Türkiye İşçi Partisi (TİP), 1961 yılında Türkiye'de kurulan siyasi parti. 1946 sonrası çok partili dönemde TBMM'ye milletvekili seçtirebilen ilk sosyalist parti olmuştur. 12 Mart 1971 Muhtırası ve 12 Eylül 1980 Darbesi sonrasında kapatılmış, 1988 yılında TKP ile birleşerek TBKP kurulmuştur.
Türkiye İşçi Partisi | |
---|---|
![]() | |
Kısaltma | TİP |
Kurucu | Şaban Yıldız Kemal Sülker Kemal Türkler İbrahim Güzelce Rıza Kuas Ali Demir Kemal Nebioğlu |
Slogan(lar) | Köylüye Toprak, Herkese İş! |
Kuruluş tarihi | 13 Şubat 1961 |
Kapanış tarihi | 16 Ekim 1981 |
Birleşme | TKP |
Bölünme | Sosyalist Devrim Partisi (1975-1981) |
Ardılı | Türkiye Birleşik Komünist Partisi |
İdeoloji | Marksizm Sosyalizm Kemalizm |
Siyasi pozisyon | Sol |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdk55ODNaQzlVSlVNMEpVSXdVRjh4T1RZeExuQnVaeTh4T1RCd2VDMVVKVU0wSlVJd1VGOHhPVFl4TG5CdVp3PT0ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdk1TOHhNeTlVSlVNMEpVSXdVRjlsYzJ0cFgyRnRZbXhsYlM1cWNHY3ZNVGt3Y0hndFZDVkROQ1ZDTUZCZlpYTnJhVjloYldKc1pXMHVhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdlpTOWxPQzlVSlVNMEpVSXdVRjh4T1RZNUxuQnVaeTh4T1RCd2VDMVVKVU0wSlVJd1VGOHhPVFk1TG5CdVp3PT0ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdmRISXZkR2gxYldJdll5OWpNUzlVSlVNMEpVSXdVRjh4T1Rjd0pUSTNiR1Z5TG5CdVp5OHhPVEJ3ZUMxVUpVTTBKVUl3VUY4eE9UY3dKVEkzYkdWeUxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Kuruluşu
13 Şubat 1961'de, 1961 Anayasası'nın getirdiği demokratik ortamda, 12 sendikacının İstanbul Valiliği'ne verdikleri bildirimle kurulmuştur. Kurucular, Şaban Yıldız, Kemal Sülker, Kemal Türkler, İbrahim Güzelce, Ali Demir, , , , Kemal Nebioğlu, , ve . Parti 1961 seçimlerine katılamadı.
Artun ÜNSAL'ın kitabında (2002) kurucular şöyle geçmektedir:
- Şaban Yıldız (İstanbul İşçi Sendikaları Genel Sekreteri)
- Kemal Türkler (Maden İş Genel Başkanı)
- İbrahim Güzelce (İstanbul Basın Teknisyenleri Sendikası Genel Sekreteri)
- İbrahim Denizcier (Müskirat İşçileri Sendikaları federasyon başkanı)
- Adnan Arkın (İstanbul İşçi Sendikaları Birliği icra heyeti üyesi),
- Avni Erakalın (İstanbul İşçi Sendikaları Birliği Başkanı kurucu genel başkan),
- Kemal Nebioğlu (Oleyis Sendikası üyesi)
- Hüseyin Uslubaş (İstanbul Yaprak Tütün İşçileri Sendikası Başkanı)
- Ahmet Muşlu (Türkiye İşçi Çikolata Sanayi İşçileri Sendikası)
- Saffet Göksüzoğlu (İlaç ve Kimya İşçileri Sendikası Başkanı)
- Rıza Kuas (Lastik İş Genel Başkanı)
1962 yılında kurucular, işçi sınıfı ile aydınları buluşturmak hedefiyle ve yaşadıkları tıkanıklığı aşmak için, aydınları partiye çağırdılar. Mehmet Ali Aybar, Behice Boran, Adnan Cemgil, , Cemal Hakkı Selek, Yunus Koçak, Fethi Naci ve daha birçok aydın partiye üye oldular. Kurucu genel başkanı sendikacı olan Avni Erakalın'dı. Erakalın'ın YTP'den milletvekili adayı olmak için partiden istifa etmesi üzerine partinin kurucuları Doç. Dr. Mehmet Ali Aybar'a genel başkanlık teklifi götürdüler. Böylece Şubat 1962'de Mehmet Ali Aybar genel başkan oldu. Türkiye Sosyalist Partisi Mayıs 1962'de TİP'e katıldı. Kasım 1962'de Ahmet Muşlu ile Saffet Göksüzoğlu partiden ayrıldılar. Şubat 1963'te bağımsız senatör Niyazi Ağırnaslı ve kontenjan senatörü TİP'e girdi.
TİP'in görüşleri basında Vatan ve gazetelerinde destek buldu. Yayın organı Sosyal Adalet sıkıyönetim döneminde kapatıldı. Yön dergisi TİP'i desteklemedi.
1963 yerel seçiminde parti 9 ilde 36 bin oy aldı. 1964 senato yenileme seçimlerine YSK kararı yüzünden katılamadı. Diğer partilere yapılan hazine yardımı TİP'e yapılmadı.
Milletvekilleri
TİP, 1965 seçimlerinde, 54 ilde toplam 276 bin 101 oyla yüzde 2,97 oy oranına ulaşarak TBMM'ye 15 milletvekili göndermeyi başardı: Mehmet Ali Aybar, Rıza Kuas, Muzaffer Karan, Tarık Ziya Ekinci, Sadun Aren, Yahya Kanbolat, Cemal Hakkı Selek, , Behice Boran, Yunus Koçak, Şaban Erik, Yusuf Ziya Bahadınlı, Ali Karcı, Kemal Nebioğlu, Çetin Altan.
TİP 1966 Senato kısmi seçimlerinde de bir senatörlük kazanarak (Fatma Hikmet İşmen) TBMM grubunu 16 üyeye çıkardı. Çetin Altan'ın da aralarında olduğu bu milletvekilleri etkili bir muhalefet görevi üstlendiler. Bu durum, Türkiye'de temsili demokrasinin gelişiminde bir dönüm noktasıdır. Fakat sosyalist hareketin yükselmesi karşısında hükûmet, bu tür muhalefet unsurlarının TBMM'deki varlığı önlemek amacıyla seçim barajlarını devreye soktu. Ayrıca TBMM'de görev yapan sosyalist milletvekillerine çeşitli baskı yöntemleri uygulandı; fiziksel saldırının (Çetin Altan'ı darp girişimi) yanı sıra dokunulmazlığın kaldırılması gibi hukuki saldırılar da yürürlüğe sokuldu. Bu sonuncu girişim Anayasa Mahkemesi tarafından reddedildi, ancak seçim barajları TİP'in sonraki dönemlerde TBMM'de bir temsilinin olmamasını sağladı.
1968'de Senato kısmi seçimlerinde TİP oy oranını yüzde 4,7'ye yükselttiyse de senatörlük kazanamadı. Ancak yerel seçimde Yozgat Bahadın'da belediye seçimini kazandı. Bu yıl TİP'e yapılan saldırılar şiddete dönüştü ve Vedat Demircioğlu öldürüldü.
Parti içi tartışmalar
1965 seçimleriyle birlikte, partide Mihri Belli'nin Milli Demokratik Devrim (MDD) grubu yenilgiye uğradı. 1966 yılında Malatya Kongresi ile ilk büyük ayrılık yaşandı ve MDD'ci olarak bilinenler partiden ihraç edildi. Yaşanan tartışmaların, esasen parti paralelinde 12 Kasım 1965 tarihinde kurulmuş olan Fikir Kulüpleri Federasyonu (FKF) içine taşınması ve MDD grubunun zamanla FKF yönetiminde etkin hale gelmesi, 5-6 Ocak 1969 tarihlerindeki kongrede TİP yanlılarını yönetimden uzaklaştırması, 1969 Ekim ayındaki kongrede FKF'nin adını Devrimci Gençlik (Dev-Genç) olarak değiştirmesiyle birlikte, TİP ve Dev-Genç arasındaki bağlar tümüyle koptu. Bunun üzerine TİP destekçisi gençler Sosyalist Gençlik Örgütü (SGÖ) adlı bir oluşuma gittiler.
Diğer yandan parti içindeki görüş ayrılıklarında Mehmet Ali Aybar'ın tam bağımsız, insancıl sosyalizm görüşüyle, Behice Boran'ın Emek grubunun görüşü arasında ayrılık çıktı. 1968'de Varşova Paktı'nın Çekoslovakya'ya müdahalesi ise bu ayrılığı derinleştirdi. Genel Başkan Aybar 20-21 Ağustos gecesi gerçekleştirilen bu askerî müdahaleyi derhal 21 Ağustos günü yaptığı bir basın açıklaması ile kınadı. TİP MYK üyesi Behice Boran ise 27 Ağustos 1968 tarihli Milliyet gazetesinin 2. sayfasında yer alan Görüşler bölümünde yayınlanan Sosyalist demokrasi ve ulusal bağımsızlık başlıklı makalesinde "Bu müdahale milli bağımsızlık ve eşitlik haklarına olduğu kadar sosyalizm ve sosyalist enternasyonalizm ilkelerine de aykırıdır" diyerek partinin bu tutumunu ideolojik ve teorik temelleriyle güçlü bir şekilde savundu. Ancak, daha sonra Aybar'ın görüşlerini Sovyetler Birliği'ne yönelik artan eleştirilerle Leninizmin ve Sovyet tipi sosyalizmin reddi, "insani, güler yüzlü, hürriyetçi sosyalizm" kavramı yönünde geliştirmeye devam etmesi üzerine Behice Boran ve Sadun Aren'in başını çektiği grupla arasında hızla gerilim arttı. 1969 seçimlerinde TİP'in oylarının azalmasının ardından Aybar genel başkanlıktan istifa etmek zorunda kaldı.
TİP 1969 seçimlerinde de yüzde 3 oy almasına rağmen, TİP'in önünün kesilmesi için seçim kanununun değişmiş olması nedeniyle ancak 2 milletvekilliği (Mehmet Ali Aybar ve Rıza Kuas) kazanabildi. Şubat 1971'de Aybar parti üyeliğinden de istifa etti. Parti içinde MDD, ASD, PDA, Emek grupları arasında ayrılmalar yaşandı.
12 Mart'tan sonra
12 Mart 1971 Muhtırası sonrasında 26 Mayıs'ta parti yönetiminin çoğu tutuklandı ve alınan kararlar kapsamında TİP, 21 Temmuz 1971 tarihinde kapatıldı. Parti liderleri tutuklandı ve 15 yıla kadar değişen hapis cezaları aldı. Partinin kapatılmasının sebepleri arasında Kürt sorunu da yer almıştır.
Genel Başkan Mehmet Ali Aybar, 1963'te Gaziantep'te yapılan genel yönetim kurulundaki açış konuşmasında Kürt sorununun etnik, kültürel ve ekonomik yönleri olduğunu ve acil çözüm gerektirdiğini söylemiştir. 1964 tarihinde Türkiye İşçi Partisi’nin ilk büyük kongresinde kabul edilen parti programında da Kürt sorunu, Doğu Kalkınması başlığı altında salt ekonomik bir sorun olmadığı vurgulandıktan sonra şöyle yer almıştır:
“Bölgenin ekonomik geriliğine paralel olarak buradaki vatandaşlar sosyal ve kültürel bakımdan geri durumdadırlar. Üstelik bu vatandaşlarımızdan Kürtçe ve Arapça konuşanlar veya Alevi mezhebinden olanlar bu durumları sebebiyle ayırıma uğramaktadırlar. (...) hak ettikleri yurttaşlık nimetlerinden tam olarak yararlandırılmamışlardır. (...) Türkiye İşçi Partisi bu yurttaşlarımıza tam bir yurttaş muamelesi yapacaktır. (...) Anayasamızın din, dil, ırk, sınıf ve zümre ayırımı yapılamayacağını öngören emri harfi harfine yerine getirilecektir.”
Son kongrede "Türkiye'nin doğusunda Kürt halkının yaşadığı" yönünde alınan karar dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin, Türkiye İşçi Partisi’nin kapatılmasına karar vermesi de bu tutuklamalara hukuki bir dayanak sağladı.
Parti kapatıldıktan sonra ceza alanların bir kısmı (1974 affıyla) serbest kaldı. 1975 yılında Genel Başkan Behice Boran önderliğinde yeniden örgütlendi ancak etkili olamadı. 1977'de TİP yüzde 0,1 oy oranıyla sadece 20 bin oy alabildi. 1979 senato yenileme seçiminde ise 33 bin oy alarak, SDP, TBP, TSİP'in gerisinde kaldı.
Türkiye İşçi Partisi'nin 2. Kongresinde Troçkistlik suçlamasıyla partiden ihraç edilen Yalçın Küçük, Metin Çulhaoğlu, İlhan Akalın, Mesut Odman (Odabaşı) ve çevresi Eylül 1979'da Sosyalist İktidar dergisini çıkarmaya başladı.
12 Eylül'den sonra
TİP'in siyasî faaliyetleri 12 Eylül Darbesi ile birlikte durdurulduktan sonra, 10 Ekim 1981'de ikinci defa kapatıldı. 1981'de parti kapatıldığında, Türkiye siyasetindeki etki ve iddiasını yitirmişti.
1987 yılında TİP, TKP ile birleşerek Türkiye Birleşik Komünist Partisi (TBKP) adını aldı. Bu parti daha sonra kapatıldı. Bu partinin kadrolarının bir kısmı daha sonra ÖDP ve TKP'ye katıldı.
Siyasi çalışmaları
Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
TİP, Anayasa Mahkemesinden Türk Ceza Kanunu'nun 141. ve 142. maddelerinin iptalini istedi. Mahkeme 1 oy farkla bu isteği reddetti.
Parti düşünce özgürlüğünden yanaydı, NATO ve Ortak Pazar'a karşıydı.
8 Ocak 1971'de "Faşizme Hayır" kampanyası başlatılarak, askeri vesayetin parlamento üzerindeki etkilerine karşı da savaş açıldığı bildirildi.
Genel başkanları
# | Adı | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
---|---|---|---|
1 | 1961 | 1962 | |
2 | Kemal Türkler | 1962 | 1962 |
3 | Mehmet Ali Aybar | 1962 | 1969 |
4 | 1969 | 1970 | |
5 | Şaban Yıldız | 1970 | 1971 |
Parti kapalı kaldı | |||
6 | Behice Boran | 1975 | 1981 |
Türkiye İşçi Partisi ve seçimler
Genel seçimler
Türkiye Büyük Millet Meclisi | ||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Seçim | Genel Başkan | Oy | Sandalye | Meclis | Sıra | |||
# | % | ± | # | ± | ||||
1965 | Mehmet Ali Aybar | 276.101 | 3,0 | — | 14 / 450 | ![]() | Muhalefet | 5. |
1969 | 243.631 | 2,7 | ![]() | 2 / 450 | ![]() 12 | Muhalefet | 7. | |
1971 Muhtırası ile kapatıldığı için 1973 seçimlerine katılamadı | ||||||||
1977 | Behice Boran | 20.655 | %0,1 | ![]() | 0 / 450 | ![]() 2 | Yok | 8. |
Yerel seçimler
Seçim | İl Genel Meclisi | Belediye | |
---|---|---|---|
Oy | % | ||
1963 | 37.898 | %0,40 | 0 |
1968 | 248.134 | %2,72 | 1 |
1977 | 63.477 | %0,51 | 0 |
Dış bağlantılar
- Yürüyüş dergisi - TİP haftalık yayın organı 4 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Emek dergisi, Türkiye İşçi Partisi çevresince 1969 yılında yayınlanmaya başlamıştır.
- Emek dergisi, Türkiye İşçi Partisi çevresince 1970 ve 1971 yıllarında aylık olarak yayınlanmaya başlamıştır.
Kaynakça
- Özel
- ^ a b Ortaylı, İlber. Cumhuriyetin İlk Yüzyılı (2012). Kronik Kitap. s. 190
- ^ Mete Kaan KAYNAR, Nurettin KALKAN (2022). CUMHURİYET DÖNEMİ PARTİLER, SEÇİMLER, BEYANNAMELER (1923-1980). TBMM Basımevi. s. 483. ISBN .
- ^ . 17 Ocak 2005 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2005.
- ^ "Parti Liderleri Sovyet İstilasını Şiddetle Takbih Etti". Milliyet. 22 Ağustos 1968. 26 Haziran 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Haziran 2020.
- ^ "Sosyalist demokrasi ve ulusal bağımsızlık". Milliyet. 27 Ağustos 1968. 25 Haziran 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Haziran 2020.
- ^ a b c d Mete Kaan KAYNAR, Nurettin KALKAN (2022). CUMHURİYET DÖNEMİ PARTİLER, SEÇİMLER, BEYANNAMELER (1923-1980). TBMM Basımevi. s. 67. ISBN .
- Genel
- Ahmet Alış, The Process of the Politicization of the Kurdish Identity in Turkey; the Kurds and the Turkish Labor Party, 1961–1971. MA Thesis, Boğaziçi University, The Atatürk Institute, 2009
- Artun Ünsal (2015). Umuttan Yalnızlığa Türkiye İşçi Partisi (1961-1971). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
- Çetin Altan, Ben Milletvekili İken,
- Erden Akbulut, 1963-1965 TKP Belgelerinde İşçi-Demokrasi Hareketi ve TİP,
- Turhan Salman (2004). TİP (Türkiye İşçi Partisi) Parlamentoda 1. Cilt (1963-1996), TÜSTAV Yayınları.
- Ömer Nida, Yarın Biz Konuşacağız / TİP Tarihi ve Anılar
- Behice Boran Öğretim Üyesi, Siyasetçi, Kuramcı, Gökhan Atılgan
- Uğur Mumcu, Aybar İle Söyleşi,
- Mehmet Ali Aybar, Marksizm ve Sosyalizm Üzerine Düşünceler,
- Mehmet Ali Aybar (2014). Türkiye İşçi Partisi Tarihi. İstanbul: İletişim.
- Yusuf Ziya Bahadınlı, Meclis'in İçinde Vurdular Bizi,
- Sadun Aren, Puslu Camın Arkasından
- Sadun Aren (1993). TİP Olayı (1961-1971), İstanbul: Cem Yayınevi.
- Metin Çulhaoğlu, Binyıl Eşiğinde Marksizm ve Türkiye Solu,
- Metin Çulhaoğlu, Tarih Türkiye Sosyalizm,
- Nihat Sargın (2001). TİP'li Yıllar (1961-1971) Anılar Belgeler I-II. İstanbul: Felis.
- Yalçın Küçük, Aydın Üzerine Tezler 1830-1980 1,
- Tarık Ziya Ekinci, Sol Siyaset Sorunları Türkiye İşçi Partisi ve Kürt Aydınlanması,
- Halit Çelenk, Türkiye İşçi Partisi'nde İç Demokrasi,
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Turkiye Isci Partisi TIP 1961 yilinda Turkiye de kurulan siyasi parti 1946 sonrasi cok partili donemde TBMM ye milletvekili sectirebilen ilk sosyalist parti olmustur 12 Mart 1971 Muhtirasi ve 12 Eylul 1980 Darbesi sonrasinda kapatilmis 1988 yilinda TKP ile birleserek TBKP kurulmustur Turkiye Isci PartisiKisaltmaTIPKurucuSaban Yildiz Kemal Sulker Kemal Turkler Ibrahim Guzelce Riza Kuas Ali Demir Kemal NebiogluSlogan lar Koyluye Toprak Herkese Is Kurulus tarihi13 Subat 1961 1961 02 13 Kapanis tarihi16 Ekim 1981 1981 10 16 BirlesmeTKPBolunmeSosyalist Devrim Partisi 1975 1981 ArdiliTurkiye Birlesik Komunist PartisiIdeolojiMarksizm Sosyalizm KemalizmSiyasi pozisyonSolPartinin 1961 1965 yillari arasinda kullandigi logo Partinin 1965 genel ve 1968 yerel secimlerinde kullandigi logo Partinin 1969 genel secimlerinde kullandigi logo Partinin 1970 li yillarda kullandigi logo Kurulusu13 Subat 1961 de 1961 Anayasasi nin getirdigi demokratik ortamda 12 sendikacinin Istanbul Valiligi ne verdikleri bildirimle kurulmustur Kurucular Saban Yildiz Kemal Sulker Kemal Turkler Ibrahim Guzelce Ali Demir Kemal Nebioglu ve Parti 1961 secimlerine katilamadi Artun UNSAL in kitabinda 2002 kurucular soyle gecmektedir Saban Yildiz Istanbul Isci Sendikalari Genel Sekreteri Kemal Turkler Maden Is Genel Baskani Ibrahim Guzelce Istanbul Basin Teknisyenleri Sendikasi Genel Sekreteri Ibrahim Denizcier Muskirat Iscileri Sendikalari federasyon baskani Adnan Arkin Istanbul Isci Sendikalari Birligi icra heyeti uyesi Avni Erakalin Istanbul Isci Sendikalari Birligi Baskani kurucu genel baskan Kemal Nebioglu Oleyis Sendikasi uyesi Huseyin Uslubas Istanbul Yaprak Tutun Iscileri Sendikasi Baskani Ahmet Muslu Turkiye Isci Cikolata Sanayi Iscileri Sendikasi Saffet Goksuzoglu Ilac ve Kimya Iscileri Sendikasi Baskani Riza Kuas Lastik Is Genel Baskani 1962 yilinda kurucular isci sinifi ile aydinlari bulusturmak hedefiyle ve yasadiklari tikanikligi asmak icin aydinlari partiye cagirdilar Mehmet Ali Aybar Behice Boran Adnan Cemgil Cemal Hakki Selek Yunus Kocak Fethi Naci ve daha bircok aydin partiye uye oldular Kurucu genel baskani sendikaci olan Avni Erakalin di Erakalin in YTP den milletvekili adayi olmak icin partiden istifa etmesi uzerine partinin kuruculari Doc Dr Mehmet Ali Aybar a genel baskanlik teklifi goturduler Boylece Subat 1962 de Mehmet Ali Aybar genel baskan oldu Turkiye Sosyalist Partisi Mayis 1962 de TIP e katildi Kasim 1962 de Ahmet Muslu ile Saffet Goksuzoglu partiden ayrildilar Subat 1963 te bagimsiz senator Niyazi Agirnasli ve kontenjan senatoru TIP e girdi TIP in gorusleri basinda Vatan ve gazetelerinde destek buldu Yayin organi Sosyal Adalet sikiyonetim doneminde kapatildi Yon dergisi TIP i desteklemedi 1963 yerel seciminde parti 9 ilde 36 bin oy aldi 1964 senato yenileme secimlerine YSK karari yuzunden katilamadi Diger partilere yapilan hazine yardimi TIP e yapilmadi MilletvekilleriTIP 1965 secimlerinde 54 ilde toplam 276 bin 101 oyla yuzde 2 97 oy oranina ulasarak TBMM ye 15 milletvekili gondermeyi basardi Mehmet Ali Aybar Riza Kuas Muzaffer Karan Tarik Ziya Ekinci Sadun Aren Yahya Kanbolat Cemal Hakki Selek Behice Boran Yunus Kocak Saban Erik Yusuf Ziya Bahadinli Ali Karci Kemal Nebioglu Cetin Altan TIP 1966 Senato kismi secimlerinde de bir senatorluk kazanarak Fatma Hikmet Ismen TBMM grubunu 16 uyeye cikardi Cetin Altan in da aralarinda oldugu bu milletvekilleri etkili bir muhalefet gorevi ustlendiler Bu durum Turkiye de temsili demokrasinin gelisiminde bir donum noktasidir Fakat sosyalist hareketin yukselmesi karsisinda hukumet bu tur muhalefet unsurlarinin TBMM deki varligi onlemek amaciyla secim barajlarini devreye soktu Ayrica TBMM de gorev yapan sosyalist milletvekillerine cesitli baski yontemleri uygulandi fiziksel saldirinin Cetin Altan i darp girisimi yani sira dokunulmazligin kaldirilmasi gibi hukuki saldirilar da yururluge sokuldu Bu sonuncu girisim Anayasa Mahkemesi tarafindan reddedildi ancak secim barajlari TIP in sonraki donemlerde TBMM de bir temsilinin olmamasini sagladi 1968 de Senato kismi secimlerinde TIP oy oranini yuzde 4 7 ye yukselttiyse de senatorluk kazanamadi Ancak yerel secimde Yozgat Bahadin da belediye secimini kazandi Bu yil TIP e yapilan saldirilar siddete donustu ve Vedat Demircioglu olduruldu Parti ici tartismalar1965 secimleriyle birlikte partide Mihri Belli nin Milli Demokratik Devrim MDD grubu yenilgiye ugradi 1966 yilinda Malatya Kongresi ile ilk buyuk ayrilik yasandi ve MDD ci olarak bilinenler partiden ihrac edildi Yasanan tartismalarin esasen parti paralelinde 12 Kasim 1965 tarihinde kurulmus olan Fikir Kulupleri Federasyonu FKF icine tasinmasi ve MDD grubunun zamanla FKF yonetiminde etkin hale gelmesi 5 6 Ocak 1969 tarihlerindeki kongrede TIP yanlilarini yonetimden uzaklastirmasi 1969 Ekim ayindaki kongrede FKF nin adini Devrimci Genclik Dev Genc olarak degistirmesiyle birlikte TIP ve Dev Genc arasindaki baglar tumuyle koptu Bunun uzerine TIP destekcisi gencler Sosyalist Genclik Orgutu SGO adli bir olusuma gittiler Diger yandan parti icindeki gorus ayriliklarinda Mehmet Ali Aybar in tam bagimsiz insancil sosyalizm gorusuyle Behice Boran in Emek grubunun gorusu arasinda ayrilik cikti 1968 de Varsova Pakti nin Cekoslovakya ya mudahalesi ise bu ayriligi derinlestirdi Genel Baskan Aybar 20 21 Agustos gecesi gerceklestirilen bu askeri mudahaleyi derhal 21 Agustos gunu yaptigi bir basin aciklamasi ile kinadi TIP MYK uyesi Behice Boran ise 27 Agustos 1968 tarihli Milliyet gazetesinin 2 sayfasinda yer alan Gorusler bolumunde yayinlanan Sosyalist demokrasi ve ulusal bagimsizlik baslikli makalesinde Bu mudahale milli bagimsizlik ve esitlik haklarina oldugu kadar sosyalizm ve sosyalist enternasyonalizm ilkelerine de aykiridir diyerek partinin bu tutumunu ideolojik ve teorik temelleriyle guclu bir sekilde savundu Ancak daha sonra Aybar in goruslerini Sovyetler Birligi ne yonelik artan elestirilerle Leninizmin ve Sovyet tipi sosyalizmin reddi insani guler yuzlu hurriyetci sosyalizm kavrami yonunde gelistirmeye devam etmesi uzerine Behice Boran ve Sadun Aren in basini cektigi grupla arasinda hizla gerilim artti 1969 secimlerinde TIP in oylarinin azalmasinin ardindan Aybar genel baskanliktan istifa etmek zorunda kaldi TIP 1969 secimlerinde de yuzde 3 oy almasina ragmen TIP in onunun kesilmesi icin secim kanununun degismis olmasi nedeniyle ancak 2 milletvekilligi Mehmet Ali Aybar ve Riza Kuas kazanabildi Subat 1971 de Aybar parti uyeliginden de istifa etti Parti icinde MDD ASD PDA Emek gruplari arasinda ayrilmalar yasandi 12 Mart tan sonra12 Mart 1971 Muhtirasi sonrasinda 26 Mayis ta parti yonetiminin cogu tutuklandi ve alinan kararlar kapsaminda TIP 21 Temmuz 1971 tarihinde kapatildi Parti liderleri tutuklandi ve 15 yila kadar degisen hapis cezalari aldi Partinin kapatilmasinin sebepleri arasinda Kurt sorunu da yer almistir Genel Baskan Mehmet Ali Aybar 1963 te Gaziantep te yapilan genel yonetim kurulundaki acis konusmasinda Kurt sorununun etnik kulturel ve ekonomik yonleri oldugunu ve acil cozum gerektirdigini soylemistir 1964 tarihinde Turkiye Isci Partisi nin ilk buyuk kongresinde kabul edilen parti programinda da Kurt sorunu Dogu Kalkinmasi basligi altinda salt ekonomik bir sorun olmadigi vurgulandiktan sonra soyle yer almistir Bolgenin ekonomik geriligine paralel olarak buradaki vatandaslar sosyal ve kulturel bakimdan geri durumdadirlar Ustelik bu vatandaslarimizdan Kurtce ve Arapca konusanlar veya Alevi mezhebinden olanlar bu durumlari sebebiyle ayirima ugramaktadirlar hak ettikleri yurttaslik nimetlerinden tam olarak yararlandirilmamislardir Turkiye Isci Partisi bu yurttaslarimiza tam bir yurttas muamelesi yapacaktir Anayasamizin din dil irk sinif ve zumre ayirimi yapilamayacagini ongoren emri harfi harfine yerine getirilecektir Son kongrede Turkiye nin dogusunda Kurt halkinin yasadigi yonunde alinan karar dolayisiyla Anayasa Mahkemesinin Turkiye Isci Partisi nin kapatilmasina karar vermesi de bu tutuklamalara hukuki bir dayanak sagladi Parti kapatildiktan sonra ceza alanlarin bir kismi 1974 affiyla serbest kaldi 1975 yilinda Genel Baskan Behice Boran onderliginde yeniden orgutlendi ancak etkili olamadi 1977 de TIP yuzde 0 1 oy oraniyla sadece 20 bin oy alabildi 1979 senato yenileme seciminde ise 33 bin oy alarak SDP TBP TSIP in gerisinde kaldi Turkiye Isci Partisi nin 2 Kongresinde Trockistlik suclamasiyla partiden ihrac edilen Yalcin Kucuk Metin Culhaoglu Ilhan Akalin Mesut Odman Odabasi ve cevresi Eylul 1979 da Sosyalist Iktidar dergisini cikarmaya basladi 12 Eylul den sonraTIP in siyasi faaliyetleri 12 Eylul Darbesi ile birlikte durdurulduktan sonra 10 Ekim 1981 de ikinci defa kapatildi 1981 de parti kapatildiginda Turkiye siyasetindeki etki ve iddiasini yitirmisti 1987 yilinda TIP TKP ile birleserek Turkiye Birlesik Komunist Partisi TBKP adini aldi Bu parti daha sonra kapatildi Bu partinin kadrolarinin bir kismi daha sonra ODP ve TKP ye katildi Siyasi calismalariBu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz TIP Anayasa Mahkemesinden Turk Ceza Kanunu nun 141 ve 142 maddelerinin iptalini istedi Mahkeme 1 oy farkla bu istegi reddetti Parti dusunce ozgurlugunden yanaydi NATO ve Ortak Pazar a karsiydi 8 Ocak 1971 de Fasizme Hayir kampanyasi baslatilarak askeri vesayetin parlamento uzerindeki etkilerine karsi da savas acildigi bildirildi Genel baskanlari Adi Gorev Baslangici Gorev Bitisi1 1961 19622 Kemal Turkler 1962 19623 Mehmet Ali Aybar 1962 19694 1969 19705 Saban Yildiz 1970 1971Parti kapali kaldi6 Behice Boran 1975 1981Turkiye Isci Partisi ve secimlerGenel secimler Turkiye Buyuk Millet MeclisiSecim Genel Baskan Oy Sandalye Meclis Sira 1965 Mehmet Ali Aybar 276 101 3 0 14 450 14 Muhalefet 5 1969 243 631 2 7 0 3 2 450 12 Muhalefet 7 1971 Muhtirasi ile kapatildigi icin 1973 secimlerine katilamadi1977 Behice Boran 20 655 0 1 2 6 0 450 2 Yok 8 Yerel secimler Secim Il Genel Meclisi BelediyeOy 1963 37 898 0 40 01968 248 134 2 72 11977 63 477 0 51 0Dis baglantilarYuruyus dergisi TIP haftalik yayin organi 4 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Emek dergisi Turkiye Isci Partisi cevresince 1969 yilinda yayinlanmaya baslamistir Emek dergisi Turkiye Isci Partisi cevresince 1970 ve 1971 yillarinda aylik olarak yayinlanmaya baslamistir KaynakcaOzel a b Ortayli Ilber Cumhuriyetin Ilk Yuzyili 2012 Kronik Kitap s 190 Mete Kaan KAYNAR Nurettin KALKAN 2022 CUMHURIYET DONEMI PARTILER SECIMLER BEYANNAMELER 1923 1980 TBMM Basimevi s 483 ISBN 978 605 2089 77 4 erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim 17 Ocak 2005 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Ocak 2005 Parti Liderleri Sovyet Istilasini Siddetle Takbih Etti Milliyet 22 Agustos 1968 26 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Haziran 2020 Sosyalist demokrasi ve ulusal bagimsizlik Milliyet 27 Agustos 1968 25 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Haziran 2020 a b c d Mete Kaan KAYNAR Nurettin KALKAN 2022 CUMHURIYET DONEMI PARTILER SECIMLER BEYANNAMELER 1923 1980 TBMM Basimevi s 67 ISBN 978 605 2089 77 4 erisim tarihi kullanmak icin url gerekiyor yardim GenelAhmet Alis The Process of the Politicization of the Kurdish Identity in Turkey the Kurds and the Turkish Labor Party 1961 1971 MA Thesis Bogazici University The Ataturk Institute 2009 Artun Unsal 2015 Umuttan Yalnizliga Turkiye Isci Partisi 1961 1971 Istanbul Tarih Vakfi Yurt Yay ISBN 9789753331623 Cetin Altan Ben Milletvekili Iken ISBN 975 10 2325 4 Erden Akbulut 1963 1965 TKP Belgelerinde Isci Demokrasi Hareketi ve TIP ISBN 975 8683 21 7 Turhan Salman 2004 TIP Turkiye Isci Partisi Parlamentoda 1 Cilt 1963 1996 TUSTAV Yayinlari ISBN 9789758683345 Omer Nida Yarin Biz Konusacagiz TIP Tarihi ve Anilar Behice Boran Ogretim Uyesi Siyasetci Kuramci Gokhan Atilgan ISBN 9944122214 Ugur Mumcu Aybar Ile Soylesi ISBN 975 8084 05 4 Mehmet Ali Aybar Marksizm ve Sosyalizm Uzerine Dusunceler ISBN 975 05 0060 1 Mehmet Ali Aybar 2014 Turkiye Isci Partisi Tarihi Istanbul Iletisim ISBN 9789750516696 Yusuf Ziya Bahadinli Meclis in Icinde Vurdular Bizi ISBN 975 9159 06 6 Sadun Aren Puslu Camin Arkasindan ISBN 9755334934 Sadun Aren 1993 TIP Olayi 1961 1971 Istanbul Cem Yayinevi Metin Culhaoglu Binyil Esiginde Marksizm ve Turkiye Solu ISBN 975701233X Metin Culhaoglu Tarih Turkiye Sosyalizm ISBN 975 553 130 0 Nihat Sargin 2001 TIP li Yillar 1961 1971 Anilar Belgeler I II Istanbul Felis Yalcin Kucuk Aydin Uzerine Tezler 1830 1980 1 ISBN 975 478 079 X Tarik Ziya Ekinci Sol Siyaset Sorunlari Turkiye Isci Partisi ve Kurt Aydinlanmasi ISBN 975 406 790 2 Halit Celenk Turkiye Isci Partisi nde Ic Demokrasi ISBN 975 6525 35 5