Stalin kişi kültü, Josef Stalin şahsında, onun tüm kişiliğinin bir kült haline getirilmesidir. Özellikle Aralık 1929'da Stalin'in 50. yaş günü kutlamasından sonra Sovyetler Birliği kültürünün önemli bir parçası hâline gelmiştir. Stalin'in yönetimi boyunca Sovyet basını Stalin'i her şeye kudreti yeten, her şeye vâkıf olan bir lider olarak sunmuş ve Stalin'in adı ile imgesi her an her yerde karşılaşılır hâle gelmiştir. 1936'dan itibaren Sovyet yazılı basını Josef Stalin'den Ulusların Babası olarak söz etmeye başlamıştır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCbUwxQnZjM1JsY2w5dlpsOUJlbVZ5WW1GcGFtRnVYekU1TXpndVgxTjBZV3hwYmk1cWNHY3ZNamN3Y0hndFVHOXpkR1Z5WDI5bVgwRjZaWEppWVdscVlXNWZNVGt6T0M1ZlUzUmhiR2x1TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Kitle iletişim araçlarında Stalin imgesi
Sovyet basını sürekli olarak Stalin'i "Büyük", "Sevgili", "Cesur", "'Ârif", "Esin kaynağı" ve "Dahi" gibi sıfatlarla tanımlamaktaydı. Stalin güçlü fakat "çocukları" olarak tanımlanan Sovyet halkına karşı aynı zamanda şefkatli bir baba figürü olarak tasvir edilirdi. "Stalin ve çocukları" kavramı putlaştırma yolunda ana unsur hâline geldi. Stalin sıklıkla farklı etnik gruplardan gelen bir dizi Sovyet çocuğu ile hediye alıp verme merasimlerine katılmaktaydı. 1935'ten itibaren doğumhanelerin, yetimhanelerin ve okulların kapılarında "Mutlu bir Çocukluk için Teşekkürler, Sevgili Yoldaş Stalin" sloganı yaygınlaşmaya başladı. Bu slogan aynı zamanda festivallerde çocuklar tarafından şarkı olarak söylenmekteydi.
Yazar Victoria Bonnell'e göre, Stalin'in "baba" olarak tanımlanması Sovyet propagandacılarının geleneksel dinî semboller ile dili birleştirmelerinin bir yoluydu. Buna göre, artık ana amaç "baba" ya da "peder" tanımlamasının Rus Ortodoks rahiplerden çok, Stalin için kullanılmasını sağlamaktı. Ayrıca Stalin'in putlaştırılması sürecinde Hristiyan merasim ve ikonlara bağlılık geleneği de Stalinci gösteri yürüyüşleri ve Stalin heykelleri, büstleri, resimleri ile kullanılmıştır. Bunun yanında Bonnell, dinin çeşitli yönlerini Stalin'in putlaştırılması sürecinde kullanılmasının amacının, halkın bağlılığının kiliseden Stalin'e doğru kaydırılması olduğunu belirtmiştir. Atılan nutuklar Stalin'i "En iyi kolhoz işçimiz", "En iyi yol işçimiz", "En iyimizin en iyisi" ve "Sevgilimiz, Yol Gösteren Yıldızımız" şeklinde tanımlıyordu.
Başlangıçta basın aynı zamanda Stalin ile sıradan insanlar arasındaki doğrudan bağlantıyı da göstermeyi amaçlamıştı. Gazetelerde sıklıkla tarım ve sanayi işçilerinden Stalin'e gelen ve Sovyet liderini öven toplu mektupların yanı sıra, Stalin ile yapılan görüşmeler hakkında yazılar ve şiirler de yayımlanmaktaydı. Ancak bu tarz yayımlar II. Dünya Savaşı'ndan sonra azaldı. Stalin kamu yaşamından çekildi ve basın daha uzaktan ilişkiler üzerine odaklandı.
Stalin'in toplu iletişimde kullanılan imgesinin başka önemli bir parçası da Vladimir Lenin ile yakın ilişkisidir. Sovyet basını sürekli olarak Lenin hayatta iken onun yakın arkadaşının Stalin olduğunu ve dolayısıyla da Lenin'in öğretilerini Stalin'in yakından takip ettiğini ve Lenin'in ölümünden sonra da Bolşevik ancak mirasını onun devam ettirebileceğini vurgulamıştır. Stalin sürekli olarak açıkça Lenin'in yanılmazlığını şiddetli bir şekilde savunmuştur. Bu durum, Leninizmin sadık takipçisi olarak kendi liderliğinin de aynı şekilde yanılmaz olduğunun ima edildiği görüşlerine yol açmıştır. Her ne kadar Lenin'in kendisini eleştiren ve Komünist Parti liderliğinden alınması gerektiğini söyleyen sözlerini tamamen bastırmayı başaramamış olsa da, Lenin'in ölümünden sonra ikisini bir bankın üzerinde oturup dostça sohbet ederken gösteren bir fotoğrafın 500.000 adet kopyası Sovyetler Birliği'nin her bir yanında birdenbire ortaya çıktı. 1932'den önce Sovyet propaganda afişlerinin çoğu Lenin ile Stalin'i birlikte göstermiştir. Sonrasında ise Sovyet basınında Stalin'e daha çok odaklanılmış, Lenin figürünün kullanımı azaltılmış ve Stalin Leninizmin temsilcisi olarak tasvir edilmiştir. Başlangıçta Sovyet basını Sovyetler Birliği'ndeki tüm başarıyı hem Lenin hem de Stalin'in ferasetli liderliğine bağlıyordu fakat zamanla Sovyet başarısının tek sebebi Stalin olarak gösterilmeye başladı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCbUwwSjFibVJsYzJGeVkyaHBkbDlDYVd4a1h6RTRNeTB4TVRVd01DMHdPVGswSlRKRFgwSmxjbXhwYmlVeVExOUpTVWt1WDFkbGJIUm1aWE4wYzNCcFpXeGxMbXB3Wnk4eU56QndlQzFDZFc1a1pYTmhjbU5vYVhaZlFtbHNaRjh4T0RNdE1URTFNREF0TURrNU5DVXlRMTlDWlhKc2FXNGxNa05mU1VsSkxsOVhaV3gwWm1WemRITndhV1ZzWlM1cWNHYz0uanBn.jpg)
Diğer bağlılık gösterim şekilleri
Stalin edebiyat, şiir, müzik, resim ve film sanatlarında yaltakçılığa varacak şekilde bağlılığın gösterilmesinde odak noktasına kondu. Bunun bir örneği 'nun "Stalin'e Methiye"sidir:
Teşekkür ederim, Stalin. Teşekkür ederim, çünkü sevinç doluyum. Teşekkür ederim, çünkü iyiyim. Ne kadar yaşlanırsam yaşlanayım, iki gün önce Stalin'i nasıl ağırladığımızı hiçbir zaman unutmayacağım. Yüzyıllar geçecek, ve yine de gelecek olan nesiller bizi fanilerin en mutlusu, insanların en mesudu olarak görecek çünkü biz yüzyılların yüzyılında yaşadık, çünkü biz Stalin'i, bize ilham veren önderimizi görmekle şereflendirildik. Her şey sana ait, büyük ülkemizin lideri... Ve sevdiğim kadın bana bir çocuk bahşettiğinde ağzından çıkacak olan ilk kelime Stalin olacak...
Kamusal alan çok sayıda Stalin resim ve heykelleri ile donatıldı. Stalin, heykellerinde genellikle çok uzun boylu olan Çar III. Aleksandr'a benzer bir cüssede tasvir edilir fakat fotoğraf kanıtları boyunun 1,65 ile 1,68 m arasında olduğunu gösterir.
Stalin temalı sanat 1930'ların başından itibaren başladı, birçok evde lidere ithaf edilen ve portresini taşıyan "Stalin odaları" kuruldu.
Kültün doğuşuyla birlikte bir yeniden adlandırma çılgınlığı da başladı; çok sayıda kasaba, köy ve şehre Stalin'in adı verildi. Stalin Ödülü ve Stalin Barış Ödülü de onun şerefine adlandırılmıştır. Aynı zamanda kendisine birçok abartılı unvan da verilmiştir: "Bilim ", "Ulusların Babası", "İnsanlığın Parlak Dahisi", "Komünizmin Büyük Mimarı", "İnsan Mutluluğunun Bahçıvanı" ve bunun gibi diğerleri.
II. Dünya Savaşı sırasında Stalin'in adının yeni Sovyet ulusal marşına eklenmesiyle Stalin kültü yeni boyutlara ulaştı.
Erken Sovyet dönemi tarihinin yeniden yazılması
Stalin ve methedicileri Stalin'e 1917 Ekim Devriminde ve Bolşeviklerin iktidarı aldığı dönemde daha önemli bir rol biçmek için Sovyet tarihini yeniden yazdılar. Gözden geçirilmiş bu yeni tarihe göre Ekim Devrimi sırasında Lenin'in sağ kolu Lev Troçki değil, Stalin idi. Bu amaca yönelik olarak bazı belgelerin gizlenmesi bunların eksik ve yanlış olduğu iddiasıyla Stalin tarafından da desteklendi. Bunların yerine, Stalin kendisinin parti tarihi ve felsefesi üzerine önde gelen otorite olduğunu belirtti.
Koşulsuz destek yanılsaması
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaUwxTjBZV3hwYmw5aWFYSjBhR1JoZVRJdWFuQm5MekkzTUhCNExWTjBZV3hwYmw5aWFYSjBhR1JoZVRJdWFuQm4uanBn.jpg)
Stalin kişi kültü asıl olarak Sovyet kitleleri arasında bulunmaktaydı ve politbüro ile partinin diğer üst düzey üyeleri arasında bu kült ile ilgili açık bir gösterim bulunmamaktaydı. Fakat Stalin, parti içinde karşı düşüncelere karşı olan düşük toleransı ile ünlenmişti ve Stalin'in tepkisini çekmekten korkan parti üyeleri kendi görüşlerini dürüst olarak belirtmekten çekiniyorlardı. Özellikle de 1937 ve 1938 Büyük Temizlik dönemindeki gelişmeler buna örnek teşkil eder. Bu korku atmosferi ve oto-sansür Stalin'in koşulsuz hükûmet desteğine sahip olduğu yanılsamasını yarattı ve bu destek algılaması da Sovyet halkının Stalin kültüne inanmasını daha da artırdı. Her ne kadar resmî üniforma olmasa da, Sovyetler Birliği'nin her yerinde parti liderleri bağlılıklarını göstermek için Stalin'in her zaman giydiği koyu yeşil ceketini, süvari pantolonunu, çizmelerini ve şapkasını taklit eden kıyafetler giydiler.
II. Dünya Savaşı yıllarında halkı Nazilere karşı savaşa teşvik etmek için Stalin kişi kültü ve sosyalist yurtseverlik motifleri sinema, tiyatro, edebiyat gibi hemen hemen yaşamın her alanında işlendi. Sinema alanında Stalin'i Lenin'in vazgeçilmez takipçisi olarak gösteren Büyük Şafak, Klyatva, Unutulmaz Yıl 1919 gibi sinema filmleri buna örnektir. Savaş sonrasında bu kült işlenmeye devam etti.
Stalin adının verilen şehirler
- Stalingrad (1925-1961), 1925'e kadar Tsaritsyn, 1961'den sonra Volgograd
- Stalinabad (1929-1961), 1929'a kadar Dyushambe, 1961'den itibaren sonra Duşanbe
- Stalin (1924-1929) ve Stalino (1929-1961), 1924'e kadar Yuzovka, 1961'den itibaren sonra Donetsk ;
- Stalinsk (1932-1961), 1932'den önce ve 1961'den sonra Novokuznetsk
- Stalinogorsk (1933-1961), 1933'e kadar Bobriki, 1961'den beri sonra Novomoskovsk
- Staliniri (Stalinir) (1934-1961), 1934'ten önce ve 1961'den sonra Tskhinvali
1950'lerde, Çekoslovakya hariç tüm COMECON ülkelerinde ve Varşova Paktı'nda da J.V. Stalin'in adını taşıyan şehirler vardı:
- Bulgaristan Halk Cumhuriyeti - Varna (Stalin, 1949-1956)
- Romanya Halk Cumhuriyeti - Braşov (Oraşul-Stalin, 1950-1960)
- Arnavutluk Halk Cumhuriyeti - Kucova (Stalin, 1950-1990)
- Macaristan Halk Cumhuriyeti - Dunaujvaros (Stalinvaros, 1952-1961)
- Polonya Halk Cumhuriyeti - Katowice (Stalinogrud, 1953-1956)
- Alman Demokratik Cumhuriyeti - Eisenhüttenstadt ( (Stalinstadt), 1953-1961)
Stalin'in kendi kişisel kültü hakkında düşünceleri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaUwwMWhieVV5UTE5Q2RXeG5ZVzVwYmlVeVExOVRkR0ZzYVc0bE1rTmZWV3hpY21samFIUmZWSE5sWkdWdVltRnNMbXB3Wldjdk1qY3djSGd0VFdGdkpUSkRYMEoxYkdkaGJtbHVKVEpEWDFOMFlXeHBiaVV5UTE5VmJHSnlhV05vZEY5VWMyVmtaVzVpWVd3dWFuQmxadz09LmpwZWc=.jpeg)
Stalin'in kendini çevreleyen kült hakkında ne düşündüğü açık değildir. Lenin gibi Stalin de halk içinde tevazu ve gösterişsiz şekilde davranıyordu. John Gunther 1936 yılında Stalin'in ziyaretçilerine karşı gösterdiği nezaketi ve iyi davranışı kastederek "O âsude görünen tek diktatör" diye yazmıştır. 1930'larda Stalin bazı konuşmalarında liderlerin bireysel önemini azaltan ve kendisi etrafında oluşan kültü Bolşevik olmayan davranış olarak niteleyip kötülemiş ve bireyler yerine daha geniş sosyal güçlerin önemini vurgulamıştır. Stalin, Lenin'in bir lider olarak çok büyük hürmet görmesi gerekliliğinin tek nedeninin Lenin'in bu sosyal güçleri anladığını ve dolayısıyla da Sovyet halkının arzularını nasıl etkin bir şekilde yönlendireceğini bildiği için olduğunu belirtmiştir. Stalin'in halk içindeki davranışları kendi kültünü küçümsediği beyanını destekler niteliktedir. Stalin sıklıkla Kremlin kabul raporlarını düzelterek kendisi için olan alkışları kısa kesmiş ve diğer Sovyet liderlerini alkışlatmıştır. Walter Duranty Stalin ile yaptığı bir röportajın taslağında kullandığı "Lenin'in otoritesinin mirasçısı" ifadesini Stalin'in düzelterek "Lenin'in sadık hizmetkarı" olarak değiştirdiğini bildirir. Gunther yine de Stalin'in bazen kendisinden üçüncü şahıs zamiri kullanarak söz ettiğini söyler.
1934'te bir pankartta Marx, Engels, Lenin ve Stalin yer alacaktı, ancak Stalin'in emriyle adı pankarttan çıkarıldı, ancak 1938'de kendi adının yer aldığı pankarttan fazlasıyla memnundu. Yine de 1936'da Stalin yerlere kendi adının verilmesini yasakladı. Bazı anılarında Molotov, Stalin'in kişilik kültüne direndiğini ancak kısa sürede bu konuda rahat olmaya başladığını iddia etti.
1938'in başında Nikolay Yejov, Moskova'nın adının "Stalinodar" olarak değiştirilmesini önerdi. Bu soru Yüksek Sovyet Başkanlığı'nın bir oturumunda gündeme getirildi. Ancak Stalin bu fikre tamamen olumsuz tepki gösterdi ve bu nedenle şehir Moskova adını korudu.
Öte yandan, Stalin kendisine karşı gösterilen bu aşırı bağlılık gösterilerini durdurma gücüne sahip olsa da bunu yapmamayı tercih etmiştir. Özel olarak bunu durdurmaya çalıştığını belirtse de herkes bunu sahte tevazu olarak algılamıştır. Stalin daha önce ülkenin başında bulunan çara tapmaya alışmış olan Sovyet nüfusunun basit çoğunluğu için bu kişi kültünün gerekli olduğunu kabul etmiş fakat daha aydın kitle için ise bunun parti ideallerine verilmesi gereken önemi baltalayacağından çekinmiştir. Stalin'in evlâtlığı , Stalin ile oğlu arasındaki bir tartışmayı hatırlar. Stalin oğlu Vasily'nin sarhoşken yaptıklarından kurtulmak için soyadını kullandığını öğrenince, ona bağırır. Vasily "Ama ben de Stalin'im," diye karşılık verince Stalin "Hayır, değilsin," der. "Sen de Stalin değilsin, ben de Stalin değilim. Stalin Sovyet gücüdür. Stalin gazetelerde, portrelerde olan kişidir; ne sen, ne de ben!"
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZekwwWnZkRzkwYUdWclgyUm1YM0p2WlMxdVpXZGZNREF3TmpBeU1WOHdNVGhmUTJodmNsOTFibVJmVkdGdWVtZHlkWEJ3WlY5aGRXWmZaR1Z5WDBJbFF6TWxRa05vYm1VdWFuQm5Mekl5TUhCNExVWnZkRzkwYUdWclgyUm1YM0p2WlMxdVpXZGZNREF3TmpBeU1WOHdNVGhmUTJodmNsOTFibVJmVkdGdWVtZHlkWEJ3WlY5aGRXWmZaR1Z5WDBJbFF6TWxRa05vYm1VdWFuQm4uanBn.jpg)
Bir dereceye kadar Stalin Sovyet halkının kendisine olan bağlılığını partinin vücuda gelişi olarak görmüştür fakat özel yaşamına ve aile hayatına olan ilginin önüne geçmiş ve kişisel bilgilerinin ancak sınırlı ölçüde açıklanmasına izin vermiştir. Halkın önüne nadiren çıkmış ve 1930'ların ortalarına gelindiğinde yalnızca yedi yabancı gazeteci ile röportaj yapmıştır. İlk beş yıllık plan süresince 18 ay boyunca herhangi bir nutuk vermek için bile halkın önüne çıkmamıştır.
Sovyetler Birliği'nin II. Dünya Savaşı'nda Nazi Almanyası'na karşı kazandığı zaferin lideri olarak oynadığı rol nedeniyle Sovyet halkının Stalin'e duyduğu hürmet, Stalin'in de farkında olduğu bir faktör olan Sovyet sistemine olan inançlarının istikrar kazanmasına yardımcı oldu. Tarihçi Archie Brown şunu yazdı: "Stalin'in kendisi, karizmatik, neredeyse insanüstü bir lider olarak 'imajının' Komünizme desteği sağlamlaştırmaya ve ona meşruiyet kazandırmaya yardımcı olduğuna inanıyordu." Rus halkının, özellikle de köylülerin, tek bir kişi tarafından, yani çar tarafından yönetilmeye alışkın oldukları ve Sovyetler Birliği'ndeki iktidar ve yönetim yapısının karmaşıklığını anlamadıkları, Stalin'in inançlarında değişmez bir durumdu. Bu nedenle, hükümdar olarak algılanan, onun deyimiyle "saygı duyan, adına yaşayacak ve çalışacak" bir kişinin olması gerekiyordu. 1940'ta Gunther şunu kaydetti: "[Stalin] Rusların bir ustayı anladığını biliyor". Diktatörün hayranlığı kolayca durdurabileceğini ancak "kendi sanal tanrılaştırılmasına izin verdiğini ve teşvik ettiğini" söyledi. Gunther, "Ya da belki de tapınmayı seviyordur" diye tahminde bulundu.
Fin komünist 1935 yılbaşı kutlamasında kadeh kaldırılırken Stalin tarafından söylenen şu alaycı ifadeleri aktarır: "Yoldaşlar! Babamız, yaşamımız ve güneşimiz, ulusların kurtarıcısı, sosyalizmin mimarı [o günlerde onun için söylenen tüm lafları saydı] – Josef Vissarionoviç Stalin'e kadehimi kaldırıyorum ve umarım bu dâhi hakkında bu akşam yapılacak olan ilk ve tek kadeh kaldırma bu olur."
Stalin'in Çocukluk Öyküleri
, içinde Stalin'in çocukluğuna dair öyküleri barındırdığını iddia eden bir kitaptı. 16 Şubat 1938 tarihinde kitabın dağıtılmasından kısa bir süre sonra Stalin, yazdığı bir mektupta kitabı şu şekilde eleştirmiştir:
"Stalin'in Çocukluk Öyküleri" adlı kitabın yayımlanmasına kesinlikle karşıyım. Kitap, içinde çok sayıda yanlışlıklar, değişiklikler, abartmalar ve hak etmediğim iltifâtlar barındırmaktadır. Bazı amatör yazarlar, değersiz yazarlar (belki samimî değersiz yazarlar) ve bazı dalkavuklar yazarın yolunu şaşırtmış. Yazarın utanması gerekir fakat gerçek gerçektir. Yine de en önemli konu bu değildir. Önemli olan bu kitabın Sovyet çocuklarının (ve genel olarak Sovyet halkının) gözünde liderlerin kişisel özelliklerini yanılmaz kahramanlar olarak kazımaya yönelmiş olmasıdır. Bu tehlikeli ve zarar vericidir. "Kahramanlar" ve "kitle" teorisi Bolşevik değil, Sosyal Devrimci bir teoridir. Kahramanlar topluluğu yaratır, onları kitleden topluluğa dönüştürür, der Sosyal Devrimciler. Kahramanları yapan halktır, diye cevaplar Bolşevikler. Bu kitap Sosyal Devrimcilerin amaçlarına hizmet etmektedir. Sosyal Devrimcilerin işine yarayan hangi kitap olursa olsun, ortak Bolşevik davamız yolunda yok olacaktır. Bu kitabın yakılmasını öneriyorum.
Kişi kültünün sonu ve destalinizasyon
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkaEwwWnBjbk4wWDJWa2FYUnBiMjVmYjJaZlMzSjFjMmhqYUdWMkpUSTNjMThsTWpKVFpXTnlaWFJmVTNCbFpXTm9KVEl5TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxR2FYSnpkRjlsWkdsMGFXOXVYMjltWDB0eWRYTm9ZMmhsZGlVeU4zTmZKVEl5VTJWamNtVjBYMU53WldWamFDVXlNaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Stalin'in ölümünden sonra, Nikita Kruşçev'in 1956'da Yirminci Parti Kongresi'nde yaptığı "Gizli söylev", Stalin'in kişilik kültünü kınadı: "Bir kişiyi yüceltmek, onu bir şeye dönüştürmek, Marksizm-Leninizm ruhuna izin verilemez ve yabancıdır. Süpermen, bir tanrınınkine benzer doğaüstü özelliklere sahiptir." "Gizli Konuşma", Stalin'in Sovyet toplumu üzerindeki etkisini ortadan kaldırmayı amaçlayan, daha sonra Destalinizasyon olarak adlandırılan, "kişilik kültünün aşılması/ifşa edilmesi" olarak bilinen bir siyasi reformu başlattı. Bu aynı zamanda halkın Polonya ve Macaristan'da alenen isyan etme özgürlüğünü bulmasına da yol açtı. Bu değişiklikler kaçınılmaz olarak muhalefetle karşılandı. Liderliği sırasında Stalin'in desteğini kaybettikten sonra bile Molotov, Stalin'in ortadan kaldırılmasına karşı çıkarak ve Stalin'in haleflerini eleştirerek hâlâ Stalin rejimini savunuyordu.Mao Zedong, diğer bazı komünist liderlerle birlikte, başlangıçta "birey kültü"ne karşı mücadeleyi desteklerken, Kruşçev'i, Stalin'inkinden farklı yeni politikalar uygulamak için yalnızca Stalin'in liderliğine ve politikalarına saldırmaya çalışan bir oportünist olarak eleştirdi.
Kruşçev'in halefi Leonid Brejnev yönetimindeki Stalinist yanlısı güçler, Stalin'in "Büyük Lider" olarak itibarını yeniden tesis etmeye çalıştı. 1966 baharındaki 23. Parti Kongresi'nde bunu başaramayanlar, başka bir yönteme, Brejnev'in aynı yılın Kasım ayında Stalin'in memleketi Gürcistan'da yapması planlanan konuşmanın metnine yöneldiler. Sert Stalinistlerin yaptığı konuşmanın bir taslağı Brejnev'e sunuldu, Brejnev ise ihtiyatlı bir adam olarak bu metni diğer yetkililere yorumları için dağıttı. Danışmanlarından biri olan , amiri Yuri Andropov'un desteğiyle, taslağa karşı argümanları Brejnev'e sundu: Stalin'in rehabilite edilmesi, Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa Komünist devletleriyle, özellikle de başındakilerin olduğu kişilerle ilişkilerini karmaşık hale getirecekti. Stalin'in eylemlerinin kurbanları, Stalin'in statüsünün düşürülmesinden bu kadar kısa süre sonra yeniden değiştirilmesi, Batılı komünist partiler için işleri zorlaştıracaktı, 20. ve 22. Parti Kongrelerinde önde gelen komünist liderlerin Stalin'e karşı söylediği sert sözleri uzlaştırmak zor olacaktır ve son olarak Brejnev'in kendisinin bu kongrelere katıldığına dikkat çekildi ve bu da kendi rolü hakkında soru işaretleri yaratacaktı. Bu tartışmaların sonucunda konuşma, Stalin'in itibarının iadesine hiç değinilmeden yeniden yazıldı. Her ne kadar bu örnekte anti-Stalinistler galip gelse de, 1934-1953'e atıfta "kişilik kültü dönemi" ifadesinin kullanımı ortadan kalktı bu, resmi Stalin karşıtı çizginin yumuşadığını gösteriyor. Böylece Stalin yanlısı görüşlerin yayımlanması kolaylaştı, Stalin karşıtı eserlerin kamuoyuna sunulması ise zorlaştı.
Bu durum , Mikhail Gorbaçov'un ülkenin en üst düzey liderlik pozisyonu olan Sovyetler Birliği Komünist Partisi Genel Sekreteri olmasıyla değişti. Gorbaçov, Kasım 1987'de Bolşevik devriminin 70. yıldönümü kutlamalarının arifesinde yaptığı konuşmada şunları söyledi:
Bazen Stalin'in hukuksuzluğun gerçeklerini bilmediği iddia ediliyor. Elimizdeki belgeler bunun böyle olmadığını söylüyor. Stalin'in ve onun parti ve halk nezdindeki en yakın arkadaşlarının kitlesel baskıya ve kanunsuzluğa kapılma suçu çok büyük ve affedilemez. Bu, tüm nesillere verilecek bir derstir.
Bundan sonra Gorbaçov'un başlattığı glasnost ("açıklık") ve perestroyka ("yeniden yapılanma") döneminde yeni bir de-Stalinizasyon dalgası yaşandı. Bu "ikinci dalga" daha temelde anti-komünist bir şeye dönüştü. Sadece Stalin'i değil, Sovyet iktidar hiyerarşisindeki diğer sorumluları da kınadı. Sonunda geleneksel kapalı komünist otoriter sistem yerine Batı demokratik yapısına daha yakın bir şey benimsedi. Bu kampanya, komünizmi azaltmak için kamu seçmenlerini harekete geçirerek ve SSCB'ye son vererek Sovyetler Birliği'ni tamamen yeniden yapılandırmayı amaçlıyordu.
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, Vladimir Putin yönetimindeki Rusya Federasyonu, öncelikle Nazi Almanya'sının yenilgisi ve II. Dünya Savaşı'nın kazanılmasındaki rolüne odaklanan Stalin kültünün ve devletin hem merkezi hem de otoriter kontrolünün geri dönüşünü gördü. Bu dönemde, yani 2000'li yılların başında, Rusya küresel bir süper güç olarak rolünü kaybetmişti ve Stalin'in olumlu mirasını yeniden tesis etmek, hissedilen statü kaybının hafifletilmesine yardımcı oldu.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkaEwxTjBZV3hwYm05aWRYTXlMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFUZEdGc2FXNXZZblZ6TWk1cWNHYz0uanBn.jpg)
Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, Sovyet Ordusu'nun 2. Dünya Savaşı'nda Polonyalı subaylara yönelik Katyn katliamı hakkında, Rusya Parlamentosu'nun daha önce yaptığı bir açıklamayı tekrarlayarak, "Stalin ve yandaşlarının bu suçun sorumluluğunu taşıdığını" söylemişti: "Katyn suçu, Stalin ve diğer Sovyet liderlerinin doğrudan emriyle işlendi." Kısmen Rusya'nın Batı'yla yeniden ilişkilenmesinin yönlendirdiği yeni Stalinsizleşme, Gorbaçov döneminden farklı olarak, merkezi, otoriter ve halkın baskısına bağımlı kalan siyasi sistemde liberalleşme ve reform eşlik etmedi. Stalin'in itibarının zedelendiği ancak devletin esas olarak onun açtığı yolu takip ettiği böylesine paradoksal bir durum, resmi tutumun belirsizliğine yol açıyor. Moskova şehir yetkililerinin, Sovyetlerin Nazi Almanyası'na karşı kazandığı zaferin 65. yıldönümünü kutlamak için Stalin'in yer aldığı dekorasyonlar asmaları engellendi ve Medvedev, Stalin'in "halkına karşı birçok suç işlediğini" söyledi. Onun rehberliğinde başarıya ulaşmış olsa da kendi halkına karşı yapılanlar affedilemez." Öte yandan Stalin'i yücelten yayın ve televizyon programları da eksik değil. Stalin karşıtı duygular bastırılmıyor ama Stalin yanlısı görüşler de bastırılmıyor.
Günümüzde Rusya'nın dört bir yanındaki sınıflarda öğrencilere, Stalin'i, Rusya'yı korumak ve küresel ölçekte liderlik rolünü güvence altına almak için aşırı önlemlere başvurmak gibi talihsiz bir sorumluluğa sahip etkili bir lider olarak temsil eden modern bir ders kitabı üzerinden eğitim veriliyor. 2019'da yapılan bir anket, Rusların %70'inin Stalin'in Rusya tarihi üzerinde olumlu bir etkisi olduğuna inandığını ortaya çıkardı.
Galeri
- I. Brodsky.Stalin'in fotoğrafı
- 1934'te Stalin ve Gorki
- VA Serov'un "Lenin Sovyet iktidarını ilan ediyor" tablosunda Stalin. SSCB damgası,1954
- "Barış savaşı kazanacak." Anaokulunda:"Mutlu birliğin ömrüm için sevgili Stalin'e teşekkürler."SanatçıЕ. Буланова
- Stalin'in ölümünden sonra pulu (1954)
- Mekanizasyon Pavyonu'nu korur Tüm Rusya Tarım Sergisinde Stalin'in sermayesinin bulunduğu SSCB damgası (1940)
- Prag'daki Stalin Anıtı(1955-1962)
-
-
-
- Stalin Ödülü Madalyası
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ Graeme Gill, "The Soviet Leader Cult: Reflections on the Structure of Leadership in the Soviet Union", British Journal of Political Science 10 (1980): 167.
- ^ Father of Nations 30 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . at the Encyclopedic dictionary of catchy words and phrases.
- ^ a b c d e f g h i Gunther, John (1936). Inside Europe. Harper & Brothers. ss. 404-405,418-420,422. 29 Kasım 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ Gill, "The Soviet Leader Cult", 171.
- ^ Catriona Kelly, "Riding the Magic Carpet: Children and the Leader Cult in the Stalin Era", The Slavic and East European Journal 49 (2005): 206–207.
- ^ Victoria E. Bonnell, The Iconography of Power: Soviet Political Posters Under Lenin and Stalin (Berkeley: University of California Press, 1999), 165.
- ^ Benno Ennker, "The Stalin Cult, Bolshevik Rule and Kremlin Interactions in the 1930s", in The Leader Cult in Communist Dictatorship: Stalin and the Eastern Bloc, ed. Balázs Apor et al. (New York: Palgrave Macmillan, 2004), 85.
- ^ Kelly, "Riding the Magic Carpet", 208.
- ^ Gill, "The Soviet Leader Cult", 168.
- ^ Robert Tucker, Stalin in Power: the Revolution From Above, 1929–1941 (New York: Norton, 1990), 154.
- ^ Bonnell, The Iconography of Power, 158.
- ^ Gill, "The Soviet Leader Cult", 169.
- ^ Avidenko, A. O. Halsall, Paul (Ed.). "Hymn to Stalin". Internet Modern History Sourcebook. Fordham University, 1997. 14 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Eylül 2012.
- ^ Catriona Kelly, "Riding the Magic Carpet", 202.
- ^ Tucker, Stalin in Power, 155.
- ^ Ennker, "The Stalin Cult", 88.
- ^ Hoberman, J. (1999). The Red Atlantis: Communist Culture in the Absence of Communism (İngilizce). Temple University Press. ss. 31-33. ISBN .
- ^ Miera Liehm, Antonin J. Liehm. The Most Important Art: Soviet and Eastern European Film After 1945. . s. 51-52.
- ^ Denise J. Youngblood. Russian War Films: On the Cinema Front, 1914-2005. University Press of Kansas (2007). . s. 95-101.
- ^ "ДОНЕЦК • Большая российская энциклопедия - электронная версия". old.bigenc.ru. 24 Aralık 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ Андрей и Татьяна Фесенко. Русский язык при Советах. — Нью-Йорк, 1955. — С. 73—74
- ^ "Сколько городов были названы в честь Сталина?". AiF (Rusça). 16 Ağustos 2019. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ "Юзовку переименовали в Сталин". Донецк: история, события, факты (Rusça). 26 Mayıs 2010. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ "Между Юзовкой и Донецком". Донецк: история, события, факты (Rusça). 22 Eylül 2010. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ "Без Октемберяна и «Красной площади»: как переименовывали Советский Союз". РБК (Rusça). 30 Aralık 2021. 26 Eylül 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ "Указ Президиума Верховного Совета СССР от 02.12.1961 «О признании утратившими силу законодательных актов СССР о присвоении имени Сталина»". consultant.ru (Rusça). Erişim tarihi: 26 Eylül 2023.
- ^ Sarah Davies, "Stalin and the Making of the Leader Cult in the 1930s", in The Leader Cult in Communist Dictatorship: Stalin and the Eastern Bloc, ed. Balázs Apor et al. (New York: Palgrave Macmillan, 2004), 30–31.
- ^ Pisch, Anita (2016). "- The Personality Cult of Stalin in Soviet Posters, 1929–1953: Archetypes, inventions & fabrications". Australian National University. 10 Nisan 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Nisan 2018.
- ^ Davies, "Making of the Leader Cult", p.41
- ^ Davies, Sarah (2014). Stalin's World : Dictating the Soviet Order. New Haven: Yale University Press. ISBN . OCLC 875644434.
- ^ a b Archibald., Getty, John (1994). Stalinist terror : new perspectives. Cambridge University Press. s. 37. ISBN . OCLC 256629977.
- ^ Davies, "Making of the Leader Cult", 37–38.
- ^ Davies, "Making of the Leader Cult", 41.
- ^ a b c Brown 2009.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;gunther1940
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ Arvo Tuominen, The Bells of the Kremlin, ed. Piltti Heiskanen, çeviri Lily Leino (Hanover: University Press of New England, 1983), 162.
- ^ Voprosy Istorii(Questions of History)No. 11, 1953
- ^ Kaganovsky, Lilya (2008) How the Soviet Man Was Unmade Pittsburgh, Pennsylvania: University of Pittsburgh Press. p. 146
- ^ Polly Jones (2006). The Dilemmas of De-Stalinization: Negotiating Cultural and Social Change in the Khrushchev Era. Routledge. s. 2. ISBN . 4 Şubat 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Nisan 2024.
- ^ "Nikita Khrushchev – Cold War". History.com. 28 Nisan 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
- ^ "Truman confronts Molotov at White House, April 23, 1945". Politico. 28 Nisan 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
- ^ "1964: On Khrushchov's Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World". www.marxists.org. 30 Mayıs 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Nisan 2024.
- ^ a b c d e Lipman, Msha (16 Aralık 2010). "The Third Wave of Russian De-Stalinization". Foreign Policy. 28 Nisan 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
- ^ a b "Russia rewriting Josef Stalin's legacy". tribunedigital-chicagotribune. 28 Nisan 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Nisan 2018.
- ^ Jones, Polly (2006). The Dilemmas of De-Stalinization: Negotiating Cultural and Social Change in the Khrushchev Era. Routledge. ISBN .
- ^ Staff (19 April 2019) "Stalin’s perception" 11 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Yuri Levada Analytical Center
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Stalin kisi kultu Josef Stalin sahsinda onun tum kisiliginin bir kult haline getirilmesidir Ozellikle Aralik 1929 da Stalin in 50 yas gunu kutlamasindan sonra Sovyetler Birligi kulturunun onemli bir parcasi haline gelmistir Stalin in yonetimi boyunca Sovyet basini Stalin i her seye kudreti yeten her seye vakif olan bir lider olarak sunmus ve Stalin in adi ile imgesi her an her yerde karsilasilir hale gelmistir 1936 dan itibaren Sovyet yazili basini Josef Stalin den Uluslarin Babasi olarak soz etmeye baslamistir Azerbaycan SSC posteri 1938Kitle iletisim araclarinda Stalin imgesiSovyet basini surekli olarak Stalin i Buyuk Sevgili Cesur Arif Esin kaynagi ve Dahi gibi sifatlarla tanimlamaktaydi Stalin guclu fakat cocuklari olarak tanimlanan Sovyet halkina karsi ayni zamanda sefkatli bir baba figuru olarak tasvir edilirdi Stalin ve cocuklari kavrami putlastirma yolunda ana unsur haline geldi Stalin siklikla farkli etnik gruplardan gelen bir dizi Sovyet cocugu ile hediye alip verme merasimlerine katilmaktaydi 1935 ten itibaren dogumhanelerin yetimhanelerin ve okullarin kapilarinda Mutlu bir Cocukluk icin Tesekkurler Sevgili Yoldas Stalin slogani yayginlasmaya basladi Bu slogan ayni zamanda festivallerde cocuklar tarafindan sarki olarak soylenmekteydi Yazar Victoria Bonnell e gore Stalin in baba olarak tanimlanmasi Sovyet propagandacilarinin geleneksel dini semboller ile dili birlestirmelerinin bir yoluydu Buna gore artik ana amac baba ya da peder tanimlamasinin Rus Ortodoks rahiplerden cok Stalin icin kullanilmasini saglamakti Ayrica Stalin in putlastirilmasi surecinde Hristiyan merasim ve ikonlara baglilik gelenegi de Stalinci gosteri yuruyusleri ve Stalin heykelleri bustleri resimleri ile kullanilmistir Bunun yaninda Bonnell dinin cesitli yonlerini Stalin in putlastirilmasi surecinde kullanilmasinin amacinin halkin bagliliginin kiliseden Stalin e dogru kaydirilmasi oldugunu belirtmistir Atilan nutuklar Stalin i En iyi kolhoz iscimiz En iyi yol iscimiz En iyimizin en iyisi ve Sevgilimiz Yol Gosteren Yildizimiz seklinde tanimliyordu Baslangicta basin ayni zamanda Stalin ile siradan insanlar arasindaki dogrudan baglantiyi da gostermeyi amaclamisti Gazetelerde siklikla tarim ve sanayi iscilerinden Stalin e gelen ve Sovyet liderini oven toplu mektuplarin yani sira Stalin ile yapilan gorusmeler hakkinda yazilar ve siirler de yayimlanmaktaydi Ancak bu tarz yayimlar II Dunya Savasi ndan sonra azaldi Stalin kamu yasamindan cekildi ve basin daha uzaktan iliskiler uzerine odaklandi Stalin in toplu iletisimde kullanilan imgesinin baska onemli bir parcasi da Vladimir Lenin ile yakin iliskisidir Sovyet basini surekli olarak Lenin hayatta iken onun yakin arkadasinin Stalin oldugunu ve dolayisiyla da Lenin in ogretilerini Stalin in yakindan takip ettigini ve Lenin in olumunden sonra da Bolsevik ancak mirasini onun devam ettirebilecegini vurgulamistir Stalin surekli olarak acikca Lenin in yanilmazligini siddetli bir sekilde savunmustur Bu durum Leninizmin sadik takipcisi olarak kendi liderliginin de ayni sekilde yanilmaz oldugunun ima edildigi goruslerine yol acmistir Her ne kadar Lenin in kendisini elestiren ve Komunist Parti liderliginden alinmasi gerektigini soyleyen sozlerini tamamen bastirmayi basaramamis olsa da Lenin in olumunden sonra ikisini bir bankin uzerinde oturup dostca sohbet ederken gosteren bir fotografin 500 000 adet kopyasi Sovyetler Birligi nin her bir yaninda birdenbire ortaya cikti 1932 den once Sovyet propaganda afislerinin cogu Lenin ile Stalin i birlikte gostermistir Sonrasinda ise Sovyet basininda Stalin e daha cok odaklanilmis Lenin figurunun kullanimi azaltilmis ve Stalin Leninizmin temsilcisi olarak tasvir edilmistir Baslangicta Sovyet basini Sovyetler Birligi ndeki tum basariyi hem Lenin hem de Stalin in ferasetli liderligine bagliyordu fakat zamanla Sovyet basarisinin tek sebebi Stalin olarak gosterilmeye basladi Dogu Berlin de Ozgur Alman Gencligi orgutunun kadin uyeleri 3 Dunya Genclik ve Ogrenci Festivalinde Stalin in resimlerini tasirken Diger baglilik gosterim sekilleri Stalin edebiyat siir muzik resim ve film sanatlarinda yaltakciliga varacak sekilde bagliligin gosterilmesinde odak noktasina kondu Bunun bir ornegi nun Stalin e Methiye sidir Tesekkur ederim Stalin Tesekkur ederim cunku sevinc doluyum Tesekkur ederim cunku iyiyim Ne kadar yaslanirsam yaslanayim iki gun once Stalin i nasil agirladigimizi hicbir zaman unutmayacagim Yuzyillar gececek ve yine de gelecek olan nesiller bizi fanilerin en mutlusu insanlarin en mesudu olarak gorecek cunku biz yuzyillarin yuzyilinda yasadik cunku biz Stalin i bize ilham veren onderimizi gormekle sereflendirildik Her sey sana ait buyuk ulkemizin lideri Ve sevdigim kadin bana bir cocuk bahsettiginde agzindan cikacak olan ilk kelime Stalin olacak Kamusal alan cok sayida Stalin resim ve heykelleri ile donatildi Stalin heykellerinde genellikle cok uzun boylu olan Car III Aleksandr a benzer bir cussede tasvir edilir fakat fotograf kanitlari boyunun 1 65 ile 1 68 m arasinda oldugunu gosterir Stalin temali sanat 1930 larin basindan itibaren basladi bircok evde lidere ithaf edilen ve portresini tasiyan Stalin odalari kuruldu Kultun dogusuyla birlikte bir yeniden adlandirma cilginligi da basladi cok sayida kasaba koy ve sehre Stalin in adi verildi Stalin Odulu ve Stalin Baris Odulu de onun serefine adlandirilmistir Ayni zamanda kendisine bircok abartili unvan da verilmistir Bilim Uluslarin Babasi Insanligin Parlak Dahisi Komunizmin Buyuk Mimari Insan Mutlulugunun Bahcivani ve bunun gibi digerleri II Dunya Savasi sirasinda Stalin in adinin yeni Sovyet ulusal marsina eklenmesiyle Stalin kultu yeni boyutlara ulasti Erken Sovyet donemi tarihinin yeniden yazilmasiStalin ve methedicileri Stalin e 1917 Ekim Devriminde ve Bolseviklerin iktidari aldigi donemde daha onemli bir rol bicmek icin Sovyet tarihini yeniden yazdilar Gozden gecirilmis bu yeni tarihe gore Ekim Devrimi sirasinda Lenin in sag kolu Lev Trocki degil Stalin idi Bu amaca yonelik olarak bazi belgelerin gizlenmesi bunlarin eksik ve yanlis oldugu iddiasiyla Stalin tarafindan da desteklendi Bunlarin yerine Stalin kendisinin parti tarihi ve felsefesi uzerine onde gelen otorite oldugunu belirtti Kosulsuz destek yanilsamasiCin Halk Cumhuriyeti nde Stalin in 70 dogum gunu kutlamasi Stalin kisi kultu asil olarak Sovyet kitleleri arasinda bulunmaktaydi ve politburo ile partinin diger ust duzey uyeleri arasinda bu kult ile ilgili acik bir gosterim bulunmamaktaydi Fakat Stalin parti icinde karsi dusuncelere karsi olan dusuk toleransi ile unlenmisti ve Stalin in tepkisini cekmekten korkan parti uyeleri kendi goruslerini durust olarak belirtmekten cekiniyorlardi Ozellikle de 1937 ve 1938 Buyuk Temizlik donemindeki gelismeler buna ornek teskil eder Bu korku atmosferi ve oto sansur Stalin in kosulsuz hukumet destegine sahip oldugu yanilsamasini yaratti ve bu destek algilamasi da Sovyet halkinin Stalin kultune inanmasini daha da artirdi Her ne kadar resmi uniforma olmasa da Sovyetler Birligi nin her yerinde parti liderleri bagliliklarini gostermek icin Stalin in her zaman giydigi koyu yesil ceketini suvari pantolonunu cizmelerini ve sapkasini taklit eden kiyafetler giydiler II Dunya Savasi yillarinda halki Nazilere karsi savasa tesvik etmek icin Stalin kisi kultu ve sosyalist yurtseverlik motifleri sinema tiyatro edebiyat gibi hemen hemen yasamin her alaninda islendi Sinema alaninda Stalin i Lenin in vazgecilmez takipcisi olarak gosteren Buyuk Safak Klyatva Unutulmaz Yil 1919 gibi sinema filmleri buna ornektir Savas sonrasinda bu kult islenmeye devam etti Stalin adinin verilen sehirlerStalingrad 1925 1961 1925 e kadar Tsaritsyn 1961 den sonra Volgograd Stalinabad 1929 1961 1929 a kadar Dyushambe 1961 den itibaren sonra Dusanbe Stalin 1924 1929 ve Stalino 1929 1961 1924 e kadar Yuzovka 1961 den itibaren sonra Donetsk Stalinsk 1932 1961 1932 den once ve 1961 den sonra Novokuznetsk Stalinogorsk 1933 1961 1933 e kadar Bobriki 1961 den beri sonra Novomoskovsk Staliniri Stalinir 1934 1961 1934 ten once ve 1961 den sonra Tskhinvali 1950 lerde Cekoslovakya haric tum COMECON ulkelerinde ve Varsova Pakti nda da J V Stalin in adini tasiyan sehirler vardi Bulgaristan Halk Cumhuriyeti Varna Stalin 1949 1956 Romanya Halk Cumhuriyeti Brasov Orasul Stalin 1950 1960 Arnavutluk Halk Cumhuriyeti Kucova Stalin 1950 1990 Macaristan Halk Cumhuriyeti Dunaujvaros Stalinvaros 1952 1961 Polonya Halk Cumhuriyeti Katowice Stalinogrud 1953 1956 Alman Demokratik Cumhuriyeti Eisenhuttenstadt Stalinstadt 1953 1961 Stalin in kendi kisisel kultu hakkinda dusunceleri70 dogum gunu toreninde Stalin solda Cin komunist lideri Mao Zedong Maresal Nikolai Bulganin sagda Alman komunist lideri Walter Ulbricht ve Mogol komunist lideri Yumjaagiin Tsedenbal ile birlikte Stalin in kendini cevreleyen kult hakkinda ne dusundugu acik degildir Lenin gibi Stalin de halk icinde tevazu ve gosterissiz sekilde davraniyordu John Gunther 1936 yilinda Stalin in ziyaretcilerine karsi gosterdigi nezaketi ve iyi davranisi kastederek O asude gorunen tek diktator diye yazmistir 1930 larda Stalin bazi konusmalarinda liderlerin bireysel onemini azaltan ve kendisi etrafinda olusan kultu Bolsevik olmayan davranis olarak niteleyip kotulemis ve bireyler yerine daha genis sosyal guclerin onemini vurgulamistir Stalin Lenin in bir lider olarak cok buyuk hurmet gormesi gerekliliginin tek nedeninin Lenin in bu sosyal gucleri anladigini ve dolayisiyla da Sovyet halkinin arzularini nasil etkin bir sekilde yonlendirecegini bildigi icin oldugunu belirtmistir Stalin in halk icindeki davranislari kendi kultunu kucumsedigi beyanini destekler niteliktedir Stalin siklikla Kremlin kabul raporlarini duzelterek kendisi icin olan alkislari kisa kesmis ve diger Sovyet liderlerini alkislatmistir Walter Duranty Stalin ile yaptigi bir roportajin taslaginda kullandigi Lenin in otoritesinin mirascisi ifadesini Stalin in duzelterek Lenin in sadik hizmetkari olarak degistirdigini bildirir Gunther yine de Stalin in bazen kendisinden ucuncu sahis zamiri kullanarak soz ettigini soyler 1934 te bir pankartta Marx Engels Lenin ve Stalin yer alacakti ancak Stalin in emriyle adi pankarttan cikarildi ancak 1938 de kendi adinin yer aldigi pankarttan fazlasiyla memnundu Yine de 1936 da Stalin yerlere kendi adinin verilmesini yasakladi Bazi anilarinda Molotov Stalin in kisilik kultune direndigini ancak kisa surede bu konuda rahat olmaya basladigini iddia etti 1938 in basinda Nikolay Yejov Moskova nin adinin Stalinodar olarak degistirilmesini onerdi Bu soru Yuksek Sovyet Baskanligi nin bir oturumunda gundeme getirildi Ancak Stalin bu fikre tamamen olumsuz tepki gosterdi ve bu nedenle sehir Moskova adini korudu Ote yandan Stalin kendisine karsi gosterilen bu asiri baglilik gosterilerini durdurma gucune sahip olsa da bunu yapmamayi tercih etmistir Ozel olarak bunu durdurmaya calistigini belirtse de herkes bunu sahte tevazu olarak algilamistir Stalin daha once ulkenin basinda bulunan cara tapmaya alismis olan Sovyet nufusunun basit cogunlugu icin bu kisi kultunun gerekli oldugunu kabul etmis fakat daha aydin kitle icin ise bunun parti ideallerine verilmesi gereken onemi baltalayacagindan cekinmistir Stalin in evlatligi Stalin ile oglu arasindaki bir tartismayi hatirlar Stalin oglu Vasily nin sarhosken yaptiklarindan kurtulmak icin soyadini kullandigini ogrenince ona bagirir Vasily Ama ben de Stalin im diye karsilik verince Stalin Hayir degilsin der Sen de Stalin degilsin ben de Stalin degilim Stalin Sovyet gucudur Stalin gazetelerde portrelerde olan kisidir ne sen ne de ben Dogu Alman onculer Stalin in portresini karakteristik bir jestle selamliyorlar Ustlerinde ise su yazi yer aliyor Stalin Alman halkinin en iyi dostu ve yardimcisidir Bir dereceye kadar Stalin Sovyet halkinin kendisine olan bagliligini partinin vucuda gelisi olarak gormustur fakat ozel yasamina ve aile hayatina olan ilginin onune gecmis ve kisisel bilgilerinin ancak sinirli olcude aciklanmasina izin vermistir Halkin onune nadiren cikmis ve 1930 larin ortalarina gelindiginde yalnizca yedi yabanci gazeteci ile roportaj yapmistir Ilk bes yillik plan suresince 18 ay boyunca herhangi bir nutuk vermek icin bile halkin onune cikmamistir Sovyetler Birligi nin II Dunya Savasi nda Nazi Almanyasi na karsi kazandigi zaferin lideri olarak oynadigi rol nedeniyle Sovyet halkinin Stalin e duydugu hurmet Stalin in de farkinda oldugu bir faktor olan Sovyet sistemine olan inanclarinin istikrar kazanmasina yardimci oldu Tarihci Archie Brown sunu yazdi Stalin in kendisi karizmatik neredeyse insanustu bir lider olarak imajinin Komunizme destegi saglamlastirmaya ve ona mesruiyet kazandirmaya yardimci olduguna inaniyordu Rus halkinin ozellikle de koylulerin tek bir kisi tarafindan yani car tarafindan yonetilmeye aliskin olduklari ve Sovyetler Birligi ndeki iktidar ve yonetim yapisinin karmasikligini anlamadiklari Stalin in inanclarinda degismez bir durumdu Bu nedenle hukumdar olarak algilanan onun deyimiyle saygi duyan adina yasayacak ve calisacak bir kisinin olmasi gerekiyordu 1940 ta Gunther sunu kaydetti Stalin Ruslarin bir ustayi anladigini biliyor Diktatorun hayranligi kolayca durdurabilecegini ancak kendi sanal tanrilastirilmasina izin verdigini ve tesvik ettigini soyledi Gunther Ya da belki de tapinmayi seviyordur diye tahminde bulundu Fin komunist 1935 yilbasi kutlamasinda kadeh kaldirilirken Stalin tarafindan soylenen su alayci ifadeleri aktarir Yoldaslar Babamiz yasamimiz ve gunesimiz uluslarin kurtaricisi sosyalizmin mimari o gunlerde onun icin soylenen tum laflari saydi Josef Vissarionovic Stalin e kadehimi kaldiriyorum ve umarim bu dahi hakkinda bu aksam yapilacak olan ilk ve tek kadeh kaldirma bu olur Stalin in Cocukluk Oykuleri icinde Stalin in cocukluguna dair oykuleri barindirdigini iddia eden bir kitapti 16 Subat 1938 tarihinde kitabin dagitilmasindan kisa bir sure sonra Stalin yazdigi bir mektupta kitabi su sekilde elestirmistir Stalin in Cocukluk Oykuleri adli kitabin yayimlanmasina kesinlikle karsiyim Kitap icinde cok sayida yanlisliklar degisiklikler abartmalar ve hak etmedigim iltifatlar barindirmaktadir Bazi amator yazarlar degersiz yazarlar belki samimi degersiz yazarlar ve bazi dalkavuklar yazarin yolunu sasirtmis Yazarin utanmasi gerekir fakat gercek gercektir Yine de en onemli konu bu degildir Onemli olan bu kitabin Sovyet cocuklarinin ve genel olarak Sovyet halkinin gozunde liderlerin kisisel ozelliklerini yanilmaz kahramanlar olarak kazimaya yonelmis olmasidir Bu tehlikeli ve zarar vericidir Kahramanlar ve kitle teorisi Bolsevik degil Sosyal Devrimci bir teoridir Kahramanlar toplulugu yaratir onlari kitleden topluluga donusturur der Sosyal Devrimciler Kahramanlari yapan halktir diye cevaplar Bolsevikler Bu kitap Sosyal Devrimcilerin amaclarina hizmet etmektedir Sosyal Devrimcilerin isine yarayan hangi kitap olursa olsun ortak Bolsevik davamiz yolunda yok olacaktir Bu kitabin yakilmasini oneriyorum Kisi kultunun sonu ve destalinizasyonGizli soylev in ilk baskisi PUWP de ic kullanim icin yayinlandi Mart 1956 Stalin in olumunden sonra Nikita Kruscev in 1956 da Yirminci Parti Kongresi nde yaptigi Gizli soylev Stalin in kisilik kultunu kinadi Bir kisiyi yuceltmek onu bir seye donusturmek Marksizm Leninizm ruhuna izin verilemez ve yabancidir Supermen bir tanrininkine benzer dogaustu ozelliklere sahiptir Gizli Konusma Stalin in Sovyet toplumu uzerindeki etkisini ortadan kaldirmayi amaclayan daha sonra Destalinizasyon olarak adlandirilan kisilik kultunun asilmasi ifsa edilmesi olarak bilinen bir siyasi reformu baslatti Bu ayni zamanda halkin Polonya ve Macaristan da alenen isyan etme ozgurlugunu bulmasina da yol acti Bu degisiklikler kacinilmaz olarak muhalefetle karsilandi Liderligi sirasinda Stalin in destegini kaybettikten sonra bile Molotov Stalin in ortadan kaldirilmasina karsi cikarak ve Stalin in haleflerini elestirerek hala Stalin rejimini savunuyordu Mao Zedong diger bazi komunist liderlerle birlikte baslangicta birey kultu ne karsi mucadeleyi desteklerken Kruscev i Stalin inkinden farkli yeni politikalar uygulamak icin yalnizca Stalin in liderligine ve politikalarina saldirmaya calisan bir oportunist olarak elestirdi Kruscev in halefi Leonid Brejnev yonetimindeki Stalinist yanlisi gucler Stalin in Buyuk Lider olarak itibarini yeniden tesis etmeye calisti 1966 baharindaki 23 Parti Kongresi nde bunu basaramayanlar baska bir yonteme Brejnev in ayni yilin Kasim ayinda Stalin in memleketi Gurcistan da yapmasi planlanan konusmanin metnine yoneldiler Sert Stalinistlerin yaptigi konusmanin bir taslagi Brejnev e sunuldu Brejnev ise ihtiyatli bir adam olarak bu metni diger yetkililere yorumlari icin dagitti Danismanlarindan biri olan amiri Yuri Andropov un destegiyle taslaga karsi argumanlari Brejnev e sundu Stalin in rehabilite edilmesi Sovyetler Birligi nin Dogu Avrupa Komunist devletleriyle ozellikle de basindakilerin oldugu kisilerle iliskilerini karmasik hale getirecekti Stalin in eylemlerinin kurbanlari Stalin in statusunun dusurulmesinden bu kadar kisa sure sonra yeniden degistirilmesi Batili komunist partiler icin isleri zorlastiracakti 20 ve 22 Parti Kongrelerinde onde gelen komunist liderlerin Stalin e karsi soyledigi sert sozleri uzlastirmak zor olacaktir ve son olarak Brejnev in kendisinin bu kongrelere katildigina dikkat cekildi ve bu da kendi rolu hakkinda soru isaretleri yaratacakti Bu tartismalarin sonucunda konusma Stalin in itibarinin iadesine hic deginilmeden yeniden yazildi Her ne kadar bu ornekte anti Stalinistler galip gelse de 1934 1953 e atifta kisilik kultu donemi ifadesinin kullanimi ortadan kalkti bu resmi Stalin karsiti cizginin yumusadigini gosteriyor Boylece Stalin yanlisi goruslerin yayimlanmasi kolaylasti Stalin karsiti eserlerin kamuoyuna sunulmasi ise zorlasti Bu durum Mikhail Gorbacov un ulkenin en ust duzey liderlik pozisyonu olan Sovyetler Birligi Komunist Partisi Genel Sekreteri olmasiyla degisti Gorbacov Kasim 1987 de Bolsevik devriminin 70 yildonumu kutlamalarinin arifesinde yaptigi konusmada sunlari soyledi Bazen Stalin in hukuksuzlugun gerceklerini bilmedigi iddia ediliyor Elimizdeki belgeler bunun boyle olmadigini soyluyor Stalin in ve onun parti ve halk nezdindeki en yakin arkadaslarinin kitlesel baskiya ve kanunsuzluga kapilma sucu cok buyuk ve affedilemez Bu tum nesillere verilecek bir derstir Bundan sonra Gorbacov un baslattigi glasnost aciklik ve perestroyka yeniden yapilanma doneminde yeni bir de Stalinizasyon dalgasi yasandi Bu ikinci dalga daha temelde anti komunist bir seye donustu Sadece Stalin i degil Sovyet iktidar hiyerarsisindeki diger sorumlulari da kinadi Sonunda geleneksel kapali komunist otoriter sistem yerine Bati demokratik yapisina daha yakin bir sey benimsedi Bu kampanya komunizmi azaltmak icin kamu secmenlerini harekete gecirerek ve SSCB ye son vererek Sovyetler Birligi ni tamamen yeniden yapilandirmayi amacliyordu Sovyetler Birligi nin dagilmasinin ardindan Vladimir Putin yonetimindeki Rusya Federasyonu oncelikle Nazi Almanya sinin yenilgisi ve II Dunya Savasi nin kazanilmasindaki rolune odaklanan Stalin kultunun ve devletin hem merkezi hem de otoriter kontrolunun geri donusunu gordu Bu donemde yani 2000 li yillarin basinda Rusya kuresel bir super guc olarak rolunu kaybetmisti ve Stalin in olumlu mirasini yeniden tesis etmek hissedilen statu kaybinin hafifletilmesine yardimci oldu Sankt Peterburg da Stalinobus 2010 Rusya Devlet Baskani Dimitri Medvedev Sovyet Ordusu nun 2 Dunya Savasi nda Polonyali subaylara yonelik Katyn katliami hakkinda Rusya Parlamentosu nun daha once yaptigi bir aciklamayi tekrarlayarak Stalin ve yandaslarinin bu sucun sorumlulugunu tasidigini soylemisti Katyn sucu Stalin ve diger Sovyet liderlerinin dogrudan emriyle islendi Kismen Rusya nin Bati yla yeniden iliskilenmesinin yonlendirdigi yeni Stalinsizlesme Gorbacov doneminden farkli olarak merkezi otoriter ve halkin baskisina bagimli kalan siyasi sistemde liberallesme ve reform eslik etmedi Stalin in itibarinin zedelendigi ancak devletin esas olarak onun actigi yolu takip ettigi boylesine paradoksal bir durum resmi tutumun belirsizligine yol aciyor Moskova sehir yetkililerinin Sovyetlerin Nazi Almanyasi na karsi kazandigi zaferin 65 yildonumunu kutlamak icin Stalin in yer aldigi dekorasyonlar asmalari engellendi ve Medvedev Stalin in halkina karsi bircok suc isledigini soyledi Onun rehberliginde basariya ulasmis olsa da kendi halkina karsi yapilanlar affedilemez Ote yandan Stalin i yucelten yayin ve televizyon programlari da eksik degil Stalin karsiti duygular bastirilmiyor ama Stalin yanlisi gorusler de bastirilmiyor Gunumuzde Rusya nin dort bir yanindaki siniflarda ogrencilere Stalin i Rusya yi korumak ve kuresel olcekte liderlik rolunu guvence altina almak icin asiri onlemlere basvurmak gibi talihsiz bir sorumluluga sahip etkili bir lider olarak temsil eden modern bir ders kitabi uzerinden egitim veriliyor 2019 da yapilan bir anket Ruslarin 70 inin Stalin in Rusya tarihi uzerinde olumlu bir etkisi olduguna inandigini ortaya cikardi GaleriI Brodsky Stalin in fotografi 1934 te Stalin ve Gorki VA Serov un Lenin Sovyet iktidarini ilan ediyor tablosunda Stalin SSCB damgasi 1954 Baris savasi kazanacak Anaokulunda Mutlu birligin omrum icin sevgili Stalin e tesekkurler SanatciE Bulanova Stalin in olumunden sonra pulu 1954 Mekanizasyon Pavyonu nu korur Tum Rusya Tarim Sergisinde Stalin in sermayesinin bulundugu SSCB damgasi 1940 Prag daki Stalin Aniti 1955 1962 Vatanseverlik Savasi Partizani Madalyasi 1941 1945 Buyuk Vatanseverlik Savasi nda Almanya ya karsi kazanilan zafer icin Madalyasi Japonya ya Karsi Zafer Madalyasi Stalin Odulu MadalyasiAyrica bakinizGigantomani Jozef Pilsudski kisi kultu Ataturk kisi kultuKaynakca Graeme Gill The Soviet Leader Cult Reflections on the Structure of Leadership in the Soviet Union British Journal of Political Science 10 1980 167 Father of Nations 30 Eylul 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde at the Encyclopedic dictionary of catchy words and phrases a b c d e f g h i Gunther John 1936 Inside Europe Harper amp Brothers ss 404 405 418 420 422 29 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2016 Gill The Soviet Leader Cult 171 Catriona Kelly Riding the Magic Carpet Children and the Leader Cult in the Stalin Era The Slavic and East European Journal 49 2005 206 207 Victoria E Bonnell The Iconography of Power Soviet Political Posters Under Lenin and Stalin Berkeley University of California Press 1999 165 Benno Ennker The Stalin Cult Bolshevik Rule and Kremlin Interactions in the 1930s in The Leader Cult in Communist Dictatorship Stalin and the Eastern Bloc ed Balazs Apor et al New York Palgrave Macmillan 2004 85 Kelly Riding the Magic Carpet 208 Gill The Soviet Leader Cult 168 Robert Tucker Stalin in Power the Revolution From Above 1929 1941 New York Norton 1990 154 Bonnell The Iconography of Power 158 Gill The Soviet Leader Cult 169 Avidenko A O Halsall Paul Ed Hymn to Stalin Internet Modern History Sourcebook Fordham University 1997 14 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Eylul 2012 Catriona Kelly Riding the Magic Carpet 202 Tucker Stalin in Power 155 Ennker The Stalin Cult 88 Hoberman J 1999 The Red Atlantis Communist Culture in the Absence of Communism Ingilizce Temple University Press ss 31 33 ISBN 978 1 56639 643 1 Miera Liehm Antonin J Liehm The Most Important Art Soviet and Eastern European Film After 1945 ISBN 0 520 04128 3 s 51 52 Denise J Youngblood Russian War Films On the Cinema Front 1914 2005 University Press of Kansas 2007 ISBN 0 7006 1489 3 s 95 101 DONECK Bolshaya rossijskaya enciklopediya elektronnaya versiya old bigenc ru 24 Aralik 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Andrej i Tatyana Fesenko Russkij yazyk pri Sovetah Nyu Jork 1955 S 73 74 Skolko gorodov byli nazvany v chest Stalina AiF Rusca 16 Agustos 2019 26 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Yuzovku pereimenovali v Stalin Doneck istoriya sobytiya fakty Rusca 26 Mayis 2010 26 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Mezhdu Yuzovkoj i Doneckom Doneck istoriya sobytiya fakty Rusca 22 Eylul 2010 26 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Bez Oktemberyana i Krasnoj ploshadi kak pereimenovyvali Sovetskij Soyuz RBK Rusca 30 Aralik 2021 26 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Ukaz Prezidiuma Verhovnogo Soveta SSSR ot 02 12 1961 O priznanii utrativshimi silu zakonodatelnyh aktov SSSR o prisvoenii imeni Stalina consultant ru Rusca Erisim tarihi 26 Eylul 2023 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Sarah Davies Stalin and the Making of the Leader Cult in the 1930s in The Leader Cult in Communist Dictatorship Stalin and the Eastern Bloc ed Balazs Apor et al New York Palgrave Macmillan 2004 30 31 Pisch Anita 2016 The Personality Cult of Stalin in Soviet Posters 1929 1953 Archetypes inventions amp fabrications Australian National University 10 Nisan 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Nisan 2018 Davies Making of the Leader Cult p 41 Davies Sarah 2014 Stalin s World Dictating the Soviet Order New Haven Yale University Press ISBN 9780300182811 OCLC 875644434 a b Archibald Getty John 1994 Stalinist terror new perspectives Cambridge University Press s 37 ISBN 0 521 44125 0 OCLC 256629977 Davies Making of the Leader Cult 37 38 Davies Making of the Leader Cult 41 a b c Brown 2009 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi gunther1940 isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme Arvo Tuominen The Bells of the Kremlin ed Piltti Heiskanen ceviri Lily Leino Hanover University Press of New England 1983 162 Voprosy Istorii Questions of History No 11 1953 Kaganovsky Lilya 2008 How the Soviet Man Was Unmade Pittsburgh Pennsylvania University of Pittsburgh Press p 146 Polly Jones 2006 The Dilemmas of De Stalinization Negotiating Cultural and Social Change in the Khrushchev Era Routledge s 2 ISBN 978 1 134 28347 7 4 Subat 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Nisan 2024 Nikita Khrushchev Cold War History com 28 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Nisan 2018 Truman confronts Molotov at White House April 23 1945 Politico 28 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Nisan 2018 1964 On Khrushchov s Phoney Communism and Its Historical Lessons for the World www marxists org 30 Mayis 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Nisan 2024 a b c d e Lipman Msha 16 Aralik 2010 The Third Wave of Russian De Stalinization Foreign Policy 28 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Nisan 2018 a b Russia rewriting Josef Stalin s legacy tribunedigital chicagotribune 28 Nisan 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Nisan 2018 Jones Polly 2006 The Dilemmas of De Stalinization Negotiating Cultural and Social Change in the Khrushchev Era Routledge ISBN 1134283466 Staff 19 April 2019 Stalin s perception 11 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde Yuri Levada Analytical Center