Afganistan Savaşı, 2001 Ekim'inin 7. gününde başlamıştır. Amerika Birleşik Devletleri tarafından 11 Eylül saldırıları gerekçesi ile yapılmıştır. ABD Başkanı George W. Bush'un "terörle mücadele" politikası kapsamında yaptığı bir savaştır. Harekât Usame bin Ladin'in yakalanmasına değin sürecekti. Aynı zamanda Taliban ve diğer Taliban yandaşı güçlerin ortadan kaldırılması ile harekât sona erecekti. Böylelikle Afganistan'da iç güvenlik sağlanmış olacaktı.
Afganistan Savaşı | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Afganistan Savaşı (1978-2021) ve Terörizmle Savaş | |||||||
![]() Afganistan Savaşı sırasında ABD askerleri | |||||||
| |||||||
Taraflar | |||||||
İsyancı gruplar: | Koalisyon:
2001 İşgali:
| ||||||
Komutanlar ve liderler | |||||||
![]() |
![]() | ||||||
Güçler | |||||||
NATO iddiası: 80.000-100.000 (tahmin) (2010) | ![]() ![]() AUP: +135.500 Toplam: 437.000 (2011) | ||||||
Kayıplar | |||||||
51.000+ ölü | Afgan Güvenlik Güçleri: +10.086 ölü Afgan Kuzey İttifakı: 200 ölü : 2.859 ölü (ABD: 1.835, Birleşik Krallık: 395, Diğer: 591 22.618+ yaralı (Başlıca: ABD 14.793,Birleşik Krallık 5.312, Kanada 1.859+ Sivil işçi ve özel güvenlik şirketi mensupları: 981 ölü, 12.272 yaralı Toplam ölü: +14.100 | ||||||
Ölen sivil sayısı: 47,245 Toplam ölüm: +212,191 |
ABD ve Birleşik Krallık önce hava bombardımanı daha sonra da takviye güçlerle beraber Afganistan'a asker indirdi. 2002'de Amerikan ve İngiliz askerleri Kuzey İttifakı ile savaşa katıldı. Daha sonra gerginlikler üzerine NATO güçleri (Koalisyon güçleri) Afganistan'a asker indirdiler. Daha sonra Amerikan hükûmeti kalıcı barışı sağlamak amacı ile bölgede asker bulundurup varlıklarını hissettireceklerini açıkladı.
Başlangıçtaki atak Taliban'ı güçten düşürdü, fakat Taliban kuvvetleri yeniden toparlandılar. Savaşın amacı olan El-Kaide'nin hareketlerini kısıtlamak, tam olarak başarıldı denemez. 2006'dan bu yana artan Taliban kaynaklı isyancı hareketler, gelişen yasa dışı uyuşturucu üretimi ve zayıf yönetimin Kabil'in dışındaki kısıtlı kontrolü dolayısıyla Afganistan'ın istikrarı tehlikede görülmekte idi.
27 Mayıs 2014 tarihinde ABD Başkanı Barack Obama, ABD birliklerinin savaş misyonunun yıl sonuna kadar sona ereceğini duyurdu. Geriye ise ≈ 9,800 kişilik bir grup kalacaktı ve Afgan güçlerini eğitecek, danışmanlık verecek fakat 2015 tarihinden itibaren koalisyon güçleri kara çarpışmalarına katılmayacaktı. Obama ayrıca 2016 yılı sonuna kadar tüm Amerikan birliklerinin ülkeden çekileceğini duyurmuştu ancak ABD başkanlığı değişip yeni başkan Donald Trump olunca bu plan 2019 yılının sonlarına kadar rafa kalktı. ABD ve Taliban 2020'nin Ocak ayında Katar'ın başkenti Doha'da bir araya gelerek Doha Anlaşmasını imzalayarak ABD askerlerinin 1 Mayıs 2021 tarihine kadar ülkeyi terk etmesi üzerine anlaşıldı. Trump, Amerikan askerlerinin Noel'e kadar Afganistan'ı terk edeceğini söyledi ancak bu gerçekleşmedi. ABD'de seçimler yaklaşırken askerlerin ayrılması seçim sonrasına kaldı.
Trump'ın ardından iktidar yine Demokratların eline geçti ve seçim sonrasına kalan Afganistan'dan çekilme politikası Joe Biden'ın başkanlık koltuğuna oturmasıyla birlikte kademeli şekilde başladı ve bu geri çekilme ile Taliban saldırısı başladı. Taliban, beş gün içerisinde 15 Ağustos 2021'de Kabil'e girdi. Ertesi gün Taliban, Afganistan İslam Emirliği'ni ilan etti. Böylece 20 yılın ardından Afganistan'da tekrar Taliban dönemi başlamış oldu.
30 Ağustos'da ABD'nin son askerlerinin de çekilmesiyle ''Amerika'nın en uzun savaşı'' sona erdi.
Arka plan
Usame bin Ladin, Mayıs 1996'dan beri Afganistan'da el-Kaide'nin öteki üyeleriyle birlikte yaşıyor, Taliban ile gevşek bir ittifak içerisinde el-kaide'ye ait eğitim kamplarını idare ediyordu.Afrika'daki Amerika Birleşik Devletleri konsoloslukları saldırıları sonrasında, Amerikan silahlı kuvvetleri onların faaliyetlerinin kısıtlanmasına neden oldular.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 1999 ve 2000'de yayınladığı Taliban yönetiminden, el-Kaide'ye yapılan finansal ve askeri kaynak aktarımının durdurulması, Bin Ladin'in Ağustos 1998'de Amerika Birleşik Devletleri konsolosluklarına yapılan saldırılardan yargılanması için teslim edilmesi ve El-kaide eğitim kaplarının kapatılmasını istiyordu.
11 Eylül saldırıları
11 Eylül 2001'deki saldırılar sonrası, araştırmacılar süratle Usame bin Ladin ile alakalı deliller topladılar. Üç yıl sonraki bir , bin Ladin kendisinin de 11 Eylül saldırılarına benzer şeyler tasavvur ettiğini açıkladı.
20 Eylül 2001'de, bir Kongre oturumunda yaptığı konuşmada, ABD Başkanı George W. Bush Taliban'a bir ültimatom gönderdi. Ültimatom'da şu isteklerde bulunuluyordu:
- Afganistan'da bulunan tüm El-Kaide liderleri ABD'ye gönderilecek
- Amerikalılar da dahil, tüm tutuklu yabancılar serbest bırakılacak
- Afganistan'daki yabancı haberciler, diplomatlar ve yardım görevlileri koruma altına alınacak
- Afganistan'daki El-Kaide eğitim kampları kapatılacak ve teröristler ile destekçileri otoritelere teslim edilecek
- Kapatılmalarını denetlemek için ABD'nin bu eğitim kamplarına girmesine imkân verilecek
Taliban Bush ile yüz yüze görüşmeyi kabul etmedi, çünkü Müslüman olmayan bir siyasi lider ile konuşmanın İslam'ı aşağılamak olduğunu düşünüyorlardı. Ama Pakistan'daki elçiliklerinde devlet adamları yoluyla görüştüler. Taliban bin Ladin ile 11 Eylül saldırılarını birbirine bağlayan kesin bir delil olmadığını söyleyerek, 21 Eylül 2001'de ültimatomu reddetti. 22 Eylül 2001'de, Birleşik Arap Emirlikleri ve onu izleyen günde de, Suudi Arabistan Taliban'ı Afganistan'ın yasal hükûmeti olarak tanımayı bıraktı, komşusu Pakistan diplomatik ilişkileri sürdüren tek ülke olarak kaldı. 4 Ekim 2001'de, Pakistan'da uluslararası bir mahkemede İslami göre yargılanması karşılığı Taliban'ın bin Ladin'i vermeyi gizlice teklif edeceğine inanılıyordu. Pakistan ise bu teklifin reddedileceğine inanıyordu.
Taliban içindeki ılımlılar ve Amerikan elçilik görevlileri, Molla Muhammed Ömer'i bin Ladin'i ABD'ye teslim etmesi için ikna etmek ve olabilecek misillemeleri engellemek için, Ekim ortasında Pakistan'da buluşarak bir çözüm yolu bulmaya çalıştılar. Başkan Bush Taliban'ın tekliflerini samimiyetsiz oldukları gerekçesiyle reddetti. 7 Ekim 2001'de, başlangıcından önce, Taliban bin Ladin'i Afganistan'da bir yargılamayı teklif etti. Bu karşı teklif ABD tarafından yetersiz olduğu gerekçesiyle hemen reddedildi. 14 Ekim 2001'de, savaş araya girdikten yedi gün sonra, Taliban bin Ladin'in bir üçüncü ülkenin denetiminde yargılanmasını açıkça teklif etti. Ama bunun karşılığında bin Ladin'in 11 Eylül ile ilişkisini kanıtlayan kesin delillerin ortaya konmasını istiyordu.
Sürmekte olan tartışmalar sonunda BM Güvenlik Konseyi, 'nin 51. Maddesindeki işgal tehlikesine karşı kolektif meşru savunma hakkı şartına dayanarak, Afganistan'daki NATO liderliğindeki askerî operasyonlarda güç kullanılmasına izin verdi. Güvenlik Konseyi, bununla birlikte, Uluslararası Güvenlik Destek Gücü'ne ülkeyi koruma görevinde güç kullanma yetkisi verdi.
Savaşın kronolojisi
2001: İlk saldırı
Tahminen 16:14 UTC (12:15 p.m. , 20:45 ) 7 Ekim 2001 Pazar günü, Amerikalı ve Britanyalı güçler Taliban güçlerine ve El-Kaide'ye yönelik bir seferi başlattılar.Başkent Kabil'e (ülkenin elektrik ihtiyacının karşılandığı yer), Kandehar'ın havalimanı ve askeri komuta merkezine (Taliban'ın En yüksek Lideri Molla Ömer'in evinin olduğu yer) ve aynı zamanda Celalabad şehrine de (eğitim kampları) saldırılar olduğu rapor edildi. Taliban bu saldırıları kınadı ve onları "İslam'a saldırı" olarak adlandırdı.
Saat 17:00 UTC'de, Başkan Bush saldırıları ulusal televizyonda doğruladı. Aynı anda Britanya Tony Blair da verdiği söylevde olayları doğruladı. Bush Taliban askeri ve terörist eğitim kamplarının hedeflendiğini, bu saldırıların aynı zamanda "Afganistan'ın açlık ve eziyet çeken erkekleri, kadınları ve çocuklarının" yiyecek ve sağlık ihtiyaçlarının karşılanması için olduğunu beyan etti.
CNN'in gönderdiği Kabil'in bombalanmış haldeki görüntüleri tüm Amerikan televizyonlarında tahminen 7 Ekim 2001'de saat 17:08'de yayınlandı. Bu saldırıda birtakım farklı teknolojiler kullanıldı. Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri generali ve ABD Genelkurmay Başkanı , saldırıda tahminen Britanya ve ABD denizaltıları ve gemileri tarafından fırlatılan 50 Tomahawk seyir füzesi, 25 saldırı uçağı ve onları taşıyan uçak gemileri, USS CARL VINSON (CVN-70) ve USS ENTERPRISE (CVN-65) ve 15 ABD Hava Kuvvetleri bombardıman uçağı, B-1 Lancer, B-2 Spirit, B-52 Stratofortress kullanıldığını beyan etti. İki nakliyat jeti saldırının ilk gününde Afganistan içerisindeki mültecilere 37,500 gündelik erzağı havadan bıraktı.
Saldırılardan önce, Usame bin Ladin'in Afganistan'a karşı her saldırıyı kınadığı önceden kaydedilmiş bir ortaya çıktı. Arapça uydu haber kanalı El Cezire, bu videoları saldırıdan kısa süre önce aldıklarını rapor etti. Bu kayıtta Bin Ladin Birleşik Devletler'in Afganistan'da başarısız olacağını ve sonra tıpkı Sovyetler Birliği'nin olduğu gibi çökeceğini iddia ederek, Müslümanlara ABD'ye karşı bir cihad çağrısı yapmıştır.
İlk hava seferleri
Uçaksavar ateşi menzillerinin dışında, yüksek irtifada uçma kabiliyetine sahip bombardıman uçakları El-Kaide eğitim kampları ve Taliban hava savunmalarını bombalamaya başladı. Başlangıçtaki geliştirilen güncel saldırılar boyunca, basında 1980 Sovyet işgali boyunca Sovyet helikopterlerine karşı kullanılan Amerikan yapımı Stinger uçaksavar füzesinin Taliban kuvvetleri tarafından Amerika'ya karşıda kullanıldığına dair bir takım spekülasyonlar çıkmıştır. Eğer ki ellerinde bu füzelerden varsa bile, hava saldırısı sırasında hiç kullanmadılar ve ABD düşman ateşiyle hiçbir hava aracını kaybetmemiştir. Bunun yanında, Taliban, çoğunluğu Sovyet işgalinden kalan ordu ve silahlara güvenerek uçaksavar silahların mevzilerinde kuvvetler bulundurmuştur. Cruise füzeleri ülkeyi topa tutarken, Apache savaş helikopterinin dahil olduğu ABD hava araçları savaşta görev aldılar.
Saldırılar başlangıçta Kabil, Celalabad ve Kandehar içleri ve etraflarında toplandı. Birkaç gün içinde çoğu El-Kaide eğitim kampları zarar gördü ve Taliban hava savunması yok edildi. Savaş daha sonra Taliban güçlerinin iletişim kabiliyetlerini zayıflatmak amacıyla hedefleri üzerinde yoğunlaştı. Fakat, Afgan Kuzey İttifakı'nın tuttuğu ve kesin bir zafer kazanılamayan hat önlerde yer aldı. Savaşın ikinci haftasında Kuzey İttifakı hava saldırısının daha yoğun olduğu ön saflara istendi. Savaş uzadıkça uzarken, zarar gören siviller de savaştan etkilenen alanlara yerleştirilmeye başlandı. Bu arada, Pakistan'dan binlerce Peştun ABD kaynaklı güçlere karşı Taliban'a takviye olmak üzere ülkenin içlerine sızmışlardır.
Savaşın sonraki aşaması uçak gemilerinde konuşlandırılmış (F/A-18 Hornet) bombardıman uçağının Taliban araçlarını nokta atışıyla vurması ve diğer Birleşik Devletler uçaklarının Taliban savunmasına aralıksız bomba yağdırmasıyla başladı. Yılın ilk zamanları, Kuzey İttifakı komutanları büyük umutlar besledikleri ön hattaki ciddi sonuçları görmeye başladılar. Taliban destekli yapılar hava saldırısının baskısı altında yıprandılar. Molla Ömer'in üslerinden birini de vurarak, Taliban'ın kalbi olan Kandehar'a bir yaparak sızdılar. Fakat, savaşın ilerlemesinin çok yavaş olduğu görüldü. Ekimin son haftası bitmiş ve henüz Kasım'ın başıydı.
Bu zamanda, Kuzey İttifakı'nın beklentilerini uygulamak için hava harekâtının sonraki kısmı başladı. Taliban'ın ön safları 15,000-pound ağırlığındaki bombaları ve özel nakliye uçakları ile bombalandı. Zayıf Taliban taktikleri saldırının etkilerini artırdı. Savaşçıların daha önce Amerikan ateşgücüne karşı hiç tecrübeleri yoktu ve genellikle çıplak tepeler ve mevzilerde dururlardı, bunun sonucunda da özel kuvvetler onları rahatlıkla fark edip yakın hava desteğine haber verirlerdi. Taliban'ın ön kuvvetleri 2 Kasım'da önemli ölçüde azaltıldı ve ilk defa Kabil'de Kuzey İttifakı sınırı imkânı doğdu. El-Kaide'nin yabancı savaşçıları Afgan şehirlerinin güvenliğinin yönetimini aldılar ve bu da Taliban rejiminin dayanıksızlığını ortaya çıkarmıştır. Bu arada, Kuzey İttifakı ve onların CIA/Özel Kuvvetler danışmanları saldırının sonraki kısmını planladılar. Kuzey İttifakı birlikleri Mezar-ı Şerif'i ele geçirecekler, dolayısıyla Taliban'ın tedarik hattı kesilecek ve ülkelerden kuzeye doğru teçhizat akışı başlayacak ve bunları da Kabil'in içinden olacak bir saldırı izleyecektir.
Kara ilerleyişi: Mezar-ı Şerif
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85LzlmL1VTX1NwZWNpYWxfRm9yY2VzX29uX2hvcnNlYmFjayUyQ19BZmdoYW5pc3RhbiUyQ18yMDAxLmpwZy8yNjBweC1VU19TcGVjaWFsX0ZvcmNlc19vbl9ob3JzZWJhY2slMkNfQWZnaGFuaXN0YW4lMkNfMjAwMS5qcGc=.jpg)
9 Kasım 2001'de ABD bombacılarının şehrin güney girişindeki Chesmay-e-Safa vadisinde yoğunlaşmış Taliban güçlerine yapmasıyla Mezar-ı Şerif muharebesi başladı. Öğleden sonra 2'de Kuzey İttifakı güçleri güneyden batıya kaydırıldı, şehrin ana ve ele geçirildi. Kuvvetler daha sonra şehrin önündeki vadide Taliban'ın kalan güçlerini çok zayıf bir direnişle karşılaşarak temizlediler. 4 saat içerisinde muharebe bitmişti. Gün batımıyla beraber Taliban'dan akıllarda kalan güneye ve batıya doğru kaçışmalarıydı. Mezar-ı Şerif alınmıştı. Sonraki gün, misilleme amacındaki Kuzey İttifakı güçleri şehri taradılar ve şüpheli Taliban destekçilerini ettiler. Moralman çökmüş ve yenilmiş, çoğu Pakistan'dan olan savaşçılardan yaklaşık 520 Taliban, saklandıkları okulda bulundu ve vuruldular. Mezar-ı Şerif'te yağma da oldukça yaygınlaşmıştı.
10 Kasım'da Kuzey İttifakı güçleri 5 kuzey vilayetine doğru hızlı bir biçimde ilerlerken, aynı gün resmi Taliban destekçileri Mezar-ı Şerif'te katliam yapıyorlardı. Mezar-ı Şerif'in düşmesi, Taliban mevzilerinin toplu biçimde çökmesine neden olmuştur. Bazı yerel kumandanlar savaşmak yerine taraf değiştirmişlerdir. Kuzeye doğru yayılarak rejim çözülmeye başlamıştı. Kuzey İttifakı güneyden arkalarına ilerlerken, yerel kumandanların çoğunun ön hat birliklerine karşı üstünlük sağlanmış ve Kunduz şehrinin kuzeyinde çevrilmişlerdi. Güneyde de, bekleyen güçleri nihayet çok zayıf düşmüşlerdi. Dini polisde onların düzenli durdurmuşlardı. Taliban rejiminin tamamıyle göçmesinin eli kulağında görünüyordu.
Kabil'in düşmesi
Sonunda, 12 Kasım gecesi, Taliban güçleri gecenin karanlığında gizlenerek Kabil şehrini terk ettiler. 13 Kasım öğleden sonra Kuzey İttifakı güçleri vardıklarında, orada onları yalnızca bombaların açtıkları çukurlar, yanmış yapraklar ve Taliban silah tabya ve mevzilerinde ateşlenmiş kovanlar karşılamıştı. Tek kalan direnişçiler, şehir parkında saklanan yaklaşık 20 kişilik bir gruptan oluşan deneyimli Arap savaşçılardı. Bu Taliban grubu da, kendilerinden sayıca çok üstün olan güçler tarafından ve korunacak sadece birkaç çalı arkası varken, 15 dakikalık kısa bir silahlı çatışma sonucunda öldürüldüler. Bu kuvvetler de etkisiz hale getirildikten sonra, Kabil artık ABD/NATO ve Kuzey İttifakı kuvvetlerinin eline geçmişti.
Kabil'in düşüşü, harita üzerinde Taliban mevzilerinin çöküşünün başlangıcını gösteriyordu. 24 saat içinde anahtar konumdaki Herat şehri de dahil, İran sınır boyundaki bütün Afgan vilayetleri düştü. Yerel Peştun komutanları ve diktatörleri merkez şehir Celalabad da dahil olmak üzere Afganistan'ın kuzeydoğusunun kontrolünü ele geçirdiler. Çoğunluğu Pakistanlı gönüllüleri kapsayan kuzeydeki Taliban direnişi, yeni bir direniş geliştirmek üzere Kunduz şehrinin kuzeyine doğru geri çekildiler. 16 Kasım'da Taliban'ın Kuzey Afganistandaki son sığınağı da Kuzey İttifakı tarafından sıkıştırıldı. Yabancı kaynaklı yaklaşık 10.000 Taliban savaşçısı teslim olmayı reddetti ve inatla direnmeye devam ettiler. Bundan sonra Taliban güçleri direnişin kalbi olan güney Afganistan'da Kandehar civarına geri püskürtüldü.
13 Kasım'da, El-Kaide ve Taliban güçleri, Usame bin Ladin'in mevcut kalan güçleriyle yeniden bir araya gelip Kuzey İttifakı ve ABD/NATO güçlerine karşı yeni bir direniş hazırlamak üzere, Celalabad'ın 50 km. güneybatısında Pakistan sınırında Tora Bora mağaralar bölgesinde kuvvetlerini yeniden motive ediyorlardı. Yaklaşık 2000 kadar El-Kaide ve Taliban savaşçısı sığınak ve mağaralardaki mevzilerinde kendilerini kuvvetlendirdiler ve 16 Kasım'da Amerikan bombardıman uçakları dağlardaki kalelerini bombaladı. Yaklaşık aynı zamanda, CIA ve Özel Kuvvetler özel dedektifleri bu bölgede çatışmaya girmek ve Tora Bora bölgesine yeni bir saldırı planlamak amacıyla yerel komutanları parayla askere kaydolmaya ikna çalışmaları yürütüyorlardı.
Kunduz'un düşmesi
Tora Bora bombardımanının yoğunlaştığı zamanlar, 16 Kasım'da başlayan Kunduz kuşatması da devam ediyordu. Sonunda 9 gün süren ağır çatışma ve Amerikan hava bombardımanından sonra Taliban güçleri 25-26 Kasım'da Kuzey İttifakı güçlerine teslim oldu. Teslimden çok kısa bir süre önce, Taliban'ın hala süren Kuzey İttifakı'na karşı olan çatışmasına yardım etmek amacıyla, önceki Amerika işgalinde Afganistan'da bulunmuş birkaç yüz zeki ve deneyimli askerî personeli indirmek üzere Pakistan uçakları bölgeye varmıştı. Bölgeden içlerinde Afganistandaki Pakistanlılara yardım eden Taliban ve El-Kaide birliklerinin de bulunduğu 5000 kadar insan bölgeden Kunduz Havayoluyla tahliye edilmişlerdir.
25 Kasım'da, Kunduz'da direnişe devam eden Taliban güçleri sonunda teslim oldular ve sürü halinde Mezar-ı Şerif yakınlarındaki Qala-i-Jangi kalesine götürülüyorlardı ki, birkaç Taliban Kuzey İttifakı muhafızlarının silahlarını alarak ateş açmak suretiyle saldırdılar. Bu olay, tetikledi ve isyancılar bölgenin güney yarısını, bir Orta Çağ kalesini, ufak bir orduyla cephaneliğini ve takıma dağıtılan silahları ele geçirdiler. Mahkûmları sorgulamakla görevli bir Amerikan CIA özel dedektifi öldürüldü ve bu Amerika'nın bu savaştaki ilk kaybı olarak kayıtlara geçti. İsyan, Yeşil berelilerden oluşan birlikleri ve Kuzey İttifağının katılımıyla, AC-130 savaş helikopterleri ve diğer bombalamayı sağlayan hava araçlarının desteğiyle 7 gün süren şiddetli bir çatışma sonucunda bastırıldı. 86 Taliban mahkûmu hayatta kaldı, yaklaşık 50 Kuzey İttifakı askeri öldürüldü. İsyanın bastırılması kuzey Afganistan'da savaşın bittiğini ve artık yerel Kuzey İttifakı komutanlarının kesin bir biçimde kontrol altına alındığını gösterdi.
Birleşme: Kandehar'ın alınışı
Kasımın bitişiyle birlikte,hareketin doğum yeri olan Kandehar, Taliban'ın elinde kalan son kalesiydi ve orasıda artan baskının etkisi altına giriyordu. Batı yanlısı resmi Afgan kralı Hamid Karzai'ye bağlı ve Taliban gücü ele geçirmeden önceki Kandehar yöneticisi 'nin desteklediği yaklaşık 3000 aşiret mensubu savaşçı, doğudan Taliban güçlerine baskı yaptı ve kuzeyden Kandehar'a olan Taliban tedarik hattını kesti. Kuzey ve kuzeydoğuda da Kuzey İttifakı'nın tehdidi belirdi. Aynı zamanda, ilk önemli ABD savaş birliğide bölgeye ulaştı. helikopterleriyle taşınan yaklaşık 1,000 kadar , Kandehar'ın güneyindeki çölde diye bilinen kurmak üzere 25 Kasım'da bölgeye indi. Bu, koalisyonun Afganistandaki ilk önemli stratejik ayağıydı ve başka işletim üsleri kurmak içinde bir adımdı. Birleşik Devletler kara kuvvetlerinin katıldığı ilk önemli savaş Rhino ele geçirildikten bir gün sonra gerçekleşti ve üsse yaklaşan 15 zırhlı araca savaş helikopterletiyle müdahale edildi ve hepsi etkisiz hale getirildi. Bu arada Molla Ömer'in saklandığı, şehrin içindeki Taliban mevzilerinin de havadan topa tutulmasına devam ediliyordu. Taliban lideri Ömer, Kasım sonunda kontrolünde 30 Afgan vilayetinden sadece 4'ü kalmışken hala meydan okuyordu ve kuvvetlerine ölümüne savaşmaları üzerine emirler veriyordu.
Taliban son iyi korunan yerini de kaybetmenin eşiğinde bocalarken, Birleşik Devletler Tora Bora'da etkisini artırıyordu. Özel Kuvvetler ve CIA tarafından organize edilmiş, maaşa bağlanmış 2000 kadar güçlü, statüsünde yerel aşiret güçleri, şüphelenilen El-Kaide mevzilerine ağır bombardıman şeklinde saldırmaya devam ediyordu. Tora Bora ve Beyaz Dağlar bölgesinin dibinde bir köyü 25 bombanın vurmasıyla 100-200 sivilin öldüğü rapor edildi. 20 kişilik Amerikan komandolarından oluşan bir grup operasyona destek vermek amacıyla 2 Aralık'ta bölgeye helikopterle indirildi. Afgan milisleri dağların alt seviyelerindeki mağaraların kontrolünü 5 Aralık'ta El-Kaide savaşçılarından zorla aldılar ve düşman kuvvetlerini yok etmek için tank mevzileri kurdular. El-Kaide savaşçıları da çatışma için mevzi ve siperlerine havan, roket atar ve piyade tüfekleriyle geri çekildiler.
6 Aralık'ta, Ömer nihayet Kandehar'ı aşiret güçlerine teslim etmeye hazır olduğunun sinyallerini verdi. Kuvvetleri ABD bombardımanında yok edilmiş ve kendi de hedef olmaktan sakınmak içinde Kandehar dolaylarında sürekli hareket halinde bulunan Molla Ömer moral olarak artık çökmüştü. Kandehar'da daha fazla barınamayacağını anladıktan sonra, O ve üst düzey adamlarının korunacağını da varsayarak aşiret liderleriyle şehri onlara gönüllü biçimde devretmek üzere pazarlığa oturmanın işaretlerini verdi. ABD yönetimi ise Ömer veya herhangi bir Taliban lideri için genel bir affı reddetti. 7 Aralık'ta, Molla Muhammed Ömer, Taliban'ın, adamlarını ve silahlarını teslim etmesi yönündeki sözünü reddederek, bir grup kendisine sıkı bağlı adamıyla Kandehar şehrinden ayrıldı ve kuzeybatıya, dağlarına doğru hareket etti. Son olarak motosikletli bir konvoyla görüldüğü rapor edildi. Diğer Taliban liderleri de ve geçitlerinden geçerek Pakistan'a doğru kaçtılar. Bununla beraber, Taliban kontrolündeki son şehir olan Kandehar da düştü ve Taliban güçlerinin çoğu da dağıldı. Aynı gün sınır kentinin teslim edilmesi Afganistan'da Taliban kontrolünün bittiğinin göstergesiydi. Bahriyeliler havaalanının kontrolünü ele geçirip bir Amerikan üssü kurarken, Gul Agha'nın emrindeki Afgan aşiret güçleri de Kandehar şehrini ele geçirdiler.
Tora Bora Muharebesi
Taliban karşıtı aşiret milisleri, Amerikan ve İngiliz Özel Kuvvetlerinin rehberliği ve hava saldırısının desteğiyle Bin Ladin'i zor arazi şartlarında ısrarla kovalarken, El-Kaide savaşçıları hala Tora Bora dağlarında direniyorlardı. Yenilmelerine yakın El-Kaide güçleriyle silahlarını teslim etmek için zaman tanıyan bir ateşkes antlaşmasına varıldı. Geçmişe bakınca, birçokları bu ateşkesin Usame Bin Ladin de dahil önemli El-Kaide simgelerinin kaçmalarına izin verecek bir entrika olduğuna inanıyorlardı. 12 Aralık'ta, muhtemelen asıl kuvvetlerin Pakistan'ın kabile bölgeleri olan Beyaz Dağlar'a kaçmaları için zaman kazandıracak, geri bir koruma tarafından başlatılan yeni bir çatışma patlak verdi. Bir kez daha, İngiliz ve Amerikan özel operasyon birlikleri ve hava desteği tarafından korunan aşiret güçleri, mağaralardaki El-Kaide mevzilerinin üzerine gitti ve dağlık bölgelerdeki sığınaklar dağıtıldı. 17 Aralık'ta, son mağara dizisi de alındı ve savunucuları istila edildi. ABD ve İngiliz kuvvetlerinin bölgedeki aramaları Ocak ayına kadar devam etti fakat Bin Ladin veya diğer Taliban liderlerine dair bir iz bulunamadı. Geniş bir kanı olarak güney ve doğudaki Pakistanın kabile bölgelerine kaçtıklarına inanıldı. Savaşta 200 El-Kaide savaşçısının öldüğü tahmin edilmekle beraber Taliban karşıtı kabile savaşçılarının kayıpları hakkında bir rakam verilmemiştir. Aynı şekilde Amerikan veya İngiliz kayıpları da belli değildir.
2002: Anakonda Operasyonu
Tora Bora sonrasında, ABD güçleri ve onların Afgan müttefikleri ülkedeki pozisyonlarını pekiştirdiler. Loya jirga veya Afgan taraftarlarının büyük meclisinden sonra, aşiret liderleri ve resmi sürgündekilerle Kabil'de Hamid Karzai altında geçici bir Afgan hükûmeti kuruldu. Amerikan kuvvetleri Kabil'in hemen kuzeyinde Bagram Hava Üssü'nde ana üslerini kurdular. Kandehar havaalanı da önemli bir Amerikan üssü haline geldi. Taliban ve El-Kaide mültecilerinin peşine düşmek için doğu eyaletlerinde birçok kuruldu. Ülkedeki görevlendirilen ABD liderliğindeki koalisyon askerleri 10.000'e ulaştı. Bunun yanında Taliban ve El-Kaide de pes etmedi. El-Kaide güçleri 2002'nin Ocak ve Şubat'ında eyaleti dağlarında, 'ta tekrar örgütlenmeye başladılar. Bir Taliban mültecisi olan Molla , Amerikan karşıtı savaşçıların desteğiyle milis güçlerinin bazılarını yeniden düzenlemeye başladı. 2002 Mart başında 1,000 kişiye ulaştılar. Asilerin niyeti, bölgeyi başlatmak için bir üs gibi kullanmak ve 1980'lerde Sovyet güçlerine karşı savaşan mücahitlerin taktiğiyle büyük bir saldırıya geçmekti.
Amerikan ve takviye Afgan milisleri Paktia eyaletinde geliştirilen bu artışa karşı koymak için toplu bir baskı kurma hazırlılarına giriştiler. 2 Mart 2002'de, Amerikan ve Afgan güçleri Gardez'in güneydoğusundaki Shahi-Kot dağlarında bir saldırı başlatarak El-Kaide ve Taliban güçlerini kuşattılar. ve havan topları kullanan küçük bir ordu olan kuvvetleri, 10.000 feet (3.000 m) yükseklikte bulunan tepelerdeki mağara ve sığınaklarda kuşatıldılar. Bu birlikler Amerikan ve Afgan güçlerine ateş açıp sonra tekrar düşman ateşini ve ısrarlı Amerikan bomba hücumunu savuşturmak için mağara ve sığınaklarına geri dönerek tam bir "vur-kaç" taktiği izliyorlardı. Amerikan komutanları sayıları 200'den az olarak tahmin edilen Taliban ve El-Kaide grubunu başlangıçta küçük görünce, koalisyon birliklerindeki durum şiddetlendi. Sonra dan bazı değerlendirmelere göre gerillaların sayılarının 1,000 ile 5,000 arasında değiştiği ve sürekli de aldıkları görüldü.
6 Mart'ta, 8 Amerikan ve 7 Afgan askeri ölürken, aynı zamanda 400 karşıt gücün de çatışmada öldürüldüğü rapor edildi. Koalisyon kayıplarının biri bir askerin neden olduğu dost ateşinden, yedisi yerden roketatar ve küçük birliklerin ateşi sonucu düşen 2 helikopterden kaynaklanmaktadır ve "Zencefil Operasyonu" adı verilen birliklerin katılmaya mecbur edildiği görev sonrasında da düzinelerce yaralı oluştu. Bunun yanında, birkaç yüz gerilla da kuşatma ağını yararak Pakistan sınırının karşısındaki aşiret bölgesine kaçtılar.
Anakonda'ya destek operasyonlar
Shahi-Kot savaşından sonra, El-Kaide savaşçılarının Pakistan'da kabile büyükleri koruyuculuğunda yeni sığınaklar kuracakları düşünülüyordu, lakin güçlerini yeniden topladılar ve sonra 2002'nin yaz aylarında Amerikan kuvvetlerine sınır ötesi baskınlar yapmaya başladılar. 5 ve 25 kişiden oluşan gerilla birlikleri hala Amerikan konvoy ve devriyelerine, hatta Afgan Ulusal Ordusu'na, Amerika kaynaklı koalisyonda çalışan Afgan milislere ve hükûmetten olmayan oluşumlara roket atmak ve pusu kurmak için Pakistan'daki sığınaklarından çıkıp sınırın karşı tarafına geçiyorlardı. Hareketliliğin en fazla olduğu yerlerden biri Paktia eyaletindeki Amerikan üssünün olduğu alandı.
Bunun yanında, Taliban güçleri 4 önemli eyalet olan Kandehar, Zabul, ve Uruzgan'ın kırsal bölgelerinde saklanmaya devam ediyordu. Anakonda Operasyonu'nun başında Pentagon konusunda eğitim almış İngiliz 'nin bölgede görevlendirilmesini talep etti. Birkaç hafta boyunca çok kısıtlı sonuçlarla bir dizi operasyon yönettiler. 2002 yazında sayıları yüzleri bulan Taliban güçleri, Amerikan güçleri ve Afgan müttefikleriyle mümkün olduğunca çatışmaya girmekten kaçındı ve operasyon boyunca Pakistan sınırının karşısındaki uç Afgan dağlık bölgesindeki mağara ve sığınaklarda gizlendiler.
2003-2005: Uzatılmış Taliban İsyanı
2002 yazında, Amerikan kuvvetlerinden kaçmayı başardıktan sonra, Taliban'ın geri kalan kuvvetleri gitgitde yeniden kendine güvenlerini toplamaya başladılar ve Taliban'ın gücü elinde bulundurduğu son günlerde Molla Muhammed Ömer'in söz verdiği isyanı uygulamak için hazırlıklara başladılar. Eylül ayı boyunca Taliban güçleri, Afgan hükûmeti ve Amerikan kaynaklı koalisyon güçlerine karşı yeni bir "cihat", bir kutsal savaş düzenlemek üzere Afganistan ve Pakistan'ın Peştun bölgelerinde asker toplama çalışmalarına başladılar. Güneydoğu Afganistan'da Taliban'ın önceki önemli bölgelerinde bulunan birçok köyde cihat çağrısı yapmak üzere geceleri gizlice el ilanları dağıtılmaya başlandı. Afgan kaynakları ve Birleşmiş Milletler raporuna göre, ve terörist taktiklerle yeni askerler yetiştirmek üzere El-Kaide ve Taliban mültecileri tarafından Pakistan sınırı boyunda küçük hareketli eğitim kampları kuruldu. Yeni askerlerin birçoğu Taliban'ın baş gösterdiği Pakistan'ın kabile bölgelerinde bulunan dini okullar olan medreselerde yetiştiriliyorlardı. 2003 yazında Pakistan'ın dağlık kabile bölgelerinde 200 kadar adamdan oluşan ana üsler kuruldu. Sınırın karşısına yerleştirilen Pakistan yarı askerlerinin amacı, sızmaları önlemekti ve Pakistan operasyonları bunun bir nebze işe yarar olduğunu da gösterdi.
Taliban, bir yaz saldırısı düzenlemek için, kışın kuvvetlerini oluşturup gitgide organize hale getirdi. 50 kişilik gruplardan oluşan yeni bir operasyon stili geliştirdi ve bunlarla ileri karakollara ve Afgan askerlerinin,polislerin veya milislerin konvoylarına saldırıp, daha sonra 5-10 kişilik gruplar halinde, gelecek saldırılar için kaçmayı planlıyordu. Amerikan askerlerine üslere roket fırlatma veya dolaylı yoldan saldırmayı düşünüyorlardı. Bu planı başında Molla Ömer'in olduğu 10 kişilik lider kadrosundan oluşan bir meclis yönetecekti. Beş operasyon bölgesi oluşturuldu, buralara da Zabul operasyonlarından sorumlu gibi değişik Taliban komutanları tahsis edildi. Doğudaki El Kaide güçlerinin ayrıntılı pusularla Amerikalılar'ı yakalamak adına cesur bir motivasyon stratejisi vardı.
Taliban güçlerinin tekrar toparlandığına dair ilk işaret 27 Ocak 2003'te 'nda, 'ın 15 mil (24 km.) kuzeyindeki Adi Gar mağaralar bölgesinde Taliban ve kaynaklı bir grup savaşçının fark edilip, saldırılmasıyla geldi. 18 isyancının öldürüldüğü rapor edildi fakat Amerikan kayıpları hakkında herhangi bir bilgi verilmedi. Bölgenin, Pakistan'dan savaşçı ve tedarik geçişi sağlayan bir üs olduğundan şüphelenildi. Afgan hedeflerine büyük Taliban gruplarıyla ilişkilendirilebilecek ilk izole ataklar da burada gerçekleşti.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi83Lzc5LzNyZF9CYXR0YWxpb24lMkNfM3JkX01hcmluZXNfLV9BZmdoYW5pc3Rhbi5qcGcvMjAwcHgtM3JkX0JhdHRhbGlvbiUyQ18zcmRfTWFyaW5lc18tX0FmZ2hhbmlzdGFuLmpwZw==.jpg)
Yaz devam ederken "Taliban'ın merkezinde" saldırılar da gelişen sıklıklarla arttı. Düzinelerce Afgan askeri, mensubu ve gönüllü çalışanlar ve birçok Amerikan askeri baskınlarda,pusularda ve roket saldırılarında öldü. Gerilla saldırılarına ek olarak, Taliban savaşçıları bölgesi ve Kandehar ve Uruzgan tarafından desteklenen ve Taliban'ın kalbi olan Zabul iline yerleştirildiler. Dai Chopan bölgesi, güney Afganistan'ın köşesinde uç ve seyrek nüfuslu, yüksek, taşlı dağların arasında dar oluklardan oluşan bir alandır. Taliban savaşçıları buranın Afgan hükûmeti ve koalisyon güçlerine karşı direniş oluşturacak mükemmel bir alan olduğuna karar verdiler. Yaz devam ederken, rejimin düşüşünden beri bölgede 1000 kadar gerillaya ulaşan belki de en büyük Taliban grubu toplandı. Afgan polisi de dahil yaklaşık 220 kişi, güçlenen Taliban savaşçıları tarafından 2003 Ağustos ayında öldürüldü.
Koalisyonun Tepkisi
Sonuç olarak, koalisyon güçleri isyancıları araştırarak bulmak için bir saldırı hazırlığına giriştiler. 2005 Ağustos'unun sonlarında, Afgan hükûmet güçleri, Amerikan birlikleri ve ağır Amerikan hava bombardımanı desteğiyle dağlık istihkamlardaki Taliban mevzilerine doğru ilerlediler. Bir haftalık savaştan sonra, izleri sürülen yaklaşık 124 savaşçı (Afgan hükûmet rakamları) öldürüldü. Taliban sözcüsü, açıklanan yüksek kayıpları reddetti ve Amerikan tahminlerinin abartılı olduğunu söyledi.
2006: NATO güney Afganistan'da
Ocak 2006'da, bir NATO Uluslararası Güvenlik Destek Gücü (ISAF) gücü Özgürleştirme Operasyonları kapsamında güney Afganistan'daki Amerikan birlikleriyle yer değiştirmeye başladı. (sonra dan de katılmıştır) güney Afganistan'daki Avustralya, Kanada ve Hollanda birlikleri ve helikopterlerinden oluşan gücün ortasına yerleşmişlerdir. İlk başta kuvvetler, 3,300 İngiliz, 2,300 Kanada, 1,963 Hollanda, 290 Danimarka, 300 Avustralya ve 150 Estonya askerinden oluşmaktaydı. Hava desteği de Amerikan, İngiliz, Alman, Norveç ve Fransız uçakları ve helikopterleriyle sağlandı.
Ocak 2006'da, güney Afganistan'daki NATO güçleri sırasıyla 'nde İngiliz liderliğinde, 'nde ise Hollanda ve Kanada'nın liderliğinde 'nın düzenleme faaliyetlerine yoğunlaştı. Yerel Taliban liderleriyse bu planın tersini iddia etti ve gelen kuvvetlere karşı direniş yemini etti.
Yeni görevlendirilen NATO birliklerinin, yeniden doğan militanlarla girdiği çatışmalar sonucunda, 2001 yılında Amerikan kaynaklı güçlerin Taliban rejimini devirmelerinden beri en kanlı şiddet olayları 2006'da Güney Afganistan'da yaşandı. NATO operasyonları İngiliz, Kanadalı ve Alman komutanlar tarafından yönetildi. Taliban güçlerini kökten temizlemek amacıyla 17 Mayıs 2006'da başladı. Temmuz ayında Kanadalı güçler, Taliban güçlerini tümüyle bölgeden temizlemek amacıyla, Amerikan, İngiliz, Alman ve Danimarkalı güçlerin de desteğiyle 'nu başlattı. Bunları ve adlarındaki NATO operasyonları izledi. NATO güçlerinin çatışması, 2006'nın ikinci yarısı boyunca yoğundu. NATO taktiksel zaferler kazanma yönünden başarılı oldu ve muhtelif alanları Taliban'dan temizledi, fakat Taliban tam olarak yenilmemişti ve NATO 2007'de de operasyonlarına devam etmek zorundaydı.
Panjwayi Muharebesi
Panjwayi Muharebesi 2006 yazında 2 dönem süren bir savaştır, ilk olarak Kanada ve Afgan askerlerinin; Hollandalı, Amerikalı, Britanyalı güçler tarafından desteklenmesiyle gerçekleşti. Bölgedeki ağır çatışmaya kuvvetlerin katıldığı iki ayrı zaman vardır. İlk bölüm, 2006'nın Şubat ayındaki çatışmalar, diğeri ise 2006'nın Eylül ayından Ekim'ine kadar olanlardır.
Şahin Zirvesi Operasyonu
Şahin Zirvesi Operasyonu 15 Aralık'ta NATO hava kuvvetlerinin bir Taliban komutan postasını vurmasından sonra, Britanyalı, Kanadalı, Danimarkalı ve Estonyalı birliklerin Panjwaii bölgesinde kümelenmeleriyle başladı. Operasyonun amacı, Eylül ayındaki 'nda yakalanan momentumun devamını sağlamaktı.
Operasyonun ilk kaybı, operasyon boyunca ve operasyondan sonra olacak yeniden oluşumu görüşmek üzere aşiret büyükleriyle toplantıya giderken, mayına basan Kanadalı bir asker oldu. Asker, 'dan (Krala Bağlı 22. alay veya "") Er Frederic Couture, ciddi biçimde yaralandı fakat patlama sonunda hayati tehlikesi yoktu. Mayınlı arazi bir gece önce Taliban birlikleri tarafından düzenlenmişti ve bu birlikler Kanada askerleri tarafından vurularak öldürüldü ve daha sonra bölge tüm mayınlardan temizlendi.
19 Aralık'ta, bölgedeki Kanadalı güçler operasyon bölgesindeki Taliban mevzilerine topçu ve tank saldırısı başlattılar. Top ateşi bitmeden ve Kanadalı güçlerin ilerleyip, Howz-e Madad kentini karşı koyma olmaksızın güven altına almalarından önce, ağır makineli tüfek ateşiyle desteklenmiş M777 obüsleri mevzilere 45 dk. boyunca saldırdı.
2007: Koalisyon Saldırısı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9lL2VmL1ZpbGxhZ2Vfb2ZfQXJhbmFzJTJDX051cmlzdGFuX3Byb3ZpbmNlLmpwZy8yMDBweC1WaWxsYWdlX29mX0FyYW5hcyUyQ19OdXJpc3Rhbl9wcm92aW5jZS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9jL2NhL0R1dGNoX2FybXlfUHpoLTIwMDBfZmlyaW5nX29uX1RhbGliYW5faW5fQ2h1cmEuX0p1bmVfMTYlMkNfMjAwNy5fUGhvdG9fYnlfRGF2aWRfQXhlLmpwZy8yMDBweC1EdXRjaF9hcm15X1B6aC0yMDAwX2ZpcmluZ19vbl9UYWxpYmFuX2luX0NodXJhLl9KdW5lXzE2JTJDXzIwMDcuX1Bob3RvX2J5X0RhdmlkX0F4ZS5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8xLzE3L0tlbGxpZWExLmpwZy8yMDBweC1LZWxsaWVhMS5qcGc=.jpg)
Ocak ve Şubat 2007'de, İngiliz Kraliyet Askerleri ateş noktaları olan Barikju köyünden 'nin kuzeyine kadar alandan asileri temizlemek için 'nu başlattılar. Bunu Mart'ta başlayıp Mayıs sonlarında biten ve büyük bir saldırı olan izledi. İngiltere Savunma Bakanlığı, ülkedeki İngiliz birliklerinin sayısını 7.700'e çıkarma niyetlerinde olduklarını duyurd(2009'a kadar). Sonraki Gümüş Operasyonu ve gibi operasyonlar, Taliban üzerindeki baskıyı devam ettirip, onların baharda umdukları saldırı umutlarını kesmek için yönetilmiştir.
4 Mart 2007'de, Afganistan'ın Nangrahar eyaletinin Shinwar bölgesinde, Amerikalılar bombalı bir pusuya haddinden fazla kuvvetle tepki verip, yol kenarındaki seyirci grubunun üzerine makineli tüfeklerle ateş açınca, , 33 kişi de yaralandı. Bu olay olarak bilinmektedir. Saldırıdan sorumlu tutulan 120 bahriyelinin ülkeyi terk etmeleri istendi çünkü olay yerel Afgan nüfusuyla olan ilişkilere büyük zarar vermişti.
12 Mayıs 2007'de, ISAF güçleri kötü tanınmış bir komutan olan ve ülkenin güneyindeki operasyonları yönetmekten sorumlu olan 'ı ve beraberindeki 11 Taliban savaşçısını öldürdü.
Aşil Operasyonu 30 Mayıs 2007'de bitti ve hemen ertesi gece bunu izledi.
, 15 Haziran ve 19 Haziran 2007 arasında, 'nde Chora kenti (3,000 nüfuslu) ve dolaylarında gerçekleşti. Savaş, bir tarafta Alman, Avustralyalı ve Afgan güçleri, diğer taraftada Taliban kuvvetleri olmak üzere Chora bölgesinin kontrolünü ele geçirmek üzere yapıldı. 18 Haziran'da, Taliban kuvvetleri şehri büyük hasarlı bir biçimde fakat ISAF'ın ellerine bırakarak geri çekildi ve dağlara kaçtılar.
28 Ağustos 2007'de, 'nin bölgesindeki çatışmalarda en az 100 Taliban savaşçısı ve bir Afgan Ulusal Ordusu askeri öldürüldü.
28 Ekim 2007'de, Afganistan'ın Helmand eyaletinde Amerikan kaynalı koalisyon güçleriyle olan 6 saatlik bir çatışmada yaklaşık 80 Taliban savaşçısı öldürüldü.
Ekim'in son günlerinde, Kanada güçleri Arghandab yakınlarında 300 kadar militanı çevreledi ve en az 50 tanesini öldürdü. Bunun Kandehar'daki potansiyel Taliban saldırılarını durduracağı söylendi.
Batı memurları ve analistlerinin tahminleri ve 30 Ekim'li The New York Times raporuna göre Taliban güçleri sayısının 10,000 civarında olduğu öne sürülmüştür. Rapora göre bu rakamın "yalnızca 2,000-3,000 kadarı yüksek motivasyona sahip ve sürekli direniş içinde" savaşçılardır. Geri kalanlarıysa yarı zamanlı, yabancı kaynaklı, bombalı ataklara kızan genç Afganlar veya para kazanmak için savaşan insanlardı. 2007'de, Afgan ve Birleşik Devletler gazetecilerine göre, Afganistan'da önceki zamanlara göre daha fazla yabancı savaşçı görülmüştür. Tahmin edilen rakamlara göre, 100-300 kadar sürekli savaşçı yabancıdır ve bunlar genellikle Pakistanlı, Özbekistanlı, Kenyalı ve çeşitli Arap milletlerinden ve hatta Türkiye ve batı Çin'dendiler. Bu kişiler daha çok fanatik veya şiddet yanlısı ve genelde Internette daha düşünceli videolar yayınlamakta yetenekli veya bomba yapımında uzman kişilerdir.
2 Kasım 2007'de, Afgan güvenlik güçleri komşu Pakistan'dan Afganistan'a geçmeye çalışırken yakalanan ve önemli bir militan olan 'ı öldürdüler. Taliban'da bu ölümü doğruladı.
10 Kasım 2007'de, Taliban doğu Afganistan'da bir devriyeye pusu kurdu ve yalnızca 1 asi ölürken, 6 Amerikan ve 3 Afgan askerini öldürdüler. Bu saldırı 2007'deki Amerikan kayıplarını 100'e ulaştırdı ve bu yıl Amerika'nın Afganistan'da en fazla kayıp verdiği yıl oldu.
2007 Ekim'inin sonunda, Kuzey Bölgesel Komutası, Afgan Ulusal Ordusu ve Afgan Ulusal Güçleriyle beraber muhalif güçlere karşı ilk önemli operasyon olan Yolo Harekâtı I & II'yi başlattılar. Harekât; Afganistan, Norveç, Almanya, İtalya, İspanya ve Macaristan'dan yaklaşık 2000 birliğin katılımıyla gerçekleşti ve amacı; Ghowrmach bölgesinde, 'nde, 'da, 'de bulunan ve 2007 yazı başından beri buralarda operasyonlar düzenleyip, koalisyon güçlerinin kayıp vermesine yol açan Taliban militanlarını yerlerinden etmekti. Hücum, kıdemli Taliban komutanlarını, isyanı barış içindeki kuzeye genişletmek için harekete geçirdi. Kesin ölüm rakamları bildirilmemekle beraber, 9 Kasım'lı Norveç haberleri raporuna göre, "20-25 asi" öldürüldü, Alman MoD'da 14 muhalif savaşçının öldürüldüğünü doğruladı. Operasyon, 6-7 Kasım'da bitti.
2007 Aralık ayında gerçekleşti. Afgan birimleri, İngiliz güçlerin desteğiyle baş savaş gücüydü. Taliban güçleri, 'dan kaçmaya zorlanıldı.
2015: Nato Kara Ordusunun Afganistan'ı terk etmesi
NATO'nun kara güçlerini çekmesi sonrası Taliban, Afgan güvenlik güçlerine saldırmaya devam etmiştir. Mayıs 2015'te Kunduz ili kırsalında çatışmalar yoğunlaşmıştır. Halk göç etmeye başlamış ve bu bölgeye uçuşlar iptal edilmiştir. 22 Haziran Kabil'deki parlamento binası saldırıya uğramıştır. Ağustos'ta bir Amerikalı asker dahil toplam 50 kişi, bir eğitim kampına saldırı sonucu ölmüştür.
Eylül ayında Taliban Kunduz şehir merkezine doğru ilerlemeye başlamıştır. Eylül sonunda Taliban şehir merkezini ele geçirmiştir. Böylece 2001 yılından beri ilk defa büyük bir yerleşim birimini ele geçirmiştir. Bölgede çatışmalar devam etmektedir.
2016 Çatışmaları
26 Mart'ta, Helmend vilayetinin ve ilçelerinde, ABD Hava Kuvvetleri'ine ait insansız hava araçları ile yapılan iki ayrı operasyonda 30'u Nadali'den, 70'i Marce'den olmak üzere 100 Taliban militanı öldürüldü.
28 Mart'ta, Afganistan İçişleri Bakanı, Ulusal Güvenlik Müdürü ve Genelkurmay Başkanı gibi üst düzey görevlilerin çağrıldığı parlamento binasına Taliban tarafından roketli saldırı düzenlendi. Ancak roketin bahçeye isabet etmesi sonucu ölen ve yaralanan olmadı.
Başarısız Devlet Riski
2006 Kasım'ında, BM Güvenlik Meclisi, artan Taliban şiddeti, gelişen yasa dışı uyuşturucu ticareti ve hassas devlet kurumları üzerine Afganistan'ı uyararak, başarısız devlet olabileceğini belirtti. 2005'te, Afganistan başarısız devletler indeksinde 11. sıradayken, 2006'da 10.luğa yükselmiştir. 2005'ten 2006'ya, intihar saldırılarının, direkt ateşli saldırıların ve ile yapılan saldırıların hepsinde artış gözlenmiştir. Açıklanan istihbarat raporları göstermektedir ki; El-Kaide, Taliban, Hakkani Ağı ve Hezb-i-Islami sığınakları son bir yıldır Afganistan'da 4 kat artmıştır. Afganistan'daki savaş, Taliban'ı başarıyla yönetimden almıştır fakat El-Kaide'nin bir daha asla Afganistan yönetimini ele geçiremeyeceğini garantiye almak adına siyasi bir başarı kazandığını tam anlamıyla söylemek doğru olmaz.
Uluslararası tepkiler
Uluslararası destek
İlk saldırı dalgası yalnızca Amerikan ve İngiliz güçleri tarafından gerçekleştirildi. İlk akın döneminden sonra, bu güçler; birliklerle, ana savaş tanklarıyla (Kanada ve Danimarka), topçu birliğiyle (İngiltere, Kanada, Almanya) ve Avustralya, Kanada, İspanya, Danimarka, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, Yeni Zelanda ve Norveç'in hava araçlarıyla çoğaldılar. 2006'da Afganistan'da yaklaşık 33,000 bölük vardı.
Uluslararası Güvenlik Destek Gücü
Uluslararası Güvenlik Destek Gücü (ISAF) Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından 20 Aralık 2001'de yetkilendirilmiş uluslararası dengeleyici bir güçtür. 5 Ekim 2006 sayımına göre, ISAF 34 farklı milletten yaklaşık 32.000 kişilik personele sahiptir.
31 Temmuz 2006'da, NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü ülkenin güneyinde idareyi kendi üzerine aldı, buna 5 Ekim 2006'da doğu Afganistan da dahil edildi.
Diplomatik çabalar
Birleşmiş Milletler tarafından çeşitli Afgan liderlerinin Almanya'da bir araya gelmeleri organize edildi. Taliban bu görüşmeye dahil edilmedi. Bu toplantı sonunda yeni bir geçici hükûmet kurulmasına karar verildi ve ayrıca bir Birleşmiş Milletler barış gücünün Afganistan'a girmesine de izin verildi. 14 Kasım 2001 tarihli 'nda; "Taliban'ın El-Kaide ağı ve diğer terörist grupların Afganistan'ı terörizmin dünyaya yayılması amacıyla bir üs olarak kullanmasına izin verdiği, Usame bin Ladin, El-Kaide ve bunlarla ilişkili diğer kişilere güvenli barınak sağladığı için kınanması ve ayrıca Taliban rejiminin değişmesi için çabalayan Afgan halkının desteklenmesi" ifade edildi.
20 Aralık 2001 tarihli BM kararı; "Terörizmin kökünü kazımak için, Birleşmiş Milletler Tüzüğü'ne bağlı kalarak, 12 Eylül 2001 tarihli 1368 sayılı ve 28 Eylül 2001 tarihli 1373 sayılı kararlar ışığında uluslararası çalışmaları destekleme" şeklinde ifade edilmiştir.
İnsani çabalar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2JjL0MtMTdfMS5qcGcvMjAwcHgtQy0xN18xLmpwZw==.jpg)
Amerikan istilasından önce, istilanın ve bozulan hizmetlerin sonucunda ülkede yaygın bir açlık ve mülteci sorununun yaşanacağından korkuluyordu. Fakat bu korkuların büyük çoğunluğu henüz geçmiş değil.
Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'nı Afganistan'da bombalı saldırılar başlayınca askıya almıştı fakat daha sonra Taliban rejiminin düşmesiyle beraber tekrar başlattı.
(AKDN) üyesi olan (FOCUS), rehabilitasyon ve yardım çalışmalarına devam ederek, çeşitli Afganistan sınırlarındaki kapanma ve krize rağmen işlenirliğini sürdürdü. Bu vakıf, Ekim 2001'in sonuna kadar yaklaşık 50,000 yerinden olmuş ve zayıf nüfusa da 1,400 ton gıda malzemesi dağıtarak, 2001 boyunca Afganistanda 450.000'in üzerinde kişiye yiyecek ve başka yardım malzemeleri sağladı. Ekim 2001'de, 'da 10,000 ton, eyaletteki yüksek bölgelerdeki yardıma muhtaç insanlara da 4,000 ton gıda malzemesi dağıttı. Aynı zamanda FOCUS, eyaletteki taşralarda yıllık 30,000 ton tahıl üretilebilecek şekilde bir tarımsal program hazırladı.
1 Kasım'da, Amerikan C-17 uçakları 30.000 feet'ten (10.000 m) uçarak, Amerikan Bayrağı damgalı 1.000.000 gıda ve ilaç paketi bıraktı.
Protestolar, gösteriler ve mitingler
Bombalamanın başlamasından birkaç gün sonra, ABD ve diğer ülkelerde çeşitli şehir ve üniversite kampüsleri bünyesinde birkaç ufak protesto gösterisi meydana geldi. Bunlar genelde barış yanlısı gösterilerdi fakat asıl büyük protesto ve eylemler Taliban'ın önceki müttefiki Pakistan'da meydana geldi. Bunlardan birkaçı polis tarafından bastırıldı ve göstericilerden yaralananlar oldu. İslami ve İslami olmayan milletler beraberce Afganistan saldırılarına karşı çeşitli büyüklükte protesto ve mitingler düzenlediler. Protestocuların çoğu Afganistan saldırılarının gayrimeşru olduğunu düşünüyordu. Bazıları da ülkeye yiyecek götüren yardım gönüllülerinin engellenmesiyle, birçok insanın ölümüne yol açıldığını düşünmekteydiler.
Kamuoyu
Ekim 2001'de, taramalar göstermektedir ki, Amerikan halkının %88'i Afganistan'daki savaşı desteklerken, %10'u uygun görmemektedir. İngiltere'de de, %65'i savaşı desteklemektedir. Ağustos 2007'deki Gallup anketi sonucuna göre de, Amerikalıların %70'i Afganistan'a asker göndermekle hata yapıldığını düşünmezken, %25'i bunun bir hata olduğunu savunmaktadır. 2007 Ağustos'undaki bir ankette de, Kanadalıların %51'i Afganistan'a barışı korumak için birlik gönderilmesini doğru bulurken, %45'i bunun zıttını düşünmektedir. Aralık 2007'de yapılan bir ankete göre, Afganların %67'si ülkelerinde NATO gücünün bulunmasını desteklemektedir.
Savaşın Sivil Kayıpları
Marc W. Herold'a göre Amerikan bombaları sonucunda en az 3,700 ve belki de 5.000'e yakın sivil öldü. Herold'un çalışması hava saldırısından dolayı erişimleri kesilen hastane yolu, yiyecek veya elektrik eksikliği gibi dolaylı ölümleri kapsamamaktadır. Ayrıca yaralandıktan sonra ölen bomba kurbanları da hariç tutulmuştur. Aynı olayda çok farklı yaralanma şekilleri varken, Profesör Herold'ın çalışmasının %90'ı hafif olanları göstermektedir.
Bazıları Herold'ın tahminlerini tartışmaktadırlar. 'nden ve 'nden , Herold'ın 'nı (Taliban'ın resmi sözcüsü) kullanmasını ağır biçimde eleştirdi ve hesaplarının şüpheli olduğunu iddia etti. Conetta ayrıca Herold'un çalışmalarında hesaplama hataları olduğunu belirtti. Conetta'nın çalışması toplam sivil kayıplarını 1,000 ile 1,300 arasında olduğunu belirtmiştir.Los Angeles Times'ın verdiği rakamlar da buna paralel olarak, 1,067 ile 1,201 kişi arasındadır.
Uyuşturucu ticareti
2000'de, Taliban afyon üretimine yasak getirdi ve bu da uyuşturucu mafyasının afyon üretiminde %90'a varan bir düşüşe sebep oldu. 2001'de Amerikan işgalinden sonra, afyon üretiminde gözle görülür bir artış yaşandı. 2005'te, Afganistan tekrar dünyanın 1 numaralı afyon üreticisi konumuna geldi ve dünyadaki üretilen afyonun %90'ını üretip ve birçoğunu da işleyerek eroin haline getiriyor ve Avrupa ve Rusya'ya satıyordu. Amerikan ve müttefiklerin uyuşturucu ticaretini engelleme yolunda başarılar elde etmelerine rağmen, bu çalışmalar sekteye uğradı çünkü çoğu şüpheli uyuşturucu trafikçisi Karzai hükûmetinde üst düzey görev almaktaydı. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suçlar Ofisi'nin (UNODC) tahminlerine göre; GSMH'nın %52'si uyuşturucu ticaretinden sağlanmaktadır ki, bu da yıllık 2.7 milyar dolar yapmaktadır. Üretimdeki artış, bozulan güvenlikle ilişkilendirilmektedir, öyle ki kalıcı güvenlikli bölgelerde daha az üretim yapılmaktadır. Haşhaşı yok etme politikası uluslararası camia tarafından yayıldı fakat haşhaşın yok edilmesi sonucunda alternatif projelerin yokluğundan dolayı geçim kaynakları kaybolacaktı ve bu yüzden Birleşmiş Milletler'in Uyuşturucuyla Savaş politikası başarısızlığa uğradı. Haşhaşın yetiştirilmesine engel olmaktansa, yok edilmesi yalnızca kırsal alanlarda fakirliğin aşırı biçimde artmasına neden oldu ve bu da özellikle Afganistan'ın güneyinde genel bir hoşnutsuzluğa neden oldu. Haşhaşı yok etmek için ilaç sektörü için üretimi gibi birkaç alternatif düşünüldü.
İnsan hakları ihlalleri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi80LzRiL0JhbGFfQmFsdWtfbWFzc2FjcmVfYnlfVVNfdHJvb3BzLmpwZy8yMjBweC1CYWxhX0JhbHVrX21hc3NhY3JlX2J5X1VTX3Ryb29wcy5qcGc=.jpg)
Afganistan'da insan hakları ihlallerine dair birçok rapor bulunmaktadır. Amerikan işgaliyle, raporlarına göre, güçlenen Taliban kuvvetleri, rekor düzeydeki uyuşturucu üretimi ve yeniden silahlanan kumandanlar, yüzbinlerce masum Afgan vatandaşın mutluluğu ve hakkına tehdit oluşturmaya başladılar.
Afganistan'daki insan hakları ihlallerinin tarihi
Afganistan son yirmi yıldır yaygın bir biçimde insan hakları ihlalleriyle yüz yüze kalmaktadır. , toplu ölümlere, işkencelere ve gelişigüzel bırakılan mayınlara neden olmuştur. Sonraki sivil savaş, güç için çatışan ayrılıkçı orduların yaygın suistimaline sahne olmuştur. Taliban 1996'da başa geldi ve 2001'deki Amerikan işgaline kadar ülkeyi yönetti. Taliban kadınlara uyguladığı insan hakları ihlalleriyle kötü tanınmıştır.
Taliban
Taliban'ın güçlenmesi, Amerikan askerleri ve onların müttefiklerine zarar veriyordu. 2006'da, Taliban'ın ana finans kaynağı olan afyonun üretimi Afganistan'da %50 arttı. Amerikan Devlet Birimlerine göre, Afganistan'da Taliban'ın gücünün artması, özellikle kadınlara yönelik insan hakları ihlallerinin artmasına sebep oldu. Uluslararası Af Örgütü'ne göre, Taliban öğretmenleri öldürerek, yardım gönüllülerini kaçırarak ve okul binalarını yakarak, sivilleri hedef alan savaş suçu işlemektedir. Uluslararası Af Örgütü, 2006 yılında yol kenarına bırakılan bombalar veya Talibana bağlı intihar komandoları tarafından 756 sivilin öldürüldüğünü açıkladı.
Afgan Komutanları
Afgan komutanları ve çeşitli milletler tarafından desteklenen siyasi olarak güçlü adamlar, ülkedeki birçok kaçırma, tecavüz, hırsızlık ve haraç gibi suçlardan sorumlu tutulmuşlardır. Siyasi organizatörler ve gazeteciler Afgan ordusu veya polisi tarafından ölümle tehdit ediliyorlardı.
İşkence üzerine tartışmalar
Mart 2002'de, resmi CIA görevlileri, "geliştirilmiş sorgulama teknikleri" uygulama konusunda tartışmalı bir yetkiye sahip oldu. Bush yönetimi, savaş sahasında yakalanan El-Kaide üyelerinin 'na bağlı olmadığını bildirdi.Uluslararası Af Örgütü 26 Nisan 2007'de yaptığı açıklamada, Kanadalı yetkililerin Afganistan'daki tutukluları ziyaret etmelerinin amacının, onları korumaktan çok siyasi şerefi korumak adına olduğunu bildirdiler.
Muhtemel sorgu teknikleri arasında, sarsmak ve hakaret etmek, ayakta pozisyonda kelepçeleyerek soğuk bir odaya sokmak ve suyla ıslatmak ve hatta denilen işkence de vardı. Water boarding, göz altındaki kimsenin yüzüne, tutuklu kendinin hava alamadığına veya boğuluyor olduğuna inanana kadar su püskürtme olayıdır. Amerikanlar Kabil'de bu tekniklerin uygulandığı bir hapishane bulundurmaktadır. 100 kadar önemli Birleşik Devletler hukuk profesörü, waterboarding'in işkence olduğunu belirtmişlerdir. Senator John McCain'de waterboarding'in sahte bir idam ve "çok aşırı bir ızdırap" olduğunu belirtti. CIA ise, waterboarding'i bir işkence olarak görmediklerini açıkladı.
Tutukluya Kötü Muamele Davaları
Amerikan personelinin Afganistan'da, Irak'ta ve Guantanamo Kampı'nda görevi kötüye kullanma ve tutukluların öldürüldüğüne dair suçlardan 330 adet görüşülen dava bulunmaktadır. Bagram Cezaevi işkenceleri sırasında, iki tutuklu parmaklıklara zincirlenmiş ve ölene dek dövülmüşlerdir. 15 Kasım 2005 tarihinde, 15 Amerikan askeri hakkında küçük suçlardan dava açılmıştır.
1 Haziran 2003'te Asadabad yakınlarında bir üste öldü. Sözde resmi ve CIA tarafından dövülmüştü ve Passaro 17 Haziran 2004 tarihinde ve cinayetten 4 davadan tutuklandı.
24 Eylül 2006'da, LA Times'tan Craig Pyes, 2003 başlarında düzenledikleri turda 'na mensup 10 üyenin Gardez'de bir üste askeri 18 yaşındaki Jamal Naseer'e işkence ettikleri ve sonra ateş ederek öldürdüklerini, kar gütmeyen bir organizasyon olan 'nin araştırmalarının sonuçlarına dayanarak ileri sürdü. Bu olayın başındaki yetkililer, Subay Ken Waller ve Çavuş Phillip Abdow'dur. Bu iddia sözde uygun delillerle araştırmaya dayanarak düzenlenmiştir.
Savaşın kaybedilmesinin nedenleri
ABD ve müttefiklerinin savaşı kaybetmesinin iç ve dış pek çok nedeni vardı. Bunların başında:
- Afganistan da düzenli bir ordu ve istihbaratın kurulamamış olması. ABD çekilirken Afgan ordusunun 300.000 kişiden oluştuğu söylenmişti. Ancak gerçekte ordunun mevcudu Maliye bakanının açıklamasına göre 6 kat daha az 50.000 civarında idi. Kayıtlarda görünen askerlerin çoğu gerçekte hayalet askerdi subaylar daha fazla maaş almak gerçekte hiç var olmayan askerleri varmış gibi göstererek maaşlarını ceplerine indirdiler.
- Afgan yöneticiler arasında yolsuzluğun had safhada olması pek çok yöneticinin uluslararası yardımlar dahil aldığı paraları ceplerine indirmesı ve hak sahiplerine vermemesi
- Afgan askerlerin para almak için orduya katılması para almayınca ordudan ayrılması pek çok zaman ordudan firar etmesi, saf değiştirmesi ya da gizlice Taliban için çalışması,
- Bölgenin engebelli ve dağlık olması nedeniyle gerilla tipi savaşa uygun olması,
- Altyapı ve yolların olmaması nedeniyle her yere zırhlı araçların ve nakil araçlarının gidememesi,
- ABD ve Müttefiklerinin sık sık işledikleri insan hakları ihlalleri ve bu ihlallerin yeterince cezalandırılmaması,
- Afgan hükûmetinin halkı temsil edememesi.
Kaynakça
- ^ "ISAF verileri" (PDF). 25 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 12 Ocak 2012.
- ^ a b "Afghan National Security Forces (ANSF): Training and Development" (PDF). 6 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 12 Ocak 2012.
- ^ "watson.brown.edu" (PDF). 16 Nisan 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 18 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2010.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 8 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 6 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya" (PDF). 6 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2010.
- ^ http://www.mod.uk/DefenceInternet/AboutDefence/CorporatePublications/DoctrineOperationsandDiplomacyPublications/OperationsInAfghanistan/OpHerrickCasualtyAndFatalityTables.htm 30 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., http://www.mod.uk/NR/rdonlyres/03645441-065E-4E0A-9F62-B8AEBDAC8151/0/opherrickcasualtytablesto15june2010.pdf
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2010.
- ^ [|url=http://www.dol.gov/owcp/dlhwc/dbaallnation.htm 8 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ]
- ^ "Human and Budgetary Costs of Afghan War, 2001-2021" [Afganistan Savaşının İnsani ve Bütçe Maliyetleri, 2001-2021] (PDF). Brown University. Nisan 2021. 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Ağustos 2021.
- ^ "UCDP - Uppsala Conflict Data Program". www.ucdp.uu.se. 27 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2021.
- ^ "The Taliban Resurgence in Afghanistan". 27 Eylül 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b "Afghanistan: and the troubled future of unconventional warfare By Hy S. Rothstein". 27 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b "Afghanistan could return to being a 'failed State,' warns Security Council mission chief". 11 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Trump'ın Afganistan stratejisi ne anlama geliyor?". BBC News Türkçe. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Afghan conflict: US and Taliban sign deal to end 18-year war". BBC News (İngilizce). 29 Şubat 2020. 5 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ III, Leo Shane (8 Ekim 2020). "Trump: US will be out of Afghanistan by Christmas". Military Times (İngilizce). 8 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Son Dakika Haberleri... Silah sesleri geliyor! Savaş an meselesi..." Milliyet. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Last troops exit Afghanistan, ending America's longest war". AP NEWS (İngilizce). 30 Ağustos 2021. 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2021.
- ^ "Son ABD askeri de Afganistan'dan çekildi". TRT Haber. 31 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2021.
- ^ http://www.infoplease.com/spot/osamabinladen.html 20 Ocak 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Osama bin Laden Wealthy Saudi exile is a terrorist mastermind
- ^ "CNN.com: Transcript of President Bush's address". 12 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ http://www.j-n-v.org/AW_briefings/ARROW_briefing005.htm 25 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Taliban Agreed To Extradite Osama Bin Laden To Another Country
- ^ "U.S. rejects Taliban offer to try bin Laden". 15 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Bush rejects Taliban offer to hand Bin Ladin over". 12 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Security Council Resolutions 1368 (2001) and 1373 (2001): What They Say and What They Do Not Say, European Journal of International Law". 13 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "archives.cnn.com". 17 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ australianpolitics.com[]
- ^ "archives.cnn.com". 8 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Yorker.com/fact/content/articles/020128fa_FACT New Yorker.com". 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.
- ^ "msnbc.com". 16 Aralık 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "news.bbc.co.uk". 13 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Inside the Battle at Qala-i-Jangi". 25 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Operation Anaconda costs 8 U.S. lives". 15 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Operation Anaconda entering second week". 7 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "U.S. remains on trail of bin Laden, Taliban leader". 15 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Asia: Afghanistan: Taliban Leader Vows Return". 18 Temmuz 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Leaflet War Rages in Afghan Countryside". 28 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Taliban regroups - on the road". 30 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b c "Taliban appears to be regrouped and well-funded". 18 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "globalsecurity.org". 27 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "news.bbc.co.uk". 7 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "news.bbc.co.uk". 2 Ocak 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "news.bbc.co.uk". 25 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ centcom.mil[]
- ^ "news.bbc.co.uk". 11 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ defensenews.com[]
- ^ "news.bbc.co.uk". 8 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "mod.uk". 8 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "mod.uk". 26 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "mod.uk". 8 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "mod.uk". 26 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Pentagon inquiry finds US Marine unit killed Afghan civilians". 28 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Marines' Actions in Afghanistan Called Excessive". 23 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Marine Unit Is Told To Leave Afghanistan". 21 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "At Least 100 Insurgents Killed in Latest Clashes". 29 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 16 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ [1] 30 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Rodhde, David, "Foreign Fighters of Harsher Bent Bolster Taliban", The New York Times, October 30, 2007, accessed , 2007
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 29 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 13 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ Norwegian State TV : "Dagsrevyen" News rapport Nov. 10th 2007 9 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ ""Time is now right" for retaking Musa Qaleh - Browne". 11 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ CNN, Masoud Popalzai and Jethro Mullen. "Taliban attempt attack on Afghan parliament in Kabul". CNN. 22 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ CNN, Masoud Popalzai, Barbara Starr and Joshua Berlinger. "U.S. service member killed in Afghanistan attack". CNN. 9 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "Taliban capture key Afghan provincial capital Kunduz". the Guardian (İngilizce). 28 Eylül 2015. 29 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ "28 Mart 2016 T24 haberiː Afganistan parlamentosuna roketli saldırı". 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2016.
- ^ "Sudan tops 'failed states index'". 24 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b "One War We Can Still Win". 15 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "afnorth.nato.int". 11 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "fghanistan Rehabilitation and Relief Accelerates Despite Heightened Tension". 6 Aralık 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "aei.org". 5 Nisan 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "galluppoll.com". 27 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Canada.com". 11 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2022.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Dossier on Civilian Victims of United States' Aerial Bombing". 10 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "news.bbc.co.uk". 23 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "comw.org". 21 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "weeklystandard.com". 20 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "comw.org". 21 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "unodc.org". 3 Mart 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "abcnews.go.com". 30 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b "csmonitor.com". 30 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "msnbc.msn.com". 27 Haziran 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "unodc.org". 18 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Enduring Freedom:Abuses by U.S. Forces in Afghanistan". 11 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Afghanistan: Bush, Karzai, Musharraf Must Act Now To Stop Militant Abuses". 29 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Mart 2020.
- ^ "The Taliban's War on Women: A Health and Human Rights Crisis in Afghanistan" (PDF). 14 Haziran 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Who Are the Taliban?". 5 Ekim 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "The Resurgence of the Taliban in Afghanistan". 7 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Country Reports on Human Rights Practices". 10 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Taliban attack civilians to spread fear: Amnesty". 14 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2007.
- ^ "Afghanistan: Warlords Implicated in New Abuses". 11 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ a b c "ABC News: CIA's Harsh Interrogation Techniques Described". 23 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "The Geneva Conventions". 7 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ Access deal won't ensure Afghans aren't tortured: Amnesty[]
- ^ "U.S. Operated Secret "Dark Prison" in Kabul". 3 Şubat 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Open Letter to Attorney General Alberto Gonzales". 28 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Torture's Terrible Toll". 11 Temmuz 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "In U.S. Report, Brutal Details of 2 Afghan Inmates' Deaths". 31 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Abuse case falters, long after 2 Afghans died". 21 Şubat 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "cnn.com". 18 Aralık 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "latimes.com". 1 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "crimesofwar.org". 15 Haziran 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2008.
- ^ "Ghost soldiers". 22 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2022.
- ^ "Hayalet taburlar". 14 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2022.
- ^ "Afganistanın en büyük sorunu yolsuzluk". 14 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2022.
- ^ "Taliban Afganistan da nasıl bu kadar hızlı ilerledi". 14 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2022.
Dış bağlantılar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi80LzRhL0NvbW1vbnMtbG9nby5zdmcvMzBweC1Db21tb25zLWxvZ28uc3ZnLnBuZw==.png)
- A 2-part story explaining the reasoning of the military campaign from the US/UK perspective 27 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Dispatches from a Special Operations Sailor Serving in Afghanistan on the Frontlines2 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- A collection of photo albums of Operation Enduring Freedom 7 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Afghanistan and the "New Great Game" from the UK Royal College for Defense Studies, August 2001
- Afghanistan War Web Site: Comparison with Vietnam and Apocalypse Now 26 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Jihadi Groups, Nuclear Pakistan and the New Great Game from the US Army War College, August 2001
- India joins anti-Taliban coalition26 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. from Janes Intelligence Review, May 2001
- US 'planned attack on Taleban' 22 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. from the BBC News, Eylül 2001
- Details of ISAF and PRT deployments in Afghanistan - 2006
- U.S.-Russia Cooperation on Afghanistan: An Exception or a Model? from the Center for Strategic & International Studies, 1 Eylül 2001
- Remembering Merideth Howard, (Died In Afghanistan), The Oldest American Servicewoman Killed In Combat
- Afghanistan Dispatch 10 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Canadian
- A Democracy Is Born: An Insider's Account of the Battle Against Terrorism in Afghanistan
- Reports of US/NATO involements in Afghanistan 12 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Afganistan Savasi 1978 2021 ile karistirilmamalidir Afganistan Savasi 2001 Ekim inin 7 gununde baslamistir Amerika Birlesik Devletleri tarafindan 11 Eylul saldirilari gerekcesi ile yapilmistir ABD Baskani George W Bush un terorle mucadele politikasi kapsaminda yaptigi bir savastir Harekat Usame bin Ladin in yakalanmasina degin surecekti Ayni zamanda Taliban ve diger Taliban yandasi guclerin ortadan kaldirilmasi ile harekat sona erecekti Boylelikle Afganistan da ic guvenlik saglanmis olacakti Afganistan SavasiAfganistan Savasi 1978 2021 ve Terorizmle SavasAfganistan Savasi sirasinda ABD askerleriTarih7 Ekim 2001 30 Agustos 2021 Ilk Asamasi 7 Ekim 2001 28 Aralik 2014 Ikinci Asamasi 1 Ocak 2015 30 Agustos 2021BolgeAfganistanSonucTaliban zaferi Ilk Asama El Kaide kamplari yok edildi Taliban rejimi yenilgiye ugratildi Afganistan Islam Emirligi yikildi Afganistan daki ilk demokratik hukumet kuruldu Ikinci Asama NATO guclerinin cekilmesi ile savas seyir degistirdi Veziristan Savasi 5 7 milyon multeci Pakistan ve Iran dan geri donmeye basladi ABD Taliban ile Afganistan dan cekilme konusunda anlasti 2021 Taliban saldirisi ve Demokratik hukumetin lagvedilmesi TaraflarIsyanci gruplar Taliban El Kaide IMU Islami Cihad HareketiKoalisyon NATO ISAF 128 961 ABD 90 000 Birlesik Krallik 9 500 Almanya 4 900 Italya 3 816 Fransa 3 308 Polonya 2 457 Romanya 1 843 Avustralya 1 550 Ispanya 1 481 Turkiye 1 327 Diger 40 ulke Afganistan Sonsuz Ozgurluk Operasyonu Katilimcilari 2001 Isgali ABD Birlesik Krallik Avustralya Kuzey IttifakiKomutanlar ve liderlerMuhammed Omer Obaidullah Akhund Molla Dadullah olu Baht Muhammed Celaleddin Hakkani Usame bin Ladin olu Seyfu l Adil Eymen ez Zevahiri Said el Misri olu Muhammed Atif olu Abu Leys el Libi olu Sabar Lal Melma olu Younis al Mauritani gt Juma Namangani olu Tohir Yo ldosh olu Abu Usman Adil Haji Mali Han Gulbeddin Hikmetyar Sirajuddin Haqqani Tehrik i Taliban command Abdul Ghani Baradar Mevlana FazlullahBarack Obama George W Bush John R Allen David Petraeus Stanley McChrystal David D McKiernan Karl W Eikenberry David Barno Dan K McNeill Paul T Mikolashek Tommy Franks Peter Wall Nick Parker David Richards John McColl Angela Merkel Gerhard Schroder Thomas de Maiziere Goetz Gliemeroth Norbert Van Heyst Nicolas Sarkozy Jacques Chirac Jean Louis Py Stefan Dănilă Gabriel Ignia Stuart Smith Angus Campbell Mauro del Vecchio Rick Hillier Walter Natynczyk Andrew Leslie Hilmi Akin Zorlu Levent Colak Gustavo Delgado Hamid Karzai Bismillah Han Muhammedi Muhammed Fahim Abdul Rasit Dostum Ustad Atta Muhammed NurGuclerNATO iddiasi 80 000 100 000 tahmin 2010 NATO ISAF 131 000 1 AUO 170 500 2 AUP 135 500 2 Toplam 437 000 2011 Kayiplar51 000 olu 3 Afgan Guvenlik Gucleri 10 086 olu 4 Afgan Kuzey Ittifaki 200 olu 5 6 7 Koalisyon 2 859 olu 8 ABD 1 835 Birlesik Krallik 395 Diger 591 22 618 yarali Baslica ABD 14 793 9 Birlesik Krallik 5 312 10 Kanada 1 859 8 11 Sivil isci ve ozel guvenlik sirketi mensuplari 981 olu 12 272 yarali 12 Toplam olu 14 100Olen sivil sayisi 47 245 13 Toplam olum 212 191 14 ABD ve Birlesik Krallik once hava bombardimani daha sonra da takviye guclerle beraber Afganistan a asker indirdi 2002 de Amerikan ve Ingiliz askerleri Kuzey Ittifaki ile savasa katildi Daha sonra gerginlikler uzerine NATO gucleri Koalisyon gucleri Afganistan a asker indirdiler Daha sonra Amerikan hukumeti kalici barisi saglamak amaci ile bolgede asker bulundurup varliklarini hissettireceklerini acikladi Baslangictaki atak Taliban i gucten dusurdu fakat Taliban kuvvetleri yeniden toparlandilar 15 Savasin amaci olan El Kaide nin hareketlerini kisitlamak tam olarak basarildi denemez 16 2006 dan bu yana artan Taliban kaynakli isyanci hareketler gelisen yasa disi uyusturucu uretimi ve zayif yonetimin Kabil in disindaki kisitli kontrolu dolayisiyla Afganistan in istikrari tehlikede gorulmekte idi 17 27 Mayis 2014 tarihinde ABD Baskani Barack Obama ABD birliklerinin savas misyonunun yil sonuna kadar sona erecegini duyurdu Geriye ise 9 800 kisilik bir grup kalacakti ve Afgan guclerini egitecek danismanlik verecek fakat 2015 tarihinden itibaren koalisyon gucleri kara carpismalarina katilmayacakti Obama ayrica 2016 yili sonuna kadar tum Amerikan birliklerinin ulkeden cekilecegini duyurmustu ancak ABD baskanligi degisip yeni baskan Donald Trump olunca bu plan 2019 yilinin sonlarina kadar rafa kalkti 18 ABD ve Taliban 2020 nin Ocak ayinda Katar in baskenti Doha da bir araya gelerek Doha Anlasmasini imzalayarak ABD askerlerinin 1 Mayis 2021 tarihine kadar ulkeyi terk etmesi uzerine anlasildi 19 Trump Amerikan askerlerinin Noel e kadar Afganistan i terk edecegini soyledi ancak bu gerceklesmedi ABD de secimler yaklasirken askerlerin ayrilmasi secim sonrasina kaldi 20 Trump in ardindan iktidar yine Demokratlarin eline gecti ve secim sonrasina kalan Afganistan dan cekilme politikasi Joe Biden in baskanlik koltuguna oturmasiyla birlikte kademeli sekilde basladi ve bu geri cekilme ile Taliban saldirisi basladi Taliban bes gun icerisinde 15 Agustos 2021 de Kabil e girdi 21 Ertesi gun Taliban Afganistan Islam Emirligi ni ilan etti Boylece 20 yilin ardindan Afganistan da tekrar Taliban donemi baslamis oldu 30 Agustos da ABD nin son askerlerinin de cekilmesiyle Amerika nin en uzun savasi sona erdi 22 23 Icindekiler 1 Arka plan 2 11 Eylul saldirilari 3 Savasin kronolojisi 3 1 2001 Ilk saldiri 3 1 1 Ilk hava seferleri 3 1 2 Kara ilerleyisi Mezar i Serif 3 1 3 Kabil in dusmesi 3 1 4 Kunduz un dusmesi 3 1 5 Birlesme Kandehar in alinisi 3 1 6 Tora Bora Muharebesi 3 2 2002 Anakonda Operasyonu 3 2 1 Anakonda ya destek operasyonlar 3 3 2003 2005 Uzatilmis Taliban Isyani 3 3 1 Koalisyonun Tepkisi 3 4 2006 NATO guney Afganistan da 3 4 1 Panjwayi Muharebesi 3 4 2 Sahin Zirvesi Operasyonu 3 5 2007 Koalisyon Saldirisi 3 6 2015 Nato Kara Ordusunun Afganistan i terk etmesi 3 7 2016 Catismalari 4 Basarisiz Devlet Riski 5 Uluslararasi tepkiler 5 1 Uluslararasi destek 5 1 1 Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu 5 2 Diplomatik cabalar 5 3 Insani cabalar 5 4 Protestolar gosteriler ve mitingler 5 5 Kamuoyu 6 Savasin Sivil Kayiplari 7 Uyusturucu ticareti 8 Insan haklari ihlalleri 8 1 Afganistan daki insan haklari ihlallerinin tarihi 8 2 Taliban 8 3 Afgan Komutanlari 8 4 Iskence uzerine tartismalar 8 5 Tutukluya Kotu Muamele Davalari 9 Savasin kaybedilmesinin nedenleri 10 Kaynakca 11 Dis baglantilarArka plandegistirUsame bin Ladin Mayis 1996 dan beri Afganistan da el Kaide nin oteki uyeleriyle birlikte yasiyor Taliban ile gevsek bir ittifak icerisinde el kaide ye ait egitim kamplarini idare ediyordu 24 Afrika daki Amerika Birlesik Devletleri konsolosluklari saldirilari sonrasinda Amerikan silahli kuvvetleri denizaltilar uzerinden bu kamplara cruise fuzeleri firlatarak onlarin faaliyetlerinin kisitlanmasina neden oldular Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi nin 1999 ve 2000 de yayinladigi 1267 ve 1333 sayili kararlarinda Taliban yonetiminden el Kaide ye yapilan finansal ve askeri kaynak aktariminin durdurulmasi Bin Ladin in Agustos 1998 de Amerika Birlesik Devletleri konsolosluklarina yapilan saldirilardan yargilanmasi icin teslim edilmesi ve El kaide egitim kaplarinin kapatilmasini istiyordu 11 Eylul saldirilaridegistirAna maddeler 11 Eylul saldirilari ve 11 Eylul Komisyonu 11 Eylul 2001 deki saldirilar sonrasi arastirmacilar suratle Usame bin Ladin ile alakali deliller topladilar Uc yil sonraki bir teyp kaydinda bin Ladin kendisinin de 11 Eylul saldirilarina benzer seyler tasavvur ettigini acikladi 20 Eylul 2001 de bir Kongre oturumunda yaptigi konusmada ABD Baskani George W Bush Taliban a bir ultimatom gonderdi 25 Ultimatom da su isteklerde bulunuluyordu Afganistan da bulunan tum El Kaide liderleri ABD ye gonderilecek Amerikalilar da dahil tum tutuklu yabancilar serbest birakilacak 26 Afganistan daki yabanci haberciler diplomatlar ve yardim gorevlileri koruma altina alinacak Afganistan daki El Kaide egitim kamplari kapatilacak ve teroristler ile destekcileri otoritelere teslim edilecek Kapatilmalarini denetlemek icin ABD nin bu egitim kamplarina girmesine imkan verilecek Taliban Bush ile yuz yuze gorusmeyi kabul etmedi cunku Musluman olmayan bir siyasi lider ile konusmanin Islam i asagilamak oldugunu dusunuyorlardi Ama Pakistan daki elciliklerinde devlet adamlari yoluyla gorustuler Taliban bin Ladin ile 11 Eylul saldirilarini birbirine baglayan kesin bir delil olmadigini soyleyerek 21 Eylul 2001 de ultimatomu reddetti 22 Eylul 2001 de Birlesik Arap Emirlikleri ve onu izleyen gunde de Suudi Arabistan Taliban i Afganistan in yasal hukumeti olarak tanimayi birakti komsusu Pakistan diplomatik iliskileri surduren tek ulke olarak kaldi 4 Ekim 2001 de Pakistan da uluslararasi bir mahkemede Islami Seriat yasalarina gore yargilanmasi karsiligi Taliban in bin Ladin i vermeyi gizlice teklif edecegine inaniliyordu 27 Pakistan ise bu teklifin reddedilecegine inaniyordu Taliban icindeki ilimlilar ve Amerikan elcilik gorevlileri Molla Muhammed Omer i bin Ladin i ABD ye teslim etmesi icin ikna etmek ve olabilecek misillemeleri engellemek icin Ekim ortasinda Pakistan da bulusarak bir cozum yolu bulmaya calistilar Baskan Bush Taliban in tekliflerini samimiyetsiz olduklari gerekcesiyle reddetti 7 Ekim 2001 de askeri operasyonlarin baslangicindan once Taliban bin Ladin i Afganistan da bir Islami mahkemede yargilamayi teklif etti 28 Bu karsi teklif ABD tarafindan yetersiz oldugu gerekcesiyle hemen reddedildi 14 Ekim 2001 de savas araya girdikten yedi gun sonra Taliban bin Ladin in bir ucuncu ulkenin denetiminde yargilanmasini acikca teklif etti Ama bunun karsiliginda bin Ladin in 11 Eylul ile iliskisini kanitlayan kesin delillerin ortaya konmasini istiyordu 29 Surmekte olan tartismalar sonunda BM Guvenlik Konseyi BM Sozlesmesi nin 51 Maddesindeki isgal tehlikesine karsi kolektif mesru savunma hakki sartina dayanarak Afganistan daki NATO liderligindeki askeri operasyonlarda guc kullanilmasina izin verdi 30 Guvenlik Konseyi bununla birlikte Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu ne ulkeyi koruma gorevinde guc kullanma yetkisi verdi Savasin kronolojisidegistir2001 Ilk saldiridegistir Ana madde Afganistan Savasi nin kronolojisi Tahminen 16 14 UTC 12 15 p m EDT 20 45 yerel saat 7 Ekim 2001 Pazar gunu Amerikali ve Britanyali gucler Taliban guclerine ve El Kaide ye yonelik bir hava bombardimani seferi baslattilar 31 Baskent Kabil e ulkenin elektrik ihtiyacinin karsilandigi yer Kandehar in havalimani ve askeri komuta merkezine Taliban in En yuksek Lideri Molla Omer in evinin oldugu yer ve ayni zamanda Celalabad sehrine de egitim kamplari saldirilar oldugu rapor edildi Taliban bu saldirilari kinadi ve onlari Islam a saldiri olarak adlandirdi Saat 17 00 UTC de Baskan Bush saldirilari ulusal televizyonda dogruladi Ayni anda Britanya Basbakani Tony Blair da verdigi soylevde olaylari dogruladi Bush Taliban askeri ve terorist egitim kamplarinin hedeflendigini bu saldirilarin ayni zamanda Afganistan in aclik ve eziyet ceken erkekleri kadinlari ve cocuklarinin yiyecek ve saglik ihtiyaclarinin karsilanmasi icin oldugunu beyan etti 32 CNN in gonderdigi Kabil in bombalanmis haldeki goruntuleri tum Amerikan televizyonlarinda tahminen 7 Ekim 2001 de saat 17 08 de yayinlandi 33 Bu saldirida birtakim farkli teknolojiler kullanildi Amerika Birlesik Devletleri Hava Kuvvetleri generali ve ABD Genelkurmay Baskani Richard Myers saldirida tahminen Britanya ve ABD denizaltilari ve gemileri tarafindan firlatilan 50 Tomahawk seyir fuzesi 25 saldiri ucagi ve onlari tasiyan ucak gemileri USS CARL VINSON CVN 70 ve USS ENTERPRISE CVN 65 ve 15 ABD Hava Kuvvetleri bombardiman ucagi B 1 Lancer B 2 Spirit B 52 Stratofortress kullanildigini beyan etti Iki C 17 Globemaster nakliyat jeti saldirinin ilk gununde Afganistan icerisindeki multecilere 37 500 gundelik erzagi havadan birakti Saldirilardan once Usame bin Ladin in Afganistan a karsi her saldiriyi kinadigi onceden kaydedilmis bir video kaydi ortaya cikti Arapca uydu haber kanali El Cezire bu videolari saldiridan kisa sure once aldiklarini rapor etti Bu kayitta Bin Ladin Birlesik Devletler in Afganistan da basarisiz olacagini ve sonra tipki Sovyetler Birligi nin oldugu gibi cokecegini iddia ederek Muslumanlara ABD ye karsi bir cihad cagrisi yapmistir Ilk hava seferleridegistir Ucaksavar atesi menzillerinin disinda yuksek irtifada ucma kabiliyetine sahip bombardiman ucaklari El Kaide egitim kamplari ve Taliban hava savunmalarini bombalamaya basladi Baslangictaki gelistirilen guncel saldirilar boyunca basinda 1980 Sovyet isgali boyunca Sovyet helikopterlerine karsi kullanilan Amerikan yapimi Stinger ucaksavar fuzesinin Taliban kuvvetleri tarafindan Amerika ya karsida kullanildigina dair bir takim spekulasyonlar cikmistir Eger ki ellerinde bu fuzelerden varsa bile hava saldirisi sirasinda hic kullanmadilar ve ABD dusman atesiyle hicbir hava aracini kaybetmemistir Bunun yaninda Taliban cogunlugu Sovyet isgalinden kalan ordu ve silahlara guvenerek ucaksavar silahlarin mevzilerinde kuvvetler bulundurmustur Cruise fuzeleri ulkeyi topa tutarken Apache savas helikopterinin dahil oldugu ABD hava araclari savasta gorev aldilar Saldirilar baslangicta Kabil Celalabad ve Kandehar icleri ve etraflarinda toplandi Birkac gun icinde cogu El Kaide egitim kamplari zarar gordu ve Taliban hava savunmasi yok edildi Savas daha sonra Taliban guclerinin iletisim kabiliyetlerini zayiflatmak amaciyla emir kontrol ve iletisim hedefleri uzerinde yogunlasti Fakat Afgan Kuzey Ittifaki nin tuttugu ve kesin bir zafer kazanilamayan hat onlerde yer aldi Savasin ikinci haftasinda Kuzey Ittifaki hava saldirisinin daha yogun oldugu on saflara istendi Savas uzadikca uzarken zarar goren siviller de savastan etkilenen alanlara yerlestirilmeye baslandi Bu arada Pakistan dan binlerce Pestun militani ABD kaynakli guclere karsi Taliban a takviye olmak uzere ulkenin iclerine sizmislardir Savasin sonraki asamasi ucak gemilerinde konuslandirilmis F A 18 Hornet bombardiman ucaginin Taliban araclarini nokta atisiyla vurmasi ve diger Birlesik Devletler ucaklarinin Taliban savunmasina araliksiz bomba yagdirmasiyla basladi Yilin ilk zamanlari Kuzey Ittifaki komutanlari buyuk umutlar besledikleri on hattaki ciddi sonuclari gormeye basladilar Taliban destekli yapilar hava saldirisinin baskisi altinda yiprandilar Amerikan Ozel Kuvvetleri Molla Omer in uslerinden birini de vurarak Taliban in kalbi olan Kandehar a bir baskin yaparak sizdilar Fakat savasin ilerlemesinin cok yavas oldugu goruldu Ekimin son haftasi bitmis ve henuz Kasim in basiydi Bu zamanda Kuzey Ittifaki nin beklentilerini uygulamak icin hava harekatinin sonraki kismi basladi Taliban in on saflari 15 000 pound agirligindaki papatya kesicisi bombalari ve AC 130 ozel nakliye ucaklari ile bombalandi Zayif Taliban taktikleri saldirinin etkilerini artirdi Savascilarin daha once Amerikan atesgucune karsi hic tecrubeleri yoktu ve genellikle ciplak tepeler ve mevzilerde dururlardi bunun sonucunda da ozel kuvvetler onlari rahatlikla fark edip yakin hava destegine haber verirlerdi Taliban in on kuvvetleri 2 Kasim da onemli olcude azaltildi ve ilk defa Kabil de Kuzey Ittifaki siniri imkani dogdu El Kaide nin yabanci savascilari Afgan sehirlerinin guvenliginin yonetimini aldilar ve bu da Taliban rejiminin dayaniksizligini ortaya cikarmistir Bu arada Kuzey Ittifaki ve onlarin CIA Ozel Kuvvetler danismanlari saldirinin sonraki kismini planladilar Kuzey Ittifaki birlikleri Mezar i Serif i ele gecirecekler dolayisiyla Taliban in tedarik hatti kesilecek ve ulkelerden kuzeye dogru techizat akisi baslayacak ve bunlari da Kabil in icinden olacak bir saldiri izleyecektir Kara ilerleyisi Mezar i Serifdegistir nbsp 12 Kasim da at sirtinda yolculuk yapan ABD Gucleri ve Kuzey Ittifaki 9 Kasim 2001 de ABD bombacilarinin sehrin guney girisindeki Chesmay e Safa vadisinde yogunlasmis Taliban guclerine hava bombardimani yapmasiyla Mezar i Serif muharebesi basladi Ogleden sonra 2 de Kuzey Ittifaki gucleri guneyden batiya kaydirildi sehrin ana askeri ussu ve havaalani ele gecirildi Kuvvetler daha sonra sehrin onundeki vadide Taliban in kalan guclerini cok zayif bir direnisle karsilasarak temizlediler 4 saat icerisinde muharebe bitmisti Gun batimiyla beraber Taliban dan akillarda kalan guneye ve batiya dogru kacismalariydi Mezar i Serif alinmisti Sonraki gun misilleme amacindaki Kuzey Ittifaki gucleri sehri taradilar ve supheli Taliban destekcilerini infaz ettiler Moralman cokmus ve yenilmis cogu Pakistan dan olan savascilardan yaklasik 520 Taliban saklandiklari okulda bulundu ve vuruldular Mezar i Serif te yagma da oldukca yayginlasmisti 10 Kasim da Kuzey Ittifaki gucleri 5 kuzey vilayetine dogru hizli bir bicimde ilerlerken ayni gun resmi Taliban destekcileri Mezar i Serif te katliam yapiyorlardi Mezar i Serif in dusmesi Taliban mevzilerinin toplu bicimde cokmesine neden olmustur Bazi yerel kumandanlar savasmak yerine taraf degistirmislerdir Kuzeye dogru yayilarak rejim cozulmeye baslamisti Kuzey Ittifaki guneyden arkalarina ilerlerken yerel kumandanlarin cogunun on hat birliklerine karsi ustunluk saglanmis ve Kunduz sehrinin kuzeyinde cevrilmislerdi Guneyde de bekleyen gucleri nihayet cok zayif dusmuslerdi Dini polisde onlarin duzenli devriyelerini durdurmuslardi Taliban rejiminin tamamiyle gocmesinin eli kulaginda gorunuyordu Kabil in dusmesidegistir Sonunda 12 Kasim gecesi Taliban gucleri gecenin karanliginda gizlenerek Kabil sehrini terk ettiler 13 Kasim ogleden sonra Kuzey Ittifaki gucleri vardiklarinda orada onlari yalnizca bombalarin actiklari cukurlar yanmis yapraklar ve Taliban silah tabya ve mevzilerinde ateslenmis kovanlar karsilamisti Tek kalan direnisciler sehir parkinda saklanan yaklasik 20 kisilik bir gruptan olusan deneyimli Arap savascilardi Bu Taliban grubu da kendilerinden sayica cok ustun olan gucler tarafindan ve korunacak sadece birkac cali arkasi varken 15 dakikalik kisa bir silahli catisma sonucunda oldurulduler Bu kuvvetler de etkisiz hale getirildikten sonra Kabil artik ABD NATO ve Kuzey Ittifaki kuvvetlerinin eline gecmisti Kabil in dususu harita uzerinde Taliban mevzilerinin cokusunun baslangicini gosteriyordu 24 saat icinde anahtar konumdaki Herat sehri de dahil Iran sinir boyundaki butun Afgan vilayetleri dustu Yerel Pestun komutanlari ve diktatorleri merkez sehir Celalabad da dahil olmak uzere Afganistan in kuzeydogusunun kontrolunu ele gecirdiler Cogunlugu Pakistanli gonulluleri kapsayan kuzeydeki Taliban direnisi yeni bir direnis gelistirmek uzere Kunduz sehrinin kuzeyine dogru geri cekildiler 16 Kasim da Taliban in Kuzey Afganistandaki son siginagi da Kuzey Ittifaki tarafindan sikistirildi Yabanci kaynakli yaklasik 10 000 Taliban savascisi teslim olmayi reddetti ve inatla direnmeye devam ettiler Bundan sonra Taliban gucleri direnisin kalbi olan guney Afganistan da Kandehar civarina geri puskurtuldu 13 Kasim da El Kaide ve Taliban gucleri Usame bin Ladin in mevcut kalan gucleriyle yeniden bir araya gelip Kuzey Ittifaki ve ABD NATO guclerine karsi yeni bir direnis hazirlamak uzere Celalabad in 50 km guneybatisinda Pakistan sinirinda Tora Bora magaralar bolgesinde kuvvetlerini yeniden motive ediyorlardi Yaklasik 2000 kadar El Kaide ve Taliban savascisi siginak ve magaralardaki mevzilerinde kendilerini kuvvetlendirdiler ve 16 Kasim da Amerikan bombardiman ucaklari daglardaki kalelerini bombaladi Yaklasik ayni zamanda CIA ve Ozel Kuvvetler ozel dedektifleri bu bolgede catismaya girmek ve Tora Bora bolgesine yeni bir saldiri planlamak amaciyla yerel komutanlari parayla askere kaydolmaya ikna calismalari yurutuyorlardi Kunduz un dusmesidegistir Tora Bora bombardimaninin yogunlastigi zamanlar 16 Kasim da baslayan Kunduz kusatmasi da devam ediyordu Sonunda 9 gun suren agir catisma ve Amerikan hava bombardimanindan sonra Taliban gucleri 25 26 Kasim da Kuzey Ittifaki guclerine teslim oldu Teslimden cok kisa bir sure once Taliban in hala suren Kuzey Ittifaki na karsi olan catismasina yardim etmek amaciyla onceki Amerika isgalinde Afganistan da bulunmus birkac yuz zeki ve deneyimli askeri personeli indirmek uzere Pakistan ucaklari bolgeye varmisti Bolgeden iclerinde Afganistandaki Pakistanlilara yardim eden Taliban ve El Kaide birliklerinin de bulundugu 5000 kadar insan bolgeden Kunduz Havayoluyla tahliye edilmislerdir 34 35 36 25 Kasim da Kunduz da direnise devam eden Taliban gucleri sonunda teslim oldular ve suru halinde Mezar i Serif yakinlarindaki Qala i Jangi kalesine goturuluyorlardi ki birkac Taliban Kuzey Ittifaki muhafizlarinin silahlarini alarak ates acmak suretiyle saldirdilar Bu olay 300 mahkumun katildigi genis bir isyani tetikledi ve isyancilar bolgenin guney yarisini bir Orta Cag kalesini ufak bir orduyla cephaneligini ve takima dagitilan silahlari ele gecirdiler Mahkumlari sorgulamakla gorevli bir Amerikan CIA ozel dedektifi Johnny Micheal Spann olduruldu ve bu Amerika nin bu savastaki ilk kaybi olarak kayitlara gecti Isyan Yesil berelilerden olusan SBS birlikleri ve Kuzey Ittifaginin katilimiyla AC 130 savas helikopterleri ve diger bombalamayi saglayan hava araclarinin destegiyle 7 gun suren siddetli bir catisma sonucunda bastirildi 37 86 Taliban mahkumu hayatta kaldi yaklasik 50 Kuzey Ittifaki askeri olduruldu Isyanin bastirilmasi kuzey Afganistan da savasin bittigini ve artik yerel Kuzey Ittifaki komutanlarinin kesin bir bicimde kontrol altina alindigini gosterdi Birlesme Kandehar in alinisidegistir Kasimin bitisiyle birlikte hareketin dogum yeri olan Kandehar Taliban in elinde kalan son kalesiydi ve orasida artan baskinin etkisi altina giriyordu Bati yanlisi resmi Afgan krali Hamid Karzai ye bagli ve Taliban gucu ele gecirmeden onceki Kandehar yoneticisi Gul Agha Sherzai nin destekledigi yaklasik 3000 asiret mensubu savasci dogudan Taliban guclerine baski yapti ve kuzeyden Kandehar a olan Taliban tedarik hattini kesti Kuzey ve kuzeydoguda da Kuzey Ittifaki nin tehdidi belirdi Ayni zamanda ilk onemli ABD savas birligide bolgeye ulasti CH 53E Super Stallion helikopterleriyle tasinan yaklasik 1 000 kadar bahriyeli Kandehar in guneyindeki colde Rhino Kampi diye bilinen Ileri Isletim Ussu kurmak uzere 25 Kasim da bolgeye indi Bu koalisyonun Afganistandaki ilk onemli stratejik ayagiydi ve baska isletim usleri kurmak icinde bir adimdi Birlesik Devletler kara kuvvetlerinin katildigi ilk onemli savas Rhino ele gecirildikten bir gun sonra gerceklesti ve usse yaklasan 15 zirhli araca savas helikopterletiyle mudahale edildi ve hepsi etkisiz hale getirildi Bu arada Molla Omer in saklandigi sehrin icindeki Taliban mevzilerinin de havadan topa tutulmasina devam ediliyordu Taliban lideri Omer Kasim sonunda kontrolunde 30 Afgan vilayetinden sadece 4 u kalmisken hala meydan okuyordu ve kuvvetlerine olumune savasmalari uzerine emirler veriyordu Taliban son iyi korunan yerini de kaybetmenin esiginde bocalarken Birlesik Devletler Tora Bora da etkisini artiriyordu Ozel Kuvvetler ve CIA tarafindan organize edilmis maasa baglanmis 2000 kadar guclu yari asker statusunde yerel asiret gucleri suphelenilen El Kaide mevzilerine agir bombardiman seklinde saldirmaya devam ediyordu Tora Bora ve Beyaz Daglar bolgesinin dibinde bir koyu 25 bombanin vurmasiyla 100 200 sivilin oldugu rapor edildi 20 kisilik Amerikan komandolarindan olusan bir grup operasyona destek vermek amaciyla 2 Aralik ta bolgeye helikopterle indirildi Afgan milisleri daglarin alt seviyelerindeki magaralarin kontrolunu 5 Aralik ta El Kaide savascilarindan zorla aldilar ve dusman kuvvetlerini yok etmek icin tank mevzileri kurdular El Kaide savascilari da catisma icin mevzi ve siperlerine havan roket atar ve piyade tufekleriyle geri cekildiler 6 Aralik ta Omer nihayet Kandehar i asiret guclerine teslim etmeye hazir oldugunun sinyallerini verdi Kuvvetleri ABD bombardimaninda yok edilmis ve kendi de hedef olmaktan sakinmak icinde Kandehar dolaylarinda surekli hareket halinde bulunan Molla Omer moral olarak artik cokmustu Kandehar da daha fazla barinamayacagini anladiktan sonra O ve ust duzey adamlarinin korunacagini da varsayarak asiret liderleriyle sehri onlara gonullu bicimde devretmek uzere pazarliga oturmanin isaretlerini verdi ABD yonetimi ise Omer veya herhangi bir Taliban lideri icin genel bir affi reddetti 7 Aralik ta Molla Muhammed Omer Taliban in adamlarini ve silahlarini teslim etmesi yonundeki sozunu reddederek bir grup kendisine siki bagli adamiyla Kandehar sehrinden ayrildi ve kuzeybatiya Uruzgan Eyaleti daglarina dogru hareket etti Son olarak motosikletli bir konvoyla goruldugu rapor edildi Diger Taliban liderleri de Paktia ve Paktika Eyaleti gecitlerinden gecerek Pakistan a dogru kactilar Bununla beraber Taliban kontrolundeki son sehir olan Kandehar da dustu ve Taliban guclerinin cogu da dagildi Ayni gun Spin Boldak sinir kentinin teslim edilmesi Afganistan da Taliban kontrolunun bittiginin gostergesiydi Bahriyeliler havaalaninin kontrolunu ele gecirip bir Amerikan ussu kurarken Gul Agha nin emrindeki Afgan asiret gucleri de Kandehar sehrini ele gecirdiler Tora Bora Muharebesidegistir Ana madde Tora Bora Muharebesi Taliban karsiti asiret milisleri Amerikan ve Ingiliz Ozel Kuvvetlerinin rehberligi ve hava saldirisinin destegiyle Bin Ladin i zor arazi sartlarinda israrla kovalarken El Kaide savascilari hala Tora Bora daglarinda direniyorlardi Yenilmelerine yakin El Kaide gucleriyle silahlarini teslim etmek icin zaman taniyan bir ateskes antlasmasina varildi Gecmise bakinca bircoklari bu ateskesin Usame Bin Ladin de dahil onemli El Kaide simgelerinin kacmalarina izin verecek bir entrika olduguna inaniyorlardi 12 Aralik ta muhtemelen asil kuvvetlerin Pakistan in kabile bolgeleri olan Beyaz Daglar a kacmalari icin zaman kazandiracak geri bir koruma tarafindan baslatilan yeni bir catisma patlak verdi Bir kez daha Ingiliz ve Amerikan ozel operasyon birlikleri ve hava destegi tarafindan korunan asiret gucleri magaralardaki El Kaide mevzilerinin uzerine gitti ve daglik bolgelerdeki siginaklar dagitildi 17 Aralik ta son magara dizisi de alindi ve savunuculari istila edildi ABD ve Ingiliz kuvvetlerinin bolgedeki aramalari Ocak ayina kadar devam etti fakat Bin Ladin veya diger Taliban liderlerine dair bir iz bulunamadi Genis bir kani olarak guney ve dogudaki Pakistanin kabile bolgelerine kactiklarina inanildi Savasta 200 El Kaide savascisinin oldugu tahmin edilmekle beraber Taliban karsiti kabile savascilarinin kayiplari hakkinda bir rakam verilmemistir Ayni sekilde Amerikan veya Ingiliz kayiplari da belli degildir 2002 Anakonda Operasyonudegistir Ana madde Anakonda Operasyonu Tora Bora sonrasinda ABD gucleri ve onlarin Afgan muttefikleri ulkedeki pozisyonlarini pekistirdiler Loya jirga veya Afgan taraftarlarinin buyuk meclisinden sonra asiret liderleri ve resmi surgundekilerle Kabil de Hamid Karzai altinda gecici bir Afgan hukumeti kuruldu Amerikan kuvvetleri Kabil in hemen kuzeyinde Bagram Hava Ussu nde ana uslerini kurdular Kandehar havaalani da onemli bir Amerikan ussu haline geldi Taliban ve El Kaide multecilerinin pesine dusmek icin dogu eyaletlerinde bircok ileri karakol kuruldu Ulkedeki gorevlendirilen ABD liderligindeki koalisyon askerleri 10 000 e ulasti Bunun yaninda Taliban ve El Kaide de pes etmedi El Kaide gucleri 2002 nin Ocak ve Subat inda Paktia eyaleti daglarinda Shahi Kot ta tekrar orgutlenmeye basladilar Bir Taliban multecisi olan Molla Saifur Rehman Amerikan karsiti savascilarin destegiyle milis guclerinin bazilarini yeniden duzenlemeye basladi 2002 Mart basinda 1 000 kisiye ulastilar Asilerin niyeti bolgeyi gerilla saldirisi baslatmak icin bir us gibi kullanmak ve 1980 lerde Sovyet guclerine karsi savasan mucahitlerin taktigiyle buyuk bir saldiriya gecmekti Amerikan ve takviye Afgan milisleri Paktia eyaletinde gelistirilen bu artisa karsi koymak icin toplu bir baski kurma hazirlilarina giristiler 2 Mart 2002 de Amerikan ve Afgan gucleri Gardez in guneydogusundaki Shahi Kot daglarinda bir saldiri baslatarak El Kaide ve Taliban guclerini kusattilar El bombali roketatar ve havan toplari kullanan kucuk bir ordu olan Jihadist kuvvetleri 10 000 feet 3 000 m yukseklikte bulunan tepelerdeki magara ve siginaklarda kusatildilar Bu birlikler Amerikan ve Afgan guclerine ates acip sonra tekrar dusman atesini ve israrli Amerikan bomba hucumunu savusturmak icin magara ve siginaklarina geri donerek tam bir vur kac taktigi izliyorlardi Amerikan komutanlari sayilari 200 den az olarak tahmin edilen Taliban ve El Kaide grubunu baslangicta kucuk gorunce koalisyon birliklerindeki durum siddetlendi Sonra dan bazi degerlendirmelere gore gerillalarin sayilarinin 1 000 ile 5 000 arasinda degistigi ve surekli de takviye aldiklari goruldu 38 6 Mart ta 8 Amerikan ve 7 Afgan askeri olurken ayni zamanda 400 karsit gucun de catismada olduruldugu rapor edildi Koalisyon kayiplarinin biri bir askerin neden oldugu dost atesinden yedisi yerden roketatar ve kucuk birliklerin atesi sonucu dusen 2 helikopterden kaynaklanmaktadir ve Zencefil Operasyonu adi verilen birliklerin katilmaya mecbur edildigi gorev sonrasinda da duzinelerce yarali olustu 39 Bunun yaninda birkac yuz gerilla da kusatma agini yararak Pakistan sinirinin karsisindaki Waziristan asiret bolgesine kactilar Anakonda ya destek operasyonlardegistir Shahi Kot savasindan sonra El Kaide savascilarinin Pakistan da kabile buyukleri koruyuculugunda yeni siginaklar kuracaklari dusunuluyordu lakin guclerini yeniden topladilar ve sonra 2002 nin yaz aylarinda Amerikan kuvvetlerine sinir otesi baskinlar yapmaya basladilar 5 ve 25 kisiden olusan gerilla birlikleri hala Amerikan konvoy ve devriyelerine hatta Afgan Ulusal Ordusu na Amerika kaynakli koalisyonda calisan Afgan milislere ve hukumetten olmayan olusumlara roket atmak ve pusu kurmak icin Pakistan daki siginaklarindan cikip sinirin karsi tarafina geciyorlardi Hareketliligin en fazla oldugu yerlerden biri Paktia eyaletindeki Shkin Amerikan ussunun oldugu alandi Bunun yaninda Taliban gucleri 4 onemli eyalet olan Kandehar Zabul Helmand Eyaleti ve Uruzgan in kirsal bolgelerinde saklanmaya devam ediyordu Anakonda Operasyonu nun basinda Pentagon dag mucadelesi konusunda egitim almis Ingiliz Kraliyet Askerleri nin bolgede gorevlendirilmesini talep etti Birkac hafta boyunca cok kisitli sonuclarla bir dizi operasyon yonettiler 2002 yazinda sayilari yuzleri bulan Taliban gucleri Amerikan gucleri ve Afgan muttefikleriyle mumkun oldugunca catismaya girmekten kacindi ve operasyon boyunca Pakistan sinirinin karsisindaki uc Afgan daglik bolgesindeki magara ve siginaklarda gizlendiler 40 2003 2005 Uzatilmis Taliban Isyanidegistir Ana madde Taliban Isyani 2002 yazinda Amerikan kuvvetlerinden kacmayi basardiktan sonra Taliban in geri kalan kuvvetleri gitgitde yeniden kendine guvenlerini toplamaya basladilar ve Taliban in gucu elinde bulundurdugu son gunlerde Molla Muhammed Omer in soz verdigi isyani uygulamak icin hazirliklara basladilar 41 Eylul ayi boyunca Taliban gucleri Afgan hukumeti ve Amerikan kaynakli koalisyon guclerine karsi yeni bir cihat bir kutsal savas duzenlemek uzere Afganistan ve Pakistan in Pestun bolgelerinde asker toplama calismalarina basladilar Guneydogu Afganistan da Taliban in onceki onemli bolgelerinde bulunan bircok koyde cihat cagrisi yapmak uzere geceleri gizlice el ilanlari dagitilmaya baslandi 42 Afgan kaynaklari ve Birlesmis Milletler raporuna gore gerilla mucadelesi ve terorist taktiklerle yeni askerler yetistirmek uzere El Kaide ve Taliban multecileri tarafindan Pakistan siniri boyunda kucuk hareketli egitim kamplari kuruldu 43 Yeni askerlerin bircogu Taliban in bas gosterdigi Pakistan in kabile bolgelerinde bulunan dini okullar olan medreselerde yetistiriliyorlardi 2003 yazinda Pakistan in daglik kabile bolgelerinde 200 kadar adamdan olusan ana usler kuruldu Sinirin karsisina yerlestirilen Pakistan yari askerlerinin amaci sizmalari onlemekti ve Pakistan operasyonlari bunun bir nebze ise yarar oldugunu da gosterdi 44 Taliban bir yaz saldirisi duzenlemek icin kisin kuvvetlerini olusturup gitgide organize hale getirdi 50 kisilik gruplardan olusan yeni bir operasyon stili gelistirdi ve bunlarla ileri karakollara ve Afgan askerlerinin polislerin veya milislerin konvoylarina saldirip daha sonra 5 10 kisilik gruplar halinde gelecek saldirilar icin kacmayi planliyordu Amerikan askerlerine uslere roket firlatma veya bastan savma patlayici duzenegiyle dolayli yoldan saldirmayi dusunuyorlardi Bu plani basinda Molla Omer in oldugu 10 kisilik lider kadrosundan olusan bir meclis yonetecekti 44 Bes operasyon bolgesi olusturuldu buralara da Zabul operasyonlarindan sorumlu Molla Dadullah gibi degisik Taliban komutanlari tahsis edildi 44 Dogudaki El Kaide guclerinin ayrintili pusularla Amerikalilar i yakalamak adina cesur bir motivasyon stratejisi vardi Taliban guclerinin tekrar toparlandigina dair ilk isaret 27 Ocak 2003 te Firavun Faresi Operasyonu nda Sipin Boldak in 15 mil 24 km kuzeyindeki Adi Gar magaralar bolgesinde Taliban ve Hizb i Islami kaynakli bir grup savascinin fark edilip saldirilmasiyla geldi 45 18 isyancinin olduruldugu rapor edildi fakat Amerikan kayiplari hakkinda herhangi bir bilgi verilmedi Bolgenin Pakistan dan savasci ve tedarik gecisi saglayan bir us oldugundan suphelenildi Afgan hedeflerine buyuk Taliban gruplariyla iliskilendirilebilecek ilk izole ataklar da burada gerceklesti nbsp Kamuflaj in etkisi Afganistan Savasi sirasinda ABD Deniz Piyade Kolordusu 3 Deniz Piyade Tumeni 3 Deniz Piyade Alayi 3 Deniz Piyade Taburu na bagli asker Mihter Lam Lagman ili Afganistan 6 Nisan 2005 Yaz devam ederken Taliban in merkezinde saldirilar da gelisen sikliklarla artti Duzinelerce Afgan askeri sivil orgut mensubu ve gonullu calisanlar ve bircok Amerikan askeri baskinlarda pusularda ve roket saldirilarinda oldu Gerilla saldirilarina ek olarak Taliban savascilari Dai Chopan bolgesi ve Kandehar ve Uruzgan tarafindan desteklenen ve Taliban in kalbi olan Zabul iline yerlestirildiler Dai Chopan bolgesi guney Afganistan in kosesinde uc ve seyrek nufuslu yuksek tasli daglarin arasinda dar oluklardan olusan bir alandir Taliban savascilari buranin Afgan hukumeti ve koalisyon guclerine karsi direnis olusturacak mukemmel bir alan olduguna karar verdiler Yaz devam ederken rejimin dususunden beri bolgede 1000 kadar gerillaya ulasan belki de en buyuk Taliban militani grubu toplandi Afgan polisi de dahil yaklasik 220 kisi guclenen Taliban savascilari tarafindan 2003 Agustos ayinda olduruldu Koalisyonun Tepkisidegistir Sonuc olarak koalisyon gucleri isyancilari arastirarak bulmak icin bir saldiri hazirligina giristiler 2005 Agustos unun sonlarinda Afgan hukumet gucleri Amerikan birlikleri ve agir Amerikan hava bombardimani destegiyle daglik istihkamlardaki Taliban mevzilerine dogru ilerlediler Bir haftalik savastan sonra izleri surulen yaklasik 124 savasci Afgan hukumet rakamlari olduruldu Taliban sozcusu aciklanan yuksek kayiplari reddetti ve Amerikan tahminlerinin abartili oldugunu soyledi 2006 NATO guney Afganistan dadegistir Ana madde Koalisyon guclerinin Afganistan da 2006 operasyonlari Ocak 2006 da bir NATO Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu ISAF gucu Ozgurlestirme Operasyonlari kapsaminda guney Afganistan daki Amerikan birlikleriyle yer degistirmeye basladi Ingiliz 16 Hava Taarruz Tugayi sonra dan Kraliyet Askerleri de katilmistir guney Afganistan daki Avustralya Kanada ve Hollanda birlikleri ve helikopterlerinden olusan gucun ortasina yerlesmislerdir Ilk basta kuvvetler 3 300 Ingiliz 46 2 300 Kanada 47 1 963 Hollanda 48 290 Danimarka 49 300 Avustralya 50 ve 150 Estonya 51 askerinden olusmaktaydi Hava destegi de Amerikan Ingiliz Alman Norvec ve Fransiz ucaklari ve helikopterleriyle saglandi Ocak 2006 da guney Afganistan daki NATO gucleri sirasiyla Helmand Eyaleti nde Ingiliz liderliginde Oruzgan Eyaleti nde ise Hollanda ve Kanada nin liderliginde Yeniden Yapilandirma Takimi nin duzenleme faaliyetlerine yogunlasti Yerel Taliban liderleriyse bu planin tersini iddia etti ve gelen kuvvetlere karsi direnis yemini etti 52 Yeni gorevlendirilen NATO birliklerinin yeniden dogan militanlarla girdigi catismalar sonucunda 2001 yilinda Amerikan kaynakli guclerin Taliban rejimini devirmelerinden beri en kanli siddet olaylari 2006 da Guney Afganistan da yasandi NATO operasyonlari Ingiliz Kanadali ve Alman komutanlar tarafindan yonetildi Dag Saldirisi Operasyonu Taliban guclerini kokten temizlemek amaciyla 17 Mayis 2006 da basladi Temmuz ayinda Kanadali gucler Taliban guclerini tumuyle bolgeden temizlemek amaciyla Amerikan Ingiliz Alman ve Danimarkali guclerin de destegiyle Medusa Operasyonu nu baslatti Bunlari Dag Gazabi Operasyonu ve Sahin Zirvesi Operasyonu adlarindaki NATO operasyonlari izledi NATO guclerinin catismasi 2006 nin ikinci yarisi boyunca yogundu NATO taktiksel zaferler kazanma yonunden basarili oldu ve muhtelif alanlari Taliban dan temizledi fakat Taliban tam olarak yenilmemisti ve NATO 2007 de de operasyonlarina devam etmek zorundaydi Panjwayi Muharebesidegistir Ana madde Panjwayi Muharebesi Panjwayi Muharebesi 2006 yazinda 2 donem suren bir savastir ilk olarak Kanada ve Afgan askerlerinin Hollandali Amerikali Britanyali gucler tarafindan desteklenmesiyle gerceklesti Bolgedeki agir catismaya kuvvetlerin katildigi iki ayri zaman vardir Ilk bolum 2006 nin Subat ayindaki catismalar digeri ise 2006 nin Eylul ayindan Ekim ine kadar olanlardir Sahin Zirvesi Operasyonudegistir Ana madde Sahin Zirvesi Operasyonu Sahin Zirvesi Operasyonu 15 Aralik ta NATO hava kuvvetlerinin bir Taliban komutan postasini vurmasindan sonra Britanyali Kanadali Danimarkali ve Estonyali birliklerin Panjwaii bolgesinde kumelenmeleriyle basladi Operasyonun amaci Eylul ayindaki Medusa Operasyonu nda yakalanan momentumun devamini saglamakti Operasyonun ilk kaybi operasyon boyunca ve operasyondan sonra olacak yeniden olusumu gorusmek uzere asiret buyukleriyle toplantiya giderken mayina basan Kanadali bir asker oldu Asker Krala Bagli 22 alay dan Krala Bagli 22 alay veya Vandoolar Er Frederic Couture ciddi bicimde yaralandi fakat patlama sonunda hayati tehlikesi yoktu Mayinli arazi bir gece once Taliban birlikleri tarafindan duzenlenmisti ve bu birlikler Kanada askerleri tarafindan vurularak olduruldu ve daha sonra bolge tum mayinlardan temizlendi 19 Aralik ta bolgedeki Kanadali gucler operasyon bolgesindeki Taliban mevzilerine topcu ve tank saldirisi baslattilar Top atesi bitmeden ve Kanadali guclerin ilerleyip Howz e Madad kentini karsi koyma olmaksizin guven altina almalarindan once agir makineli tufek atesiyle desteklenmis M777 obusleri mevzilere 45 dk boyunca saldirdi 2007 Koalisyon Saldirisidegistir Ana madde 2007 de Afganistan daki koalisyon operasyonlari nbsp 10 Dag Tumeni Arana devriyeleri Afganistan dan bir asker nbsp Hollanda ordusu PzH 2000 ile Chura da Taliban i bombaliyor 16 Haziran 2007 Fotograf David Axe nbsp USAF C 130 Feyzabad Havaalani 23 Nisan 2008 Ocak ve Subat 2007 de Ingiliz Kraliyet Askerleri ates noktalari olan Barikju koyunden Kajaki nin kuzeyine kadar alandan asileri temizlemek icin Volkan Operasyonu nu baslattilar 53 Bunu Mart ta baslayip Mayis sonlarinda biten ve buyuk bir saldiri olan Asil Operasyonu izledi Ingiltere Savunma Bakanligi ulkedeki Ingiliz birliklerinin sayisini 7 700 e cikarma niyetlerinde olduklarini duyurd 2009 a kadar 54 Sonraki Gumus Operasyonu ve Silikon Operasyonu gibi operasyonlar Taliban uzerindeki baskiyi devam ettirip onlarin baharda umduklari saldiri umutlarini kesmek icin yonetilmistir 55 56 4 Mart 2007 de Afganistan in Nangrahar eyaletinin Shinwar bolgesinde 57 Amerikalilar bombali bir pusuya haddinden fazla kuvvetle tepki verip yol kenarindaki seyirci grubunun uzerine makineli tufeklerle ates acinca en az 12 sivil olduruldu 33 kisi de yaralandi Bu olay Shinwar Katliami olarak bilinmektedir 58 Saldiridan sorumlu tutulan 120 bahriyelinin ulkeyi terk etmeleri istendi cunku olay yerel Afgan nufusuyla olan iliskilere buyuk zarar vermisti 59 12 Mayis 2007 de ISAF gucleri kotu taninmis bir komutan olan ve ulkenin guneyindeki operasyonlari yonetmekten sorumlu olan Molla Dadullah i ve beraberindeki 11 Taliban savascisini oldurdu Asil Operasyonu 30 Mayis 2007 de bitti ve hemen ertesi gece bunu Lastay Kulang Operasyonu izledi Chora Savasi 15 Haziran ve 19 Haziran 2007 arasinda Oruzgan Eyaleti nde Chora kenti 3 000 nufuslu ve dolaylarinda gerceklesti Savas bir tarafta Alman Avustralyali ISAF ve Afgan gucleri diger taraftada Taliban kuvvetleri olmak uzere Chora bolgesinin kontrolunu ele gecirmek uzere yapildi 18 Haziran da Taliban kuvvetleri sehri buyuk hasarli bir bicimde fakat ISAF in ellerine birakarak geri cekildi ve daglara kactilar 28 Agustos 2007 de Kandehar eyaleti nin Shah Wali Kot bolgesindeki catismalarda en az 100 Taliban savascisi ve bir Afgan Ulusal Ordusu askeri olduruldu 60 28 Ekim 2007 de Afganistan in Helmand eyaletinde Amerikan kaynali koalisyon gucleriyle olan 6 saatlik bir catismada yaklasik 80 Taliban savascisi olduruldu 61 Ekim in son gunlerinde Kanada gucleri Arghandab yakinlarinda 300 kadar militani cevreledi ve en az 50 tanesini oldurdu Bunun Kandehar daki potansiyel Taliban saldirilarini durduracagi soylendi Bati memurlari ve analistlerinin tahminleri ve 30 Ekim li The New York Times raporuna gore Taliban gucleri sayisinin 10 000 civarinda oldugu one surulmustur Rapora gore bu rakamin yalnizca 2 000 3 000 kadari yuksek motivasyona sahip ve surekli direnis icinde savascilardir Geri kalanlariysa yari zamanli yabanci kaynakli bombali ataklara kizan genc Afganlar veya para kazanmak icin savasan insanlardi 2007 de Afgan ve Birlesik Devletler gazetecilerine gore Afganistan da onceki zamanlara gore daha fazla yabanci savasci gorulmustur Tahmin edilen rakamlara gore 100 300 kadar surekli savasci yabancidir ve bunlar genellikle Pakistanli Ozbekistanli Kenyali ve cesitli Arap milletlerinden ve hatta Turkiye ve bati Cin dendiler Bu kisiler daha cok fanatik veya siddet yanlisi ve genelde Internette daha dusunceli videolar yayinlamakta yetenekli veya bomba yapiminda uzman kisilerdir 62 2 Kasim 2007 de Afgan guvenlik gucleri komsu Pakistan dan Afganistan a gecmeye calisirken yakalanan ve onemli bir militan olan Mevlevi Abdul Manan i oldurduler Taliban da bu olumu dogruladi 63 10 Kasim 2007 de Taliban dogu Afganistan da bir devriyeye pusu kurdu ve yalnizca 1 asi olurken 6 Amerikan ve 3 Afgan askerini oldurduler Bu saldiri 2007 deki Amerikan kayiplarini 100 e ulastirdi ve bu yil Amerika nin Afganistan da en fazla kayip verdigi yil oldu 64 2007 Ekim inin sonunda Kuzey Bolgesel Komutasi Afgan Ulusal Ordusu ve Afgan Ulusal Gucleriyle beraber muhalif guclere karsi ilk onemli operasyon olan Yolo Harekati I amp II yi baslattilar Harekat Afganistan Norvec Almanya Italya Ispanya ve Macaristan dan yaklasik 2000 birligin katilimiyla gerceklesti ve amaci Ghowrmach bolgesinde Faryab Eyaleti nde Fayzabad da Badaksan Eyaleti de bulunan ve 2007 yazi basindan beri buralarda operasyonlar duzenleyip koalisyon guclerinin kayip vermesine yol acan Taliban militanlarini yerlerinden etmekti Hucum kidemli Taliban komutanlarini isyani baris icindeki kuzeye genisletmek icin harekete gecirdi Kesin olum rakamlari bildirilmemekle beraber 9 Kasim li Norvec haberleri raporuna gore 20 25 asi olduruldu 65 Alman MoD da 14 muhalif savascinin olduruldugunu dogruladi Operasyon 6 7 Kasim da bitti Musa Qala Savasi 2007 Aralik ayinda gerceklesti Afgan birimleri Ingiliz guclerin destegiyle bas savas gucuydu 66 Taliban gucleri Musa Qala dan kacmaya zorlanildi 2015 Nato Kara Ordusunun Afganistan i terk etmesidegistir Ayrica bakiniz Kunduz Muharebesi NATO nun kara guclerini cekmesi sonrasi Taliban Afgan guvenlik guclerine saldirmaya devam etmistir Mayis 2015 te Kunduz ili kirsalinda catismalar yogunlasmistir Halk goc etmeye baslamis ve bu bolgeye ucuslar iptal edilmistir 22 Haziran Kabil deki parlamento binasi saldiriya ugramistir Agustos ta bir Amerikali asker dahil toplam 50 kisi bir egitim kampina saldiri sonucu olmustur 67 68 Eylul ayinda Taliban Kunduz sehir merkezine dogru ilerlemeye baslamistir Eylul sonunda Taliban sehir merkezini ele gecirmistir Boylece 2001 yilindan beri ilk defa buyuk bir yerlesim birimini ele gecirmistir Bolgede catismalar devam etmektedir 69 2016 Catismalaridegistir 26 Mart ta Helmend vilayetinin Nadali ve Marce ilcelerinde ABD Hava Kuvvetleri ine ait insansiz hava araclari ile yapilan iki ayri operasyonda 30 u Nadali den 70 i Marce den olmak uzere 100 Taliban militani olduruldu 28 Mart ta Afganistan Icisleri Bakani Ulusal Guvenlik Muduru ve Genelkurmay Baskani gibi ust duzey gorevlilerin cagrildigi parlamento binasina Taliban tarafindan roketli saldiri duzenlendi Ancak roketin bahceye isabet etmesi sonucu olen ve yaralanan olmadi 70 Basarisiz Devlet Riskidegistir2006 Kasim inda BM Guvenlik Meclisi artan Taliban siddeti gelisen yasa disi uyusturucu ticareti ve hassas devlet kurumlari uzerine Afganistan i uyararak basarisiz devlet olabilecegini belirtti 17 2005 te Afganistan basarisiz devletler indeksinde 11 siradayken 2006 da 10 luga yukselmistir 71 2005 ten 2006 ya intihar saldirilarinin direkt atesli saldirilarin ve gecici patlayici duzenegi ile yapilan saldirilarin hepsinde artis gozlenmistir 72 Aciklanan istihbarat raporlari gostermektedir ki El Kaide Taliban Hakkani Agi ve Hezb i Islami siginaklari son bir yildir Afganistan da 4 kat artmistir 72 Afganistan daki savas Taliban i basariyla yonetimden almistir fakat El Kaide nin bir daha asla Afganistan yonetimini ele geciremeyecegini garantiye almak adina siyasi bir basari kazandigini tam anlamiyla soylemek dogru olmaz 16 Uluslararasi tepkilerdegistirUluslararasi destekdegistir Ayrica bakiniz Kalici Ozgurluk Operasyonu Afganistan Muttefikler 2006 da Afganistan da koalisyon savas operasyonlari ve Afganistan Savasi muharebe duzeni Ilk saldiri dalgasi yalnizca Amerikan ve Ingiliz gucleri tarafindan gerceklestirildi Ilk akin doneminden sonra bu gucler birliklerle ana savas tanklariyla Kanada ve Danimarka topcu birligiyle Ingiltere Kanada Almanya ve Avustralya Kanada Ispanya Danimarka Fransa Almanya Italya Hollanda Yeni Zelanda ve Norvec in hava araclariyla cogaldilar 2006 da Afganistan da yaklasik 33 000 boluk vardi Uluslararasi Guvenlik Destek Gucudegistir Ana madde Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu ISAF Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi tarafindan 20 Aralik 2001 de yetkilendirilmis uluslararasi dengeleyici bir guctur 5 Ekim 2006 sayimina gore ISAF 34 farkli milletten yaklasik 32 000 kisilik personele sahiptir 73 31 Temmuz 2006 da NATO liderligindeki Uluslararasi Guvenlik Destek Gucu ulkenin guneyinde idareyi kendi uzerine aldi buna 5 Ekim 2006 da dogu Afganistan da dahil edildi Diplomatik cabalardegistir Birlesmis Milletler tarafindan cesitli Afgan liderlerinin Almanya da bir araya gelmeleri organize edildi Taliban bu gorusmeye dahil edilmedi Bu toplanti sonunda yeni bir gecici hukumet kurulmasina karar verildi ve ayrica bir Birlesmis Milletler baris gucunun Afganistan a girmesine de izin verildi 14 Kasim 2001 tarihli BM karari nda Taliban in El Kaide agi ve diger terorist gruplarin Afganistan i terorizmin dunyaya yayilmasi amaciyla bir us olarak kullanmasina izin verdigi Usame bin Ladin El Kaide ve bunlarla iliskili diger kisilere guvenli barinak sagladigi icin kinanmasi ve ayrica Taliban rejiminin degismesi icin cabalayan Afgan halkinin desteklenmesi ifade edildi 20 Aralik 2001 tarihli BM karari Terorizmin kokunu kazimak icin Birlesmis Milletler Tuzugu ne bagli kalarak 12 Eylul 2001 tarihli 1368 sayili ve 28 Eylul 2001 tarihli 1373 sayili kararlar isiginda uluslararasi calismalari destekleme seklinde ifade edilmistir Insani cabalardegistir nbsp Bir USAF C 17 Globemaster III insani yardimdan usse donerken Amerikan istilasindan once istilanin ve bozulan hizmetlerin sonucunda ulkede yaygin bir aclik ve multeci sorununun yasanacagindan korkuluyordu Fakat bu korkularin buyuk cogunlugu henuz gecmis degil Birlesmis Milletler Dunya Gida Programi ni Afganistan da bombali saldirilar baslayinca askiya almisti fakat daha sonra Taliban rejiminin dusmesiyle beraber tekrar baslatti Aga Han Gelisim Agi AKDN uyesi olan Insani Yardim Merkezi FOCUS rehabilitasyon ve yardim calismalarina devam ederek cesitli Afganistan sinirlarindaki kapanma ve krize ragmen islenirligini surdurdu Bu vakif Ekim 2001 in sonuna kadar yaklasik 50 000 yerinden olmus ve zayif nufusa da 1 400 ton gida malzemesi dagitarak 2001 boyunca Afganistanda 450 000 in uzerinde kisiye yiyecek ve baska yardim malzemeleri sagladi Ekim 2001 de Badakshan da 10 000 ton eyaletteki yuksek bolgelerdeki yardima muhtac insanlara da 4 000 ton gida malzemesi dagitti Ayni zamanda FOCUS eyaletteki tasralarda yillik 30 000 ton tahil uretilebilecek sekilde bir tarimsal program hazirladi 74 1 Kasim da Amerikan C 17 ucaklari 30 000 feet ten 10 000 m ucarak Amerikan Bayragi damgali 1 000 000 gida ve ilac paketi birakti Protestolar gosteriler ve mitinglerdegistir Ana madde Afganistan isgaline karsi yapilan protestolar Bombalamanin baslamasindan birkac gun sonra ABD ve diger ulkelerde cesitli sehir ve universite kampusleri bunyesinde birkac ufak protesto gosterisi meydana geldi Bunlar genelde baris yanlisi gosterilerdi fakat asil buyuk protesto ve eylemler Taliban in onceki muttefiki Pakistan da meydana geldi Bunlardan birkaci polis tarafindan bastirildi ve gostericilerden yaralananlar oldu Islami ve Islami olmayan milletler beraberce Afganistan saldirilarina karsi cesitli buyuklukte protesto ve mitingler duzenlediler Protestocularin cogu Afganistan saldirilarinin gayrimesru oldugunu dusunuyordu Bazilari da ulkeye yiyecek goturen yardim gonullulerinin engellenmesiyle bircok insanin olumune yol acildigini dusunmekteydiler Kamuoyudegistir Ekim 2001 de taramalar gostermektedir ki Amerikan halkinin 88 i Afganistan daki savasi desteklerken 10 u uygun gormemektedir Ingiltere de de 65 i savasi desteklemektedir Agustos 2007 deki Gallup anketi sonucuna gore de Amerikalilarin 70 i Afganistan a asker gondermekle hata yapildigini dusunmezken 25 i bunun bir hata oldugunu savunmaktadir 75 76 2007 Agustos undaki bir ankette de Kanadalilarin 51 i Afganistan a barisi korumak icin birlik gonderilmesini dogru bulurken 45 i bunun zittini dusunmektedir 77 Aralik 2007 de yapilan bir ankete gore Afganlarin 67 si ulkelerinde NATO gucunun bulunmasini desteklemektedir 78 Savasin Sivil KayiplaridegistirAna madde Afganistan Savasi nin sivil kayiplari 2001 den gunumuze Marc W Herold a gore 79 Amerikan bombalari sonucunda en az 3 700 ve belki de 5 000 e yakin sivil oldu 80 Herold un calismasi hava saldirisindan dolayi erisimleri kesilen hastane yolu yiyecek veya elektrik eksikligi gibi dolayli olumleri kapsamamaktadir Ayrica yaralandiktan sonra olen bomba kurbanlari da haric tutulmustur Ayni olayda cok farkli yaralanma sekilleri varken Profesor Herold in calismasinin 90 i hafif olanlari gostermektedir Bazilari Herold in tahminlerini tartismaktadirlar Amerikan Kuruluslari Enstitusu nden Joshua Muravchik ve Savunma Alternatifleri Projesi nden Carl Conetta Herold in Afgan Islami Basini ni Taliban in resmi sozcusu kullanmasini agir bicimde elestirdi ve hesaplarinin supheli oldugunu iddia etti Conetta ayrica Herold un calismalarinda hesaplama hatalari oldugunu belirtti 81 82 Conetta nin calismasi toplam sivil kayiplarini 1 000 ile 1 300 arasinda oldugunu belirtmistir 83 Los Angeles Times in verdigi rakamlar da buna paralel olarak 1 067 ile 1 201 kisi arasindadir Uyusturucu ticaretidegistirAyrica bakiniz Afganistan da afyon uretimi 2000 de Taliban afyon uretimine yasak getirdi ve bu da uyusturucu mafyasinin afyon uretiminde 90 a varan bir dususe sebep oldu 84 2001 de Amerikan isgalinden sonra afyon uretiminde gozle gorulur bir artis yasandi 85 2005 te Afganistan tekrar dunyanin 1 numarali afyon ureticisi konumuna geldi ve dunyadaki uretilen afyonun 90 ini uretip ve bircogunu da isleyerek eroin haline getiriyor ve Avrupa ve Rusya ya satiyordu 86 Amerikan ve muttefiklerin uyusturucu ticaretini engelleme yolunda basarilar elde etmelerine ragmen bu calismalar sekteye ugradi cunku cogu supheli uyusturucu trafikcisi Karzai hukumetinde ust duzey gorev almaktaydi 86 Birlesmis Milletler Uyusturucu ve Suclar Ofisi nin UNODC tahminlerine gore GSMH nin 52 si uyusturucu ticaretinden saglanmaktadir ki bu da yillik 2 7 milyar dolar yapmaktadir 87 Uretimdeki artis bozulan guvenlikle iliskilendirilmektedir oyle ki kalici guvenlikli bolgelerde daha az uretim yapilmaktadir 88 Hashasi yok etme politikasi uluslararasi camia tarafindan yayildi fakat hashasin yok edilmesi sonucunda alternatif projelerin yoklugundan dolayi gecim kaynaklari kaybolacakti ve bu yuzden Birlesmis Milletler in Uyusturucuyla Savas politikasi basarisizliga ugradi Hashasin yetistirilmesine engel olmaktansa yok edilmesi yalnizca kirsal alanlarda fakirligin asiri bicimde artmasina neden oldu ve bu da ozellikle Afganistan in guneyinde genel bir hosnutsuzluga neden oldu Hashasi yok etmek icin ilac sektoru icin lisansli afyon uretimi gibi birkac alternatif dusunuldu Insan haklari ihlalleridegistir nbsp Fararh sehir hastanesinde savasta yaralanan cocuk Afganistan da insan haklari ihlallerine dair bircok rapor bulunmaktadir 89 Amerikan isgaliyle Insan Haklari Gozlemcisi raporlarina gore guclenen Taliban kuvvetleri rekor duzeydeki uyusturucu uretimi ve yeniden silahlanan kumandanlar yuzbinlerce masum Afgan vatandasin mutlulugu ve hakkina tehdit olusturmaya basladilar 90 Afganistan daki insan haklari ihlallerinin tarihidegistir Afganistan son yirmi yildir yaygin bir bicimde insan haklari ihlalleriyle yuz yuze kalmaktadir Afganistan da Sovyet Isgali toplu olumlere iskencelere ve gelisiguzel birakilan mayinlara neden olmustur Sonraki sivil savas guc icin catisan ayrilikci ordularin yaygin suistimaline sahne olmustur 91 Taliban 1996 da basa geldi ve 2001 deki Amerikan isgaline kadar ulkeyi yonetti Taliban kadinlara uyguladigi insan haklari ihlalleriyle kotu taninmistir 92 Talibandegistir Ana madde Taliban Taliban in guclenmesi Amerikan askerleri ve onlarin muttefiklerine zarar veriyordu 2006 da Taliban in ana finans kaynagi olan afyonun uretimi Afganistan da 50 artti 93 Amerikan Devlet Birimlerine gore Afganistan da Taliban in gucunun artmasi ozellikle kadinlara yonelik insan haklari ihlallerinin artmasina sebep oldu 94 Uluslararasi Af Orgutu ne gore Taliban ogretmenleri oldurerek yardim gonullulerini kacirarak ve okul binalarini yakarak sivilleri hedef alan savas sucu islemektedir Uluslararasi Af Orgutu 2006 yilinda yol kenarina birakilan bombalar veya Talibana bagli intihar komandolari tarafindan 756 sivilin olduruldugunu acikladi 95 Afgan Komutanlaridegistir Afgan komutanlari ve cesitli milletler tarafindan desteklenen siyasi olarak guclu adamlar ulkedeki bircok kacirma tecavuz hirsizlik ve harac gibi suclardan sorumlu tutulmuslardir 96 Siyasi organizatorler ve gazeteciler Afgan ordusu veya polisi tarafindan olumle tehdit ediliyorlardi Iskence uzerine tartismalardegistir Mart 2002 de resmi CIA gorevlileri gelistirilmis sorgulama teknikleri uygulama konusunda tartismali bir yetkiye sahip oldu 97 Bush yonetimi savas sahasinda yakalanan El Kaide uyelerinin Cenova Antlasmasi na bagli olmadigini bildirdi 98 Uluslararasi Af Orgutu 26 Nisan 2007 de yaptigi aciklamada Kanadali yetkililerin Afganistan daki tutuklulari ziyaret etmelerinin amacinin onlari korumaktan cok siyasi serefi korumak adina oldugunu bildirdiler 99 Muhtemel sorgu teknikleri arasinda sarsmak ve hakaret etmek ayakta pozisyonda kelepceleyerek soguk bir odaya sokmak ve suyla islatmak ve hatta water boarding denilen iskence de vardi 97 Water boarding goz altindaki kimsenin yuzune tutuklu kendinin hava alamadigina veya boguluyor olduguna inanana kadar su puskurtme olayidir Amerikanlar Kabil de bu tekniklerin uygulandigi bir hapishane bulundurmaktadir 100 100 kadar onemli Birlesik Devletler hukuk profesoru waterboarding in iskence oldugunu belirtmislerdir 101 Senator John McCain de waterboarding in sahte bir idam ve cok asiri bir izdirap oldugunu belirtti 102 CIA ise waterboarding i bir iskence olarak gormediklerini acikladi 97 Tutukluya Kotu Muamele Davalaridegistir Amerikan personelinin Afganistan da Irak ta ve Guantanamo Kampi nda gorevi kotuye kullanma ve tutuklularin olduruldugune dair suclardan 330 adet gorusulen dava bulunmaktadir Bagram Cezaevi iskenceleri sirasinda iki tutuklu parmakliklara zincirlenmis ve olene dek dovulmuslerdir 103 15 Kasim 2005 tarihinde 15 Amerikan askeri hakkinda kucuk suclardan dava acilmistir 104 Abdul Wali 1 Haziran 2003 te Asadabad yakinlarinda bir uste oldu Sozde resmi Ordu Gorevlisi ve CIA ajani David Passaro tarafindan dovulmustu ve Passaro 17 Haziran 2004 tarihinde saldiri ve cinayetten 4 davadan tutuklandi 105 24 Eylul 2006 da LA Times tan Craig Pyes 2003 baslarinda duzenledikleri turda Alabama Milli Muhafizlarindan 1 20 Ozel Kuvvetler Grubu Airborne na mensup 10 uyenin Gardez de bir uste Afgan Milli Ordusu askeri 18 yasindaki Jamal Naseer e iskence ettikleri ve sonra ates ederek oldurduklerini kar gutmeyen bir organizasyon olan Savas Suclari Projesi nin arastirmalarinin sonuclarina dayanarak ileri surdu Bu olayin basindaki yetkililer Subay Ken Waller ve Cavus Phillip Abdow dur Bu iddia sozde uygun delillerle arastirmaya dayanarak duzenlenmistir 106 107 Savasin kaybedilmesinin nedenleridegistirABD ve muttefiklerinin savasi kaybetmesinin ic ve dis pek cok nedeni vardi Bunlarin basinda Afganistan da duzenli bir ordu ve istihbaratin kurulamamis olmasi ABD cekilirken Afgan ordusunun 300 000 kisiden olustugu soylenmisti Ancak gercekte ordunun mevcudu Maliye bakaninin aciklamasina gore 6 kat daha az 50 000 civarinda idi 108 Kayitlarda gorunen askerlerin cogu gercekte hayalet askerdi subaylar daha fazla maas almak gercekte hic var olmayan askerleri varmis gibi gostererek maaslarini ceplerine indirdiler 109 Afgan yoneticiler arasinda yolsuzlugun had safhada olmasi pek cok yoneticinin uluslararasi yardimlar dahil aldigi paralari ceplerine indirmesi ve hak sahiplerine vermemesi 110 Afgan askerlerin para almak icin orduya katilmasi para almayinca ordudan ayrilmasi pek cok zaman ordudan firar etmesi saf degistirmesi ya da gizlice Taliban icin calismasi 111 Bolgenin engebelli ve daglik olmasi nedeniyle gerilla tipi savasa uygun olmasi Altyapi ve yollarin olmamasi nedeniyle her yere zirhli araclarin ve nakil araclarinin gidememesi ABD ve Muttefiklerinin sik sik isledikleri insan haklari ihlalleri ve bu ihlallerin yeterince cezalandirilmamasi Afgan hukumetinin halki temsil edememesi Kaynakcadegistir ISAF verileri PDF 25 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 12 Ocak 2012 a b Afghan National Security Forces ANSF Training and Development PDF 6 Subat 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 12 Ocak 2012 watson brown edu PDF 16 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Arsivlenmis kopya 18 Ekim 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Haziran 2010 Arsivlenmis kopya 30 Nisan 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya 8 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya 30 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b Arsivlenmis kopya 6 Nisan 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya PDF 6 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 9 Haziran 2010 http www mod uk DefenceInternet AboutDefence CorporatePublications DoctrineOperationsandDiplomacyPublications OperationsInAfghanistan OpHerrickCasualtyAndFatalityTables htm 30 Kasim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi http www mod uk NR rdonlyres 03645441 065E 4E0A 9F62 B8AEBDAC8151 0 opherrickcasualtytablesto15june2010 pdf Arsivlenmis kopya 9 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Haziran 2010 url http www dol gov owcp dlhwc dbaallnation htm 8 Aralik 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Human and Budgetary Costs of Afghan War 2001 2021 Afganistan Savasinin Insani ve Butce Maliyetleri 2001 2021 PDF Brown University Nisan 2021 22 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 17 Agustos 2021 UCDP Uppsala Conflict Data Program www ucdp uu se 27 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Agustos 2021 The Taliban Resurgence in Afghanistan 27 Eylul 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b Afghanistan and the troubled future of unconventional warfare By Hy S Rothstein 27 Haziran 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b Afghanistan could return to being a failed State warns Security Council mission chief 11 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Trump in Afganistan stratejisi ne anlama geliyor BBC News Turkce 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Afghan conflict US and Taliban sign deal to end 18 year war BBC News Ingilizce 29 Subat 2020 5 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 III Leo Shane 8 Ekim 2020 Trump US will be out of Afghanistan by Christmas Military Times Ingilizce 8 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Son Dakika Haberleri Silah sesleri geliyor Savas an meselesi Milliyet 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Last troops exit Afghanistan ending America s longest war AP NEWS Ingilizce 30 Agustos 2021 30 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Agustos 2021 Son ABD askeri de Afganistan dan cekildi TRT Haber 31 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Agustos 2021 http www infoplease com spot osamabinladen html 20 Ocak 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Osama bin Laden Wealthy Saudi exile is a terrorist mastermind CNN com Transcript of President Bush s address 12 Ekim 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya 14 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 http www j n v org AW briefings ARROW briefing005 htm 25 Subat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Taliban Agreed To Extradite Osama Bin Laden To Another Country U S rejects Taliban offer to try bin Laden 15 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Bush rejects Taliban offer to hand Bin Ladin over 12 Temmuz 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Security Council Resolutions 1368 2001 and 1373 2001 What They Say and What They Do Not Say European Journal of International Law 13 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 archives cnn com 17 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 australianpolitics com olu kirik baglanti archives cnn com 8 Mart 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Yorker com fact content articles 020128fa FACT New Yorker com 19 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Mart 2020 msnbc com 16 Aralik 2005 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 news bbc co uk 13 Mart 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Inside the Battle at Qala i Jangi 25 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Operation Anaconda costs 8 U S lives 15 Kasim 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Operation Anaconda entering second week 7 Kasim 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 U S remains on trail of bin Laden Taliban leader 15 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Asia Afghanistan Taliban Leader Vows Return 18 Temmuz 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Leaflet War Rages in Afghan Countryside 28 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Taliban regroups on the road 30 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b c Taliban appears to be regrouped and well funded 18 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 globalsecurity org 27 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 news bbc co uk 7 Mart 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 news bbc co uk 2 Ocak 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 news bbc co uk 25 Subat 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 centcom mil olu kirik baglanti news bbc co uk 11 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 defensenews com olu kirik baglanti news bbc co uk 8 Mart 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 mod uk 8 Subat 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 mod uk 26 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 mod uk 8 Mayis 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 mod uk 26 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Pentagon inquiry finds US Marine unit killed Afghan civilians 28 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Marines Actions in Afghanistan Called Excessive 23 Mart 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Marine Unit Is Told To Leave Afghanistan 21 Agustos 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 At Least 100 Insurgents Killed in Latest Clashes 29 Nisan 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya 16 Subat 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 1 30 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Rodhde David Foreign Fighters of Harsher Bent Bolster Taliban The New York Times October 30 2007 accessed November 9 2007 Arsivlenmis kopya 29 Eylul 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Arsivlenmis kopya 13 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Norwegian State TV NRK1 Dagsrevyen News rapport Nov 10th 2007 9 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Time is now right for retaking Musa Qaleh Browne 11 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 CNN Masoud Popalzai and Jethro Mullen Taliban attempt attack on Afghan parliament in Kabul CNN 22 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 CNN Masoud Popalzai Barbara Starr and Joshua Berlinger U S service member killed in Afghanistan attack CNN 9 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Taliban capture key Afghan provincial capital Kunduz the Guardian Ingilizce 28 Eylul 2015 29 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Agustos 2021 28 Mart 2016 T24 haberiː Afganistan parlamentosuna roketli saldiri 1 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Eylul 2016 Sudan tops failed states index 24 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b One War We Can Still Win 15 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 afnorth nato int 11 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 fghanistan Rehabilitation and Relief Accelerates Despite Heightened Tension 6 Aralik 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 aei org 5 Nisan 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 galluppoll com 27 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Canada com 11 Subat 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mayis 2022 Arsivlenmis kopya 14 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Dossier on Civilian Victims of United States Aerial Bombing 10 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 news bbc co uk 23 Subat 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 comw org 21 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 weeklystandard com 20 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 comw org 21 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 unodc org 3 Mart 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 abcnews go com 30 Nisan 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b csmonitor com 30 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 msnbc msn com 27 Haziran 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 unodc org 18 Mayis 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Enduring Freedom Abuses by U S Forces in Afghanistan 11 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Afghanistan Bush Karzai Musharraf Must Act Now To Stop Militant Abuses 29 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Mart 2020 The Taliban s War on Women A Health and Human Rights Crisis in Afghanistan PDF 14 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Who Are the Taliban 5 Ekim 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 The Resurgence of the Taliban in Afghanistan 7 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Country Reports on Human Rights Practices 10 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Taliban attack civilians to spread fear Amnesty 14 Mayis 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Mayis 2007 Afghanistan Warlords Implicated in New Abuses 11 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 a b c ABC News CIA s Harsh Interrogation Techniques Described 23 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 The Geneva Conventions 7 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Access deal won t ensure Afghans aren t tortured Amnesty olu kirik baglanti U S Operated Secret Dark Prison in Kabul 3 Subat 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Open Letter to Attorney General Alberto Gonzales 28 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Torture s Terrible Toll 11 Temmuz 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 In U S Report Brutal Details of 2 Afghan Inmates Deaths 31 Ocak 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Abuse case falters long after 2 Afghans died 21 Subat 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 cnn com 18 Aralik 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 latimes com 1 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 crimesofwar org 15 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2008 Ghost soldiers 22 Kasim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Subat 2022 Hayalet taburlar 14 Subat 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Subat 2022 Afganistanin en buyuk sorunu yolsuzluk 14 Subat 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Subat 2022 Taliban Afganistan da nasil bu kadar hizli ilerledi 14 Subat 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Subat 2022 Dis baglantilardegistir nbsp Wikimedia Commons ta Afganistan Savasi 2001 2021 ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir A 2 part story explaining the reasoning of the military campaign from the US UK perspective 27 Aralik 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Dispatches from a Special Operations Sailor Serving in Afghanistan on the Frontlines2 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi A collection of photo albums of Operation Enduring Freedom 7 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Afghanistan and the New Great Game from the UK Royal College for Defense Studies August 2001 Afghanistan War Web Site Comparison with Vietnam and Apocalypse Now 26 Eylul 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Jihadi Groups Nuclear Pakistan and the New Great Game from the US Army War College August 2001 India joins anti Taliban coalition26 Subat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi from Janes Intelligence Review May 2001 US planned attack on Taleban 22 Temmuz 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi from the BBC News Eylul 2001 Details of ISAF and PRT deployments in Afghanistan 2006 U S Russia Cooperation on Afghanistan An Exception or a Model from the Center for Strategic amp International Studies 1 Eylul 2001 Remembering Merideth Howard Died In Afghanistan The Oldest American Servicewoman Killed In Combat Afghanistan Dispatch 10 Subat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi by Canadian A Democracy Is Born An Insider s Account of the Battle Against Terrorism in Afghanistan Reports of US NATO involements in Afghanistan 12 Subat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi https tr wikipedia org w index php title Afganistan Savasi 2001 2021 amp oldid 33656833 sayfasindan alinmistir