutuklandı. Kumar yasaklandı ve hırsızlar, elleri veya ayakları kesilerek cezalandırıldı. 2000 yılında, Taliban lideri Molla Ömer Afganistan'da afyon ekimini ve uyuşturucu kaçakçılığını resmen yasakladı. Taliban yönetimi altında, hem uyuşturucu kullanıcıları hem de satıcıları ciddi cezalar aldı. Taliban, 2001 yılına kadar afyon üretiminin çoğunluğunu (%99) neredeyse tamamen ortadan kaldırmayı başardı.
Afganistan'daki Şiiler çoğunlukla Afganistan nüfusunun yaklaşık %10'unu oluşturan ve Taliban yönetimi sırasında baskıya uğrayan Hazara etnik grubundan oluşsa da Muhammed Ekberi gibi Taliban yönetimini destekleyen Şii İslamcılar da mevcuttur. Son yıllarda Taliban, geçmişteki mezhepçi görünüşlerinden uzaklaşmak ve İran'ın ile ilişkilerini geliştirmek için Şii bir din adamını bölge valisi olarak atamak ve Hazaraları IŞİD-Horasan İli'ne karşı savaşmak için saflarına katmak suretiyle Şiileri kazanmaya çalışmıştır.
Şii Müslümanlarla birlikte, Afganistan'daki küçük Hristiyan topluluğu da Taliban tarafından baskıya uğratıldı. Mayıs 2001'de Taliban, Afganistan'ın Hindu nüfusuna ayırt edici rozetler takılacağını duyurdu. Afganistan Sihleri; Şiiler, Hindular ve Hristiyanlara kıyasla genellikle Taliban tarafından daha fazla höşgörüyle karşılandılar.
Taliban doktrini diğer Müslümanlarla inanç üzerine tartışmaya karşıydı. Gazeteci Ahmed Raşid, "Taliban, Müslüman gazetecilerin bile [onların] emirlerini sorgulamasına veya Kuran yorumlarını tartışmasına izin vermedi." diye yazmıştı.
Baça bazi hakkındaki görüşleri
Afganistan İslam Emirliği yönetimi altında, yaşlı erkekler ve "dans eden erkek çocuklar" arasında gerçekleşen bir tür çocuk cinsel istismarı olan baça bazi için ölüm cezası uygulanmıştır. Baça bazi, Afganistan İslam Cumhuriyeti'nin yönetimi sırasında yasa dışı olsa da yasalar güçlü suçlulara karşı nadiren uygulandı ve polisin ilgili suçlarda suç ortağı olduğu bildirildi.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ Whine, Michael (1 Eylül 2001). "Islamism and Totalitarianism: Similarities and Differences". Totalitarian Movements and Political Religions. 2 (2): 54-72. doi:10.1080/714005450. ISSN 1469-0764.
- ^ a b Deobandi Islam: The Religion of the Taliban U. S. Navy Chaplain Corps, 15 October 2001
- ^ a b Maley, William (2001). Fundamentalism Reborn? Afghanistan and the Taliban. C Hurst & Co. s. 14. ISBN .
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;Stanford
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ Ogata, Sadako N. (2005). The Turbulent Decade: Confronting the Refugee Crises of the 1990s. W. W. Norton & Company. s. 286. ISBN .
- ^ McNamara, Melissa (31 Ağustos 2006). "The Taliban In Afghanistan". CBS. 11 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Haziran 2016.
- ^ a b "Did you know that there are two different Taliban groups?". www.digitaljournal.com. 1 Nisan 2013. 11 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Taliban – Oxford Islamic Studies Online". www.oxfordislamicstudies.com. 26 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Afghan Taliban". National Counterterrorism Center. 9 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2015.
- ^ Rashid, Taliban (2000)
- ^ "Why are Customary Pashtun Laws and Ethics Causes for Concern? | Center for Strategic and International Studies". Csis.org. 19 Ekim 2010. 9 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2014.
- ^ "Understanding taliban through the prism of Pashtunwali code". CF2R. 30 Kasım 2013. 10 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2014.
- ^ "Taliban and the Northern Alliance". US Gov Info. About.com. 1 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Kasım 2009.
- ^ 9/11 seven years later: US 'safe,' South Asia in turmoil 10 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Retrieved 24 August 2010.
- ^ Hamilton, Fiona; Coates, Sam; Savage, Michael (3 Mart 2010). "MajorGeneral Richard Barrons puts Taleban fighter numbers at 36000". The Times. Londra. 29 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Despite Massive Taliban Death Toll No Drop in Insurgency". Voice of America. Akmal Dawi. 3 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Temmuz 2014.
- ^ "Afghanistan's Security Forces Versus the Taliban: A Net Assessment". Combating Terrorism Center at West Point (İngilizce). 14 Ocak 2021. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2021.
- ^ "The Taliban – Mapping Militant Organizations". web.stanford.edu. 11 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2019.
- ^ "Taliban Leader Feared Pakistan Before He Was Killed". New York Times. 9 Ağustos 2017. 9 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Qatar's Dirty Hands". . 3 Ağustos 2017. 8 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Saudi has evidence Qatar supports Taliban: Envoy". . 7 Ağustos 2017. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ a b "Why did Saudi Arabia and Qatar, allies of the US, continue to fund the Taliban after the 2001 war?". scroll.in. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Nisan 2018.
- ^ Diplomat, Samuel Ramani, The. "What's Behind Saudi Arabia's Turn Away From the Taliban?". The Diplomat. 26 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Turkmenistan-Foreign Relations". Globalsecurity. 1 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Turkmenistan Takes a Chance on the Taliban". Stratfor. 8 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Are Chechens in Afghanistan? – By Nabi Abdullaev, 14 December 2001 Moscow Times 7 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Kullberg, Anssi. "The Background of Chechen Independence Movement III: The Secular Movement". The Eurasian politician. 1 October 2003
- ^ Guelke, Adrian (25 Ağustos 2006). Terrorism and Global Disorder – Adrian Guelke – Google Libros. ISBN . Erişim tarihi: 15 Ağustos 2012.
- ^ "Iranian Support for Taliban Alarms Afghan Officials". . 9 Ocak 2017. 13 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
Both Tehran and the Taliban denied cooperation during the first decade after the US intervention, but the unholy alliance is no longer a secret and the two sides now unapologetically admit and publicize it.
- ^ "Iran Backs Taliban With Cash and Arms". The Wall Street Journal. 11 Haziran 2015. 29 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2015.
- ^ "Iran Closes Consulate in Mazar-i-Sharif as Fighting Escalates in Northern Afghanistan - Politics news" (İngilizce). Tasnim News Agency. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Shehzad, Muhammed (10 Mart 2006). "Why is the Pakistan army scared of this man?". in.rediff.com. . 16 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2020.
was appointed as 's governor of the Mehsud tribe in a special ceremony attended by five leading Taliban commanders
- ^ Gall, Carlotta (26 Mart 2009). "Pakistan and Afghan Taliban Close Ranks". The New York Times. Islamabad, Pakistan. 1 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Aralık 2020.
The Afghan Taliban delegation urged the Pakistani Taliban leaders to settle their internal differences, scale down their activities in Pakistan and help counter the planned increase of American forces in Afghanistan, the fighters said.
- ^ Zahid, Farhan (15 Nisan 2019). "Profile of New TTP Chief Mufti Noor Wali Mehsud: Challenges and Implications" (PDF). pakpips.com. Islamabad, Pakistan: Pak Institute for Peace Studies. s. 4. 5 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Aralık 2020.
According to Mehsud, the real jihad is against US forces in occupied Afghanistan to restore the Islamic Emirate while using tribal areas of Pakistan as base of operations and safe haven for both Taliban and Al-Qaeda. He further explains the goals and aims of the jihadi movement as: maintaining the independent status for Mehsud tribe, defeating the US in Afghanistan, establishing caliphate in Afghanistan
- ^ "Afghan militant fighters 'may join Islamic State'". BBC News. 2 Eylül 2014. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2017.
- ^ "Afghanistan: Ghani, Hekmatyar sign peace deal". Al Jazeera. 29 Eylül 2016. 20 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Why Central Asian states want peace with the Taliban". DW News. 27 Mart 2018. 14 Mayıs 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
"Taliban have assured Russia and Central Asian countries that it would not allow any group, including the IMU, to use Afghan soil against any foreign state," Muzhdah said.
- ^ Roggio, Bill; Weiss, Caleb (14 Haziran 2016). "Islamic Movement of Uzbekistan faction emerges after group's collapse". Long War Journal. 11 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2017.
- ^ "Rare look at Afghan National Army's Taliban fight". BBC News. 3 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2014.
- ^ "Dealing With the Taliban: India's Strategy in Afghanistan After U.S. Withdrawal". Carnegie India. 15 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Haziran 2020.
- ^ "Taliban attack NATO base in Afghanistan – Central & South Asia". Al Jazeera English. 2 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ağustos 2014.
- ^ "ISIS reportedly moves into Afghanistan, is even fighting Taliban". 12 Ocak 2015. 13 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2015.
- ^ "ISIS, Taliban announced Jihad against each other". Khaama Press. 20 Nisan 2015. 6 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2015.
- ^ "Taliban leader: allegiance to ISIS 'haram'". Rudaw. 13 Nisan 2015. 22 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2015.
- ^ "Taliban say gap narrowing in talks with US over Afghanistan troop withdrawal". Military Times. 5 Mayıs 2019. 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ a b "Afghanistan's warlord vice-president spoiling for a fight with the Taliban". The Guardian. 4 Ağustos 2015. 18 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Ibrahimi, Niamatullah. 2009. "Divide and Rule: State Penetration in Hazarajat (Afghanistan) from Monarchy to the Taliban", Crisis States Working Papers (Series 2) 42, London: Crisis States Research Centre, LSE
- ^ Jonson, Lena (25 Ağustos 2006). Tajikistan in the New Central Asia. ISBN . 16 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2014.
- ^ a b "taliban". Nişanyan Sözlük. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 15 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Post, The Jakarta. "US welcomes Qatar decision on Taliban name change". The Jakarta Post. 30 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Şubat 2017.
- ^ "ISIL won't get very far in Afghanistan - for now | Center on International Cooperation". cic.nyu.edu. 28 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Afghan Taliban announce successor to Mullah Mansour". BBC News. 25 Mayıs 2016. 18 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ O’Donnell, Lynne. "The Taliban Are Breaking Bad". Foreign Policy. 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2022.
- ^ Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. "The Taliban, Terrorism, and Drug Trade". 2001-2009.state.gov (İngilizce). 2 Eylül 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2022.
- ^ "Where Are the Taliban Getting Their Money?". VOA (İngilizce). 2 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2022.
- ^ Sufizada, Hanif. "The Taliban are megarich – here's where they get the money they use to wage war in Afghanistan". The Conversation (İngilizce). 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2022.
- ^ "Afghanistan: How do the Taliban make money?". BBC News. 27 Ağustos 2021. 6 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2022.
- ^ a b Matinuddin, Kamal (1999). The Taliban phenomenon : Afghanistan 1994-1997. Karachi, Pakistan: Oxford University Press. ISBN .
- ^ University, © Stanford; Stanford; Complaints, California 94305 Copyright. "MMP: Afghan Taliban". cisac.fsi.stanford.edu (İngilizce). 18 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ a b "THE MASSACRE IN MAZAR-I SHARIF". web.archive.org. 2 Kasım 2008. 2 Kasım 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Whine, Whine (Eylül 2001). "Islamism and Totalitarianism: Similarities and Differences". Totalitarian Movements and Political Religions. 2 (2). ss. 54-72. doi:10.1080/714005450.
- ^ Skaine, Rosemarie (2002). The women of Afghanistan under the Taliban. Jefferson, N.C.: McFarland. ISBN .
- ^ "MASSACRES OF CIVILIAN VILLAGERS AT LEAST 15 TIMES BY TALIBAN". web.archive.org. 18 Kasım 2002. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "Afghanistan: Kabul Artists Tricked Taliban To Save Banned Paintings". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 17 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "Afghanistan's Love Of The Big Screen". NPR.org (İngilizce). 12 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "Ethnomusicologist Discusses Taliban Vs. Musicians". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Ethnomusicologist Discusses Taliban Vs. Musicians". RadioFreeEurope/RadioLiberty (İngilizce). 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Lakanwal, Emran Feroz, Abdul Rahman. "In Rural Afghanistan, Some Taliban Gingerly Welcome Girls Schools". Foreign Policy (İngilizce). 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "A Woman Among Warlords ~ Women's Rights in the Taliban and Post-Taliban Eras | Wide Angle | PBS". Wide Angle. 11 Eylül 2007. 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "Afghan women forced from banking jobs as Taliban take control". Reuters (İngilizce). 15 Ağustos 2021. 13 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Staff, Reuters (1 Eylül 2015). "Afghan man and woman given 100 lashes in public for adultery". Reuters (İngilizce). 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "Featured News". web.archive.org. 26 Temmuz 2011. 26 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ "GENERAL ASSEMBLY 'APPALLED' BY EDICT ON DESTRUCTION OF AFGHAN SHRINES; STRONGLY URGES TALIBAN TO HALT IMPLEMENTATION | Meetings Coverage and Press Releases". www.un.org. 25 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. ISBN .
- ^ Decoding the new Taliban : insights from the Afghan field. New York: Columbia University Press. 2009. ISBN .
- ^ a b c "Crisis of Impunity - Pakistan's Support Of The Taliban". www.hrw.org. 19 Temmuz 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Partlow, Joshua (3 Ekim 2011). "Karzai accuses Pakistan of supporting terrorists". Washington Post (İngilizce). ISSN 0190-8286. 3 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ a b "Afghanistan resistance leader feared dead in blast". www.telegraph.co.uk. 8 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2021.
- ^ Bag, Mustafa (16 Ağustos 2021). "ABD'nin Afganistan'daki savaşı nasıl başladı, nasıl bitti?". euronews. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Afganistan'da son durum ne?". BBC News Türkçe. 15 Ağustos 2021. 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "an - Osmanlıca Türkçe Sözlük, lügât, لغت". 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Staff, Guardian (31 Ekim 2001). "Letters: Taliban, Caliban - does he love his mummy?". the Guardian (İngilizce). 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 24 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Hillenbrand, Carole (2015). Islam : a new historical introduction. Londra. s. 284. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 11 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Nojumi, Neamatollah (2002). The rise of the Taliban in Afghanistan : mass mobilization, civil war, and the future of the region (1. bas.). New York: Palgrave. ISBN .
- ^ Saikal, Amin (2004). Modern Afghanistan : a history of struggle and survival. Londra: I.B. Tauris. ISBN .
- ^ "Blood-Stained Hands | Human Rights Watch". web.archive.org. 7 Eki 2014. 7 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Strick van Linschoten, Alex (2012). An enemy we created : the myth of the Taliban-al Qaeda merger in Afghanistan. Oxford: Oxford University Press. s. 122. ISBN .
- ^ a b c d e f g "Arşivlenmiş kopya". 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Matinuddin, Kamal (1999). Taliban phenomenon : afghanistan 1994-1997. [Place of publication not identified]: Diane Pub Co. s. 25-26. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 21 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ The limits of culture : Islam and foreign policy. Cambridge, Mass.: MIT Press. 2006. s. 267. ISBN .
- ^ Strick van Linschoten, Alex (2012). An enemy we created : the myth of the Taliban-al Qaeda merger in Afghanistan. Oxford: Oxford University Press. s. 121-122. ISBN .
- ^ Felbab-Brown, Vanda (2010). Shooting up : counterinsurgency and the war on drugs. Washington, D.C.: Brookings Institution Press. s. 122. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ A political chronology of Central, South and East Asia. Londra. 2001. ISBN .
- ^ Saikal, Amin (2004). Modern Afghanistan : a history of struggle and survival. Londra: I.B. Tauris. s. 352. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 15 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Matinuddin, Kamal (1999). The Taliban phenomenon : Afghanistan 1994-1997. Karachi, Pakistan: Oxford University Press. s. 37, 42-43. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 107, 126. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 64, 72, 78. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 101-102. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 65. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 71. ISBN .
- ^ Abbasi, Abbasi (8 Ağustos 1998). "Aid agencies pull out of Kabul". BMJ. 317 (7155). ss. 369-369. doi:10.1136/bmj.317.7155.369a.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 71-72. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 72. ISBN .
- ^ Terrorism financing and state responses : a comparative perspective. Stanford, Calif.: Stanford University Press. 2007. s. 96. ISBN .
- ^ Encyclopedia of human rights. Oxford: Oxford University Press. 2009. s. 2. ISBN .
- ^ Tomsen, Peter (2011). The wars of Afghanistan : messianic terrorism, tribal conflicts, and the failures of great powers (1. bas.). New York: PublicAffairs. s. 322. ISBN .
- ^ a b Grad, Marcela (2009). Massoud : an intimate portrait of the legendary Afghan leader. St. Louis, MO: Webster University Press. s. 310. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Girardet, Edward (2011). Killing the cranes : a reporter's journey through three decades of war in Afghanistan. White River Junction, Vt.: Chelsea Green Pub. s. 416. ISBN .
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 91. ISBN .
- ^ a b "Inside the Taliban 06 - N.G." (İngilizce). 16 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Clements, Frank (2003). Conflict in Afghanistan : a historical encyclopedia. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO. s. 54. ISBN .
- ^ "AFGHANISTAN: ARENA FOR A NEW RIVALRY". Washington Post (İngilizce). 9 Ocak 2024. ISSN 0190-8286. 5 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2024.
- ^ "United Nations and Afghanistan". web.archive.org. 10 Haz 2019. 10 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ McGrath, Kevin (2011). Confronting Al Qaeda : new strategies to combat terrorism. Annapolis, Md.: Naval Institute Press. s. 138. ISBN .
- ^ Maley, William (2009). The Afghanistan wars (2. bas.). Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan. s. 288. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Ekim 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Ahmad Shah Masood - interview". web.archive.org. 25 Eyl 2006. 25 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "FRAMEWORK FOR PEACE FOR THE PEOPLE OF AFGHANISTAN". web.archive.org. 19 Mart 2005. 19 Mart 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "911: The man who would have led Afghanistan". web.archive.org. 11 Eki 2017. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ a b Steve Coll (2005). Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to September 10, 2001. 23 February 2004. Penguin Press HC. s. 558.
- ^ Tomsen, Peter (2011). Wars of Afghanistan. PublicAffairs. s. 565. ISBN .
- ^ "The lost lion of Kabul". The New Statesman. 2011. 21 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Council of Afghan opposition". Corbis. 2001. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Marcela Grad. Massoud: An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader. 1 March 2009. Webster University Press. s. 65.
- ^ "Massoud in the European Parliament 2001". EU media. 2001. 10 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Massoud in the European Parliament 2001". EU media. 2001. 21 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Defense Intelligence Agency (2001) report GWU.edu 17 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "" (5 Mart 2001). "see video". YouTube. 21 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ekim 2010.
- ^ "Taliban Foe Hurt and Aide Killed by Bomb". The New York Times. Afghanistan. 10 Eylül 2001. 5 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2010.
- ^ Burns, John F. (9 Eylül 2002). "Threats and responses: assassination; Afghans, Too, Mark a Day of Disaster: A Hero Was Lost". The New York Times. Afghanistan. 17 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2010.
- ^ Boettcher, Mike (6 Kasım 2003). "How much did Afghan leader know?". CNN. 20 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "The Man Who Knew". PBS. 2002. 15 Aralık 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Transcript of President Bush's address". CNN. 21 Eylül 2001. 19 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Ağustos 2010.
- ^ Text: President Bush Addresses the Nation 13 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Washington Post, 20 September 2017.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Smith and Thorp, Ben and Arabella (26 Şubat 2010). "The legal basis for the invasion of Afghanistan" (PDF). House of Commons Library. International Affairs and Defence Section. 19 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Burns, John F. "Pakistan Says Taliban Demands Evidence That Bin Laden Is Tied to Attacks 8 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". The New York Times. 18 September 2001
- ^ "US resolute on Bin Laden hunt 15 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Jones, Gary and Francis, Wayne. "WAR ON TERROR: MUSLIM ANGER 24 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". The Mirror. 22 September 2001
- ^ "Taliban 'will try Bin Laden if US provides evidence'". The Guardian. Londra. 5 Ekim 2001. 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "America Speaks Out: What's the Next Threat? 24 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi." TalkBack Live. CNN. 1 October 2001
- ^ Helen, Kennedy. "Taliban Mock U.S., Say They're Hiding Osama Warn Washington To Rethink Assault". Daily News. 1 October 2001
- ^ "Briefing 05: The Smoking Gun". J-n-v.org. 8 Ekim 2001. 19 Kasım 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Bishop, P., Pakistan blocks bin Laden trial 18 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., The Daily Telegraph, 4 October 2001. Also known in print as "Pakistan halts secret plan for bin Laden trial".
- ^ "Taliban offers to try bin Laden in an Islamic court". CNN. 7 Ekim 2001. 14 Haziran 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Afghanistan wakes after night of intense bombings. CNN: October 7, 2001". CNN. 7 Ekim 2001. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Pike, John. "Operation Enduring Freedom". Globalsecurity.org. 23 Ekim 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Pike, John (7 Ekim 2001). "Intentions of U.S. military operation". Globalsecurity.org. 3 Kasım 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Lehman, John (31 Ağustos 2006). "We're Not Winning This War". The Washington Post. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2009.
- ^ "Taliban offers to hand bin Laden to a neutral nation for trial". The Guardian. Londra. 14 Ekim 2001. 20 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Ratnescar, Romesh (10 Ekim 2002). "Afghanistan: One year on". Time. 24 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2011.
- ^ Moran, Michael (29 Kasım 2001). "The 'airlift of evil'". NBC News. 16 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2008.
- ^ (24 Ocak 2002). "India protests airlift of Pakistani fighters from Kunduz". The Indian Express. 13 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2011.
- ^ George, Marcus (26 Kasım 2001). "Kunduz celebrates end of siege". BBC News. 13 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2008.
- ^ Rashid, Ahmed (2008). Descent into Chaos: The United States and the Failure of Nation Building in Pakistan, Afghanistan, and Central Asia. Amerika Birleşik Devletleri: . ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Researcher, CQ (2010). Issues in Terrorism and Homeland Security: Selections From CQ Researcher. Sage. s. 196. ISBN .
- ^ Lansford, Tom (2011). 9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq: A Chronology and Reference Guide. ABC-CLIO. s. 37. ISBN .
- ^ Lall, Marie (2008). DeRouen, Karl R. (Ed.). International security and the United States: an encyclopedia. Volume 1. Praeger. s. 10. ISBN .
- ^ Hussain, Zahid (2007). Frontline Pakistan: The Struggle With Militant Islam. Columbia University Press. s. 49. ISBN .
However, Pakistani intelligence agencies maintained some degree of cooperation with the Taliban elements fleeing the fighting.
- ^ Hersh, Seymour M. (28 Ocak 2002). "The Getaway". The New Yorker. 20 Haziran 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2008.
- ^ Morgan, Matthew J. (2007). A Democracy Is Born: An Insider's Account of the Battle Against Terrorism in Afghanistan. Praeger. s. 166. ISBN .
- ^ Musharraf, Pervez (2006). In the line of fire: a memoir. The Free Press. s. 201. ISBN .
- ^ Gartenstein-Ross, Daveed (2011). Bin Laden's Legacy: Why We're Still Losing the War on Terror. Wiley. s. 189. ISBN .
- ^ Hansen, Stig Jarle (2010). The Borders of Islam: Exploring Huntington's Faultlines, from Al-Andalus to the Virtual Ummah. Columbia University Press. s. 77. ISBN .
- ^ Riedel, Bruce O. (2011). Deadly embrace: Pakistan, America, and the future of the global jihad. Brookings Institution Press. s. 65. ISBN .
- ^ Tohid, Owias; Baldauf, Scott (8 Mayıs 2003). "Taliban appears to be regrouped and well-funded". Christian Science Monitor. 18 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2007.
- ^ Tohid, Owias (27 Haziran 2003). "Taliban regroups – on the road". Christian Science Monitor. 19 Ağustos 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Şubat 2007.
- ^ Gall, Carlotta (13 Kasım 2004). "Asia: Afghanistan: Taliban Leader Vows Return". The New York Times. 23 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Eylül 2017.
- ^ "npr: Truck Accident Sparks Riots in Afghanistan". 29 Mayıs 2006. 7 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2017.
- ^ Constable, Pamela (1 Haziran 2006). "U.S. troops fired at mob after Kabul accident". The Washington Post. Washington. s. 1. 24 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2017.
- ^ "Archived copy". Archived from the original on 13 Temmuz 2007. Erişim tarihi: 10 Eylül 2013. (PDF), pp. 77-90, archived from the original 11 Temmuz 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. on 11 July 2007.
- ^ "Archived copy". Archived from the original on 30 Eylül 2007. Erişim tarihi: 29 Haziran 2007. (PDF), archived from the original 1 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. on 30 September 2007.
- ^ "Pakistan Security Research Unit (PSRU)". Spaces.brad.ac.uk:8080. 22 Şubat 1999. 15 Eylül 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Shahzad, Syed Saleem (8 Eylül 2006). "Pakistan: Hello Al-Qaeda, goodbye America". Asia Times. Archived from the original on 6 Ekim 2006. Erişim tarihi: 12 Eylül 2006.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Harnden, Toby (11 Aralık 2010). "Man on a mission. US defence Secretary Robert Gates is still hungry for the fight in Afghanistan". The Daily Telegraph. Londra. 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Gall, Carlotta. "Taliban". The New York Times. 19 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "Empowering "Soft" Taliban Over "Hard" Taliban: Pakistan's Counter-Terrorism Strategy by Sadia Sulaiman". 20 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Asia Times Online :: South Asia news, business and economy from India and Pakistan". web.archive.org. 19 Ara 2009. 10 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "When War Is Just Another Day in Afghanistan". Time. 18 Temmuz 2016. 20 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2017.
- ^ "Carter visits Afghanistan as Obama plans handoff of 15-year war". CNN. 9 Aralık 2016. 19 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2017.
- ^ "Trump calls out Pakistan, India as he pledges to 'fight to win' in Afghanistan" 1 Eylül 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. CNN, 24 August 2017. Retrieved 25 September 2017.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ "ISIL is no longer the world's deadliest terrorist group". Vision of Humanity. . 2020. 11 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ocak 2021.
- ^ O'Donnell, Lynn, and Mirwais Khan (29 May 2020). "Taliban Leadership in Disarray on Verge of Peace Talks." 7 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Foreign Policy. Retrieved 5 January 2021.
- ^ "Afganistan: Taliban Kabil'e girdi, yönetim değişimi için müzakere". euronews. 14 Ağustos 2021. 14 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "İran, ticaret anlaşması yaparak Taliban yönetimini tanıyan ilk ülke oldu". Haberler.com. 23 Ağustos 2021. 24 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2021.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 87. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Ağustos 2021.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 92. ISBN .
- ^ Farrell, Farrell (Mart 2005). "Where have all the flowers gone?: evaluation of the Taliban crackdown against opium poppy cultivation in Afghanistan". International Journal of Drug Policy. 16 (2). ss. 81-91. doi:10.1016/j.drugpo.2004.07.007.
- ^ "THE MASSACRE IN MAZAR-I SHARIF". web.archive.org. 19 Eki 2008. 19 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ Alikuzai, Hamid Wahed (2013). Concise history of afghanistan in 25 volumes : volume 1. Trafford Publishing. s. 529. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 7 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ Rashid, Ahmed (2000). Taliban : militant Islam, oil, and fundamentalism in Central Asia. New Haven: Yale University Press. s. 107. ISBN .
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Haziran 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2021.
Dış bağlantılar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi81LzU3L1dpa3Rpb25hcnktbG9nby10ci5wbmcvMzNweC1XaWt0aW9uYXJ5LWxvZ28tdHIucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi80LzRhL0NvbW1vbnMtbG9nby5zdmcvMzBweC1Db21tb25zLWxvZ28uc3ZnLnBuZw==.png)
- Alternative discourse: A review of the former Taliban Ambassador to Pakistan's autobiography1 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Taliban in Oxford Islamic Studies Online28 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- The Taliban's Secret Photos
- Future Opioids: Afghanistan, Opium and the Taliban7 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- The National Security Archive – The September 11th Sourcebooks2 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- "Is One of the Lost Tribes the Taliban?"
- The Taliban Diaries28 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Taliban Conflict15 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Taliban Officials Deny Report That Top Leader Died From Coronavirus 6 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- İdeoloji
- Afghanistan's Taliban: Not a valid interpretation of Islam
- İsyan
- Battling Taliban: Where Does It Stop?20 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Return Of The Taliban4 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Struggle for Kabul: The Taliban Advance from the , December 8, 2008
- Held by The Taliban: A Reporting Trip Becomes a Kidnapping4 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. from The New York Times, 2008-2009
- Military Raids, Backing of Corrupt Government Undermining Stated US Goals in Afghanistan17 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. – video report by Democracy Now!
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Taliban Pestuca طالبان ogrenciler veya bilgi talep edenler 50 Afganistan da yonetimi elinde bulunduran Diyubendi Islamci 51 hareket ve askeri organizasyondur Kendilerine Afganistan Islam Emirligi 52 demekte olup ulke icinde bir savas veya cihat 53 surdurmustur Islam seriatini yayma amaciyla Molla Muhammed Omer tarafindan 1994 yilinda kurulan Taliban in 2016 dan beri lideri Mevlevi Hibetullah Ahundzade dir 54 Grup eroin 55 56 gibi narkotiklerin ticaretinin yani sira harac toplama fidye ve alikoyma gibi faaliyetlerle finanse edilmektedir 57 58 Ayrica 2010 larin ortalarinda onceki hukumetin yonetiminde yasadisi olan madencilik faaliyetlerinin kontrolunu ele gecirmistir 59 Taliban طالبان Pestuca Taliban bayragiTarih ler 1994 1996 milis gucu 1996 2001 hukumet 2002 2021 direnis 2021 gunumuz hukumet Lider ler Muhammed Omer kurucu 1994 2013 Abdulgani Birader kurucu ortak Ahtar Mansur olu 2015 2016 Hibetullah Ahundzade 2016 gunumuz Muhammed Resul ayrilikci grup 2015 gunumuz Merkez ler Kandahar Afganistan 1994 2001 Kabil Afganistan 2021 gunumuz IdeolojiIslami koktendincilik 1 2 3 4 5 6 Diyubendi Islamcilik 2 3 7 8 Dini milliyetcilik 9 Pestunvali 7 10 11 12 Siyasi yelpazeAsiri sagBuyukluk45 000 2001 tahmini 13 11 000 2008 tahmini 14 36 000 2010 tahmini 15 60 000 2014 tahmini 16 60 000 2017 tahmini 90 000 yerel milis ve 50 000 destekci haric 17 75 000 2021 tahmini 18 MuttefiklerMuttefik devletler Pakistan 2001 e kadar acik bir sekilde gunumuzde iddia mertebesinde reddediliyor 19 20 Katar 21 22 23 Suudi Arabistan 2001 e kadar acik bir sekilde 2013 e kadar destekledigi iddia edildi 23 24 Turkmenistan 2001 e kadar 25 26 Ickerya Cecen Cumhuriyeti 2001 e kadar 27 28 Birlesik Arap Emirlikleri 2001 e kadar 29 Iran 2021 e kadar destekledigi iddia edildi 30 31 32 Devlet olmayan muttefikler Hakkani agi El Kaide Tehrik i Taliban Pakistan 2004 2007 2009 2017 den beri 33 34 35 Hizb i Islami Gulbeddin 36 2016 ya kadar 37 Ozbekistan Islami Hareketi ISID karsiti fraksiyon 38 39 Rakip ler Karsit devletlerAfganistan 40 Hindistan 41 ABD Birlesik Krallik NATO 42 ISAF Devlet olmayan karsitlar Irak ve Sam Islam Devleti 43 44 45 Ozbekistan Islami Hareketi ISID destekcisi fraksiyon 46 Cemiyet i Islami 47 Afganistan Ulusal Islam Hareketi 47 Afganistan Islami Birlik Partisi 48 Catisma lar Afganistan Ic Savasi 1992 1996 Tacikistan Ic Savasi 1992 1997 49 Afganistan Ic Savasi 1996 2001 Afganistan Savasi 2001 gunumuz Taliban ISID catismasi 2021 Taliban saldirisiInternet sitesialemarahenglish af Ingilizce Taliban 1996 dan 2001 e kadar Afganistan in kabaca dortte ucune hukmetmis ve kendilerine gore yorumladiklari seriati uygulamistir 60 1994 yilinda Afgan Ic Savasi nin onde gelen gruplarindan biri olarak ortaya cikmisti 61 ve buyuk olcude Afganistan in dogu ve guneyindeki Pestun bolgelerindeki geleneksel Islami okullarda medreselerde egitim gormus ve Sovyet Afgan Savasi nda savasmis ogrencilerden talebe olusmaktaydi 62 Muhammed Omer in onderligindeki hareket Mucahid liderlerinden aldigi gucle Afganistan in cogu bolgesine yayildi 1996 da totaliter 63 Afganistan Islam Emirligi kuruldu ve Afganistan in baskenti Kandahar a transfer edildi 11 Eylul saldirilarinin ardindan Aralik 2001 de Amerikan liderligindeki Afganistan isgaliyle devrilene kadar ulkenin cogunu kontrol etti En etkin donemlerinde Taliban hukumeti diplomatik olarak yalnizca Pakistan Suudi Arabistan ve Birlesik Arap Emirlikleri tarafindan tanindi Grup daha sonra Afganistan Savasi nda Amerikan destekli Hamid Karzai yonetimine ve NATO liderligindeki Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu ne karsi bir direnis hareketi olarak yeniden bir araya geldi Taliban bircok Afgan a uygulanan sert muameleyle sonuclanan seriat yorumu nedeniyle uluslararasi alanda kinandi 64 1996 dan 2001 e kadar olan iktidarlari sirasinda Taliban ve muttefikleri Afgan sivillere karsi katliamlar gerceklestirdi acliktan olmek uzere olan 160 000 sivile Birlesmis Milletler in gida tedarikini engelledi ve yakip yikma taktigi uyarinca genis ve verimli topraklari yakarak on binlerce evi yok etti 65 Taliban Afganistan i kontrol ederken insanlari veya diger canlilari tasvir eden resimler 66 ve filmler 67 ile def haricinde 68 bir enstrumanin kullanildigi muzigi 69 yasakladi kadinlarin okula gitmesini engelledi 70 kadinlarin saglik hizmetleri disindaki islerde calismasini yasakladi erkek doktorlarin kadinlari gormesi de yasaklandigi icin 71 ve kadinlarin disarida bir erkek akraba ile dolasmalarini ve burka giymelerini zorunlu kildi 72 Belirli kurallari cigneyen kadinlar alenen kirbaclandi veya idam edildi 73 Dini ve etnik azinliklar Taliban yonetimi altinda agir bir sekilde ayrimciliga ugradi Birlesmis Milletler e gore 2010 da Afgan sivil olumlerinin 76 sindan 2011 ve 2012 de ise 80 inden Taliban ve muttefikleri sorumluydu 74 Kulturel soykirima da girisen Taliban Bamyan in 1500 yillik Buda heykelleri de dahil olmak uzere cok sayida aniti yok etmistir 75 Taliban in ideolojisi Diyubendi koktendinciligi ve militan Islamciligin 76 Pestunvali olarak bilinen Pestun sosyal ve kulturel normlariyla birlestirilmesine dayanan yeni bir seriat hukuku bicimi olarak tanimlanmistir 77 Uluslararasi topluluklar ve Afgan hukumeti siklikla Pakistan in Servislerarasi Istihbarat ini ve ordusunu kurulusunda iktidarda olduklari sure boyunca ve direnis sureci boyunca Taliban a destek saglamakla suclamistir 78 79 Pakistan ise 11 Eylul saldirilarindan sonra gruba yonelik tum destegini kestigini belirtmistir 2001 yilinda El Kaide lideri Usame bin Ladin komutasindaki 2 500 Arap in Taliban icin savastigi bildirilmistir 80 2020 nin Subat ayinda Trump yonetimi 1 Mayis 2021 itibariyla tum Amerikan guclerinin Afganistan dan cekilecegine dair Taliban ile anlasma imzaladi 81 Karsiliginda Taliban El Kaide gibi terorist gruplariyla baglantisini kesecek siddeti azaltacak ve Amerika destekli Afgan hukumetiyle muzakere edecekti Her iki taraf da bu anlasmanin sartlarini tam olarak yerine getirmese de cekilme basladi 15 Agustos 2021 de Kabil in dusmesiyle Taliban Afganistan yonetimine tekrar sahip oldu 82 Icindekiler 1 Etimoloji 2 Arka plan 2 1 Sovyet mudahalesi 1978 1992 2 2 Afgan Ic Savasi 1992 1996 3 Tarihi 3 1 1994 3 1 1 Egitim ve motivasyon 3 1 2 Pakistan in etkisi 3 1 3 Kandahar in alinmasi 3 2 1995 Eylul 1996 3 3 Afganistan Islam Emirligi 1996 2001 3 3 1 Taliban yonetimi sirasinda Afganistan 3 3 2 Pakistan ordusunun rolu 3 3 3 Mesud altindaki Taliban karsiti direnis 3 4 Devrilmesi ve sonraki savaslar 3 4 1 Oncesi 3 4 2 Koalisyon isgali 3 5 2001 sonrasi yeniden guclenme 3 5 1 2021 saldirisi ve tekrar guc kazanma 4 Hedefleri ve ideolojisi 4 1 Uygulanan Islami kurallar 4 2 Baca bazi hakkindaki gorusleri 5 Ayrica bakiniz 6 Kaynakca 7 Dis baglantilarEtimolojidegistirPestuca bir kelime olan طالبان ṭaliban ṭalib in coguludur ogrenciler anlamina gelir 50 Arapca طالب ṭalib e Farsca cogul eki an ان 83 eklenerek olusturulmus bir kelimedir Arapcada طالبان ṭaliban ogrenciler degil iki ogrenci anlamina gelir Kelimenin Arapca cogulu طلاب ṭullab dir 84 Arka plandegistirSovyet mudahalesi 1978 1992 degistir nbsp ABD baskani Ronald Reagan 1983 te Oval Ofis te Afgan mucahit liderleriyle gorusurken Sovyetler Birligi 1979 da Afganistan i isgal ettikten sonra mucahitler Sovyet gucleriyle savasa girdi Pakistan Devlet Baskani Muhammed Ziya ul Hak Sovyetlerin Pakistan in Belucistan kentini de isgal etmeyi planladigini dusunerek Akhtar Abdur Rahman i Sovyet isgal kuvvetlerine karsi Afgan direnisine destek toplamak icin Suudi Arabistan a gonderdi Bir sure sonra CIA ve Suudi Arabistan Genel Istihbarat Mudurlugu Pakistan Servislerarasi Istihbarat Teskilati ISI araciligiyla Afgan mucahitlerine fon ve ekipman sagladi 85 Muhammed Omer da dahil olmak uzere yaklasik 90 000 Afgan 1980 lerde Pakistan ISI si tarafindan egitildi Ingiliz profesor Carole Hillenbrand Taliban in ABD Suudi Pakistan destekli mucahitlerden dogdugu sonucuna varmistir Bati Afganistan in Sovyetler tarafindan ele gecirilmesine karsi savasmak icin Taliban a yardim etti 86 Taliban in orijinal liderlerinin neredeyse tamami daha once Sovyet Afgan Savasi nda ya Hizb i Islami Halis ya da Harekat i Inkilab i Islami gruplari icin savasmistir 87 Afgan Ic Savasi 1992 1996 degistir Sovyet destekli Muhammed Necibullah rejiminin 1992 de dusmesinden sonra bircok Afgan siyasi parti bir baris ve guc paylasimi anlasmasina vardi Pesaver Anlasmasi isimli bu anlasma Afganistan Islam Devleti ninin kurulmasini ve bir gecis donemi hukumetinin atanmasini sagladi Ancak bu devlet ve hukumet Kabil ve Afganistan icin rekabet eden gruplar nedeniyle daha en basindan islevsiz hale geldi 88 Hikmetyar in Hizb e Islami Gulbuddin partisi gecici hukumeti tanimayi reddedip Nisan ayinda Kabil e sizdi ve iktidari kendi eline alarak bir ic savasi baslatti Mayis ayinda Hikmetyar hukumet guclerine ve Kabil e yonelik saldirilara basladi 89 Hikmetyar Pakistan SIT inden operasyonel mali ve askeri destek aldi 90 Bu yardimla Hikmetyar in gucleri Kabil in yarisini yok etti Iran ise Abdul Ali Mazari nin Hizb i Vahdet guclerine yardim etti Suudi Arabistan Ittihad i Islami hizbini destekledi Bu milisler arasindaki catisma da savasa donustu 91 nbsp Taliban Eylul 1994 civarinda guney Afganistan sehri Kandahar da ortaya cikti Bu ani ic savas nedeniyle isleyebilen hukumet daireleri polis birimleri veya devlet icin bir adalet ve hesap verebilirlik sistemi olusturmaya zaman bulunamadi Devletin yeni atanan Savunma Bakani Ahmed Sah Mesud Baskan Sibghatullah Mojaddedi ve daha sonra Baskan Burhanuddin Rabbani veya Uluslararasi Kizilhac Komitesi ICRC yetkilileri tarafindan muzakere edilen ateskesler genellikle birkac gun icinde coktu 92 Tarihidegistir1994degistir Taliban dogu ve guney Afganistan in Pestun bolgelerinden gelen Pakistan daki geleneksel Islami okullarda egitim gormus dindar ogrencilerin talebe bir hareketidir 62 Grup uyeleri arasinda etnik merkezli mucahid gruplara kiyasla Taliban in hizli buyumesinde ve basarisinda kilit rol oynadigi soylenen Tacik ve Ozbek ogrenciler de bulunmaktaydi 93 Egitim ve motivasyondegistir Molla Muhammed Omer 1994 yilinin Eylul ayinda memleketi Kandahar da 50 ogrenci ile Taliban i kurdu Omer 1992 den beri Maiwand daki kuzey Kandahar Eyaleti Sang i Hisar medresesinde ogrenim gormekteydi Komunist yonetimin devrilmesinden sonra Afganistan da Islam hukukunun uygulanmamasindan uzuntu duymaktaydi ve grubuyla birlikte Afganistan i savas agalarindan ve suclulardan kurtarmayi hedefliyordu 94 Aylar icinde Pakistan daki dini okullardan veya medreselerden cogu Afgan siginmaci olan 15 000 ogrenci gruba katildi 95 ABD hukumeti cocuklara Sovyet karsiti direnisi ve yabancilara karsi nefreti asilamak icin gizlice militan Islami ogretiler ve silah ve asker resimleri ile dolu siddet iceren okul kitaplari sagladi Taliban Amerikan ders kitaplarini koktendinci yorumlari uyarinca insan yuzlerini kaziyarak kullandi Amerika Birlesik Devletleri Uluslararasi Kalkinma Ajansi 1980 lerde Omaha daki Nebraska Universitesi ne bu ders kitaplarini yerel dillerde yazmak ve yayinlamak icin milyonlarca dolar sagladi 96 Erken donemlerinde Taliban Afgan halkinin yasadigi zorluklarca motive edildi Medreselerde kati bir Islam hukukuna dair egitim alan uyeler soz konusu zorluklarin temelde Islam ahlakina uymayan Afgan gruplari arasindaki guc mucadelelerinden kaynaklandigini dusunduler 94 Pakistan in etkisidegistir Kaynaklar Pakistan in daha Ekim 1994 te Taliban in ortaya cikarilmasinda yogun bir sekilde rol oynadigini belirtmektedir 97 Pakistan in Servislerarasi Istihbarat Teskilati ISI 1994 te Taliban i guclu bir sekilde destekleyerek Afganistan yonetimine Pakistan in lehine yeni bir iktidarin gelmesini umuyordu 94 Taliban 1995 ve 1996 da Pakistan dan mali destek almis olsa da aradaki baglanti kirilgandi ve hem ISI nin hem de Taliban in aciklamalari iliskinin huzursuz dogasini gostermekteydi Taliban liderligi bagimsizligini korumak ve destegi surdurmek arasinda gidip gelirken ISI ve Pakistan kontrolu ele gecirmeyi amacliyordu Pakistan daki ana destekciler esas olarak konunun jeopolitik Orta Asya ya ticaret yollarinin acilmasi yonlerini dusunen General Nasirullah Babar ve grubun Deobandizmi temsil ettigini ve Cemaat i Islami nin ve buyuyen Vahhabiligin etkisine karsi koymayi amacladigini dusunen Cemiyet Ulema i Islam a uyesi Mevlana Fazlurrahman di 98 Kandahar in alinmasidegistir 3 Kasim 1994 te Taliban surpriz bir saldiriyla Kandahar sehrini ele gecirdi ve 4 Ocak 1995 e kadar 12 Afgan eyaletini kontrol ettiler 94 Farkli bolgeleri kontrol eden milisler genellikle savasmadan teslim oldu Omer in emrindeki komutanlar genelde eski kucuk birlik komutanlari ile medrese ogretmenlerinin bir karisimiydi 99 Taliban bu asamalarda yolsuzlugu ortadan kaldirdigini kanunsuzlugu engelledigini ve yollari ve bolgeleri guvenli hale getirdigini dusunen halkin nezdinde populerdi 94 1995 Eylul 1996degistir nbsp Kabil in Taliban tarafindan ele gecirilmesinin ardindan 1996 sonlarinda Afganistan daki siyasi kontrolu gosteren harita Taliban tum Afganistan da kendi hakimiyetlerini kurmak amaciyla Kandahar ussunden baslayip genis topraklar alarak genisledi 1995 in baslarinda hareket Kabil e dogru ilerledi ancak Ahmed Sah Mesud komutasindaki Afganistan Islam Devleti nin hukumet gucleri tarafindan yikici bir yenilgiye ugratildilar Taliban savascilari Kabil den geri cekilirken sehri bombalayarak bircok sivili oldurdu 100 Medya Taliban in bu bombardimandan sonra Afganlarin saygisini kaybettiklerini ve sadece guce ac milisler olarak gorulduklerini bildirdi 101 Bir dizi aksilikten sonra Taliban 5 Eylul 1995 te batidaki Herat kentinin kontrolunu ele gecirmeyi basardi Hukumetin Pakistan in Taliban a yardim ettigi yonundeki iddialarinin ardindan buyuk bir kalabalik Pakistan in Kabil deki buyukelciligine saldirdi 102 26 Eylul 1996 da Taliban baska bir buyuk saldiriya hazirlanirken Mesud Kabil de sokak savaslarina girmek yerine kuzeydogu Hindukus daglarinda Taliban karsiti direnise devam etmek icin Kabil den tam bir geri cekilme emri verdi Taliban 27 Eylul 1996 da Kabil e girdi ve Afganistan Islam Emirligi ni kurdu Analistler o zamanlar Taliban i Pakistan in bolgesel cikarlari icin calisan bir vekil guc olarak tanimladilar 103 Afganistan Islam Emirligi 1996 2001 degistir 1995 2001 doneminde Taliban in askeri hedefi kuzey bolgelerinde Pestun hakimiyetinde bir devletin yeniden kurulmasiyla Abdurrahman Han in Demir Emir duzenini geri getirmekti 104 Taliban Afganistan in tamaminda Hanefi Islami hukuk ekolune ve Molla Omer in dini fermanlarina uygun olan Seriat kanununun kati bir yorumunun yani sira kati ceza kanunlarinin uygulandigi Islami bir hukumet kurmaya calisti 105 1998 yilina gelindiginde Taliban Emirligi Afganistan in 90 ini kontrol ediyordu 94 Aralik 2000 de Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi Afgan halkinin insani ihtiyaclarini taniyarak topraklarin teroristlerin egitimi icin kullanilmasini saglayan ve Usame bin Ladin e guvenli siginak saglayan Taliban i kinayan 1333 sayili kararinda Taliban kontrolu altindaki Afganistan a karsi ciddi yaptirimlar yayinladi 106 Ekim 2001 de ABD Afgan Kuzey Ittifaki nin da icinde yer aldigi muttefikleriyle Afganistan i isgal ederek Taliban rejimini yikti Taliban liderleri ise Pakistan a kacti 94 Taliban yonetimi sirasinda Afganistandegistir nbsp 2000 baslarinda Taliban gucunun zirvesindeyken Afganistan Islam Emirligi ve Kuzey Ittifaki nin hakim oldugu bolgeler Taliban 1996 da iktidara geldiginde yirmi yillik surekli savas Afganistan in altyapisini ve ekonomisini harap etmisti Su isleyen yollar ve duzenli enerji kaynaklari mevcut olmamakla beraber elektrik ve telefon altyapisi yetersizdi Yiyecek barinma ve diger temel ihtiyaclar kitti Ayrica Afganlara sosyoekonomik bir guvenlik agi saglayan asiret ve aile yapisi da buyuk zarar gormustu Afganistan bebek olumlerinin dunyada en yuksek oldugu ulke haline geldi Tum cocuklarin dortte biri besinci yas gunlerine ulasmadan oldu bu oran diger gelismekte olan ulkelerin cogundan birkac kat daha yuksek bir orandi 107 Uluslararasi yardim ve veya kalkinma kuruluslari gida istihdam yeniden yapilanma ve diger hizmetlerin saglanmasi acisindan son derece onemliydi ancak Taliban bu kuruluslarin sundugu yardima karsi oldukca supheciydi Savas yillari boyunca bir milyondan fazla olumle birlikte dullarin aile reisi haline geldigi ailelerin sayisi 1998 de 98 000 e ulasti Sehrin buyuk bolumunun roket saldirilariyla harap oldugu Kabil de 1 2 milyon insaninin yarisindan fazlasi icme suyu icin bile STK yardimlarindan yararlanmaktaydi Ic savas ve hic bitmeyen multeci akisi Taliban in yonetimi boyunca devam etti Mezar Herat ve Somali vadisindeki sivillerin dusmana yardim saglamalarini onlemek icin uygulanan yakip yikma taktigi bir milyon sivilin dortte ucunden fazlasini yerinden etti 108 Taliban in karar alicilari ozellikle Molla Omer gayrimuslim yabancilarla nadiren dogrudan gorustu bu nedenle yardim saglayicilar onaylari ve anlasmalari cogu zaman tersleyen aracilarla ugrasmak zorunda kaldi 109 Eylul 1997 civarinda Kandahar daki uc BM ajansinin baskanlari BM Multeciler Yuksek Komiserligi nden bir kadin avukatin yuzunun gorunmemesi icin bir perdenin arkasindan konusmaya zorlanmasini protesto ettikten sonra ulkeden sinir disi edildi 110 BM Taliban taleplerini karsilamak icin Musluman kadin personel sayisini artirdiginda Taliban Afganistan a seyahat eden tum kadin Musluman BM personeline bir mahrem veya yakin akraba tarafindan refakat edilmesini zorunlu kildi 111 Temmuz 1998 de tum STK lar emredildigi gibi bombalanmis eski bir universite binasina tasinmayi reddettikten sonra Taliban tarafindan zorla kapatildi 112 Bir ay sonra BM ofisleri de kapatildi 113 Gida fiyatlari yukselirken ve kosullar kotulesirken Planlama Bakani Qari Din Muhammed Taliban in insani yardimin kaybolmasina kayitsiz kalmasini soyle acikladi Biz Muslumanlar Yuce Allah in oyle ya da boyle herkesi besleyecegine inaniyoruz Yabanci STK lar ayrilirsa bu onlarin kararidir Onlari biz kovmadik 114 Kandahar da faaliyet gosteren az sayidaki orgut ayni taleplere maruz kalmayarak faaliyetlerine devam etti Pakistan ordusunun roludegistir Taliban buyuk olcude Pakistan in Servisler Arasi Istihbarati tarafindan 1994 te kuruldu I S I Afganistan da Pakistan in lehine hareket edecek bir rejim kurmak icin Taliban i kullandi cunku Afganistan da stratejik derinlik kazanmaya calisiyordu Taliban in kurulusundan bu yana ISI ve Pakistan ordusu Taliban a mali lojistik ve askeri destek verdi 115 116 Pakistanli Afganistan uzmani Ahmed Rashid e gore 1994 1999 yillari arasinda tahmini 80 000 ila 100 000 Pakistanli Afganistan da savas egitimi aldi ve Taliban saflarinda savasti Peter Tomsen 11 Eylul e kadar Pakistan ordusu ve ISI subaylarinin yani sira binlerce duzenli Pakistan silahli kuvvetleri personelinin Afganistan daki catismalara katildigini belirtti 117 Cesitli uluslararasi kaynaklara gore 2001 yili boyunca 28 000 ila 30 000 Pakistan uyruklu kisi 14 000 ila 15 000 Afgan Taliban uyesi ve 2 000 ila 3 000 El Kaide militani Afganistan da yaklasik 45 000 kisiden olusan Taliban karsiti guclere karsi savasti Pakistan Cumhurbaskani Pervez Muserref o zamanlar Ordu Genelkurmay Baskani olarak binlerce Pakistanliyi Ahmed Sah Mesud un guclerine karsi Taliban ve Bin Ladin in yaninda savasma gondermekten sorumluydu Afganistan da savasan tahmini 28 000 Pakistan uyruklu kisiden 8 000 i Taliban saflarini dolduran medreselerde ise alinan militanlardi Belge ayrica Pakistan vatandaslarinin ebeveynlerinin cesetleri Pakistan a geri donene kadar cocuklarinin Taliban a katilmalari hakkinda hicbir sey bilmedigini belirtmekteydi ABD Disisleri Bakanligi nin 1998 tarihli bir belgesi duzenli Taliban askerlerinin yuzde 20 40 inin Pakistanli oldugunu dogrulamaktaydi Disisleri Bakanligi raporuna ve Insan Haklari Izleme Orgutu nun raporlarina gore Afganistan da savasan diger Pakistan vatandaslari ozellikle Sinir Kolordusu ndan gelen duzenli Pakistan askerleriydi 78 80 118 119 120 121 122 Insan Haklari Izleme orgutu 2000 yilinda Afganistan da devam eden savasi surdurme ve manipule etme cabalarina dahil olan tum yabanci gucler arasinda Pakistan hem hedeflerinin kapsami hem de Taliban icin fon toplama operasyonlari finanse etme yurtdisindaki sanal elcileri olarak diplomatik destek verme savascilar icin egitim duzenlenmesi ordularinda hizmet etmek icin vasifli ve vasifsiz insan gucunun ise alinmasi saldirilarin planlanmasi ve yonlendirilmesi muhimmat ve yakit sevkiyatinin saglanmasi ve kolaylastirilmasi ve dogrudan muharebe destegi saglanmasi yonunden one cikmaktadir seklinde yazmisti 78 1 Agustos 1997 de Taliban Abdurresid Dostum un ana askeri ussu olan Sibirgan a bir saldiri baslatti Dostum saldirinin basarili olmasinin nedeninin saldiriya 1 500 Pakistanli komandonun katilmasindan kaynaklandigini ve Pakistan hava kuvvetlerinin de destek verdigini soyledi 123 1998 de Iran Pakistan in Taliban guclerini desteklemek amaciyla hava kuvvetlerini Mezar i Serif i bombalamak icin gondermekle sucladi ve Pakistan birliklerini dogrudan Bamiyan daki savas suclari ndan sorumlu tuttu Ayni yil Rusya Pakistan in bazilari daha sonra Taliban karsiti Birlesik Cephe tarafindan tutsak alinacak olan cok sayida Pakistan askerini gondererek kuzey Afganistan daki Taliban in askeri genislemesinden sorumlu oldugunu soyledi 124 2000 yilinda BM Guvenlik Konseyi Taliban a askeri destege karsi bir silah ambargosu uyguladi BM genel sekreteri Pakistan i ustu kapali bir sekilde elestirdi ve Guvenlik Konseyi binlerce Afgan uyruklu olmayan kisinin catismalara katildigina dair raporlar nedeniyle derin bir uzuntu icinde oldugunu belirtti Temmuz 2001 de Amerika Birlesik Devletleri de dahil olmak uzere bircok ulke Pakistan i Taliban a yaptigi askeri yardim nedeniyle BM yaptirimlarini ihlal etmekle sucladi Sadece 1997 de Kabil in Taliban tarafindan ele gecirilmesinden sonra Pakistan Taliban a 30 milyon dolar yardim ve hukumet maaslari icin de 10 milyon dolar yardim sagladi 125 2000 yilinda MI6 ISI nin birkac El Kaide egitim kampinda aktif rol aldigini bildirdi ISI hem Taliban hem de El Kaide icin egitim kamplarinin insasina yardim etti 1996 dan 2001 e kadar Usame bin Ladin ve Ayman el Zawahiri nin El Kaidesi Taliban devleti icinde bir devlet haline geldi Bin Ladin Arap ve Orta Asyali El Kaide militanlarini Birlesik Cephe ye karsi savasa katilmalari icin gonderdi 126 Pakistan ordusunun rolu uluslararasi gozlemciler ve Taliban karsiti lider Ahmed Sah Mesud tarafindan tirmanarak buyuyen bir istila olarak tanimlandi 127 Mesud altindaki Taliban karsiti direnisdegistir 1996 nin sonlarinda eski dusmanlar olan Ahmed Sah Mesud ve Abdurresid Dostum her ikisinin kontrolu altindaki bolgelere saldiri hazirliginda olan Taliban a karsi Birlesik Cephe yi Kuzey Ittifaki kurdular Birlesik Cephe agirlikli olarak Mesud un Tacik kuvvetleri ile Dostum un Ozbek kuvvetlerinin yaninda Haci Muhammed Muhakik liderligindeki Hazara birlikleri ve Abdul Hak ve Haci Abdul Kadir gibi komutanlarin liderligindeki Pestun kuvvetlerini icermekteydi Birlesik Cephe nin onemli politikacilari ve diplomatlari arasinda Abdurrahim Gafurzayi Abdullah Abdullah ve Mesud Halili vardi Eylul 1996 da Kabil in Taliban tarafindan alinmasindan Kasim 2001 e kadar Birlesik Cephe Badahsan Kapisa Tahar Pervan Kunar Nuristan Lagman Samangan Kunduz Gur ve Bamyan in bazi bolgelerinde Afganistan nufusunun yaklasik 30 unu kontrol etti Ozellikle kuzeydeki Mezar i Serif sehri icin uzun suredir devam eden savaslardan sonra Abdurresid Dostum ve Cunbis kuvvetleri 1998 de Taliban ve muttefikleri tarafindan yenildi Dostum daha sonra surgune gitti Ahmed Sah Mesud Afganistan icinde topraklarinin genis bir bolumunu Taliban a karsi savunabilen tek buyuk Taliban karsiti lider olarak kaldi Mesud kontrolu altindaki bolgelerde demokratik kurumlar kurdu ve Kadin Haklari Bildirgesi ni imzaladi Mesud un bolgesinde kadinlar ve kizlar Afgan burkasini giymek zorunda degildi Calismalarina ve okula gitmelerine izin verildi Bilinen en az iki durumda Mesud zorla evlendirme vakalarina sahsen mudahale etti 2001 de Mesud Bizim inancimiz hem erkegin hem de kadinin Yuce Yaratan tarafindan yaratildigidir Her ikisi de esit haklara sahiptir Kadinlar egitim alabilir kariyer yapabilir ve tipki erkekler gibi toplumda bir rol oynayabilir demisti Mesud Afgan geleneklerinin etkisini azaltmak icin bir veya daha fazla nesile ihtiyac duyacagini ve yalnizca egitimle geleneklere meydan okuyabilecegini soylemisti 118 Insan Haklari Izleme Orgutu Ekim 1996 dan Mesud un Eylul 2001 de oldurulmesine kadar gecen sure icinde Mesud un dogrudan kontrolu altindaki guclerle ilgili hicbir insan haklari sucu bildirmedi 400 bin ila bir milyon Afgan Taliban dan Mesud un bolgesine kacti 128 National Geographic Inside the Taliban adli belgeselinde Gelecekteki Taliban katliamlarinin onunde duran tek sey Ahmed Sah Mesud sonucuna varmistir 122 Taliban Mesud a direnisini durdurmasi icin defalarca bir guc pozisyonu teklif etse de Mesud teklifleri reddetmistir Taliban gel basbakanlik gorevini kabul et ve bizimle birlikte ol diyor ama ne pahasina Taliban ile aramizdaki fark esas olarak toplumun ve devletin ilkeleri hakkindaki dusunce tarzimizla ilgilidir Uzlasma kosullarini kabul edemeyiz yoksa modern demokrasinin ilkelerinden vazgecmek zorunda kaliriz Afganistan Emirligi denilen sisteme temelden karsiyiz 129 Birlesik Cephe Baris Onerileri nde Taliban dan ulke capinda demokratik secimlere giden bir siyasi surece katilmasini talep etti 130 2001 in baslarinda Mesud yerel askeri baski ve kuresel siyasi basvurulardan olusan yeni bir strateji uyguladi Pestun bolgeleri de dahil olmak uzere Afgan toplumunun tabanindan giderek artan bir sekilde Taliban yonetimine karsi bir rahatsizlik birikmekteydi Mesud halk uzlasmasi genel secimler ve demokrasi davalarini dunya capinda duyurmaya calisti Ayni zamanda 1990 larin basindaki basarisiz Kabil hukumetini yeniden canlandirmamak konusunda cok dikkatli olmaya calisti Daha 1999 da Birlesik Cephe nin basarili olmasi durumunda duzeni saglamak ve sivil nufusu korumak icin ozel olarak egittigi polis kuvvetlerinin egitimine basladi Taliban yenilmez bir guc degil Artik insanlardan uzaklasiyorlar Eskiye gore daha zayiflar Sadece Pakistan Usame bin Ladin ve Taliban i ayakta tutan diger gruplarin verdigi yardim var Bu yardimin kesilmesiyle hayatta kalmalari son derece zor demisti 131 1999 dan itibaren Afganistan in tum etnik kokenlerini birlestirmek icin Tacik Ahmed Sah Mesud ve Pestun Abdul Hak tarafindan yeni bir surec baslatildi Mesud Tacikler Hazaralar ve Ozbekler ile bazi Pestun komutanlarini Birlesik Cephe komutasi altinda birlestirirken unlu Pestun komutani Abdul Hak Taliban in popularitesi dusus egiliminde oldugu icin artan sayida Pestun u Taliban dan kendi saflarina katti Her ikisi de surgundeki Afgan krali Zahir Sah ile birlikte calismayi kabul etti Pulitzer odullu Steve Coll un buyuk Pestun Tacik ittifaki olarak adlandirdigi yeni ittifakin temsilcileriyle gorusen uluslararasi yetkililer Bugun buna sahip olmaniz cilginca Pestunlar Tacikler Ozbekler Hazara Hepsi etnik acidan dengeli bir Afganistan icin kralin bayragi altinda calismak icin surece katilmaya hazirdi diye yazmisti Kidemli diplomat ve Afganistan uzmani Peter Tomsen ise sunlari yazdi Kabil Aslani Abdul Hak ve Pensir Aslani Ahmad Sah Mesud Afganistan in onde gelen uc ilimlisi Hak Mesud ve Karzai Pestun Pestun olmayan ve kuzey guney ayrimini asabilir En kidemli Hazara ve Ozbek lider de surecin bir parcasiydi 2000 yilinin sonlarinda Mesud bu yeni ittifaki Afganistan daki siyasi kargasayi cozmek icin tartismak uzere Kuzey Afganistan daki bir toplantida resmen bir araya getirdi 132 133 134 135 136 2001 yilinin baslarinda Mesud Afganistan in tum etnik liderleriyle birlikte Bruksel deki Avrupa Parlamentosu na hitap ederek uluslararasi toplumdan Afganistan halkina insani yardim saglamalarini talep etti Taliban ve El Kaide nin Islam i cok yanlis bir sekilde algiladigini ve Pakistan ve Bin Ladin in destegi olmadan Taliban in askeri kampanyasini bir yil kadar bile surduremeyecegini belirtti Avrupa ya yaptigi bu ziyarette istihbaratinin yakin zamanda ABD topraklarina yonelik buyuk capli bir saldiri hakkinda bilgi topladigi konusunda da uyarilarda bulundu Avrupa Parlamentosu baskani Nicole Fontaine onu Afganistan daki ozgurluk diregi olarak nitelendirdi 137 138 139 140 48 yasindaki Mesud 9 Eylul 2001 de Afganistan in Tahar Eyaletindeki Khwaja Bahauddin ilcesinde gazeteci kiligindaki iki Arap tarafindan duzenlenen intihar saldirisinin hedefi oldu 26 yil boyunca sayisiz suikast girisiminden kurtulan Mesud kendisini hastaneye goturen bir helikopterde hayatini kaybetti Mesud a ilk suikast girisimi Hikmetyar ve iki Pakistanli ISI ajani tarafindan 1975 te Mesud henuz 22 yasindayken gerceklestirilmisti 2001 yilinin baslarinda El Kaide suikastcileri Mesud un topraklarina girmeye calisirken yakalanmisti 132 141 142 Cenazeye oldukca kirsal bir bolgede olmasina ragmen yas tutan yuz binlerce insan katildi Mesud un oldurulmesinin yaklasik 3000 kisinin olumune neden olan ve Mesud un birkac ay once Avrupa Parlamentosu nda yaptigi konusmada uyarida bulundugu terorist saldiri oldugu anlasilan 11 Eylul saldirilariyla bir baglantisi olduguna inanilmaktadir Terorle mucadele uzmani olan John P O Neill 2001 yilinin sonlarina kadar FBI baskan yardimcisiydi FBI dan emekli oldu ve kendisine Dunya Ticaret Merkezi nde WTC guvenlik direktoru pozisyonu teklif edildi 11 Eylul den iki hafta once WTC deki isi kabul etti 10 Eylul 2001 de O Neill iki arkadasina Afganistan da bazi seyler oldu Mesud un oldurulmesine atifta bulunarak Bir degisiklik seziyorum ve sanirim bir seyler olacak yakinda demisti O Neill 11 Eylul 2001 de Guney Kulesi coktugunde hayatini kaybetti 143 144 11 Eylul den sonra Mesud un Birlesik Cephe birlikleri ve surgunden donen Abdurresid Dostum un Birlesik Cephe birlikleri Kalici Ozgurluk Operasyonu nda Amerikan hava destegiyle Taliban i Kabil deki iktidardan uzaklastirdi Ekim 2001 den Aralik 2001 e kadar Birlesik Cephe ulkenin buyuk bir bolumunun kontrolunu ele gecirdi ve Hamid Karzai yonetiminde Taliban sonrasi gecici hukumetin kurulmasinda onemli bir rol oynadi Devrilmesi ve sonraki savaslardegistir Oncesidegistir nbsp 2001 yilinda Taliban sinir muhafizi 20 Eylul 2001 de ABD baskani George W Bush Kongre nin ortak oturumunda yaptigi konusmada 11 Eylul saldirilarindan cekimser olarak El Kaide yi sorumlu tuttu ve El Kaide liderliginin Afganistan da buyuk etkisi oldugunu ve Afganistan daki Taliban rejimini destekledigini belirtti Taliban rejimini kinayan Bush rejimden cesitli taleplerde bulundugunu ve muzakere ve tartismaya acik olmadigini soyledi 145 146 El Kaide nin tum liderlerini ABD ye teslim etmek Haksiz yere hapsedilen tum yabanci uyruklulari serbest birakmak Yabanci gazetecileri diplomatlari ve yardim gorevlilerini korumak Butun terorist egitim kamplarini kapatmak Butun teroristleri ve destekcilerini uygun makamlara teslim etmek Terorist egitim kamplarini teftis icin ABD ye tam yetki vermek ABD uluslararasi topluluga Taliban i devirme amacli askeri bir girisimi desteklemeleri icin basvuruda bulundu BM 11 Eylul saldirilarinin ardindan terorle ilgili iki karar yayinladi 147 148 Kararlar tum devletlere isbirligini artirmasi ve terorle ilgili uluslararasi sozlesmeleri tam olarak uygulanmasi cagrisinda bulundu ve tum ulkeler icin fikir birligi onerisi sundu Avam Kamarasi Kutuphanesi tarafindan yapilan bir arastirma brifingine gore Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi UNSC ABD onderligindeki askeri harekata yetki vermemis olsa da harekat genel olarak bir mesru mudafaa bicimi olarak algilandi ve konsey isgalin ardindan ulkeyi istikrara kavusturacak bir askeri operasyona yetki vermek icin hizla harekete gecti 149 Taliban in Pakistan buyukelcisi Abdul Salem Zaeef ultimatoma saldirilara Bin Ladin in karistigina dair ikna edici kanitlar talep ederek yanit verdi ve bizim pozisyonumuz Amerika nin kanit ve kaniti varsa bunu ortaya koymalari gerektigidir dedi Buna ek olarak Taliban Bin Ladin in herhangi bir davasinin bir Afgan mahkemesinde gorulmesi konusunda israr etti Zaeef ayrica Ticaret Merkezi nde calisan 4 000 Yahudi nin intihar misyonlari hakkinda onceden bilgisi oldugunu ve o gun orada bulunmadigini iddia etti Bu yanit isbirligi yapmak icin samimi bir girisimden ziyade bir geciktirme taktigi olarak gorulerek reddedildi 150 151 152 153 154 155 22 Eylul de Birlesik Arap Emirlikleri ve daha sonra Suudi Arabistan Taliban i Afganistan in yasal hukumeti olarak tanimayi sonlandirdi ve komsu Pakistan i Taliban ile diplomatik baglari olan tek ulke olarak birakti 4 Ekim de Taliban Islami Seriat yasalarina gore isleyen uluslararasi bir mahkemede yargilanmak uzere Bin Ladin i Pakistan a teslim etmeyi kabul etse de Pakistan bin Ladin in guvenligini garanti altina almanin mumkun olmadigini dusunerek teklifi reddetti 7 Ekim de Taliban in Pakistan buyukelcisi ABD nin resmi bir talepte bulunmasi ve Taliban a kanit sunmasi halinde Bin Ladin i tutuklamayi ve Islam hukuku uyarinca yargilamayi teklif etti Isminin aciklanmamasi kosuluyla konusan bir Bush yonetimi yetkilisi Taliban in teklifini reddetti ve ABD nin onlarin taleplerini tartismayacagini belirtti 156 157 158 Koalisyon isgalidegistir nbsp Taliban Kuzey Ittifaki na ait kara kuvvetleri ABD ozel harekat kuvvetleri ne ait kucuk takimlar ve ABD hava destegi nin cabalariyla Ekim 2001 de iktidardan uzaklastirildi 7 Ekim 2001 de 11 Eylul saldirilarindan yaklasik bir ay sonra Birlesik Krallik Kanada ve NATO ittifakindan diger birkac ulkenin yardimiyla ABD Taliban ve El Kaide baglantili kamplari bombalayarak askeri harekat baslatti 159 160 Askeri operasyonlarin amaci Taliban i iktidardan uzaklastirmak ve Afganistan in teroristler tarafindan bir operasyon ussu olarak kullanilmasini onlemek olarak belirtildi 161 CIA in elit Ozel Aktiviteler birimleri SAD Afganistan a giren ilk ABD kuvvetleri oldu bircok farkli ulkenin istihbarat teskilatlari SAD dan once sahadaydi ABD Ozel Harekat kuvvetlerinin daha ileri tarihli gelisine hazirlanmak icin Afgan Birlesik Cephesi Kuzey Ittifaki ile birlestiler Birlesik Cephe Kuzey Ittifaki SAD ve Ozel Kuvvetler Taliban i minimum koalisyon zayiatiyla ve uluslararasi konvansiyonel kara kuvvetleri kullanmadan devirmek icin bir araya geldi 162 14 Ekim de Taliban bombalamanin durdurulmasi karsiliginda Usame bin Ladin i tarafsiz bir ulkeye teslim etmeyi tartismayi teklif etse de bin Ladin in saldirilara karistigina dair kanit talebini surdurdu 163 ABD bu teklifi reddetti ve askeri operasyonlarina devam etti Mezar i Serif 9 Kasim da Ustad Atta Muhammed Nur ve Abdurresid Dostum un Birlesik Cephe birlikleri tarafindan dusuruldu ve baska bir dizi eyaletin de minimum direncle dusmesine neden oldu Kasim 2001 de Kunduz un Muhammed Davud Davud komutasindaki Birlesik Cephe birlikleri tarafindan ele gecirilmesinden once Taliban uyesi binlerce ust duzey komutan duzenli savasci Pakistan Servislerarasi Istihbarat ajani askeri personeli gonulluler ve sempatizanlar Pakistan Ordusu na ait kargo ucaklari tarafindan Kunduz dan tahliye edildi ve Pakistan in kuzey bolgelerindeki Citral ve Gilgit teki hava uslerine goturuldu Bu olay Kunduz cevresindeki ABD askeri gucleri tarafindan Airlift of Evil olarak adlandirildi ve daha sonra basinda cikan haberlerde de bu terim kullanildi 164 165 166 167 168 12 Kasim gecesi Taliban Kabil in guneyine cekildi 15 Kasim da sekiz Batili yardim gorevlisini uc ay suren tutsakliklari sonrasi serbest biraktilar 13 Kasim a kadar Taliban hem Kabil den hem de Celalabad dan cekildi Son olarak Aralik ayi baslarinda teslim olmadan dagilarak son kaleleri olan Kandahar dan da cekildiler 2001 sonrasi yeniden guclenmedegistir 11 Eylul 2001 de ABD ye yapilan saldirilardan sonra Pakistan Taliban i desteklemeye devam etmekle suclansa da Pakistan bu iddiayi reddetmektedir 169 170 Kabil in Kasim 2001 de Taliban karsiti guclerin eline gecmesiyle birlikte ISI gucleri geri cekilen Taliban milisleriyle birlikte calisti ve onlara yardim etti Kasim 2001 de Taliban El Kaide savascilari ve ISI gorevlileri Pakistan Ordusu na ait kargo ucaklariyla Kunduz dan Pakistan in kuzey bolgelerindeki Pakistan Hava Kuvvetleri uslerine tahliye edildi Eski Pakistan cumhurbaskani Pervez Muserref anilarinda eski ABD disisleri bakan yardimcisi Richard Armitage in Pakistan in Taliban i desteklemeye devam etmesi halinde bombalanarak tas devrine geri dondurulecegini yazsa da Armitage tas devri ifadesini kullandigini reddetti 171 172 173 174 175 176 177 178 179 nbsp 2002 ve 2006 arasi yillarda Taliban direnisinin yayilmasi Mayis ve Haziran 2003 te ust duzey Taliban yetkilileri Taliban in ABD guclerini Afganistan dan kovmak icin yeniden toplandigini ve gerilla savasina hazir oldugunu ilan etti 180 181 2004 un sonlarinda o donem gizlenen Taliban lideri Muhammed Omer ulkemizin egemenligini yeniden kazanmak icin Amerika ve kuklalarina gecici Afgan hukumet guclerine karsi bir ayaklanma ilan etti 182 29 Mayis 2006 da Kabil de ABD askeri konvoyuna ait bir arac kontrolunu kaybederek on iki sivil araca carpmasiyla bir kisi oldu ve alti kisi yaralandi Cevredeki kalabaligin ofkelenmesiyle butun gun suren ve 20 olu 160 yaraliyla sonuclanan bir kargasa cikti Bir ABD askeri sozcusu yaklasik 400 kisilik bir kalabaliktan tas atildigini goren ve silah sesleri duyan ABD birliklerinin silahlarini olay yerinden ayrilirken kendilerini savunmak icin kullandigini soyledi Financial Times in Kabil deki bir muhabiri bu olayin 2004 ten beri buyuyen bir kizginlik dalgasi ve yabancilara karsi artan dusmanlik patlamasi oldugunu ve bu olayin disinda 30 sivilin oldugu bir ABD hava saldirisi tarafindan da tetiklenmis olabilecegini one surdu 183 184 Pakistan daki asiretlerin ve diger gruplarin Taliban a devam eden destegi uyusturucu ticareti ve sahadaki az sayidaki NATO kuvveti uzun direnis ve izolasyon tarihi ile birlestiginde Taliban guclerinin ve liderlerinin hayatta kalmasini sagladi 2001 yilinda kullanilmayan intihar saldirilari ve diger teror eylemleri yayginlasti Gozlemciler hashas uretiminde yer alan Afganlarin gecim kaynaklarina zarar verilmesinin ve hava saldirilarinin neden oldugu sivil olumlerinin Taliban in yeniden guclenmesini destekledigini one surduler 185 186 Diger yorumcular Islamabad in savastan diplomasiye gecisini artan hosnutsuzlugu yatistirma cabasi olarak gorduler 187 Taliban in liderlik yapisi nedeniyle Mayis 2007 de Molla Dadullah suikastinin Pakistan ile yeni baslayan iliskilere zarar vermekten baska onemli bir etkisi olmadi 188 8 Subat 2009 da ABD nin Afganistan operasyonlari komutani General Stanley McChrystal ve diger yetkililer Taliban liderliginin Pakistan in Ketta kentinde oldugunu soyledi 189 2009 yilina gelindiginde El Fetih Operasyonu olarak bilinen guclu bir direnis ortaya cikti 190 191 192 Isgal sonrasi Taliban savascilarinin cogu yerel medreselerden gelen yeni askerlerdi Aralik 2009 da Asia Times Online Taliban in Afganistan in baska ulkelere yonelik saldirilar icin kullanilmasina izin vermeyecegine dair ABD ye yasal garantiler vermeyi teklif ettigini ancak ABD nin yanit vermedigini bildirdi 193 Temmuz 2016 da Time dergisi Afganistan in 20 sinin Taliban kontrolu altinda oldugunu ve en guneydeki Helmand Eyaleti nin Taliban in kalesi oldugunu tahmin ederken 194 Aralik 2016 da ABD ve uluslararasi Kararli Destek koalisyonu komutani General Nicholson benzer sekilde ulkenin 10 unun Afganistan da oldugunu 26 si uzerinde ise hukumet ve cesitli gruplarin mucadele icinde oldugunu belirtti 195 nbsp ABD temsilcisi Zalmay Halilzad solda Taliban heyeti ile Doha Katar da 21 Kasim 2020 de toplanti yaparken 7 Agustos 2015 te Taliban Kabil de yaklasik 50 kisiyi oldurdu Agustos 2017 de ABD Baskani Trump in dusmanca konusmasina tepki gosteren bir Taliban sozcusu Afganistan i Amerikan isgalcilerinden kurtarmak icin savasmaya devam edeceklerini soyledi 196 Ocak 2018 de bir Taliban intihar bombacisi Kabil de bir ambulansa yerlestirilen bombayi kullanarak 100 den fazla kisiyi oldurdu 197 2020 yilina gelindiginde Institute for Economics amp Peace adli kuresel dusunce kurulusu Irak ve Sam Islam Devleti nin aldigi topraklarin neredeyse tamamini kaybetmesi ve daha az terorist eylemde bulunmasi sebebiyle Taliban in ISID i dunyadaki en tehlikeli teror orgutu olarak geride biraktigini yazdi 198 29 Mayis 2020 de Molla Omer in oglu Molla Muhammed Yakub un cok sayida Ketta sura uyesine COVID 19 bulasmasinin ardindan Taliban lideri olarak hareket ettigi bildirildi Daha once 7 Mayis 2020 de Yakub un Taliban askeri komisyonunun basina gecerek askeri sef haline geldigi dogrulanmisti Yuz yuze gorusmeler yapmaya devam eden Ketta surasinda enfekte olanlar arasinda Taliban lideri Hibatullah Ahundzade ve Hakkani agi lideri Sirajuddin Hakkani vardi 199 2021 saldirisi ve tekrar guc kazanmadegistir Ana madde 2021 Taliban saldirisi nbsp 2021 Taliban saldirisini gosteren bir harita ABD nin cekilmeye basladigi 1 Mayis 2021 den itibaren saldirilarini artiran Taliban once kirsaldaki karakollari ele gecirdi Arkasindan sinir kapilarinin tamamini kontrol altina aldi Buyuk vilayetlere yonelen Taliban once Kunduz vilayet merkezini aldi Sonra ulkenin 4 3 ve 2 buyuk sehirleri olan Mezar i Serif Kandahar ve Herat i alarak ulkenin buyuk cogunlugunu ele gecirdi 200 Taliban bu ilerleyiste Afgan ordusunun ABD cekildikten sonraki cokusunden isteksizliginden ve motivasyonsuzlugundan fazlasiyla yararlandi Bu sayede buyuk sehirleri fazla direnisle karsilasmadan almayi basardi Ilerleyisini surduren Taliban 15 Agustos 2021 tarihinde baskent Kabil e girdi Afganistan Cumhurbaskani Esref Gani ulkeyi terk ederek Birlesik Arap Emirlikleri ne sigindi Taliban sehre girdikten sonra baskanlik sarayina girdi ve burada orgut yetkilileri Afganistan Islam Emirligi ni kuracaklarini ilan etti Boylece 20 yil sonra Taliban yeniden Afganistan da iktidar oldu Iran ticaret anlasmasi yaparak Taliban yonetimini taniyan ilk ulke oldu 201 Hedefleri ve ideolojisidegistirPestunvali ve Islamin radikal Diyubendi yorumunun bir kombinasyonu olarak tanimlanan Taliban ideolojisi Ihvan kaynakli diger radikal Islamci ideolojilerden farklilik gostermektedir 202 Taliban iktidara geldikten sonra Batili birliklerin ulkeden ayrilmasini Afganistan a baris ve guvenligi geri getirmeyi ve kendi seriat hukukunu uygulamayi hedefledigini soyler 203 Taliban in en azindan yonetimlerinin ilk yillarinda milliyetcilik karsiti gorusleri benimsedigi ve geleneksel asiret liderlerini rollerinden uzaklastirarak bu tur feodal yapilara karsi ciktigi soylenmistir 204 Uygulanan Islami kurallardegistir Taliban rejimi seriati Hanefi fikih mezhebine ve Molla Omer in dini fermanlarina gore yorumladi Domuz eti ve alkol gibi yiyecek ve icecekler muzik televizyon film ve internet gibi bircok tuketici teknolojisi resim veya fotograf gibi cogu sanat bicimi futbol ve satranc da dahil olmak uzere spora katilim yasaklandi Ucurtma ucurmak guvercin veya diger evcil hayvanlari beslemek gibi eglence etkinlikleri de yasaklandi Sinema salonlari kapatildi ve camiye cevrildi Bati yeni yilinin ve Nevruz un kutlanmasi yasaklandi Fotograf cekmek ve fotograf veya portre sergilemek Taliban tarafindan bir putperestlik bicimi olarak goruldugu icin yasaklandi Kadinlarin calismasi kizlarin okullara veya universitelere gitmeleri yasaklandi ev disinda erkek akrabalari tarafindan refakat edilmeleri ve burka giymeleri istendi bu kisitlamalari ihlal edenler cezalandirildi Erkeklerin sakallarini tiras etmeleri yasaklandi ve evlerinin disinda sarik takmalari istendi Namaz zorunlu kilindi ve ezan okunduktan sonra namaza katilmayanlar tutuklandi Kumar yasaklandi ve hirsizlar elleri veya ayaklari kesilerek cezalandirildi 2000 yilinda Taliban lideri Molla Omer Afganistan da afyon ekimini ve uyusturucu kacakciligini resmen yasakladi Taliban yonetimi altinda hem uyusturucu kullanicilari hem de saticilari ciddi cezalar aldi 60 Taliban 2001 yilina kadar afyon uretiminin cogunlugunu 99 neredeyse tamamen ortadan kaldirmayi basardi 205 Afganistan daki Siiler cogunlukla Afganistan nufusunun yaklasik 10 unu olusturan ve Taliban yonetimi sirasinda baskiya ugrayan Hazara etnik grubundan 206 olussa da Muhammed Ekberi gibi Taliban yonetimini destekleyen Sii Islamcilar da mevcuttur 207 Son yillarda Taliban gecmisteki mezhepci gorunuslerinden uzaklasmak ve Iran in ile iliskilerini gelistirmek icin Sii bir din adamini bolge valisi olarak atamak ve Hazaralari ISID Horasan Ili ne karsi savasmak icin saflarina katmak suretiyle Siileri kazanmaya calismistir 208 Sii Muslumanlarla birlikte Afganistan daki kucuk Hristiyan toplulugu da Taliban tarafindan baskiya ugratildi 209 Mayis 2001 de Taliban Afganistan in Hindu nufusuna ayirt edici rozetler takilacagini duyurdu 210 Afganistan Sihleri Siiler Hindular ve Hristiyanlara kiyasla genellikle Taliban tarafindan daha fazla hosgoruyle karsilandilar 211 Taliban doktrini diger Muslumanlarla inanc uzerine tartismaya karsiydi Gazeteci Ahmed Rasid Taliban Musluman gazetecilerin bile onlarin emirlerini sorgulamasina veya Kuran yorumlarini tartismasina izin vermedi diye yazmisti 212 Baca bazi hakkindaki gorusleridegistir Ayrica bakiniz Baca bazi Afganistan Islam Emirligi yonetimi altinda yasli erkekler ve dans eden erkek cocuklar arasinda gerceklesen bir tur cocuk cinsel istismari olan baca bazi icin olum cezasi uygulanmistir 213 Baca bazi Afganistan Islam Cumhuriyeti nin yonetimi sirasinda yasa disi olsa da yasalar guclu suclulara karsi nadiren uygulandi ve polisin ilgili suclarda suc ortagi oldugu bildirildi 214 Ayrica bakinizdegistirTaliban in kadinlara davranisi Afganistan da kadin haklariKaynakcadegistir Whine Michael 1 Eylul 2001 Islamism and Totalitarianism Similarities and Differences Totalitarian Movements and Political Religions 2 2 54 72 doi 10 1080 714005450 ISSN 1469 0764 a b Deobandi Islam The Religion of the Taliban U S Navy Chaplain Corps 15 October 2001 a b Maley William 2001 Fundamentalism Reborn Afghanistan and the Taliban C Hurst amp Co s 14 ISBN 978 1 85065 360 8 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi Stanford isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme Ogata Sadako N 2005 The Turbulent Decade Confronting the Refugee Crises of the 1990s W W Norton amp Company s 286 ISBN 978 0 393 05773 7 McNamara Melissa 31 Agustos 2006 The Taliban In Afghanistan CBS 11 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Haziran 2016 a b Did you know that there are two different Taliban groups www digitaljournal com 1 Nisan 2013 11 Nisan 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Taliban Oxford Islamic Studies Online www oxfordislamicstudies com 26 Subat 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Afghan Taliban National Counterterrorism Center 9 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Nisan 2015 Rashid Taliban 2000 Why are Customary Pashtun Laws and Ethics Causes for Concern Center for Strategic and International Studies Csis org 19 Ekim 2010 9 Kasim 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Agustos 2014 Understanding taliban through the prism of Pashtunwali code CF2R 30 Kasim 2013 10 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Agustos 2014 Taliban and the Northern Alliance US Gov Info About com 1 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Kasim 2009 9 11 seven years later US safe South Asia in turmoil 10 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Retrieved 24 August 2010 Hamilton Fiona Coates Sam Savage Michael 3 Mart 2010 MajorGeneral Richard Barrons puts Taleban fighter numbers at 36000 The Times Londra 29 Haziran 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Despite Massive Taliban Death Toll No Drop in Insurgency Voice of America Akmal Dawi 3 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Temmuz 2014 Afghanistan s Security Forces Versus the Taliban A Net Assessment Combating Terrorism Center at West Point Ingilizce 14 Ocak 2021 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 8 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Eylul 2021 The Taliban Mapping Militant Organizations web stanford edu 11 Mart 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Subat 2019 Taliban Leader Feared Pakistan Before He Was Killed New York Times 9 Agustos 2017 9 Agustos 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Qatar s Dirty Hands National Review 3 Agustos 2017 8 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Saudi has evidence Qatar supports Taliban Envoy Pajhwok Afghan News 7 Agustos 2017 12 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 a b Why did Saudi Arabia and Qatar allies of the US continue to fund the Taliban after the 2001 war scroll in 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Nisan 2018 Diplomat Samuel Ramani The What s Behind Saudi Arabia s Turn Away From the Taliban The Diplomat 26 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Turkmenistan Foreign Relations Globalsecurity 1 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Turkmenistan Takes a Chance on the Taliban Stratfor 8 Aralik 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Are Chechens in Afghanistan By Nabi Abdullaev 14 December 2001 Moscow Times 7 Agustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Kullberg Anssi The Background of Chechen Independence Movement III The Secular Movement The Eurasian politician 1 October 2003 Guelke Adrian 25 Agustos 2006 Terrorism and Global Disorder Adrian Guelke Google Libros ISBN 9781850438038 Erisim tarihi 15 Agustos 2012 Iranian Support for Taliban Alarms Afghan Officials Middle East Institute 9 Ocak 2017 13 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Both Tehran and the Taliban denied cooperation during the first decade after the US intervention but the unholy alliance is no longer a secret and the two sides now unapologetically admit and publicize it Iran Backs Taliban With Cash and Arms The Wall Street Journal 11 Haziran 2015 29 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Haziran 2015 Iran Closes Consulate in Mazar i Sharif as Fighting Escalates in Northern Afghanistan Politics news Ingilizce Tasnim News Agency 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Shehzad Muhammed 10 Mart 2006 Why is the Pakistan army scared of this man in rediff com rediff 16 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Aralik 2020 Baitullah was appointed as Mullah Omer s governor of the Mehsud tribe in a special ceremony attended by five leading Taliban commanders Gall Carlotta 26 Mart 2009 Pakistan and Afghan Taliban Close Ranks The New York Times Islamabad Pakistan 1 Nisan 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Aralik 2020 The Afghan Taliban delegation urged the Pakistani Taliban leaders to settle their internal differences scale down their activities in Pakistan and help counter the planned increase of American forces in Afghanistan the fighters said Zahid Farhan 15 Nisan 2019 Profile of New TTP Chief Mufti Noor Wali Mehsud Challenges and Implications PDF pakpips com Islamabad Pakistan Pak Institute for Peace Studies s 4 5 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 14 Aralik 2020 According to Mehsud the real jihad is against US forces in occupied Afghanistan to restore the Islamic Emirate while using tribal areas of Pakistan as base of operations and safe haven for both Taliban and Al Qaeda He further explains the goals and aims of the jihadi movement as maintaining the independent status for Mehsud tribe defeating the US in Afghanistan establishing caliphate in Afghanistan Afghan militant fighters may join Islamic State BBC News 2 Eylul 2014 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Mart 2017 Afghanistan Ghani Hekmatyar sign peace deal Al Jazeera 29 Eylul 2016 20 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Why Central Asian states want peace with the Taliban DW News 27 Mart 2018 14 Mayis 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Taliban have assured Russia and Central Asian countries that it would not allow any group including the IMU to use Afghan soil against any foreign state Muzhdah said Roggio Bill Weiss Caleb 14 Haziran 2016 Islamic Movement of Uzbekistan faction emerges after group s collapse Long War Journal 11 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Agustos 2017 Rare look at Afghan National Army s Taliban fight BBC News 3 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Agustos 2014 Dealing With the Taliban India s Strategy in Afghanistan After U S Withdrawal Carnegie India 15 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Haziran 2020 Taliban attack NATO base in Afghanistan Central amp South Asia Al Jazeera English 2 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Agustos 2014 ISIS reportedly moves into Afghanistan is even fighting Taliban 12 Ocak 2015 13 Subat 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Mart 2015 ISIS Taliban announced Jihad against each other Khaama Press 20 Nisan 2015 6 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Nisan 2015 Taliban leader allegiance to ISIS haram Rudaw 13 Nisan 2015 22 Aralik 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Nisan 2015 Taliban say gap narrowing in talks with US over Afghanistan troop withdrawal Military Times 5 Mayis 2019 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 a b Afghanistan s warlord vice president spoiling for a fight with the Taliban The Guardian 4 Agustos 2015 18 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Ibrahimi Niamatullah 2009 Divide and Rule State Penetration in Hazarajat Afghanistan from Monarchy to the Taliban Crisis States Working Papers Series 2 42 London Crisis States Research Centre LSE Jonson Lena 25 Agustos 2006 Tajikistan in the New Central Asia ISBN 9781845112936 16 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Aralik 2014 a b taliban Nisanyan Sozluk 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya PDF 15 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Post The Jakarta US welcomes Qatar decision on Taliban name change The Jakarta Post 30 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Subat 2017 ISIL won t get very far in Afghanistan for now Center on International Cooperation cic nyu edu 28 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Afghan Taliban announce successor to Mullah Mansour BBC News 25 Mayis 2016 18 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 O Donnell Lynne The Taliban Are Breaking Bad Foreign Policy 8 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ocak 2022 Department Of State The Office of Electronic Information Bureau of Public Affairs The Taliban Terrorism and Drug Trade 2001 2009 state gov Ingilizce 2 Eylul 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ocak 2022 Where Are the Taliban Getting Their Money VOA Ingilizce 2 Kasim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ocak 2022 Sufizada Hanif The Taliban are megarich here s where they get the money they use to wage war in Afghanistan The Conversation Ingilizce 8 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ocak 2022 Afghanistan How do the Taliban make money BBC News 27 Agustos 2021 6 Ekim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ocak 2022 a b Matinuddin Kamal 1999 The Taliban phenomenon Afghanistan 1994 1997 Karachi Pakistan Oxford University Press ISBN 0 19 579274 2 University c Stanford Stanford Complaints California 94305 Copyright MMP Afghan Taliban cisac fsi stanford edu Ingilizce 18 Agustos 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 a b THE MASSACRE IN MAZAR I SHARIF web archive org 2 Kasim 2008 2 Kasim 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Whine Whine Eylul 2001 Islamism and Totalitarianism Similarities and Differences Totalitarian Movements and Political Religions 2 2 ss 54 72 doi 10 1080 714005450 Skaine Rosemarie 2002 The women of Afghanistan under the Taliban Jefferson N C McFarland ISBN 978 0 7864 1090 3 MASSACRES OF CIVILIAN VILLAGERS AT LEAST 15 TIMES BY TALIBAN web archive org 18 Kasim 2002 12 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Afghanistan Kabul Artists Tricked Taliban To Save Banned Paintings RadioFreeEurope RadioLiberty Ingilizce 17 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Afghanistan s Love Of The Big Screen NPR org Ingilizce 12 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Ethnomusicologist Discusses Taliban Vs Musicians RadioFreeEurope RadioLiberty Ingilizce 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Ethnomusicologist Discusses Taliban Vs Musicians RadioFreeEurope RadioLiberty Ingilizce 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Lakanwal Emran Feroz Abdul Rahman In Rural Afghanistan Some Taliban Gingerly Welcome Girls Schools Foreign Policy Ingilizce 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 A Woman Among Warlords Women s Rights in the Taliban and Post Taliban Eras Wide Angle PBS Wide Angle 11 Eylul 2007 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Afghan women forced from banking jobs as Taliban take control Reuters Ingilizce 15 Agustos 2021 13 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Staff Reuters 1 Eylul 2015 Afghan man and woman given 100 lashes in public for adultery Reuters Ingilizce 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Featured News web archive org 26 Temmuz 2011 26 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 GENERAL ASSEMBLY APPALLED BY EDICT ON DESTRUCTION OF AFGHAN SHRINES STRONGLY URGES TALIBAN TO HALT IMPLEMENTATION Meetings Coverage and Press Releases www un org 25 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press ISBN 978 0 300 08340 8 Decoding the new Taliban insights from the Afghan field New York Columbia University Press 2009 ISBN 978 0 231 70112 9 a b c Crisis of Impunity Pakistan s Support Of The Taliban www hrw org 19 Temmuz 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Partlow Joshua 3 Ekim 2011 Karzai accuses Pakistan of supporting terrorists Washington Post Ingilizce ISSN 0190 8286 3 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 a b Afghanistan resistance leader feared dead in blast www telegraph co uk 8 Kasim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Agustos 2021 Bag Mustafa 16 Agustos 2021 ABD nin Afganistan daki savasi nasil basladi nasil bitti euronews 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Afganistan da son durum ne BBC News Turkce 15 Agustos 2021 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 an Osmanlica Turkce Sozluk lugat لغت 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Staff Guardian 31 Ekim 2001 Letters Taliban Caliban does he love his mummy the Guardian Ingilizce 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya PDF 24 Mart 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Hillenbrand Carole 2015 Islam a new historical introduction Londra s 284 ISBN 978 0 500 11027 0 Arsivlenmis kopya PDF 11 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 4 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 13 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Nojumi Neamatollah 2002 The rise of the Taliban in Afghanistan mass mobilization civil war and the future of the region 1 bas New York Palgrave ISBN 9780312295844 Saikal Amin 2004 Modern Afghanistan a history of struggle and survival Londra I B Tauris ISBN 978 1 85043 437 5 Blood Stained Hands Human Rights Watch web archive org 7 Eki 2014 7 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Strick van Linschoten Alex 2012 An enemy we created the myth of the Taliban al Qaeda merger in Afghanistan Oxford Oxford University Press s 122 ISBN 978 0199927319 a b c d e f g Arsivlenmis kopya 20 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Matinuddin Kamal 1999 Taliban phenomenon afghanistan 1994 1997 Place of publication not identified Diane Pub Co s 25 26 ISBN 978 0756762803 Arsivlenmis kopya 21 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 The limits of culture Islam and foreign policy Cambridge Mass MIT Press 2006 s 267 ISBN 978 0 262 19529 4 Strick van Linschoten Alex 2012 An enemy we created the myth of the Taliban al Qaeda merger in Afghanistan Oxford Oxford University Press s 121 122 ISBN 978 0199927319 Felbab Brown Vanda 2010 Shooting up counterinsurgency and the war on drugs Washington D C Brookings Institution Press s 122 ISBN 978 0 8157 0328 0 Arsivlenmis kopya 3 Nisan 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 8 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 A political chronology of Central South and East Asia Londra 2001 ISBN 9781135356804 Saikal Amin 2004 Modern Afghanistan a history of struggle and survival Londra I B Tauris s 352 ISBN 978 1 85043 437 5 Arsivlenmis kopya PDF 15 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Matinuddin Kamal 1999 The Taliban phenomenon Afghanistan 1994 1997 Karachi Pakistan Oxford University Press s 37 42 43 ISBN 0 19 579274 2 Arsivlenmis kopya 22 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 107 126 ISBN 978 0 300 08340 8 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 64 72 78 ISBN 978 0 300 08340 8 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 101 102 ISBN 978 0 300 08340 8 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 65 ISBN 978 0 300 08340 8 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 71 ISBN 978 0 300 08340 8 Abbasi Abbasi 8 Agustos 1998 Aid agencies pull out of Kabul BMJ 317 7155 ss 369 369 doi 10 1136 bmj 317 7155 369a Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 71 72 ISBN 978 0 300 08340 8 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 72 ISBN 978 0 300 08340 8 Terrorism financing and state responses a comparative perspective Stanford Calif Stanford University Press 2007 s 96 ISBN 978 0 8047 5566 5 Encyclopedia of human rights Oxford Oxford University Press 2009 s 2 ISBN 978 0 19 533402 9 Tomsen Peter 2011 The wars of Afghanistan messianic terrorism tribal conflicts and the failures of great powers 1 bas New York PublicAffairs s 322 ISBN 978 1 58648 763 8 a b Grad Marcela 2009 Massoud an intimate portrait of the legendary Afghan leader St Louis MO Webster University Press s 310 ISBN 9780982161500 Arsivlenmis kopya 31 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Girardet Edward 2011 Killing the cranes a reporter s journey through three decades of war in Afghanistan White River Junction Vt Chelsea Green Pub s 416 ISBN 9781603583428 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 91 ISBN 978 0 300 08340 8 a b Inside the Taliban 06 N G Ingilizce 16 Aralik 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Clements Frank 2003 Conflict in Afghanistan a historical encyclopedia Santa Barbara Calif ABC CLIO s 54 ISBN 978 1 85109 402 8 AFGHANISTAN ARENA FOR A NEW RIVALRY Washington Post Ingilizce 9 Ocak 2024 ISSN 0190 8286 5 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Agustos 2024 United Nations and Afghanistan web archive org 10 Haz 2019 10 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 McGrath Kevin 2011 Confronting Al Qaeda new strategies to combat terrorism Annapolis Md Naval Institute Press s 138 ISBN 978 1 59114 503 5 Maley William 2009 The Afghanistan wars 2 bas Basingstoke UK Palgrave Macmillan s 288 ISBN 978 0 230 21313 5 Arsivlenmis kopya 19 Ekim 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Ahmad Shah Masood interview web archive org 25 Eyl 2006 25 Eylul 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 FRAMEWORK FOR PEACE FOR THE PEOPLE OF AFGHANISTAN web archive org 19 Mart 2005 19 Mart 2005 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 911 The man who would have led Afghanistan web archive org 11 Eki 2017 11 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 a b Steve Coll 2005 Ghost Wars The Secret History of the CIA Afghanistan and Bin Laden from the Soviet Invasion to September 10 2001 23 February 2004 Penguin Press HC s 558 Tomsen Peter 2011 Wars of Afghanistan PublicAffairs s 565 ISBN 978 1 58648 763 8 The lost lion of Kabul The New Statesman 2011 21 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Council of Afghan opposition Corbis 2001 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Marcela Grad Massoud An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader 1 March 2009 Webster University Press s 65 Massoud in the European Parliament 2001 EU media 2001 10 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Massoud in the European Parliament 2001 EU media 2001 21 Temmuz 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Defense Intelligence Agency 2001 report GWU edu 17 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi 5 Mart 2001 see video YouTube 21 Temmuz 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ekim 2010 Taliban Foe Hurt and Aide Killed by Bomb The New York Times Afghanistan 10 Eylul 2001 5 Subat 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Agustos 2010 Burns John F 9 Eylul 2002 Threats and responses assassination Afghans Too Mark a Day of Disaster A Hero Was Lost The New York Times Afghanistan 17 Subat 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Agustos 2010 Boettcher Mike 6 Kasim 2003 How much did Afghan leader know CNN 20 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi The Man Who Knew PBS 2002 15 Aralik 2002 tarihinde kaynagindan arsivlendi Transcript of President Bush s address CNN 21 Eylul 2001 19 Agustos 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Agustos 2010 Text President Bush Addresses the Nation 13 Agustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Washington Post 20 September 2017 Arsivlenmis kopya 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 23 Mayis 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Smith and Thorp Ben and Arabella 26 Subat 2010 The legal basis for the invasion of Afghanistan PDF House of Commons Library International Affairs and Defence Section 19 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Burns John F Pakistan Says Taliban Demands Evidence That Bin Laden Is Tied to Attacks 8 Agustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The New York Times 18 September 2001 US resolute on Bin Laden hunt 15 Agustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Jones Gary and Francis Wayne WAR ON TERROR MUSLIM ANGER 24 Subat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Mirror 22 September 2001 Taliban will try Bin Laden if US provides evidence The Guardian Londra 5 Ekim 2001 20 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 America Speaks Out What s the Next Threat 24 Subat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi TalkBack Live CNN 1 October 2001 Helen Kennedy Taliban Mock U S Say They re Hiding Osama Warn Washington To Rethink Assault Daily News 1 October 2001 Briefing 05 The Smoking Gun J n v org 8 Ekim 2001 19 Kasim 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Bishop P Pakistan blocks bin Laden trial 18 Agustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Daily Telegraph 4 October 2001 Also known in print as Pakistan halts secret plan for bin Laden trial Taliban offers to try bin Laden in an Islamic court CNN 7 Ekim 2001 14 Haziran 2004 tarihinde kaynagindan arsivlendi Afghanistan wakes after night of intense bombings CNN October 7 2001 CNN 7 Ekim 2001 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Pike John Operation Enduring Freedom Globalsecurity org 23 Ekim 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Pike John 7 Ekim 2001 Intentions of U S military operation Globalsecurity org 3 Kasim 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Lehman John 31 Agustos 2006 We re Not Winning This War The Washington Post 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Aralik 2009 Taliban offers to hand bin Laden to a neutral nation for trial The Guardian Londra 14 Ekim 2001 20 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Ratnescar Romesh 10 Ekim 2002 Afghanistan One year on Time 24 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Kasim 2011 Moran Michael 29 Kasim 2001 The airlift of evil NBC News 16 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Subat 2008 Press Trust of India 24 Ocak 2002 India protests airlift of Pakistani fighters from Kunduz The Indian Express 13 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Kasim 2011 George Marcus 26 Kasim 2001 Kunduz celebrates end of siege BBC News 13 Mart 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Subat 2008 Rashid Ahmed 2008 Descent into Chaos The United States and the Failure of Nation Building in Pakistan Afghanistan and Central Asia Amerika Birlesik Devletleri Viking Press ISBN 978 0 670 01970 0 Arsivlenmis kopya 9 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Researcher CQ 2010 Issues in Terrorism and Homeland Security Selections From CQ Researcher Sage s 196 ISBN 978 1 4129 9201 5 Lansford Tom 2011 9 11 and the Wars in Afghanistan and Iraq A Chronology and Reference Guide ABC CLIO s 37 ISBN 978 1 59884 419 1 Lall Marie 2008 DeRouen Karl R Ed International security and the United States an encyclopedia Volume 1 Praeger s 10 ISBN 978 0 275 99254 5 Hussain Zahid 2007 Frontline Pakistan The Struggle With Militant Islam Columbia University Press s 49 ISBN 978 0 85368 769 6 However Pakistani intelligence agencies maintained some degree of cooperation with the Taliban elements fleeing the fighting Hersh Seymour M 28 Ocak 2002 The Getaway The New Yorker 20 Haziran 2005 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Subat 2008 Morgan Matthew J 2007 A Democracy Is Born An Insider s Account of the Battle Against Terrorism in Afghanistan Praeger s 166 ISBN 978 0 275 99999 5 Musharraf Pervez 2006 In the line of fire a memoir The Free Press s 201 ISBN 978 0 7432 8344 1 Gartenstein Ross Daveed 2011 Bin Laden s Legacy Why We re Still Losing the War on Terror Wiley s 189 ISBN 978 1 118 15095 5 Hansen Stig Jarle 2010 The Borders of Islam Exploring Huntington s Faultlines from Al Andalus to the Virtual Ummah Columbia University Press s 77 ISBN 978 0 231 15422 2 Riedel Bruce O 2011 Deadly embrace Pakistan America and the future of the global jihad Brookings Institution Press s 65 ISBN 978 0 8157 0557 4 Tohid Owias Baldauf Scott 8 Mayis 2003 Taliban appears to be regrouped and well funded Christian Science Monitor 18 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Subat 2007 Tohid Owias 27 Haziran 2003 Taliban regroups on the road Christian Science Monitor 19 Agustos 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Subat 2007 Gall Carlotta 13 Kasim 2004 Asia Afghanistan Taliban Leader Vows Return The New York Times 23 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Eylul 2017 npr Truck Accident Sparks Riots in Afghanistan 29 Mayis 2006 7 Mart 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Eylul 2017 Constable Pamela 1 Haziran 2006 U S troops fired at mob after Kabul accident The Washington Post Washington s 1 24 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Eylul 2017 Archived copy Archived from the original on 13 Temmuz 2007 Erisim tarihi 10 Eylul 2013 KB1 bakim Uygun olmayan url link PDF pp 77 90 archived from the original 11 Temmuz 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi on 11 July 2007 Archived copy Archived from the original on 30 Eylul 2007 Erisim tarihi 29 Haziran 2007 KB1 bakim Uygun olmayan url link PDF archived from the original 1 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi on 30 September 2007 Pakistan Security Research Unit PSRU Spaces brad ac uk 8080 22 Subat 1999 15 Eylul 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Shahzad Syed Saleem 8 Eylul 2006 Pakistan Hello Al Qaeda goodbye America Asia Times Archived from the original on 6 Ekim 2006 Erisim tarihi 12 Eylul 2006 KB1 bakim Uygun olmayan url link Arsivlenmis kopya 4 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Harnden Toby 11 Aralik 2010 Man on a mission US defence Secretary Robert Gates is still hungry for the fight in Afghanistan The Daily Telegraph Londra 22 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Gall Carlotta Taliban The New York Times 19 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Empowering Soft Taliban Over Hard Taliban Pakistan s Counter Terrorism Strategy by Sadia Sulaiman 20 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Asia Times Online South Asia news business and economy from India and Pakistan web archive org 19 Ara 2009 10 Subat 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 When War Is Just Another Day in Afghanistan Time 18 Temmuz 2016 20 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Eylul 2017 Carter visits Afghanistan as Obama plans handoff of 15 year war CNN 9 Aralik 2016 19 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Eylul 2017 Trump calls out Pakistan India as he pledges to fight to win in Afghanistan 1 Eylul 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi CNN 24 August 2017 Retrieved 25 September 2017 Arsivlenmis kopya 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 ISIL is no longer the world s deadliest terrorist group Vision of Humanity Institute for Economics amp Peace 2020 11 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Ocak 2021 O Donnell Lynn and Mirwais Khan 29 May 2020 Taliban Leadership in Disarray on Verge of Peace Talks 7 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Foreign Policy Retrieved 5 January 2021 Afganistan Taliban Kabil e girdi yonetim degisimi icin muzakere euronews 14 Agustos 2021 14 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Iran ticaret anlasmasi yaparak Taliban yonetimini taniyan ilk ulke oldu Haberler com 23 Agustos 2021 24 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Agustos 2021 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 87 ISBN 978 0 300 08340 8 Arsivlenmis kopya 13 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Agustos 2021 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 92 ISBN 978 0 300 08340 8 Farrell Farrell Mart 2005 Where have all the flowers gone evaluation of the Taliban crackdown against opium poppy cultivation in Afghanistan International Journal of Drug Policy 16 2 ss 81 91 doi 10 1016 j drugpo 2004 07 007 THE MASSACRE IN MAZAR I SHARIF web archive org 19 Eki 2008 19 Ekim 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Alikuzai Hamid Wahed 2013 Concise history of afghanistan in 25 volumes volume 1 Trafford Publishing s 529 ISBN 978 1490714462 Arsivlenmis kopya 3 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 7 Agustos 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 4 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 16 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Rashid Ahmed 2000 Taliban militant Islam oil and fundamentalism in Central Asia New Haven Yale University Press s 107 ISBN 978 0 300 08340 8 Arsivlenmis kopya 22 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Arsivlenmis kopya 24 Haziran 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Agustos 2021 Dis baglantilardegistir nbsp Vikisozluk te taliban ile ilgili tanim bulabilirsiniz nbsp Wikimedia Commons ta Taliban ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir Alternative discourse A review of the former Taliban Ambassador to Pakistan s autobiography1 Eylul 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Taliban in Oxford Islamic Studies Online28 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Taliban s Secret Photos Future Opioids Afghanistan Opium and the Taliban7 Subat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The National Security Archive The September 11th Sourcebooks2 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Is One of the Lost Tribes the Taliban The Taliban Diaries28 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Taliban Conflict15 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Taliban Officials Deny Report That Top Leader Died From Coronavirus 6 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Ideoloji Afghanistan s Taliban Not a valid interpretation of Islam Isyan Battling Taliban Where Does It Stop 20 Ekim 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Return Of The Taliban4 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Struggle for Kabul The Taliban Advance from the ICOS December 8 2008 Held by The Taliban A Reporting Trip Becomes a Kidnapping4 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi from The New York Times 2008 2009 Military Raids Backing of Corrupt Government Undermining Stated US Goals in Afghanistan17 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi video report by Democracy Now https tr wikipedia org w index php title Taliban amp oldid 33757284 sayfasindan alinmistir