São Tomé ve Príncipe ya da resmî adıyla São Tomé ve Príncipe Demokratik Cumhuriyeti, Afrika kıtasının batı kıyısında Gine Körfezi açıklarında yer alan bir ada ülkesidir. São Tomé ve Príncipe adaları ada ülkesini oluşturmaktadır. Ülkenin ada ülkesi olması nedeniyle sınır komşusu bulunmamakta olup, Ekvator Ginesi ile Gabon'un açıklarında yer almaktadır ve Gabon'un kuzeybatı kıyıları 250 km uzaklıktadır. Ülkenin başkenti São Tomé'dir.
São Tomé ve Príncipe República Democrática de São Tomé e Príncipe (Portekizce) São Tomé ve Príncipe Demokratik Cumhuriyeti | |||||
---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||
![]() | |||||
Başkent | São Tomé | ||||
Resmî dil(ler) | Portekizce | ||||
Hükûmet | Cumhuriyet/Yarı başkanlık sistemi | ||||
| |||||
Tarihçe | |||||
| |||||
Yüzölçümü | |||||
• Toplam | 1.001 km2 | ||||
• Su (%) | 0 | ||||
Nüfus | |||||
• 2018 tahminî | 211.028 (186..) | ||||
• 2012 sayımı | 178.739 | ||||
• Yoğunluk | 199,7/km2 (69.) | ||||
GSYİH (SAGP) | 2020 tahminî | ||||
• Toplam | 836 milyon $ (180.) | ||||
• Kişi başına | 3.837 $ (146..) | ||||
GSYİH (nominal) | 2020 tahminî | ||||
• Toplam | 417 milyon $ (188.) | ||||
• Kişi başına | 1.912 $ (140.) | ||||
Gini (2010) | 33.9 orta | ||||
İGE (2019) | orta · 135. | ||||
Para birimi | Dobra (STD) | ||||
Zaman dilimi | UTC+0 (UTC) | ||||
Telefon kodu | 239 | ||||
İnternet alan adı | .st |
Ülke ismi
Ülkenin ismi Portekizceden gelmektedir ve Aziz Thomas ve Prens Adaları anlamına gelmektedir. Ülkenin ana adasını oluşturan São Tomé adasının keşfi Aziz Thomas kutlamalarının yapıldığı 21 Aralık 1471 yılında gerçekleştirildiği için bu isim bu adaya verilmiştir. Ada ülkesini oluşturan diğer ada olan Príncipe Adası, 17 Ocak 1472 tarihinde keşfedildikten sonra São Antão adını almış, bu isim daha sonra 1502 yılında Prens Adası olarak değiştirilmiş ve adanın yeni adı Príncipe olmuştur.
Coğrafya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFNEwxTmhieTEwYjIxbExYVXRjSEpwYm1OcGNHVXRhMkZ5ZEdVdGNHOXNhWFJwYzJOb0xYQnlhVzVqYVhCbExuQnVaeTh5TlRCd2VDMVRZVzh0ZEc5dFpTMTFMWEJ5YVc1amFYQmxMV3RoY25SbExYQnZiR2wwYVhOamFDMXdjbWx1WTJsd1pTNXdibWM9LnBuZw==.png)
Ülkenin kara sınırı bulunmamakta olup, sahip olduğu adaların toplam sahil uzunluğu 209 km'dir. São Tomé ve Príncipe, Seyşeller'den sonra Afrika kıtasının en küçük ikinci ülkesi konumundadır. Ülkeyi oluşturan iki adet ada, Ekvator Ginesi'ne ait olan ve adaları arasında yer almaktadır. Her iki ada arasındaki mesafe 150 km'dir.
Ülkenin ana adası konumunda olan São Tomé adası her iki ada içerisindeki en dağlık olan adadır. Bu adanın 48 km uzunluğu, 32 km de eni bulunmaktadır ve 859 km² bir yüzölçümüne sahiptir. Adanın ve aynı zamanda ülkenin de en yüksek noktası 2.024 m ile Pico de São Tomé Dağı'dır. Adalar ülkesinin diğer adası olan Príncipe adası ise 20 km uzunluğa ve 10 km ene sahiptir, adanın toplam yüzölçümü 136 km²'dir. Bu adanın en yüksek noktası ise 927 m ile Pico de Príncipe Dağı'dır.
São Tomé adasının en güney ucu, Ekvator çizgisinin sadece iki km uzağında yer almakta olup, bu adaya bağlı küçük bir ada olan Rólas adası Ekvator çizgisinin üzerinde yer almaktadır.
Her iki ada da volkanik fay hattı olan bir parçası konumundadır.
İklim
São Tomé ve Príncipe genelinde sıcak ve nemli tropikal iklim hakimdir. Ada genelinde kurak döneminin yanı sıra sağanak yağmurların yağdığı yağmur sezonları yaşanmaktadır. Yağmur sezonu genel itibarıyla ekim ile mayıs ayları arasında görülmektedir. Ülkede hava sıcaklıkları yıl içerisinde büyük değişiklikler göstermemekte olup, yıllık ortalama sıcaklık değerleri kıyı kesimlerinde 28 °C, iç kesimlerde ise 20 °C seviyesindedir. Yıllık ortalama yağış değerleri ülkenin kuzey kesimlerindeki alçak yaylalarda 1.000 mm ile güneybatıda yer alan dağlık alanlardaki 5.000 mm arasında değişkenlik göstermektedir.
Bitki örtüsü ve yaban hayat
Ülke genelinde 895 farklı ve bu adaya özel bitki bulunmaktadır. Bu bitkilerin 95 tanesi sadece São Tomé adasında bulunurken, 37 tanesi de sadece Príncipe adasında bulunabilmektedir. Begonya, calvoa, orchidaceae ve rubiaceae familyasına ait bitkiler ülke genelinde bulunabilmektedir. Ada genelinde eğrelti otu da sık miktarda gözlemlenebilmektedir.
Ada genelinde yaban hayat belli türler ile sınırlı olup, bu adaya özgü memeli hayvanlardan biri de São Tomé kır faresidir. Bunun haricinde birçok kuşa ev sahipliği yapan ülke dünyanın en küçük aynak türü olan Bostrychia bocagei ya da bir diğer adı ile São Tomé aynak kuşu da bu ülkede yaşamaktadır.
Nüfus
São Tomé ve Príncipe'de son olarak 2012 yılında gerçekleştirilen resmi sayım sonuçlarına göre 178.739 nüfus tespit edilmiştir. Bu güncel olarak son resmî sayım konumunda olup, 2022 tahmini sayım sonuçlarına göre 217,164 nüfus belirlenmiştir. Ülke nüfusunun büyük çoğunluğu başkent São Tomé'de yaşamaktadır.
São Tomé ve Príncipe genç bir nüfusa sahip olup, 2020 tahmini verilerine göre nüfusun %61,36'sı 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %2,87'si 65 yaş ve üzerindedir.
0-14 yaş: %39.77 (erkek 42,690/kadın 41,277)
15-24 yaş: %21.59 (erkek 23,088/kadın 22,487)
25-54 yaş: %31.61 (erkek 32,900/kadın 33,834)
55-64 yaş: %4.17 (erkek 4,095/kadın 4,700)
65 yaş ve üzeri: %2.87 (erkek 2,631/kadın 3,420)
Şehirde yaşayanların oranı 2022 verilerine göre %75,8 olan ülkede, nüfusun yıllık artış oranı 2022 tahmini verilerine göre %1,48 düzeyindedir.
Etnik gruplar
São Tomé ve Príncipe'de yaşayan gruplar içerisinde ülkenin yerel halkı ile özellikle Portekizliler'in dahil olduğu beyaz Avrupalıların bir araya gelmesi ile ortaya çıkan gruptur. Mestiço olarak adlandırılan melez grubun haricinde Angolares, Forros, Serviçais, Tongas olarak adlandırılan gruplar da ülke de yaşamaktadır. Bu grupların haricinde çoğunluğunu Portekizliler'in oluşturduğu Avrupalı ile birçoğunu Çinliler ile Makaulular'ın oluşturduğu Asyalı da ülkede yaşamaktadır.
- Angolares: 1540 yılında yaşanan bir gemi kazasında hayatta kalarak adaya yerleşen Angolalı kölelerin soyundan gelen ve geçimini balıkçılık ile sağlayan grup.
- Forros: Köleliğin yasaklanması ile serbest kalan kölelerin soyundan gelen kişilerin oluşturduğu grup.
- Serviçais: Angola, Mozambik ve Yeşil Burun Adaları'ndan sözleşmeli işçi olarak adaya gelen ve yaşayan grup.
- Tongas: Sözleşmeli işçi olarak adaya gelen kişilerin bu adada doğan çocuklarının oluşturduğu grup.
Dil
Ülkenin resmi dili Portekizcedir ve bu dil nüfusun %98,4 tarafından kullanılmaktadır. Resmi dilin haricinde ülke genelinde karma dil de kullanılmaktadır. Portekizce ile Bantu dil ailesine mensup dillerin karışımı ile ortaya çıkan kreol dilleri de belli bir kesim tarafından kullanılmaktadır.
São Tomé ve Príncipe, Portekizcenin resmi dil olarak kullanıldığı en küçük ülke konumundadır.
Din
São Tomé ve Príncipe genelinde hakim olan din Hristiyan dinidir. Buna göre nüfusun %80'i Hristiyan inancına göre yaşamını sürdürmektedir. Bu oranın neredeyse tamamını Katolik mezhebine mensup Hristiyanlar oluşturmaktadır. Bunun haricinde %10'luk bir kesim de Adventist inancına göre yaşamaktadır. Nüfusun geri kalan kısmı ise farklı dinlere göre yaşamını sürdürmektedir.
Din | Oran |
---|---|
Hristiyan | %70 |
Yedinci Gün Adventist Kilisesi | %10 |
Diğer | %20 |
Sosyal durum
Sağlık
Ülkede temiz su kaynaklarına ulaşabilen nüfusun oranı genel Afrika ortalamasına göre çok yüksek düzeyde olup, nüfusun neredeyse tamamı temiz su kaynaklarına ulaşabilmektedir. 2012 tahmini verilerine göre nüfusun %97'si temiz kaynaklardan su temin edebilmektedir. Tam teçhizatlı sağlık hizmetlerinden yararlanma oranının düşük olduğu ülkede, nüfusun %34,4'ü bu yönde bir hizmet alabilirken, %65,6'sı ilkel şartlarda sağlık hizmeti alabilmektedir. Ülke içerisinde ishal, hepatit, tifo, sıtma, kuduz ve humma çok sık görülen hastalıklar arasındadır. AIDS, Afrika kıtasının genelinin aksine çok düşük oranda görülmekte olup, bu oran 2013 tahmini verilerine göre %0,64 düzeyindedir.
Eğitim
Ülke genelinde 15 yaş ve üzerinde okuma yazma bilenlerin oranı 2015 verilerine göre %74,9 düzeyindedir. Bu oran erkeklerde %99,1 iken, kadınlarda %98,8 seviyesindedir. São Tomé ve Príncipe genelinde dört yıllık ilkokul eğitimi zorunlu olup, kız ve erkek çocukların okula gitme ortalaması 11 yıl düzeyinde tahmin edilmektedir. Ülkede 2001 yılından bu yana öğrencilerin okula gitme oranları ile ilgili sağlıklı bir veri bulunmamaktadır. Ülke genelinde mevcut olan dersliklerin, eğitim malzemelerinin yetersizliği ile öğretmenlerin düşük maaş nedeniyle yaşadığı sorunlar nedeniyle çocukların okula gönderilmesi konusunda toplumsal destek pek bulunamamaktadır. Hükûmetlerin finansal destek sağlayamadığı eğitim alanındaki faaliyetler, dış finansal desteğin sağlanmasına bağlı bir konumda yürütülmektedir.
Ülke genelinde 5-14 yaş aralığında bulunan çocukların 2006 verilerine göre %8'i çocuk işçi olarak kullanılmaktadır.
Tarih
Ada ülkesinin koloni öncesine ait bir tarihi bilinmediği için bulunmamaktadır. Adaya ilk gelen Portekizli kaptan ve kâşif ayak bastığında adada herhangi bir yaşam bulunmamaktaydı.
Keşif ve kolonileşme (1471-1850)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpObUwwcHZhR0Z1Ym1WelgxWnBibWRpYjI5dWMxOHRYeVV5TjNSZlpYbHNZVzUwWDFOMExsOVVhRzl0WlY4bE1qZ3hOalkxSlRJNUxtcHdaeTh5TlRCd2VDMUtiMmhoYm01bGMxOVdhVzVuWW05dmJuTmZMVjhsTWpkMFgyVjViR0Z1ZEY5VGRDNWZWR2h2YldWZkpUSTRNVFkyTlNVeU9TNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
João de Santarém yetkiyi Portekiz kralı 'dan alan iş adamı Fernão Gomes adına Afrika kıyılarında masrafları kendisi tarafından karşılanmak üzere keşife çıkmış ve bunun sonucunda 21 Aralık 1471 tarihinde São Tomé adasına ayak basarak, adaya Portekiz adına el koymuştur. Adayı keşfettiği gün Aziz Thomas kutlamalarının olması nedeniyle adaya São Tomé adını veren Santarém, bu olaydan yaklaşık bir ay sonra da ada ülkesinin diğer adası olan Príncipe adasını da ilk Avrupalı olarak keşfederek Portekiz adına bu adayı da sahiplenmiş ve adaya São Antão adını vermiştir.
Adalar her ne kadar 1471 ve 1472 yıllarında keşfedilmiş olsa da ilk yerleşme çabaları 1485 yılından gerçekleştirilmiş ancak başarılı olunamamıştır. İlk olarak 1495 yılında Portekiz kralından kendisine yurtluk esasına göre São Tomé adasında tahsis edilen bölgeye daimi olarak yerleşmiştir. Ülkenin diğer adası olan Príncipe adası da ilk olarak 1500 yılında yine yurtluk esasına göre Portekizli soylular tarafından yerleşim yeri olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Adaya gelen ilk yerleşimciler kendi rızasından ziyade zorunlu olarak yerleştirilmiş, Portekiz'deki hükümlülerin yanı sıra Afrika'nın güneyinden getirilen köleler ile İspanya'dan göçe zorlanan ve 1492 yılında Portekiz'e kaçan ancak buradan da bu adaya sürülen ve kendilerine Sefarad olarak adlandıran Musevilerden toplanan 2.000 çocuk bu adanın ilk yerleşimcilerinden olmuşlardır. Özellikle Museviler Portekiz'e kaçtıktan sonra buradaki yasalar nedeniyle zorluklar yaşamışlar, kendilerinden Musevi olmaları nedeniyle talep edilen vergileri ödeyememiş bunun üzerine de kral bu ailelerden çocuklarını alarak bunları adaya sürgüne göndermiştir.
1506 yılına gelindiğinde adada 600'ü musevi çocuklar olmak üzere bin nüfusun yanı sıra 2.000 köle yaşamaktaydı. Ada bu yıllarda Portekiz köle ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline gelmiş, Portekiz buradan birçok köleyi kendisine ait olan Brezilya ile Karayip'te bulunan sömürge bölgelerine göndererek plantasyonlarda çalıştırmıştır. Yine aynı dönemlerde Portekiz mevcut köle gücünü kullanabilmek adına ada üzerinde şeker kamışı plantasyonları kurmuş ve köleleri burada çalıştırmıştır. 16.yy sonlarına gelindiğinde ada üzerinde 12.000 ton şeker imalatı üretilmekteydi. 1572 yılından itibaren São Tomé, 1573 yılından itibaren de Príncipe direkt olarak Portekiz kraliyetine bağlanmıştır.
17.yy başlarından itibaren ada üzerinde değişimler yaşanmıştır. Bundan önceki 100 yıl boyunca bulunduğu ortamlardan kaçan köleler ulaşımın zor olduğu sık ormanlık alanlarda yerleşimler kurarak hayatlarına devam eden geldikleri bölgeden dolayı Angolas olarak adlandırılan köleler 17.yy'den itibaren şeker kamışı plantasyonlara ve yerleşim yerlerine saldırarak bu alandaki ekonominin ciddi zarar görmesine sebep olmuşlardır. Yaşanan bu olumsuzlukların yanı sıra Brezilya'da bulunan şeker kamışı plantasyonlarının daha verimli çalışması nedeniyle üretim ada üzerinde bundan önceki üretimlerin onda birine kadar düşmüştür. Adada yaşayan birçok varlıklı Portekizli aile burayı terkederek Brezilya'ya göçmüş ve yatırımlarına orada devam etmişlerdir. Tüm bu olayların yaşanması neticesinde koloni sahibi Portekiz'in ada üzerindeki ilgisi azalmış, bununla birlikte ada limanlarını Afrika ülkeleri ile Güney Amerika arasında ticaret yapan diğer uluslara ait gemilerine de açarak ada üzerindeki ticareti canlı tutmaya çabalamıştır. Ancak bu dönemde çok sık yaşanmaya başlayan köle isyanları izole olmuş ada bölgesinde sorunlar yaşanmasına neden olmaktaydı. 1844 yılına gelindiğinde ise 185 beyaz Avrupalı'ya karşın adada filhos de terra (Türkçe: Yeryüzünün çocukları) olarak adlandırılan ve Portekizliler ile yerli halktan doğma çocukların oluşturduğu 7.054 melez ırk, bunun yanında da 5.514 köle ile 1.200 dolayında Angolas yaşamaktaydı.
İkinci kolonileşme (1850-1950)
1822 yılında Portekiz'in Brezilya üzerindeki hakimiyetin son bulması üzerine ada da ikinci kolonileşme dönemi başlamıştır. Brezilya'nın kaybedilmesi sonucu Portekizliler yeniden adaya yatırım yapmaya başlamış ve plantasyonlar kurmuşlardır. Bu süreçte hak sahiplerinin Portekiz'de bulunduğu plantasyonlar yerli halkın elinden zorla ve kandırılarak alınmış ve ada üzerindeki sahipleri tarafından belirlenen yöneticiler tarafından idare edilmiştir. Yaşanan bu olaylar neticesinde yerli halk toprağını kaybetmiş, verimli, volkanik toprakların tamamı Portekizli büyük işletmelere geçmişti. Portekizliler bu süreçte yeni ürün ekimlerine de başlamış bu doğrultuda kahve ve kakao plantasyonları kurmuşlardır. 1869 yılında Portekiz ile birlikte tüm kolonilerinde köleliğin yasaklanmasına rağmen kölelerin dokuz yıl boyunca eski sahipleri için çalışma zorunluluğu getirildiği için kölelik adada fiili olarak 1878 yılında sonlandırılmıştır. Kölelik kaldırılmış olsa da ücret karşılığı zorunlu çalıştırılma uzun yıllar adada devam etmiştir. Ada yerlileri bu süreçten sonra plantasyonlarda çalıştırılmayı kölelik ile eş tuttukları için reddetmiş, zor durumda kalmak istemeyen toprak sahipleri de servicais adını verdikleri sözleşmeli işçiler Afrika'nın diğer bölgelerinde adaya getirterek çalıştırılmışlardır. Afrika ana kıtasından sözleşmeli işçi olarak adaya gelen kişilerin aksine adada yaşayanların sözleşmeli işçi olarak başvurmaları yasaklanmış, bu yasak yerli halkın köleliğin kaldırılması sonrası zor durumda kalmasına neden olmuştur. 1900 yılına gelindiğinde adada çalışan sözleşmeli işçi sayısı 42.000'e ulaşmış vaziyetteydi. 1908 yılında ise São Tomé ve Príncipe dünyanın en büyük kakao üreticisi haline gelmişti. 1909 yılında Britanyalı gazeteci 'un adadaki modern kölelik ile ilgili yazı yazması ve bu bağlamda çikolata üreticilerini adadan gelen kölelik kakaolarını boykot çağrısı yapması neticesinde Portekiz 1909 yılında adada çalıştırılan diğer Afrika bölgelerinden gelen işçilerin ve bu işçilerin adada doğan çocuklarının tekrar ülkelerine dönüşlerine izin vererek onları geri dönmelerini sağlamıştır. Portekiz bunun sonucunda ortaya çıkan işçi problemini de diğer sömürge bölgeleri olan Mozambik ve Yeşil Burun Adaları'nda hapishanelerde bulunan kişilerin adaya getirilerek çalıştırılması ile çözümlemiştir.
İlk örgütlenmeler ve Batepá katliamı
Yeni yüzyıla girilmesi ile birlikte ada ekonomisi sıkıntılı bir sürece girmiş olmasına rağmen, adanın yerli zenginleri çocuklarını okuması için anavatan Portekiz'e gönderme imkânı yakalamışlardı. Portekiz'e gönderilen çocuklar burada farklı gazeteler çıkarmış, 1919 yılında da özgürlükçü kulüp Liga Africana'yı kurarak örgütlenmişlerdir. Aynı örgütlenme çabaları adada da yürütülmüş, Portekiz'in bağımsızlığını kazandığı 1911 yılında yerel yetiştiriciler Liga dos Interesses Indigenas (Türkçe: Yerel halkın çıkarları için lig) adında bir oluşum kurarak Portekizli büyük toprak sahiplerine karşı örgütlenmişlerdir. Bu girişim 1926 yılında yasaklanarak kapatılmıştır. 1937 yılında koloni yönetimi çıkarttığı yeni kişi başına vergi yasası ile yerlileri plantasyonlarda çalışmaya zorlamıştır. 1951 yılında adalar pratikte herhangi bir değişikliğe yol açmamasına rağmen Portekiz'in denizaşırı ili statüsüne getirilmiştir. 1952 yılında dönemin valisi tarafından kişilerin 90 gün zorunlu olarak çalıştırmasını gerektirecek şekilde kişi başına ödenmesi gereken vergiyi arttırarak 90 Escudos'a çıkartmıştır. 1953 yılında yerli toprak sahiplerine ait olan toprakların Yeşil Burun Adaları'ndan işe alınanlar lehine istimlak edilecek söylentilerinin yayılması neticesinde ayaklanma çıkmış, bu ayaklanma tarihte olarak yerini almıştır. Bu ayaklanma ve sonucunda kolluk kuvvetlerinin, gönüllü beyazların, suçluluların ve taşeron işçilerin bu ayaklanmayı bastırma çabaları farklı kaynaklara göre yüz ile 2.000 arasında kişinin hayatını kaybetmesine neden olmuştur. O dönemin yetkilileri olaylara karıştığı iddia edilen kişileri yargılayarak sınırdışı etmiş, sorumlu vali ve diğer kamu görevlileri ise ödüllendirmiştir. Yaşanan bu ayaklanma ada genelinde ulusal bilincin başlamasına yol açan önemli bir faktör olarak kabul edilmiştir.
Bağımsızlık
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCa0wxTmhiMTkwYjIxbFgzQmhiR0ZqWlM1cWNHY3ZNalV3Y0hndFUyRnZYM1J2YldWZmNHRnNZV05sTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Ada genelinde Portekiz'in Afrika ana kıtasında sahip olduğu diğer sömürge bölgeleri Angola, Mozambik ya da Portekiz Ginesi (günümüzde Gine-Bissau) bölgelerinde olduğu gibi silahlı bir isyan örgüt meydana gelmemiştir. Tüm organize protestolar yurt dışında sürgünde bulunan kişiler tarafından gerçekleştirilmiştir. 1960 yılında adanın bağımsızlığını hedef alan Comissao de Libertacao de São Tomé e Principe (CLSTP) (Türkçe: São Tomé ve Principe Kurtuluş Komitesi) kurulmuş, bu komite 1964 yılında da Afrika Birliği Örgütü tarafından da bağımsızlık hareketi olarak kabul edilmiştir. Komitenin liderliğini üstlenen ve ilerleyen yıllarda da ada ülkesinin başbakanı olarak da görev alacak olan Miguel Trovoada, hareketi Gabon topraklarından yönetmiştir. Gabon'dan aldığı destek karşılıksız bir konumda değildi, Gabon söz konusu adaların kendi topraklarına katılması yönünde düşüncelerine sahipti. 1972 yılında komite adında değişikliğe giderek hareket ismini almış ve bu yıldan itibaren Movimento de Libertação de São Tomé e Príncipe (MLSTP) (Türkçe: São Tomé ve Principe Kurtuluş Hareketi) olarak devam etmiştir. Yurt dışında bu tür faaliyetler gerçekleştirilirken ada üzerinde sömürge kolluk kuvvetlerinin korkutmaları nedeniyle genel itibarıyla sessiz ve sakin bir ortam mevcuttu.
1974 yılında Portekiz'de Marcelo Caetano yönetiminde iktidarda bulunan dikta rejiminin Karanfil Devrimi neticesinde yıkılması ile Afrika'da bulunan tüm sömürge bölgelerinin bağımsızlığının kabul edilmesi kararlaştırılmıştır. Bağımsızlıktan hemen önceki kısa bir dönemde Eylül 1975'te ada üzerinde yaşanan grevler ve gösteriler sonucunda birçok Portekizli adayı terk etmek zorunda kalmış, birçok kişi de bu olaylarda hayatını kaybetmiştir. Portekiz'de iktidara gelen yeni hükûmet 1974'te Cezayir'de bağımsızlığa giden şartları konuşmak adına başlatılan müzakerelerde MLSTP'yi ada halkının temsilcisi olarak muhatap almış ve görüşmeleri yürütmüştür.
Ada genelinde 6 Temmuz 1975 tarihinde tek partili biz düzende seçimler gerçekleştirilmiş, seçim sonrası 12 Temmuz 1975 tarihinde Portekiz hükûmeti tüm yetkilerini kurucu meclise devretmiştir. Aynı gün kurucu meclisin sözcüsü yeni ülke São Tomé ve Príncipe'nin bağımsızlığını ilan etmiştir.
Diktatör rejim (1975-1991)
6 Temmuz tarihinde gerçekleştirilen seçimlerde meclisteki tüm sandalyelerin sahibi olan MLSTP, yeni ülkenin devlet başkanı olarak Manuel Pinto da Costa bu göreve getirilmiş, Miguel Trovoada ise yeni ülkenin ilk başbakanı olarak göreve başlamıştır. Ülke bağımsızlığına kavuşmuş olsa da, nüfusun büyük bir bölümü özgürlüğünü kazanamamıştır. MLSTP bağımsızlık sonrası ülkeyi sosyalist düzende tek parti yönetimine dayanan bir yönetim şekli ile yürütmeye başlamış, sömürge ülkesi Portekiz'in geride bıraktığı tüm kamu görevlerini aynı şekilde sürdürmüştür. Portekizli yetkililerin bıraktığı görevlere genç ve tecrübesiz partililer ile doldurularak kadrolaşma çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Hükûmet 1978 yılında dış kaynaklı tehditlerin varlığını gerekçe göstererek Angola ve Gine-Bissau'dan askerî güç talep etmiştir. Özellikle Angola askerî gücü çok uzun yıllara ülkede konuşlanmış ve hükûmetin en önemli destekçilerinden biri konumunu almıştır. Dönemin başbakanı Trovoada bu durumu kabullenmediği ve Angola askerî gücün ülkesindeki varlığından rahatsızlığını dile getirdiği için başbakanlık koltuğundan alınarak Ekonomi Bakanı olarak atanmıştır. 1979 yılında daha önceki dönemlerde gündeme gelen yerel işletmecilere ait toprakların istimlak edilme durumunun yeniden ortaya çıkması nedeniyle başlayan protesto gösterilerinde, protestocuların Trovoada'yı devlet başkanı makamına getirilmesini talep etmesi sonucunda Trovoada tutuklanarak hapishaneye gönderilmiştir. Hükûmet uluslararası baskılar sonucu Trovoada'yı iki yıl sonra serbest bırakmış ve kendisi de Fransa'ya sürgüne gitmiştir.
Sömürge dönemine dair tüm izleri silmek adına bağımsızlığın ilan edildiği yıl zorunlu olarak çalışma mecburiyeti kaldırılmış, plantasyonlar kamulaştırılmıştır. Her ne kadar zorunlu çalışma kaldırılmış olsa da, Batepá katliamının yaşandığı günü resmi olarak özgür çalışma günü bayramı ilan edildiği gün o gün yaşananları anlamak ve anlatabilmek için toplum mecburi olarak o günü çalışarak geçirmek zorunda bırakılmıştır. Kakao üretiminin de çok kısa sürede yarı yarıya düşmesi sonucu, kakao bitkilerinin eski olması nedeniyle artık ürün vermemesinin yanı sıra, Angola İç Savaşı nedeniyle ülkelerine geri dönen 10.000 São Tomé ve Príncipe vatandaşı ekonomiyi olumsuz etkilemiş, devlet ekonomiyi sürdürebilmek adına Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası para kaynaklarına başvurmak durumunda kalmıştır. Ülke tarihinde ilk kez iş yerleri kapanmak zorunda kalmış, işsizlik ciddi oradan artmıştır. Bu yaşananlar nedeniyle Príncipe adasında isyanlar baş göstermiş ve ilk defa ayrılıkçı söylemler gün yüzüne çıkmıştır.
Ülkenin yönünün batıya çevirmesi ile birlikte uluslararası organizasyonlardan gelen maddi kaynaklar siyasi ve ekonomi alanındaki gerilimi hafifletmiştir. Parti içerisindeki genç siyasilerin reform talepleri nedeniyle 1990 yılında çok partili siyasi hayata geçen ada ülkesi, 1990 yılında gerçekleştirilen halk oylaması ile de yeni anayasa kabul edilmiştir.
Demokratikleşme ve günümüz (1991-2016)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpaakwwMWhiblZsYkY5UWFXNTBiMTlrWVY5RGIzTjBZUzVxY0djdk1qVXdjSGd0VFdGdWRXVnNYMUJwYm5SdlgyUmhYME52YzNSaExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
1991 yılında gerçekleştirilen seçimlerde yaşanan olumlu siyasi gelişmeler nedeniyle bulunduğu sürgünden ülkesine geri dönerek bağımsız aday olan Trovoada seçilmiştir. Bu seçimlerde mevcut devlet başkanı aday olmamış, ülkeyi uzun süre tek parti sistemi ile yöneten MLSTP'de başka bir aday göstermemiş ve bu nedenle seçimlere tek adaylı girilmiştir. 1992 yılında gerçekleştirilen seçimlerde de başaralı bir şekilde çıkan Trovoada görevini devam ettirmiştir. 1995 yılında gerçekleştirilen askerî darbe ile yönetime el konulmuş ancak bu darbeye karışanların affedileceği açıklandıktan sonra darbe girişimi sonlandırılmış ve askerler kışlalarına geri dönmüştür. 2001 yılında yapılan devlet başkanlığı seçimlerinde Fradique de Menezes ülkenin yeni başkanı seçilmiştir. 2003 yılında ordu yönetime bir kez daha el koyma gayreti içerisinde olmuş, darbeyi de ülkede yaşanan ekonomik sorunlar ile yaygınlaşan rüşveti önlemek adına gerçekleştirdiğini bildirmiştir. Bu darbe de bir hafta içerisinde sonlandırılarak yönetim yeniden sivillere devredilmiştir.
2006 yılında gerçekleştirilen devlet başkanlığı seçimlerinde oyların %60'ını alan Fradique Menezes ülkenin gelecekteki beş yıllık süresi için yeniden devlet başkanı olarak seçilmiştir. Menezes ikinci dönemine başlamasından sonra kısa süreler içerisinde yaşanan hükûmet krizleri nedeniyle birçok kez başbakanı değiştirmek durumunda kalmıştır. 2010 meclis seçimlerinden önce 2009 yılında yasaya aykırı olmasına rağmen partisi MDFM'nin genel başkanlığı koltuğuna da oturan ancak bunu iç siyasi baskılar nedeniyle çok kısa süre sonra bırakmak zorunda kalan Menedez partisinin 2010 meclis seçimlerinde 1 sandalyeden fazlasını kazanabilmesini sağlayamamıştır. Bu seçimlerden Trovoada'nın partisi ADI birinci gelmiş ve Trovoada yeniden başbakanlık koltuğuna oturmuştur.
2011 devlet başkanlığı seçimlerinde bundan önce iki kere seçildiği ve yasal süreyi doldurduğu için tekrar aday olamayan Menedez yerine bağımsızlık sonrası ülkenin ilk devlet başkanı olan Manuel Pinto da Costa yirmi yıl sonra bu göreve seçilerek devlet başkanı olmuştur.
2016 yılında gerçekleştirilen seçimlerde yeniden aday olan da Costa, söz konusu seçimlerde usulsüzlükler olduğunu ileri sürerek ikinci olduğu ilk tur sonucunda ilk iki sırada yer alan adayların katıldığı ikinci tura katılmayacağını açıklayarak Evaristo Carvalho'nun 3 Eylül 2016 tarihi itibarıyla devlet başkanlığı makamına gelmesine olanak sağlamıştır.
Siyaset
São Tomé ve Príncipe Demokratik Cumhuriyeti anayasa ile yönetilen bir cumhuriyettir. Günümüzde yürürlükte olan anayasa 1990 yılında kabul edilerek yürürlüğe konmuştur. Ülke çok partili bir siyasi sisteme sahip olup, yarı başkanlık sistemi ile yönetilmektedir. Ülkenin sahip olduğu ulusal meclis (Assembléia Nacional) toplamda 55 üyeden oluşmaktadır. Söz konusu 55 üye her dört yılda bir düzenlenen seçimler ile belirlenmektedir. Son seçimler 12 Ekim 2014 tarihinde gerçekleştirilmiş, bu seçimlere göre partilerin mecliste elde ettikleri sandalye sayısı şu şekilde şekillenmiştir:
- ADI (Acção Democrática Independente) - 33 sandalye
- MLSTP-PSD (Movimento de Libertação - Partido Social Democrata) - 16 sandalye
- PCD-GR (Partido de Convergência Democrática - Grupa de Reflexão) - 5 sandalye
- UDCD (União dos Democratas para Cidadania e Desenvolvimento) - 1 sandalye
Ülkenin devlet başkanı resmi olarak beş yılda bir seçilmektedir. Ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1975 yılında bu yana devlet başkanlığı makamı dokuz kez el değiştirmiş, bunlardan da iki tanesinde askeri rejim darbe ile iktidara gelmiştir. Ülkenin bağımsızlığını kazanması sonrası devlet başkanı olan ve bu görevi 1991 yılına kadar sürdüren Manuel Pinto da Costa, 2011 yılında yapılan seçimlerde yeniden aday olmuş ve seçimi kazanarak yirmi yıl aradan sonra yeniden devlet başkanlığı koltuğuna oturmuştur. 2016 seçimlerinde de aday olan da Costa, yaşandığı iddia ettiği usulsüzlükler sebebiyle ikinci tur seçimlerini boykot ederek katılmamış, bunun sonucunda Evaristo Carvalho ülkenin yeni devlet başkanı seçilmiştir. 2 Ekim 2021 tarihi itibarıyla da bu göreve Carlos Vila Nova gelmiştir.
Makam | İsim | Başlangıç |
---|---|---|
Devlet başkanı | Carlos Vila Nova | 2 Ekim 2021 |
Başbakan | Jorge Bom Jesus | 3 Aralık 2018 |
Dış siyaset
São Tomé ve Príncipe uluslararası organizasyonlarda üye olarak bulunmaktadır. Birleşmiş Milletler, Afrika Birliği ve Uluslararası Para Fonu ülkenin üyeliğinin bulunduğu organizasyonlardan birkaç tanesidir.
São Tomé ve Príncipe uluslararası hukuk alanında birçok ülkenin aksine Çin yerine Çin Cumhuriyeti'ni (Tayvan) tanımaktadır. Bu bağlamda ülkenin Tayvan'da temsilciliği bulunmaktadır.
Ordu
São Tomé ve Príncipe'de ordu siyasi hayatta önemli bir rol oynamaktadır. Ülkenin bağımsızlığını elde ettiği 1975 yılından bu yana ordu dört defa (1978, 1988, 1995, 2003) darbe gerçekleştirerek yönetime el koymuştur.
Ülke genelinde zorunlu askerlik görevi bulunmamaktadır. Ülkenin silahlı gücü olan São Tomé ve Príncipe Silahlı Kuvvetleri (Portekizce:Forças Armadas de São Tomé e Príncipe) ülkenin ordusunu oluşturmaktadır. 2.000 askerî gücüne sahip kuvvetlerde kara kuvvetleri, sahil güvenlik, devlet başkanlığı muhafız alayı ile millî muhafız birliği bulunmaktadır. Ordu içerisinde hava kuvvetleri bulunmamaktadır.
İdari yapılanma
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZeUwxTWxRek1sUVROdlgxUnZiU1ZETXlWQk9WOWhibVJmVUhJbFF6TWxRVVJ1WTJsd1pTVXlRMTloWkcxcGJtbHpkSEpoZEdsMlpWOWthWFpwYzJsdmJuTmZMVjlrWlY4dFgyTnZiRzl5WldRdWMzWm5Mek00TUhCNExWTWxRek1sUVROdlgxUnZiU1ZETXlWQk9WOWhibVJmVUhJbFF6TWxRVVJ1WTJsd1pTVXlRMTloWkcxcGJtbHpkSEpoZEdsMlpWOWthWFpwYzJsdmJuTmZMVjlrWlY4dFgyTnZiRzl5WldRdWMzWm5MbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
São Tomé ve Príncipe kendi içerisinde iki ile ayrılmıştır. Söz konusu bu iki ilde kendi içerisinde toplam yedi ilçeye ayrılmış konumdadır. São Tomé ve Príncipe adaları söz konusu iki ili oluşturmakta olup, Príncipe adası yine tümüyle bir ilçeyi oluşturmakta, São Tomé adası da kendi içerisinde altı ilçeye ayrılmıştır.
Konum | İl | İlçe | Yüzölçümü | Nüfus | Merkez şehir |
---|---|---|---|---|---|
![]() | São Tomé Adası | 16,9 km² | 51.886 | São Tomé | |
![]() | São Tomé Adası | 119,0 km² | 13.258 | ||
![]() | São Tomé Adası | 267,0 km² | 5.501 | ||
![]() | São Tomé Adası | 229,5 km² | 10.696 | ||
![]() | São Tomé Adası | 105,0 km² | 15.187 | ||
![]() | São Tomé Adası | 122,0 km² | 35.105 | ||
![]() | Príncipe Adası | 142,0 km² | 5.966 |
Ekonomi
1975 yılında bağımsızlığının kazandıktan sonra ticari açıdan bir öneme sahip olmayan ada ülkesi, kakao ticaretine bağımlı bir şekilde ekonomisini ilerletmiştir. 2010 verilerine göre ülkenin ihracatının %80'ini kakao oluşturmaktadır ve ülkenin tarıma uygun topraklarının %80'ini kakao üretiminde kullanmaktadır. Özellikle son yıllarda yaşanan kuraklığın yanı sıra kakao fiyatlarındaki dalgalanmalar kakaoya bu kadar bağımlı bir konumda olan ada ülkesine sorun yaratmaktadır.
Kakaonun haricinde hindistan cevizi, palmiye ağacı çekirdeği, tarçın, biber, kahve, muz, papaya ve fasulye gibi tarım ürünleri ekilmektedir. Ada genelinde işletilen balık çiftlikleri ile birlikte kümes hayvanı yetiştiriciliği de ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır.
Ada açıklarında bulunan petrol yatakları ülkenin ekonomisi için gelecekte önemli katkı sağlayacağı planlanmaktadır ancak günümüzde bu alanda henüz ilerleme kaydedilememiştir. 1990'lı yıllarda jeologlar adanın altında ve etrafında 11 milyar varil petrolün bulunduğu açıklamış, bu açıklamalar istinaden ülke Kara Brunei, İkinci Kuveyt isimleri ile anılmıştır. Ülke offshore petrol imtiyazlık işlerinin satışı nedeniyle Nijerya ile birlikte işlettiği Joint Development Zone (JDZ) satışlarından %40 elde etmekte olup, geri kalan %60 Nijerya tarafından alınmaktadır.
İhracat
Ülke ekonomisinin en önemli ihracat ürünlerini kakao, kahve ve palmiye ağacı yağı oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ihracat yaptığı ilk beş ülke şu şekildedir:
Hollanda %30,5
Belçika %20,4
İspanya %9,8
Nijerya %7,4
Türkiye %7,3
İthalat
Ülke ekonomisinin en önemli ithalat ürünlerini makine ve ekipmanları, elektronik ürünler, gıda ürünleri ve petrol ürünleri oluşturmaktadır. Ülkenin 2013 verilerine göre ithalat yaptığı ilk üç ülke şu şekildedir:
Ulaşım
Havayolu
Ülke genelinde bulunan iki adet havaalanı içerisinde en önemlisi ve en büyüğü başkent São Tomé'de bulunan São Tomé Uluslararası Havalimanı (São Tomé International Airport) olup, bir diğer havaalanı Príncipe adasında bulunan Príncipe Havaalanı'dır (Príncipe Airport).
Ülkenin ulusal havayolu şirketi olan STP Airways 2008 yılında kurulmuştur. Söz konusu havayolu başkent São Tomé'den Portekiz'in başkenti Lizbon ile Angola'nın başkenti Luanda'ya seferler düzenlemektedir. Havayolu şirketine ait bir filo bulunmamakta olup, uçuşların gerçekleştirildiği iki adet Boeing 757-300 Portekiz merkezli havayolu şirketi tarafından işletilmektedir.
São Tomé ve Príncipe adalarına TAP Portugal, , gibi havayolları seferler düzenlemektedir.
Karayolu
Ada ülkesi genelinde toplam 320 km karayolu bulunmaktadır. Bu karayolunun 218 km'si asfaltlanmış olup, geriye kalan 102 km ise toprak yol konumundadır.
Denizyolu
São Tomé ve Príncipe ada ülkesi olması nedeniyle özellikle ülkeyi oluşturan iki ada arasında gemiler ile yolcu ve yük taşımacılığı yapılmaktadır. Ülkenin en önemli limanı başkent São Tomé'de yer almaktadır.
Demiryolu
Ülke genelinde güncel olarak herhangi bir demiryolu ulaşımı bulunmamaktadır.
Spor
São Tomé ve Príncipe'de en sevilen spor dalı futboldur. Ülkede futbol 1975 yılında kurulan (Federação Santomense de Futebol) tarafından yönetilmektedir. Ülkede her iki adada da ayrı olmak üzere iki farklı lig düzenlenmektedir. São Tomé adasında on takımın katıldığı ulusal ligde (Primeira Divisão de São Tomé) şampiyon olan takım ile Príncipe adasında altı takımın katılımı ile gerçekleştirilen ulusal ligde (Primeira Divisão) şampiyon olan takım son olarak birbirleriyle oynayarak ülkenin şampiyonunu belirlemektedir. Günümüze kadar São Tomé takımları 22 kez mutlu sona ulaşırken, Príncipe takımları altı kez mutlu sona ulaşmıştır. Ülkenin en başarılı futbol takımı altı kez şampiyonluğunu ilan eden takımıdır.
São Tomé ve Príncipe millî futbol takımı Mayıs 2015'te FIFA sıralamasında 188. sırada yer almakta olup, en yüksek sıralamasını 2012 yılında 112. olarak elde etmiştir.
Kültür
São Tomé ve Príncipe genelinde Afrika ile Portekiz kültürünün karışımı etkili olmaktadır.
Edebiyat
São Tomé ve Príncipe, edebiyatta Lusofon Afrika içerisindeki en gelişmiş ülkelerden biri olarak kabul edilmektedir. Ada edebiyatının ilk eserleri, Caetano da Costa Alegre tarafından Visao şiir koleksiyonu içerisinde yazılmıştır. Sara Pinto Coelho gibi bazı yazarlar, bu dönemden sonraki edebi çalışmaları sürdürmüşlerdir.
1900’lü yıllarda Francisco José Tenreiro, São Tomé ve Príncipe edebiyatı için bir dönüm noktası olmuştur. Yeşil Burun Adaları’nda yayınlanan Claridade isimli dergiye katkıda bulunmuş ve Afro-Amerikan kültürüyle ilgili şiirler ve halk şarkıları hazırlamıştır. Manuela Margarido ve Alda Espírito Santo gibi kadın yazarlar döneminde ada edebiyatı, Portekiz’e karşı verilen bağımsızlık mücadelesi ve milliyetçi düşünceleri merkeze almıştır. Olinda Beja ve Conceição Lima gibi yazarlar ise bağımsızlıktan sonraki dönemde ön plana çıkmıştır.
São Tomé ve Príncipe edebiyatı, temel olarak Portekizce ve İngilizce üzerine kurulmuş olmakla birlikte yerel dillerde de eserler içermektedir.
Okuryazarlık oranları, diğer Lusofon Afrika ülkeleri ile karşılaştırıldığında São Tomé ve Príncipe’de oldukça yüksektir.
Kaynakça
- ^ a b "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org. 29 Kasım 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Ocak 2021.
- ^ "GINI index". World Bank. 20 Aralık 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Temmuz 2013.
- ^ "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. 25 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 21 Mart 2017.
- ^ a b c d e f g Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;CIA
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ . 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Haziran 2015.
- ^ "Liga dos Interesses Indigenas hakkında bilgiler". 12 Haziran 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Haziran 2015.
- ^ "de.academic.ru". 14 Haziran 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Haziran 2015.
- ^ "www.zeit.de". 7 Haziran 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Haziran 2015.
- ^ "de.academic.ru". 16 Haziran 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Haziran 2015.
- ^ "1991 seçimleri". 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Haziran 2015.
- ^ . 15 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2015.
- ^ "Pinto da Costa yeni devlet başkanı seçilmiştir". 26 Eylül 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Haziran 2015.
- ^ . 18 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ocak 2017.
- ^ . 30 Nisan 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2015.
- ^ "12 Ekim 2014 seçimleri". 19 Ekim 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 3 Haziran 2015.
- ^ "www.spiegel.de". 13 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Haziran 2015.
- ^ "www.zeit.de". 4 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Haziran 2015.
- ^ "JDZ sitesi". 28 Ocak 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Haziran 2015.
- ^ . 19 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Haziran 2015.
- ^ São Tomé ve Príncipe Futbol Federasyonu hakkında bilgiler
Dış bağlantılar
- São Tomé ve Príncipe hakkında genel bilgiler Almanya Dışişleri Bakanlığı
- www.saotome.st Ülke hakkında genel bilgiler 27 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
Vikisözlük'te são tomé ve príncipe ile ilgili tanım bulabilirsiniz. |
Wikimedia Commons'ta São Tomé ve Príncipe ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |
Wikimedia Atlas'da São Tomé and Príncipe
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Sao Tome ve Principe ya da resmi adiyla Sao Tome ve Principe Demokratik Cumhuriyeti Afrika kitasinin bati kiyisinda Gine Korfezi aciklarinda yer alan bir ada ulkesidir Sao Tome ve Principe adalari ada ulkesini olusturmaktadir Ulkenin ada ulkesi olmasi nedeniyle sinir komsusu bulunmamakta olup Ekvator Ginesi ile Gabon un aciklarinda yer almaktadir ve Gabon un kuzeybati kiyilari 250 km uzakliktadir Ulkenin baskenti Sao Tome dir Sao Tome ve PrincipeRepublica Democratica de Sao Tome e Principe Portekizce Sao Tome ve Principe Demokratik CumhuriyetiBayrak ArmaMilli mars Independencia totalBaskentSao TomeResmi dil ler PortekizceHukumetCumhuriyet Yari baskanlik sistemi Devlet BaskaniCarlos Vila Nova BasbakanPatrice TrovoadaTarihce Bagimsizlik12 Temmuz 1975Yuzolcumu Toplam1 001 km2 Su 0Nufus 2018 tahmini211 028 186 2012 sayimi178 739 Yogunluk199 7 km2 69 GSYIH SAGP 2020 tahmini Toplam836 milyon 180 Kisi basina3 837 146 GSYIH nominal 2020 tahmini Toplam417 milyon 188 Kisi basina1 912 140 Gini 2010 33 9 ortaIGE 2019 0 625 orta 135 Para birimiDobra STD Zaman dilimiUTC 0 UTC Telefon kodu239Internet alan adi stUlke ismiUlkenin ismi Portekizceden gelmektedir ve Aziz Thomas ve Prens Adalari anlamina gelmektedir Ulkenin ana adasini olusturan Sao Tome adasinin kesfi Aziz Thomas kutlamalarinin yapildigi 21 Aralik 1471 yilinda gerceklestirildigi icin bu isim bu adaya verilmistir Ada ulkesini olusturan diger ada olan Principe Adasi 17 Ocak 1472 tarihinde kesfedildikten sonra Sao Antao adini almis bu isim daha sonra 1502 yilinda Prens Adasi olarak degistirilmis ve adanin yeni adi Principe olmustur CografyaSao Tome ve Principe Ulkenin kara siniri bulunmamakta olup sahip oldugu adalarin toplam sahil uzunlugu 209 km dir Sao Tome ve Principe Seyseller den sonra Afrika kitasinin en kucuk ikinci ulkesi konumundadir Ulkeyi olusturan iki adet ada Ekvator Ginesi ne ait olan ve adalari arasinda yer almaktadir Her iki ada arasindaki mesafe 150 km dir Ulkenin ana adasi konumunda olan Sao Tome adasi her iki ada icerisindeki en daglik olan adadir Bu adanin 48 km uzunlugu 32 km de eni bulunmaktadir ve 859 km bir yuzolcumune sahiptir Adanin ve ayni zamanda ulkenin de en yuksek noktasi 2 024 m ile Pico de Sao Tome Dagi dir Adalar ulkesinin diger adasi olan Principe adasi ise 20 km uzunluga ve 10 km ene sahiptir adanin toplam yuzolcumu 136 km dir Bu adanin en yuksek noktasi ise 927 m ile Pico de Principe Dagi dir Sao Tome adasinin en guney ucu Ekvator cizgisinin sadece iki km uzaginda yer almakta olup bu adaya bagli kucuk bir ada olan Rolas adasi Ekvator cizgisinin uzerinde yer almaktadir Her iki ada da volkanik fay hatti olan bir parcasi konumundadir Iklim Sao Tome ve Principe genelinde sicak ve nemli tropikal iklim hakimdir Ada genelinde kurak doneminin yani sira saganak yagmurlarin yagdigi yagmur sezonlari yasanmaktadir Yagmur sezonu genel itibariyla ekim ile mayis aylari arasinda gorulmektedir Ulkede hava sicakliklari yil icerisinde buyuk degisiklikler gostermemekte olup yillik ortalama sicaklik degerleri kiyi kesimlerinde 28 C ic kesimlerde ise 20 C seviyesindedir Yillik ortalama yagis degerleri ulkenin kuzey kesimlerindeki alcak yaylalarda 1 000 mm ile guneybatida yer alan daglik alanlardaki 5 000 mm arasinda degiskenlik gostermektedir Bitki ortusu ve yaban hayat Ulke genelinde 895 farkli ve bu adaya ozel bitki bulunmaktadir Bu bitkilerin 95 tanesi sadece Sao Tome adasinda bulunurken 37 tanesi de sadece Principe adasinda bulunabilmektedir Begonya calvoa orchidaceae ve rubiaceae familyasina ait bitkiler ulke genelinde bulunabilmektedir Ada genelinde egrelti otu da sik miktarda gozlemlenebilmektedir Ada genelinde yaban hayat belli turler ile sinirli olup bu adaya ozgu memeli hayvanlardan biri de Sao Tome kir faresidir Bunun haricinde bircok kusa ev sahipligi yapan ulke dunyanin en kucuk aynak turu olan Bostrychia bocagei ya da bir diger adi ile Sao Tome aynak kusu da bu ulkede yasamaktadir NufusSao Tome ve Principe de son olarak 2012 yilinda gerceklestirilen resmi sayim sonuclarina gore 178 739 nufus tespit edilmistir Bu guncel olarak son resmi sayim konumunda olup 2022 tahmini sayim sonuclarina gore 217 164 nufus belirlenmistir Ulke nufusunun buyuk cogunlugu baskent Sao Tome de yasamaktadir Sao Tome ve Principe genc bir nufusa sahip olup 2020 tahmini verilerine gore nufusun 61 36 si 0 24 yas araligindadir Ulkenin sadece 2 87 si 65 yas ve uzerindedir 0 14 yas 39 77 erkek 42 690 kadin 41 277 15 24 yas 21 59 erkek 23 088 kadin 22 487 25 54 yas 31 61 erkek 32 900 kadin 33 834 55 64 yas 4 17 erkek 4 095 kadin 4 700 65 yas ve uzeri 2 87 erkek 2 631 kadin 3 420 Sehirde yasayanlarin orani 2022 verilerine gore 75 8 olan ulkede nufusun yillik artis orani 2022 tahmini verilerine gore 1 48 duzeyindedir Etnik gruplar Sao Tome ve Principe de yasayan gruplar icerisinde ulkenin yerel halki ile ozellikle Portekizliler in dahil oldugu beyaz Avrupalilarin bir araya gelmesi ile ortaya cikan gruptur Mestico olarak adlandirilan melez grubun haricinde Angolares Forros Servicais Tongas olarak adlandirilan gruplar da ulke de yasamaktadir Bu gruplarin haricinde cogunlugunu Portekizliler in olusturdugu Avrupali ile bircogunu Cinliler ile Makaulular in olusturdugu Asyali da ulkede yasamaktadir Angolares 1540 yilinda yasanan bir gemi kazasinda hayatta kalarak adaya yerlesen Angolali kolelerin soyundan gelen ve gecimini balikcilik ile saglayan grup Forros Koleligin yasaklanmasi ile serbest kalan kolelerin soyundan gelen kisilerin olusturdugu grup Servicais Angola Mozambik ve Yesil Burun Adalari ndan sozlesmeli isci olarak adaya gelen ve yasayan grup Tongas Sozlesmeli isci olarak adaya gelen kisilerin bu adada dogan cocuklarinin olusturdugu grup Dil Ulkenin resmi dili Portekizcedir ve bu dil nufusun 98 4 tarafindan kullanilmaktadir Resmi dilin haricinde ulke genelinde karma dil de kullanilmaktadir Portekizce ile Bantu dil ailesine mensup dillerin karisimi ile ortaya cikan kreol dilleri de belli bir kesim tarafindan kullanilmaktadir Sao Tome ve Principe Portekizcenin resmi dil olarak kullanildigi en kucuk ulke konumundadir Din Sao Tome ve Principe genelinde hakim olan din Hristiyan dinidir Buna gore nufusun 80 i Hristiyan inancina gore yasamini surdurmektedir Bu oranin neredeyse tamamini Katolik mezhebine mensup Hristiyanlar olusturmaktadir Bunun haricinde 10 luk bir kesim de Adventist inancina gore yasamaktadir Nufusun geri kalan kismi ise farkli dinlere gore yasamini surdurmektedir Din OranHristiyan 70Yedinci Gun Adventist Kilisesi 10Diger 20Sosyal durumSaglik Ulkede temiz su kaynaklarina ulasabilen nufusun orani genel Afrika ortalamasina gore cok yuksek duzeyde olup nufusun neredeyse tamami temiz su kaynaklarina ulasabilmektedir 2012 tahmini verilerine gore nufusun 97 si temiz kaynaklardan su temin edebilmektedir Tam techizatli saglik hizmetlerinden yararlanma oraninin dusuk oldugu ulkede nufusun 34 4 u bu yonde bir hizmet alabilirken 65 6 si ilkel sartlarda saglik hizmeti alabilmektedir Ulke icerisinde ishal hepatit tifo sitma kuduz ve humma cok sik gorulen hastaliklar arasindadir AIDS Afrika kitasinin genelinin aksine cok dusuk oranda gorulmekte olup bu oran 2013 tahmini verilerine gore 0 64 duzeyindedir Egitim Ulke genelinde 15 yas ve uzerinde okuma yazma bilenlerin orani 2015 verilerine gore 74 9 duzeyindedir Bu oran erkeklerde 99 1 iken kadinlarda 98 8 seviyesindedir Sao Tome ve Principe genelinde dort yillik ilkokul egitimi zorunlu olup kiz ve erkek cocuklarin okula gitme ortalamasi 11 yil duzeyinde tahmin edilmektedir Ulkede 2001 yilindan bu yana ogrencilerin okula gitme oranlari ile ilgili saglikli bir veri bulunmamaktadir Ulke genelinde mevcut olan dersliklerin egitim malzemelerinin yetersizligi ile ogretmenlerin dusuk maas nedeniyle yasadigi sorunlar nedeniyle cocuklarin okula gonderilmesi konusunda toplumsal destek pek bulunamamaktadir Hukumetlerin finansal destek saglayamadigi egitim alanindaki faaliyetler dis finansal destegin saglanmasina bagli bir konumda yurutulmektedir Ulke genelinde 5 14 yas araliginda bulunan cocuklarin 2006 verilerine gore 8 i cocuk isci olarak kullanilmaktadir TarihAda ulkesinin koloni oncesine ait bir tarihi bilinmedigi icin bulunmamaktadir Adaya ilk gelen Portekizli kaptan ve kasif ayak bastiginda adada herhangi bir yasam bulunmamaktaydi Kesif ve kolonilesme 1471 1850 Sao Tome adasina ait bir harita 1665 Joao de Santarem yetkiyi Portekiz krali dan alan is adami Fernao Gomes adina Afrika kiyilarinda masraflari kendisi tarafindan karsilanmak uzere kesife cikmis ve bunun sonucunda 21 Aralik 1471 tarihinde Sao Tome adasina ayak basarak adaya Portekiz adina el koymustur Adayi kesfettigi gun Aziz Thomas kutlamalarinin olmasi nedeniyle adaya Sao Tome adini veren Santarem bu olaydan yaklasik bir ay sonra da ada ulkesinin diger adasi olan Principe adasini da ilk Avrupali olarak kesfederek Portekiz adina bu adayi da sahiplenmis ve adaya Sao Antao adini vermistir Adalar her ne kadar 1471 ve 1472 yillarinda kesfedilmis olsa da ilk yerlesme cabalari 1485 yilindan gerceklestirilmis ancak basarili olunamamistir Ilk olarak 1495 yilinda Portekiz kralindan kendisine yurtluk esasina gore Sao Tome adasinda tahsis edilen bolgeye daimi olarak yerlesmistir Ulkenin diger adasi olan Principe adasi da ilk olarak 1500 yilinda yine yurtluk esasina gore Portekizli soylular tarafindan yerlesim yeri olarak kullanilmaya baslanmistir Adaya gelen ilk yerlesimciler kendi rizasindan ziyade zorunlu olarak yerlestirilmis Portekiz deki hukumlulerin yani sira Afrika nin guneyinden getirilen koleler ile Ispanya dan goce zorlanan ve 1492 yilinda Portekiz e kacan ancak buradan da bu adaya surulen ve kendilerine Sefarad olarak adlandiran Musevilerden toplanan 2 000 cocuk bu adanin ilk yerlesimcilerinden olmuslardir Ozellikle Museviler Portekiz e kactiktan sonra buradaki yasalar nedeniyle zorluklar yasamislar kendilerinden Musevi olmalari nedeniyle talep edilen vergileri odeyememis bunun uzerine de kral bu ailelerden cocuklarini alarak bunlari adaya surgune gondermistir 1506 yilina gelindiginde adada 600 u musevi cocuklar olmak uzere bin nufusun yani sira 2 000 kole yasamaktaydi Ada bu yillarda Portekiz kole ticaretinin onemli merkezlerinden biri haline gelmis Portekiz buradan bircok koleyi kendisine ait olan Brezilya ile Karayip te bulunan somurge bolgelerine gondererek plantasyonlarda calistirmistir Yine ayni donemlerde Portekiz mevcut kole gucunu kullanabilmek adina ada uzerinde seker kamisi plantasyonlari kurmus ve koleleri burada calistirmistir 16 yy sonlarina gelindiginde ada uzerinde 12 000 ton seker imalati uretilmekteydi 1572 yilindan itibaren Sao Tome 1573 yilindan itibaren de Principe direkt olarak Portekiz kraliyetine baglanmistir 17 yy baslarindan itibaren ada uzerinde degisimler yasanmistir Bundan onceki 100 yil boyunca bulundugu ortamlardan kacan koleler ulasimin zor oldugu sik ormanlik alanlarda yerlesimler kurarak hayatlarina devam eden geldikleri bolgeden dolayi Angolas olarak adlandirilan koleler 17 yy den itibaren seker kamisi plantasyonlara ve yerlesim yerlerine saldirarak bu alandaki ekonominin ciddi zarar gormesine sebep olmuslardir Yasanan bu olumsuzluklarin yani sira Brezilya da bulunan seker kamisi plantasyonlarinin daha verimli calismasi nedeniyle uretim ada uzerinde bundan onceki uretimlerin onda birine kadar dusmustur Adada yasayan bircok varlikli Portekizli aile burayi terkederek Brezilya ya gocmus ve yatirimlarina orada devam etmislerdir Tum bu olaylarin yasanmasi neticesinde koloni sahibi Portekiz in ada uzerindeki ilgisi azalmis bununla birlikte ada limanlarini Afrika ulkeleri ile Guney Amerika arasinda ticaret yapan diger uluslara ait gemilerine de acarak ada uzerindeki ticareti canli tutmaya cabalamistir Ancak bu donemde cok sik yasanmaya baslayan kole isyanlari izole olmus ada bolgesinde sorunlar yasanmasina neden olmaktaydi 1844 yilina gelindiginde ise 185 beyaz Avrupali ya karsin adada filhos de terra Turkce Yeryuzunun cocuklari olarak adlandirilan ve Portekizliler ile yerli halktan dogma cocuklarin olusturdugu 7 054 melez irk bunun yaninda da 5 514 kole ile 1 200 dolayinda Angolas yasamaktaydi Ikinci kolonilesme 1850 1950 1822 yilinda Portekiz in Brezilya uzerindeki hakimiyetin son bulmasi uzerine ada da ikinci kolonilesme donemi baslamistir Brezilya nin kaybedilmesi sonucu Portekizliler yeniden adaya yatirim yapmaya baslamis ve plantasyonlar kurmuslardir Bu surecte hak sahiplerinin Portekiz de bulundugu plantasyonlar yerli halkin elinden zorla ve kandirilarak alinmis ve ada uzerindeki sahipleri tarafindan belirlenen yoneticiler tarafindan idare edilmistir Yasanan bu olaylar neticesinde yerli halk topragini kaybetmis verimli volkanik topraklarin tamami Portekizli buyuk isletmelere gecmisti Portekizliler bu surecte yeni urun ekimlerine de baslamis bu dogrultuda kahve ve kakao plantasyonlari kurmuslardir 1869 yilinda Portekiz ile birlikte tum kolonilerinde koleligin yasaklanmasina ragmen kolelerin dokuz yil boyunca eski sahipleri icin calisma zorunlulugu getirildigi icin kolelik adada fiili olarak 1878 yilinda sonlandirilmistir Kolelik kaldirilmis olsa da ucret karsiligi zorunlu calistirilma uzun yillar adada devam etmistir Ada yerlileri bu surecten sonra plantasyonlarda calistirilmayi kolelik ile es tuttuklari icin reddetmis zor durumda kalmak istemeyen toprak sahipleri de servicais adini verdikleri sozlesmeli isciler Afrika nin diger bolgelerinde adaya getirterek calistirilmislardir Afrika ana kitasindan sozlesmeli isci olarak adaya gelen kisilerin aksine adada yasayanlarin sozlesmeli isci olarak basvurmalari yasaklanmis bu yasak yerli halkin koleligin kaldirilmasi sonrasi zor durumda kalmasina neden olmustur 1900 yilina gelindiginde adada calisan sozlesmeli isci sayisi 42 000 e ulasmis vaziyetteydi 1908 yilinda ise Sao Tome ve Principe dunyanin en buyuk kakao ureticisi haline gelmisti 1909 yilinda Britanyali gazeteci un adadaki modern kolelik ile ilgili yazi yazmasi ve bu baglamda cikolata ureticilerini adadan gelen kolelik kakaolarini boykot cagrisi yapmasi neticesinde Portekiz 1909 yilinda adada calistirilan diger Afrika bolgelerinden gelen iscilerin ve bu iscilerin adada dogan cocuklarinin tekrar ulkelerine donuslerine izin vererek onlari geri donmelerini saglamistir Portekiz bunun sonucunda ortaya cikan isci problemini de diger somurge bolgeleri olan Mozambik ve Yesil Burun Adalari nda hapishanelerde bulunan kisilerin adaya getirilerek calistirilmasi ile cozumlemistir Ilk orgutlenmeler ve Batepa katliami Yeni yuzyila girilmesi ile birlikte ada ekonomisi sikintili bir surece girmis olmasina ragmen adanin yerli zenginleri cocuklarini okumasi icin anavatan Portekiz e gonderme imkani yakalamislardi Portekiz e gonderilen cocuklar burada farkli gazeteler cikarmis 1919 yilinda da ozgurlukcu kulup Liga Africana yi kurarak orgutlenmislerdir Ayni orgutlenme cabalari adada da yurutulmus Portekiz in bagimsizligini kazandigi 1911 yilinda yerel yetistiriciler Liga dos Interesses Indigenas Turkce Yerel halkin cikarlari icin lig adinda bir olusum kurarak Portekizli buyuk toprak sahiplerine karsi orgutlenmislerdir Bu girisim 1926 yilinda yasaklanarak kapatilmistir 1937 yilinda koloni yonetimi cikarttigi yeni kisi basina vergi yasasi ile yerlileri plantasyonlarda calismaya zorlamistir 1951 yilinda adalar pratikte herhangi bir degisiklige yol acmamasina ragmen Portekiz in denizasiri ili statusune getirilmistir 1952 yilinda donemin valisi tarafindan kisilerin 90 gun zorunlu olarak calistirmasini gerektirecek sekilde kisi basina odenmesi gereken vergiyi arttirarak 90 Escudos a cikartmistir 1953 yilinda yerli toprak sahiplerine ait olan topraklarin Yesil Burun Adalari ndan ise alinanlar lehine istimlak edilecek soylentilerinin yayilmasi neticesinde ayaklanma cikmis bu ayaklanma tarihte olarak yerini almistir Bu ayaklanma ve sonucunda kolluk kuvvetlerinin gonullu beyazlarin suclulularin ve taseron iscilerin bu ayaklanmayi bastirma cabalari farkli kaynaklara gore yuz ile 2 000 arasinda kisinin hayatini kaybetmesine neden olmustur O donemin yetkilileri olaylara karistigi iddia edilen kisileri yargilayarak sinirdisi etmis sorumlu vali ve diger kamu gorevlileri ise odullendirmistir Yasanan bu ayaklanma ada genelinde ulusal bilincin baslamasina yol acan onemli bir faktor olarak kabul edilmistir Bagimsizlik Sao Tome ve Principe devlet baskanligi sarayi Ada genelinde Portekiz in Afrika ana kitasinda sahip oldugu diger somurge bolgeleri Angola Mozambik ya da Portekiz Ginesi gunumuzde Gine Bissau bolgelerinde oldugu gibi silahli bir isyan orgut meydana gelmemistir Tum organize protestolar yurt disinda surgunde bulunan kisiler tarafindan gerceklestirilmistir 1960 yilinda adanin bagimsizligini hedef alan Comissao de Libertacao de Sao Tome e Principe CLSTP Turkce Sao Tome ve Principe Kurtulus Komitesi kurulmus bu komite 1964 yilinda da Afrika Birligi Orgutu tarafindan da bagimsizlik hareketi olarak kabul edilmistir Komitenin liderligini ustlenen ve ilerleyen yillarda da ada ulkesinin basbakani olarak da gorev alacak olan Miguel Trovoada hareketi Gabon topraklarindan yonetmistir Gabon dan aldigi destek karsiliksiz bir konumda degildi Gabon soz konusu adalarin kendi topraklarina katilmasi yonunde dusuncelerine sahipti 1972 yilinda komite adinda degisiklige giderek hareket ismini almis ve bu yildan itibaren Movimento de Libertacao de Sao Tome e Principe MLSTP Turkce Sao Tome ve Principe Kurtulus Hareketi olarak devam etmistir Yurt disinda bu tur faaliyetler gerceklestirilirken ada uzerinde somurge kolluk kuvvetlerinin korkutmalari nedeniyle genel itibariyla sessiz ve sakin bir ortam mevcuttu 1974 yilinda Portekiz de Marcelo Caetano yonetiminde iktidarda bulunan dikta rejiminin Karanfil Devrimi neticesinde yikilmasi ile Afrika da bulunan tum somurge bolgelerinin bagimsizliginin kabul edilmesi kararlastirilmistir Bagimsizliktan hemen onceki kisa bir donemde Eylul 1975 te ada uzerinde yasanan grevler ve gosteriler sonucunda bircok Portekizli adayi terk etmek zorunda kalmis bircok kisi de bu olaylarda hayatini kaybetmistir Portekiz de iktidara gelen yeni hukumet 1974 te Cezayir de bagimsizliga giden sartlari konusmak adina baslatilan muzakerelerde MLSTP yi ada halkinin temsilcisi olarak muhatap almis ve gorusmeleri yurutmustur Ada genelinde 6 Temmuz 1975 tarihinde tek partili biz duzende secimler gerceklestirilmis secim sonrasi 12 Temmuz 1975 tarihinde Portekiz hukumeti tum yetkilerini kurucu meclise devretmistir Ayni gun kurucu meclisin sozcusu yeni ulke Sao Tome ve Principe nin bagimsizligini ilan etmistir Diktator rejim 1975 1991 6 Temmuz tarihinde gerceklestirilen secimlerde meclisteki tum sandalyelerin sahibi olan MLSTP yeni ulkenin devlet baskani olarak Manuel Pinto da Costa bu goreve getirilmis Miguel Trovoada ise yeni ulkenin ilk basbakani olarak goreve baslamistir Ulke bagimsizligina kavusmus olsa da nufusun buyuk bir bolumu ozgurlugunu kazanamamistir MLSTP bagimsizlik sonrasi ulkeyi sosyalist duzende tek parti yonetimine dayanan bir yonetim sekli ile yurutmeye baslamis somurge ulkesi Portekiz in geride biraktigi tum kamu gorevlerini ayni sekilde surdurmustur Portekizli yetkililerin biraktigi gorevlere genc ve tecrubesiz partililer ile doldurularak kadrolasma calismalari gerceklestirilmistir Hukumet 1978 yilinda dis kaynakli tehditlerin varligini gerekce gostererek Angola ve Gine Bissau dan askeri guc talep etmistir Ozellikle Angola askeri gucu cok uzun yillara ulkede konuslanmis ve hukumetin en onemli destekcilerinden biri konumunu almistir Donemin basbakani Trovoada bu durumu kabullenmedigi ve Angola askeri gucun ulkesindeki varligindan rahatsizligini dile getirdigi icin basbakanlik koltugundan alinarak Ekonomi Bakani olarak atanmistir 1979 yilinda daha onceki donemlerde gundeme gelen yerel isletmecilere ait topraklarin istimlak edilme durumunun yeniden ortaya cikmasi nedeniyle baslayan protesto gosterilerinde protestocularin Trovoada yi devlet baskani makamina getirilmesini talep etmesi sonucunda Trovoada tutuklanarak hapishaneye gonderilmistir Hukumet uluslararasi baskilar sonucu Trovoada yi iki yil sonra serbest birakmis ve kendisi de Fransa ya surgune gitmistir Somurge donemine dair tum izleri silmek adina bagimsizligin ilan edildigi yil zorunlu olarak calisma mecburiyeti kaldirilmis plantasyonlar kamulastirilmistir Her ne kadar zorunlu calisma kaldirilmis olsa da Batepa katliaminin yasandigi gunu resmi olarak ozgur calisma gunu bayrami ilan edildigi gun o gun yasananlari anlamak ve anlatabilmek icin toplum mecburi olarak o gunu calisarak gecirmek zorunda birakilmistir Kakao uretiminin de cok kisa surede yari yariya dusmesi sonucu kakao bitkilerinin eski olmasi nedeniyle artik urun vermemesinin yani sira Angola Ic Savasi nedeniyle ulkelerine geri donen 10 000 Sao Tome ve Principe vatandasi ekonomiyi olumsuz etkilemis devlet ekonomiyi surdurebilmek adina Dunya Bankasi ve IMF gibi uluslararasi para kaynaklarina basvurmak durumunda kalmistir Ulke tarihinde ilk kez is yerleri kapanmak zorunda kalmis issizlik ciddi oradan artmistir Bu yasananlar nedeniyle Principe adasinda isyanlar bas gostermis ve ilk defa ayrilikci soylemler gun yuzune cikmistir Ulkenin yonunun batiya cevirmesi ile birlikte uluslararasi organizasyonlardan gelen maddi kaynaklar siyasi ve ekonomi alanindaki gerilimi hafifletmistir Parti icerisindeki genc siyasilerin reform talepleri nedeniyle 1990 yilinda cok partili siyasi hayata gecen ada ulkesi 1990 yilinda gerceklestirilen halk oylamasi ile de yeni anayasa kabul edilmistir Demokratiklesme ve gunumuz 1991 2016 Manuel Pinto da Costa 1986 Devlet Baskani 2011 2016 1991 yilinda gerceklestirilen secimlerde yasanan olumlu siyasi gelismeler nedeniyle bulundugu surgunden ulkesine geri donerek bagimsiz aday olan Trovoada secilmistir Bu secimlerde mevcut devlet baskani aday olmamis ulkeyi uzun sure tek parti sistemi ile yoneten MLSTP de baska bir aday gostermemis ve bu nedenle secimlere tek adayli girilmistir 1992 yilinda gerceklestirilen secimlerde de basarali bir sekilde cikan Trovoada gorevini devam ettirmistir 1995 yilinda gerceklestirilen askeri darbe ile yonetime el konulmus ancak bu darbeye karisanlarin affedilecegi aciklandiktan sonra darbe girisimi sonlandirilmis ve askerler kislalarina geri donmustur 2001 yilinda yapilan devlet baskanligi secimlerinde Fradique de Menezes ulkenin yeni baskani secilmistir 2003 yilinda ordu yonetime bir kez daha el koyma gayreti icerisinde olmus darbeyi de ulkede yasanan ekonomik sorunlar ile yayginlasan rusveti onlemek adina gerceklestirdigini bildirmistir Bu darbe de bir hafta icerisinde sonlandirilarak yonetim yeniden sivillere devredilmistir 2006 yilinda gerceklestirilen devlet baskanligi secimlerinde oylarin 60 ini alan Fradique Menezes ulkenin gelecekteki bes yillik suresi icin yeniden devlet baskani olarak secilmistir Menezes ikinci donemine baslamasindan sonra kisa sureler icerisinde yasanan hukumet krizleri nedeniyle bircok kez basbakani degistirmek durumunda kalmistir 2010 meclis secimlerinden once 2009 yilinda yasaya aykiri olmasina ragmen partisi MDFM nin genel baskanligi koltuguna da oturan ancak bunu ic siyasi baskilar nedeniyle cok kisa sure sonra birakmak zorunda kalan Menedez partisinin 2010 meclis secimlerinde 1 sandalyeden fazlasini kazanabilmesini saglayamamistir Bu secimlerden Trovoada nin partisi ADI birinci gelmis ve Trovoada yeniden basbakanlik koltuguna oturmustur 2011 devlet baskanligi secimlerinde bundan once iki kere secildigi ve yasal sureyi doldurdugu icin tekrar aday olamayan Menedez yerine bagimsizlik sonrasi ulkenin ilk devlet baskani olan Manuel Pinto da Costa yirmi yil sonra bu goreve secilerek devlet baskani olmustur 2016 yilinda gerceklestirilen secimlerde yeniden aday olan da Costa soz konusu secimlerde usulsuzlukler oldugunu ileri surerek ikinci oldugu ilk tur sonucunda ilk iki sirada yer alan adaylarin katildigi ikinci tura katilmayacagini aciklayarak Evaristo Carvalho nun 3 Eylul 2016 tarihi itibariyla devlet baskanligi makamina gelmesine olanak saglamistir SiyasetSao Tome ve Principe Demokratik Cumhuriyeti anayasa ile yonetilen bir cumhuriyettir Gunumuzde yururlukte olan anayasa 1990 yilinda kabul edilerek yururluge konmustur Ulke cok partili bir siyasi sisteme sahip olup yari baskanlik sistemi ile yonetilmektedir Ulkenin sahip oldugu ulusal meclis Assembleia Nacional toplamda 55 uyeden olusmaktadir Soz konusu 55 uye her dort yilda bir duzenlenen secimler ile belirlenmektedir Son secimler 12 Ekim 2014 tarihinde gerceklestirilmis bu secimlere gore partilerin mecliste elde ettikleri sandalye sayisi su sekilde sekillenmistir ADI Accao Democratica Independente 33 sandalye MLSTP PSD Movimento de Libertacao Partido Social Democrata 16 sandalye PCD GR Partido de Convergencia Democratica Grupa de Reflexao 5 sandalye UDCD Uniao dos Democratas para Cidadania e Desenvolvimento 1 sandalye Ulkenin devlet baskani resmi olarak bes yilda bir secilmektedir Ulkenin bagimsizligini kazandigi 1975 yilinda bu yana devlet baskanligi makami dokuz kez el degistirmis bunlardan da iki tanesinde askeri rejim darbe ile iktidara gelmistir Ulkenin bagimsizligini kazanmasi sonrasi devlet baskani olan ve bu gorevi 1991 yilina kadar surduren Manuel Pinto da Costa 2011 yilinda yapilan secimlerde yeniden aday olmus ve secimi kazanarak yirmi yil aradan sonra yeniden devlet baskanligi koltuguna oturmustur 2016 secimlerinde de aday olan da Costa yasandigi iddia ettigi usulsuzlukler sebebiyle ikinci tur secimlerini boykot ederek katilmamis bunun sonucunda Evaristo Carvalho ulkenin yeni devlet baskani secilmistir 2 Ekim 2021 tarihi itibariyla da bu goreve Carlos Vila Nova gelmistir Makam Isim BaslangicDevlet baskani Carlos Vila Nova 2 Ekim 2021Basbakan Jorge Bom Jesus 3 Aralik 2018Dis siyaset Sao Tome ve Principe uluslararasi organizasyonlarda uye olarak bulunmaktadir Birlesmis Milletler Afrika Birligi ve Uluslararasi Para Fonu ulkenin uyeliginin bulundugu organizasyonlardan birkac tanesidir Sao Tome ve Principe uluslararasi hukuk alaninda bircok ulkenin aksine Cin yerine Cin Cumhuriyeti ni Tayvan tanimaktadir Bu baglamda ulkenin Tayvan da temsilciligi bulunmaktadir OrduSao Tome ve Principe de ordu siyasi hayatta onemli bir rol oynamaktadir Ulkenin bagimsizligini elde ettigi 1975 yilindan bu yana ordu dort defa 1978 1988 1995 2003 darbe gerceklestirerek yonetime el koymustur Ulke genelinde zorunlu askerlik gorevi bulunmamaktadir Ulkenin silahli gucu olan Sao Tome ve Principe Silahli Kuvvetleri Portekizce Forcas Armadas de Sao Tome e Principe ulkenin ordusunu olusturmaktadir 2 000 askeri gucune sahip kuvvetlerde kara kuvvetleri sahil guvenlik devlet baskanligi muhafiz alayi ile milli muhafiz birligi bulunmaktadir Ordu icerisinde hava kuvvetleri bulunmamaktadir Idari yapilanmaSao Tome ve Principes il ve ilceleri Sao Tome ve Principe kendi icerisinde iki ile ayrilmistir Soz konusu bu iki ilde kendi icerisinde toplam yedi ilceye ayrilmis konumdadir Sao Tome ve Principe adalari soz konusu iki ili olusturmakta olup Principe adasi yine tumuyle bir ilceyi olusturmakta Sao Tome adasi da kendi icerisinde alti ilceye ayrilmistir Konum Il Ilce Yuzolcumu Nufus Merkez sehirSao Tome Adasi 16 9 km 51 886 Sao TomeSao Tome Adasi 119 0 km 13 258Sao Tome Adasi 267 0 km 5 501Sao Tome Adasi 229 5 km 10 696Sao Tome Adasi 105 0 km 15 187Sao Tome Adasi 122 0 km 35 105Principe Adasi 142 0 km 5 966Ekonomi1975 yilinda bagimsizliginin kazandiktan sonra ticari acidan bir oneme sahip olmayan ada ulkesi kakao ticaretine bagimli bir sekilde ekonomisini ilerletmistir 2010 verilerine gore ulkenin ihracatinin 80 ini kakao olusturmaktadir ve ulkenin tarima uygun topraklarinin 80 ini kakao uretiminde kullanmaktadir Ozellikle son yillarda yasanan kurakligin yani sira kakao fiyatlarindaki dalgalanmalar kakaoya bu kadar bagimli bir konumda olan ada ulkesine sorun yaratmaktadir Kakaonun haricinde hindistan cevizi palmiye agaci cekirdegi tarcin biber kahve muz papaya ve fasulye gibi tarim urunleri ekilmektedir Ada genelinde isletilen balik ciftlikleri ile birlikte kumes hayvani yetistiriciligi de ulke ekonomisine katki saglamaktadir Ada aciklarinda bulunan petrol yataklari ulkenin ekonomisi icin gelecekte onemli katki saglayacagi planlanmaktadir ancak gunumuzde bu alanda henuz ilerleme kaydedilememistir 1990 li yillarda jeologlar adanin altinda ve etrafinda 11 milyar varil petrolun bulundugu aciklamis bu aciklamalar istinaden ulke Kara Brunei Ikinci Kuveyt isimleri ile anilmistir Ulke offshore petrol imtiyazlik islerinin satisi nedeniyle Nijerya ile birlikte islettigi Joint Development Zone JDZ satislarindan 40 elde etmekte olup geri kalan 60 Nijerya tarafindan alinmaktadir Ihracat Ulke ekonomisinin en onemli ihracat urunlerini kakao kahve ve palmiye agaci yagi olusturmaktadir Ulkenin 2013 verilerine gore ihracat yaptigi ilk bes ulke su sekildedir Hollanda 30 5 Belcika 20 4 Ispanya 9 8 Nijerya 7 4 Turkiye 7 3 Ithalat Ulke ekonomisinin en onemli ithalat urunlerini makine ve ekipmanlari elektronik urunler gida urunleri ve petrol urunleri olusturmaktadir Ulkenin 2013 verilerine gore ithalat yaptigi ilk uc ulke su sekildedir Portekiz 9 8 Gabon 7 4 Cin 7 3UlasimHavayolu Ulke genelinde bulunan iki adet havaalani icerisinde en onemlisi ve en buyugu baskent Sao Tome de bulunan Sao Tome Uluslararasi Havalimani Sao Tome International Airport olup bir diger havaalani Principe adasinda bulunan Principe Havaalani dir Principe Airport Ulkenin ulusal havayolu sirketi olan STP Airways 2008 yilinda kurulmustur Soz konusu havayolu baskent Sao Tome den Portekiz in baskenti Lizbon ile Angola nin baskenti Luanda ya seferler duzenlemektedir Havayolu sirketine ait bir filo bulunmamakta olup ucuslarin gerceklestirildigi iki adet Boeing 757 300 Portekiz merkezli havayolu sirketi tarafindan isletilmektedir Sao Tome ve Principe adalarina TAP Portugal gibi havayollari seferler duzenlemektedir Karayolu Ada ulkesi genelinde toplam 320 km karayolu bulunmaktadir Bu karayolunun 218 km si asfaltlanmis olup geriye kalan 102 km ise toprak yol konumundadir Denizyolu Sao Tome ve Principe ada ulkesi olmasi nedeniyle ozellikle ulkeyi olusturan iki ada arasinda gemiler ile yolcu ve yuk tasimaciligi yapilmaktadir Ulkenin en onemli limani baskent Sao Tome de yer almaktadir Demiryolu Ulke genelinde guncel olarak herhangi bir demiryolu ulasimi bulunmamaktadir SporSao Tome ve Principe de en sevilen spor dali futboldur Ulkede futbol 1975 yilinda kurulan Federacao Santomense de Futebol tarafindan yonetilmektedir Ulkede her iki adada da ayri olmak uzere iki farkli lig duzenlenmektedir Sao Tome adasinda on takimin katildigi ulusal ligde Primeira Divisao de Sao Tome sampiyon olan takim ile Principe adasinda alti takimin katilimi ile gerceklestirilen ulusal ligde Primeira Divisao sampiyon olan takim son olarak birbirleriyle oynayarak ulkenin sampiyonunu belirlemektedir Gunumuze kadar Sao Tome takimlari 22 kez mutlu sona ulasirken Principe takimlari alti kez mutlu sona ulasmistir Ulkenin en basarili futbol takimi alti kez sampiyonlugunu ilan eden takimidir Sao Tome ve Principe milli futbol takimi Mayis 2015 te FIFA siralamasinda 188 sirada yer almakta olup en yuksek siralamasini 2012 yilinda 112 olarak elde etmistir KulturSao Tome ve Principe genelinde Afrika ile Portekiz kulturunun karisimi etkili olmaktadir Edebiyat Sao Tome ve Principe edebiyatta Lusofon Afrika icerisindeki en gelismis ulkelerden biri olarak kabul edilmektedir Ada edebiyatinin ilk eserleri Caetano da Costa Alegre tarafindan Visao siir koleksiyonu icerisinde yazilmistir Sara Pinto Coelho gibi bazi yazarlar bu donemden sonraki edebi calismalari surdurmuslerdir 1900 lu yillarda Francisco Jose Tenreiro Sao Tome ve Principe edebiyati icin bir donum noktasi olmustur Yesil Burun Adalari nda yayinlanan Claridade isimli dergiye katkida bulunmus ve Afro Amerikan kulturuyle ilgili siirler ve halk sarkilari hazirlamistir Manuela Margarido ve Alda Espirito Santo gibi kadin yazarlar doneminde ada edebiyati Portekiz e karsi verilen bagimsizlik mucadelesi ve milliyetci dusunceleri merkeze almistir Olinda Beja ve Conceicao Lima gibi yazarlar ise bagimsizliktan sonraki donemde on plana cikmistir Sao Tome ve Principe edebiyati temel olarak Portekizce ve Ingilizce uzerine kurulmus olmakla birlikte yerel dillerde de eserler icermektedir Okuryazarlik oranlari diger Lusofon Afrika ulkeleri ile karsilastirildiginda Sao Tome ve Principe de oldukca yuksektir Kaynakca a b Report for Selected Countries and Subjects www imf org 29 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Ocak 2021 GINI index World Bank 20 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Temmuz 2013 2016 Human Development Report PDF United Nations Development Programme 2016 25 Agustos 2017 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 21 Mart 2017 a b c d e f g Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi CIA isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Haziran 2015 Liga dos Interesses Indigenas hakkinda bilgiler 12 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Haziran 2015 de academic ru 14 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Haziran 2015 www zeit de 7 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Haziran 2015 de academic ru 16 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Haziran 2015 1991 secimleri 24 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Haziran 2015 15 Agustos 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Haziran 2015 Pinto da Costa yeni devlet baskani secilmistir 26 Eylul 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Haziran 2015 18 Mayis 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Ocak 2017 30 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Haziran 2015 12 Ekim 2014 secimleri 19 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 3 Haziran 2015 www spiegel de 13 Temmuz 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Haziran 2015 www zeit de 4 Agustos 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Haziran 2015 JDZ sitesi 28 Ocak 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Haziran 2015 19 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Haziran 2015 Sao Tome ve Principe Futbol Federasyonu hakkinda bilgilerDis baglantilarSao Tome ve Principe hakkinda genel bilgiler Almanya Disisleri Bakanligi www saotome st Ulke hakkinda genel bilgiler 27 Kasim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde Vikisozluk te sao tome ve principe ile ilgili tanim bulabilirsiniz Wikimedia Commons ta Sao Tome ve Principe ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir Wikimedia Atlas da Sao Tome and Principe