Macaristan Krallığı, Orta Avrupa'da Macarların Büyük Prensi I. István'ın 1000 veya 1001 yılında kral olarak taç giymesiyle ortaya çıktı. Merkezi otoriteyi güçlendirdi ve tebaasını Hristiyanlığı kabul etmeye zorladı. Tüm yazılı kaynaklar, süreçte yalnızca Alman ve İtalyan şövalyeleri ve din adamlarının oynadığı rolü vurgulasa da, Macarca tarım, din ve devlet sözlüğünün önemli bir kısmı Slav dillerinden alınmıştır. Kutsal Roma imparatorlarının Macaristan üzerindeki yetkilerini genişletme girişimlerinin yanı sıra iç savaşlar ve pagan ayaklanmaları, yeni monarşiyi tehlikeye attı. Monarşi, I. Ladislaus (h. 1077-1095) ve Coloman (h. 1095-1116) dönemlerinde istikrar kazandı. Bu yöneticiler, yerel nüfusun bir kısmının desteğiyle Hırvatistan ve Dalmaçya'yı işgal etti. Her iki bölge de özerk konumlarını korudu. Ladislaus ve Coloman'ın halefleri - özellikle II. Béla (h. 1131-1141), III. Béla (h. 1176-1196), II. András (h. 1205-1235) ve IV. Béla (h. 1235-1270) - Balkan Yarımadası'na ve Karpatlar'ın doğusundaki topraklara yönelik bu genişleme politikasını sürdürerek, krallıklarını Orta Çağ Avrupa'nın en büyük güçlerinden birine dönüştürdüler.
Macaristan Krallığı | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1000-1301 | |||||||||||
![]() | |||||||||||
Tür | Macaristan ile şahsi birlik içinde Hırvatistan Krallığı | ||||||||||
Başkent | Estergon ve Székesfehérvár | ||||||||||
Yaygın dil(ler) | Latince, Macarca | ||||||||||
Resmî din | Latin Kilisesi | ||||||||||
Hükûmet | Feodal monarşi | ||||||||||
Kral | |||||||||||
| |||||||||||
Palatin | |||||||||||
| |||||||||||
Yasama organı | Kraliyet Diyeti | ||||||||||
Tarihî dönem | Orta Çağ | ||||||||||
| |||||||||||
|
Ekilmemiş topraklar, gümüş, altın ve tuz yatakları bakımından zengin olan Macaristan, çoğunlukla Alman, İtalyan ve Fransız yerleşimcilerin tercih ettiği yer haline geldi. Bu göçmenler çoğunlukla kırsala yerleşen köylülerdi, ancak Krallığın çoğu kentini kuran esnaf ve tüccarlar da geldi. Onların gelişi, Orta Çağ Macaristan'ında kentsel bir yaşam tarzının, alışkanlıkların ve kültürün şekillenmesinde kilit bir role sahipti. Krallığın uluslararası ticaret yollarının kesişme noktasındaki konumu, çeşitli kültürlerin bir arada yaşamasına yardımcı oldu. Romanesk, Gotik ve Rönesans binaları ve Latince yazılmış edebi eserler, kültürün ağırlıklı olarak Roma Katolik karakterini kanıtlıyor, ancak Ortodoks ve hatta Hristiyan olmayan etnik azınlık toplulukları da mevcuttu. Latince, yasama, yönetim ve yargı diliydi, ancak "dilsel çoğulculuk", çok çeşitli Slav lehçeleri de dahil olmak üzere birçok dilin hayatta kalmasına katkıda bulundu.
Kraliyet mülklerinin üstünlüğü başlangıçta hükümdarın üstün konumunu güvence altına aldı, ancak kraliyet topraklarının yabancılaşması, "kraliyet hizmetkarları" olarak bilinen, daha az toprak sahiplerinden oluşan öz bilinçli bir grubun ortaya çıkmasına neden oldu. II. András'i, Francis Fukuyama'ya göre "Avrupalı bir hükümdarın yetkilerine uygulanan anayasal sınırların ilk örneklerinden biri olan" 1222 fermanını çıkarmaya zorladılar. Krallık, 1241-1242'deki Moğol istilasından büyük bir darbe aldı. Bundan sonra, Kuman ve Jassic grupları merkezi ovalara yerleşti ve yerleşimciler Moravya, Polonya ve diğer yakın ülkelerden geldi. Moğolların çekilmesinden sonra hükümdarlar tarafından desteklenen toprak ağaları tarafından kale inşa edilmesi, güçlü kodamanların hakim olduğu yarı özerk "vilayetlerin" gelişmesine yol açtı. Bu yerel güç sahiplerinin bazıları, yerli Árpád Hanedanı son erkek soyundan olan III. András'ün (h. 1290-1301) otoritesine bile meydan okudu. Ölümünü bir fetih ve anarşi dönemi izledi. Merkezi güç ancak 1320'lerin başında yeniden kuruldu.
Arka plan
Macarlar veya Magyarlar, 9. ve 10. yüzyılların başında Karpat Havzası'nı fethettiler. Burada ağırlıklı olarak Slavca konuşan bir nüfus buldular. Yeni vatanlarından Doğu Frank Krallığı, İtalya ve Avrupa'nın diğer bölgelerine yağma baskınları düzenlediler. Akınları, 955'teki Lechfeld Muharebesi'nde onları mağlup eden gelecekteki Kutsal Roma İmparatoru I. Otto tarafından durduruldu.
Macarlar, kabileleri oluşturan klanlar halinde örgütlenmiş babasoylu ailelerde yaşadılar. Kabile konfederasyonuna yaklaşık "toprakları ele geçirdikleri" zamandan beri her zaman Macarların lideri olan Árpád'ın soyundan gelen ailenin bir üyesi olan büyük prens başkanlık ediyordu. Dönemin yazarları, Macarları göçebe olarak tanımlar, ancak İbn Rusta ve diğerleri de ekilebilir topraklar işlediklerini eklerler. Slav dillerinden alınan çok sayıda kelime, Macarların Orta Avrupa'da yeni teknikler ve daha yerleşik bir yaşam tarzı benimsediklerini kanıtlıyor. Macarların ve yerel etnik grupların bir arada yaşaması, 10. yüzyılın ortalarında ortaya çıkan "Bijelo Brdo kültürü" topluluklarına da yansımıştır.
Macarlar, pagan olmalarına rağmen, Hristiyanlara, Yahudilere ve Müslümanlara karşı hoşgörülü bir tavır sergilediler.Bizans Kilisesi, Macarların liderleri arasında dinini başarılı bir şekilde yerleştiren ilk kilisedir: 948'de horka, ve 952 civarında gyula Konstantinopolis'te vaftiz edildi. Ancak, büyük prens Géza (h. c. 970 - 997) Latin ayinine göre vaftiz edildi. Géza, kaleler inşa etti ve yabancı savaşçıları ağır süvarilere dayalı yeni bir ordu geliştirmeye davet etti. Géza ayrıca oğlu István'ın Kutsal Roma İmparatorları ailesinden bir prenses olan Bavyeralı Giselle ile evlenmesini de ayarladı.
Géza 997'de öldüğünde, oğlu, Árpád Hanedanı'nın en yaşlı üyesi olan Koppány ile hilafet için savaşmak zorunda kaldı. Alman ağır süvarilerinin yardımıyla István, 998'deki kesin savaşta galip çıktı. İmparator III. Otto'nun rızasıyla, talebini kabul eden Papa II. Silvester'a kraliyet tacı başvurusunda bulundu.
"Patrimonial" krallık
Kral Aziz István (1000-1038)
István, 25 Aralık 1000 veya 1 Ocak 1001'de ilk Macaristan Kralı olarak taç giydi. Yönetimini, dayısı Gyula da dahil olmak üzere yarı bağımsız yerel yöneticilere karşı bir dizi savaşla pekiştirdi. 1030'da Kutsal Roma imparatoru II. Konrad'ın istilasını püskürttüğünde krallığının askerî gücünü kanıtladı. Bataklıklar, diğer doğal engeller ve taş, toprak veya keresteden yapılmış barikatlar krallığın sınırlarında savunma sağlıyordu. olarak bilinen geniş bir bölge, sınırlar boyunca savunma amaçlı olarak kasıtlı olarak ıssız bırakıldı. Macaristan'daki erken Orta Çağ kalelerinin çoğu toprak ve keresteden yapılmıştır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaakwwTnZiVzFsYlc5eVlYUnBiMjVmYjI1ZmRHaGxYMFp2ZFc1a1lYUnBiMjVmYjJaZmRHaGxYME5vZFhKamFGOXBibDlQWW5Wa1lWOGxNamhEYUhKdmJtbGpiMjVmVUdsamRIVnRYekEwTWlVeU9TNXFjR2N2TVRrd2NIZ3RRMjl0YldWdGIzSmhkR2x2Ymw5dmJsOTBhR1ZmUm05MWJtUmhkR2x2Ymw5dlpsOTBhR1ZmUTJoMWNtTm9YMmx1WDA5aWRXUmhYeVV5T0VOb2NtOXVhV052Ymw5UWFXTjBkVzFmTURReUpUSTVMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
I. István'ın devlet idaresi hakkındaki görüşleri, Admonitions olarak bilinen bir çalışmada 1015 civarında özetlendi. "Tek dili ve tek geleneği olan ülkenin zayıf ve kırılgan olduğunu" belirterek, yabancıların veya "misafirlerin" gelişinin avantajlarını vurguladı. I. István, dönemin Batı Avrupa monarşilerine benzer bir devlet geliştirdi. Temel yönetim birimleri olan kontluklar, kaleler etrafında düzenlenen ve ispán veya kont olarak bilinen kraliyet yetkilileri tarafından yönetiliyordu. I. István, piskoposluklar ile en az bir başpiskoposluk ve Benediktin manastırlarını kurdu. Her onuncu köyün bir cemaat kilisesi inşa etmesini buyurdu. 10. yüzyılın en eski kiliseleri basit ahşap yapılardı, ancak Székesfehérvár'daki kraliyet bazilikası Romanesk tarzında inşa edildi. I. István'ın yasaları, Hristiyan bir yaşam tarzının zorla bile olsa benimsenmesini hedefliyordu. Özellikle Hristiyan evliliğini çok eşliliğe ve diğer geleneksel davranışlara karşı korudu. Süslü kemerler ve diğer pagan modası öğeleri de ortadan kayboldu. Sıradan kişiler uzun yün paltolar giymeye başladılar, ancak zenginler kürklerle süslenmiş ipek kaftanlarıyla ısrar ettiler.
Ahlaksızlıkla aşağılanan bir savaşçı, bir kızı ebeveynlerinin rızası olmadan karısı olmak için kaçırırsa, kızın kendisine zorla bir şey yapsa bile ailesine iade edilmesini ve daha sonra kızın ailesiyle barışmış olsa da, kaçırma için on (öküz) ödeyecektir.
— Kral I. István'ın Kanunları Birinci Kitap
Hukuki açıdan, Macar toplumu özgür insanlar ve serfler olarak bölünmüştü, ancak ara gruplar da vardı. Tüm özgür insanlar mülk sahibi olmak, dava açmak ve dava açılması için yasal ehliyete sahipti. Çoğu hükümdara ya da onlardan daha zengin bir toprak ağasına bağlıydı ve sadece "konuklar" özgürce hareket edebiliyordu. Bir kaleye bağlı topraklarda yaşayan özgür insanlar arasında, "kale savaşçıları" orduda görev yaptı ve "kale halkı" topraklarda işlemiş, silahlar dövmüş veya başka hizmetler yapmıştır. Tüm özgür insanlar, hükümdarlara szabadok dénárja ("özgürlerin vergisi") doğrudan özel bir vergi ödüyorlardı. Özgür insanlar ve serfler arasında geçici bir statüyle, udvarnokok olarak bilinen köylüler bundan muaf tutulmuştur.
Serfler teorik olarak özgür insanlar için mevcut yasal statüden yoksundu, ama pratikte kendi mülklerine sahiptiler: efendilerinin toprağını kendi aletleriyle işlerler ve hasadın yüzde 50-66'sını kendilerine saklarlardı. I. István'ın yasaları ve tüzükleri, halkın çoğunun köyleri oluşturan yerleşik topluluklarda yaşadığını ortaya koyar. Ortalama bir köy, bir demirci ocağı ile 40'tan fazla olmayan yarı batık ahşap kulübeden oluşuyordu. Köylerin çoğuna bir mesleğin adı verildi, bu da köylülerin efendilerine özel bir hizmet vermeleri gerektiğini ima ederdi.
Pagan isyanları, savaşlar ve pekiştirme (1038-1116)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpaaEwwbHRjbWxqYUY5emRHVndZVzR1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVsdGNtbGphRjl6ZEdWd1lXNHVhbkJuLmpwZw==.jpg)
I. István tek oğlu Imre'den uzun yaşaması, 40 yıllık bir krize neden oldu. István, kuzeni Vazul'u taht için uygun görmedi ve varisi olarak kendi kız kardeşinin oğlu Venedikli Peter Orseolo adını verdi. Vazul'un kör edilmesinden ve üç oğlunun kovulmasından sonra, Peter 1038'de her hangi bir direniş görmeden amcasının yerini aldı. Peter'in yabancı saray mensuplarını tercih etmesi, kraliyet ailesiyle akraba olan yerli bir lord olan Samuel Aba'nın lehine tahttan inmesiyle sonuçlanan bir isyana yol açtı. İmparator III. Heinrich tarafından desteklenen Peter Orseolo, 1044'te geri döndü ve Samuel Aba'yı sınır dışı etti. İkinci iktidarı sırasında imparatorun hükümdarlığını kabul etti. Onun yönetimi, bu vesileyle paganizmin geri gelmesini amaçlayan yeni bir isyanla sona erdi. Hristiyan monarşisinin yıkılmasına karşı çıkan birçok lord vardı. Tacı, Macaristan'a dönen, Vazul'un oğullarından biri olan I. András'a teklif ettiler; tahta çıkan I. András 1046'da Peter'i yendi ve paganları bastırdı. Yetenekli bir askeri komutan olan kardeşi Béla ile yaptığı işbirliği, krallığı 1050 ve 1053'te iki kez fethetmeye çalışan İmparator III. Heinrich'e karşı zaferini sağladı.
Dük Béla 1059'da kendisi için tacı talep ettiğinde yeni bir iç savaş patlak verdi, ancak üç oğlu 1063'te I. András'ın oğlu Solomon'un yönetimini kabul etti. Başlangıçta genç kral ve kuzenleri işbirliği yaptı; örneğin, 1068'de Transilvanya'yı yağmalayan Peçenekler'i ortaklaşa bozguna uğrattılar. Kraliyet ailesindeki güç çatışması 1071'de yeni bir iç savaşa neden oldu. 1080'lerin başında Solomon'un kuzenlerinden biri olan I. Ladislaus lehine tahttan çekilmesine kadar sürdü.
Kral Ladislaus, suçlulara karşı acımasız cezalar öngören kanunlar çıkardı. Kanunları ayrıca gümrük vergilerinin, fuarlarda ve nehir geçişlerinde ödenecek ücretlerinin ve ondalık vergisinin ödenmesini de düzenlemiştir. Yahudilerin Hristiyan serfleri tutmasını yasakladı ve olarak bilinen yerel Müslümanların din değiştirmesini amaçlayan yasalar çıkardı.
Piyasa dışında kimse alıp satamaz. Buna aykırı olarak herhangi biri çalıntı mal satın alırsa, alıcı, satıcı ve tanıklar ceza alır. Bununla birlikte, kendilerine ait bir şeyi satmayı kabul ederlerse, o şeyi ve fiyatını kaybedecekler ve tanıklar da aynı miktarda kaybedecek. Ancak anlaşma piyasada yapılmışsa ve bir hakim, bir tahsildar ve tanıklar önünde anlaşma yapılacaktır ve satın alınan mallar daha sonra çalınmış gibi görünüyorsa, alıcı o zaman ceza almaz.
— Kral Ladislaus'un Kanunları İkinci Kitap
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWbEwwNWhjbTlrYm1sZmRISm5YMXBoWkdGeUxtcHdaeTh5TWpCd2VDMU9ZWEp2Wkc1cFgzUnlaMTlhWVdSaGNpNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Ladislaus'un kayınbiraderi Hırvatistan Kralı Zvonimir'in 1089 veya 1090'da ölümü, ona Hırvatistan'ı kendisi için sahiplenme fırsatı yarattı. Ladislaus'un kız kardeşi Helena ve birkaç soylu (çoğunlukla kuzey Hırvatistan'dan) Ladislaus'un iddiasını desteklediler. Birlikleri ovaları işgal etti, ancak taht iddiasında olan yerli Petar Svačić, Petrova Dağlarında direndi. Yine de, Hırvatistan ve Macaristan dokuz asırdan fazla bir süredir birbirleriyle yakından bağlantılı kaldılar. Ladislaus, yeğeni Álmos'u Hırvatistan'ı yönetmesi için atadı. Daha küçük bir oğul olmasına rağmen, Álmos, kral halefini düşünürken kardeşi Coloman'a karşı da tercih edildi. Öyle olsa bile, Coloman amcasının yerini 1095'te alırken, Álmos kardeşinin hükümdarlığı altında ayrı bir düklük aldı. Coloman'ın hükümdarlığı boyunca, kardeşlerin ilişkileri gergin kaldı ve sonunda Álmos ve bebek oğlu kör edildi.
Coloman, Batı sınır bölgelerini yağmalayan iki haçlı çetesini (Rhineland katliamlarının failleri) bozguna uğrattı ve Hırvatistan'da Petar Svačić'i mağlup etti. 14. yüzyılın sonlarına ait Pacta conventa, Coloman'ın on iki yerel soyluyla bir anlaşma imzaladıktan sonra Hırvatistan kralı olarak taç giydiğini belirtir. Büyük olasılıkla bir sahtecilik olsa da, belge, Macaristan'a hiçbir zaman dahil edilmemiş olan Hırvatistan'ın gerçek durumunu yansıtmaktadır. Buna karşılık, Petrova Dağlarıyla Dráva nehri arasındaki Slavonya olarak bilinen bölge, Macaristan ile yakından bağlantılı hale geldi.
Burada hükümdarlar birçok Macar soylusuna toprak bağışladı.Zadar, Split ve diğer Dalmaçya kasabaları da 1105'te Coloman'ın hükümdarlığını kabul ettiler, ancak kendi piskoposlarını ve liderlerini seçme hakları devam etti. Hırvatistan ve Slavonya'da egemenlik, ban unvanı taşıyan valiler tarafından temsil ediliyordu. Aynı şekilde, bir kraliyet görevlisi olan voyvoda, krallığın doğu sınır bölgesi olan Transilvanya'yı yönetiyordu.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRMEwwaDFibWRoY25sZk1URjBhRjlqWlc1MExuQnVaeTh6TXpCd2VDMUlkVzVuWVhKNVh6RXhkR2hmWTJWdWRDNXdibWM9LnBuZw==.png)
I. Ladislaus gibi, Coloman da büyük bir yasa koyucu olduğunu kanıtladı, ancak amcasının yaptığından daha az sert cezalar öngördü. Hristiyanlar ve Yahudiler arasındaki işlemlerin yazılı hale getirilmesini emretti. Müslüman tebaasına ilişkin yasaları, örneğin, kızlarını Hristiyanlar ile evlendirmeye mecbur ederek, din değiştirmelerini hedefliyordu. Krallıktaki Yahudi ve Müslüman tüccarların varlığı, Konstantinopolis, Regensburg ve Kiev'e giden ticaret yollarının kavşak noktası rolünden kaynaklanıyordu. Ayrıca, Coloman'ın Slavonya'nın marturina isimli geleneksel ayni vergiyi nakit olarak tahsil etmesini sağlayan yerel ticaret de mevcuttu. Krallığın nüfusu seyrekti ve ortalama nüfus yoğunluğu 1 kilometrekare (0,39 sq mi) başına dört veya beş kişiydi.Eger, Pécs ve Nagyvárad (Oradea, Romanya) Olaszi sokakları veya semtleri, konuşan "misafir" varlığına işaret ederken, Németi ve Szászi yer isimleri tüm krallıktaki Almanca konuşan yerleşimcilere atıfta bulunur. Erken Orta Çağ Macar hükümdarlarının tebasının çoğu köylülerdi. Sadece en verimli toprakları işlediler ve topraklar tükendiğinde daha da ilerlediler. Buğday en çok üretilen mahsuldü, ancak ev birasının hammaddesi olan arpa da yetiştiriliyordu. Köylülerin bile krallıktaki geniş bölgeleri kaplayan kraliyet ormanlarında avlanmalarına ve balık tutmalarına izin verildi. Hayvancılık önemli bir tarım sektörü olmaya devam etti ve yem için darı ve yulaf üretildi.
Kolonizasyon ve genişleme (1116-1196)
Venedik Cumhuriyeti, Bizans İmparatorluğu ve diğer komşu devletlerle yapılan başarısız savaşlar, 1116'da babasının yerini alan Coloman'ın oğlu II. István'in saltanatını karakterize etti.Sekellerin ilk defa zikredilmesi, genç kralın karşı ilk savaşıyla ilgilidir. Macarca konuşan Sekeller, sınırlar boyunca dağınık topluluklar halinde yaşadılar, ancak grupları 12. yüzyılda Transilvanya'nın en doğu bölgelerine taşındı. II. István 1131'de çocuksuz olarak öldü. Kör II. Béla'nın hükümdarlığı sırasında, krallık, kocasının yönetimine karşı çıkan lordların katliamını emreden eşi Sırp Helena tarafından yönetildi. II. Béla'dan tahtı ele geçirmeye çalışan Kral Coloman'ın sözde oğlu Boris Kalamanos, hiçbir iç destek bulamadı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjNEwwd2xRelVsT1RGamMyVmZMVjlVYjNkdVgyZDFhV3hrWDJoaGJHd3VhbkJuTHpJeU1IQjRMVXdsUXpVbE9URmpjMlZmTFY5VWIzZHVYMmQxYVd4a1gyaGhiR3d1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
II. Béla'nın 1141'de tahta çıkan oğlu II. Géza, aktif bir dış politika benimsedi. İmparator I. Manuil'e karşı Sırbistan Büyük Prensi II. Uroš'u destekledi. Sınır bölgelerine yeni yerleşimciler gelmesini teşvik etti.Flaman, Alman, İtalyan ve Valon "misafirleri" çok sayıda geldiler ve bölgesine (Spiš, Slovakya) ve Güney Transilvanya'ya yerleştiler. Géza, Karadeniz-Hazar steplerindeki Müslüman savaşçıları dahi ordusunda hizmet etmeleri için askere aldı.Endülüslü Müslüman bir gezgin olan Ebu Hamid, 1150 civarında madencilik ve altın taramanın önemine işaret eden "çok miktarda gümüş ve altın içeren" dağlardan bahseder.
Eğer kont rütbesinden herhangi biri, önemsiz bir meselede bile kralın aleyhine rahatsız olmuşsa veya bazen olduğu gibi, haksız yere bununla suçlanmışsa, çok düşük bir mevkide ve gözetimsiz olmasına rağmen, mahkemenin bir temsilcisi onu, maiyetinin ortasında onu zincirler ve çeşitli cezalara sürükler. Prens'ten akranları aracılığıyla resmi bir ceza istenmez, ... suçluya kendini savunma fırsatı tanınmaz, ancak prensin iradesi herkes tarafından yeterlidir.
— Otto von Freising: (Gesta Friderici Imperatoris)
II. Géza'nın 1162'de en büyük oğlu III. István tahta çıktı. Amcaları ve , tacı kendileri için istediler. İmparator I. Manuil, iç çatışmalardan yararlandı ve genç kralı 1165'te Dalmaçya ve Szerémség bölgesini (Sirem, Sırbistan) Bizanslılara devretmeye zorladı. III. István, Székesfehérvár'daki Valon "misafirler" için yerel yöneticinin (ispán) yargı yetkisinden muafiyet dahil olmak üzere özgürlükler vererek kasabaların gelişimine bir örnek oluşturdu.
III. István 1172'de çocuksuz olarak öldü, kardeşi III. Béla tahta çıktı. 1180'lerde Dalmaçya ve Szerémség'i yeniden fethetti. Dönemin bir listesi, gelirlerinin yüzde 50'den fazlasının gümüş para biriminin yıllık yenilenmesinden ve gişelerden, nehir geçişlerinden ve pazarlardan elde edildiğini gösteriyor. Listeye göre, toplam geliri yılda 32 ton gümüşe eşitti, ancak bu rakam açıkça abartılıyor. III. Béla, yazılı dilekçelerin zorunlu kullanımına ilişkin kararının daha sonraki Macar tarihçelerinde yer alan raporlarının doğruladığı üzere adli işlemler hakkında kayıt tutmanın önemini vurgulamıştır. Toprak sahipleri de işlemlerini yazılı hale getirmeye başladılar, bu da tapu çıkarmaya yetkili katedral bölümleri ve manastırlar gibi "kimlik doğrulama yerleri" ortaya çıkmasına neden oldu. Bunların ortaya çıkışı aynı zamanda eğitimli bir personelin istihdam edildiğini de kanıtlamaktadır. Nitekim krallıktan gelen öğrenciler 1150'lerden itibaren Paris, Oxford, Bologna ve Padova üniversitelerinde okudular.
12. yüzyıl Fransız kültürünün yönleri III. Béla'nın krallığında da tespit edilebilir.Estergon'daki sarayı erken Gotik üslupta inşa edildi.Roman de Troie ve Alexander Romance (şövalye kültürünün sembolik iki eseri) çalışmalardan bilinen Aşil ve diğer isimler Macar aristokratları arasında da popülerdi. Bilimsel bir görüşe göre, Macar "arazi edinimi" üzerine bir vakainame olan Gesta Hungarorum'un yazarı olan "Usta P", Béla III'ün noteriydi.
Krallıkta Mülklerinin Gelişimi
Altın Boğa çağı (1196-1241)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSakwxTmhibDlOWVhSbGIxOWxibDlzWVY5SloyeGxjMmxoWDJSbFgwb2xRek1sUVRGckxtcHdaeTh5TWpCd2VDMVRZVzVmVFdGMFpXOWZaVzVmYkdGZlNXZHNaWE5wWVY5a1pWOUtKVU16SlVFeGF5NXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBMkwwaGxjbTFoYm01emRHRmtkQ1V5UTE5TGJHVnBibVZ5WDFKcGJtZGZNUzVxY0dWbkx6SXlNSEI0TFVobGNtMWhibTV6ZEdGa2RDVXlRMTlMYkdWcGJtVnlYMUpwYm1kZk1TNXFjR1ZuLmpwZWc=.jpeg)
III. Béla III'ün oğlu ve halefi , küçük kardeşi András'ın kışkırttığı isyanlarla yüzleşmek zorunda kaldı. Ayrıca Venedik deoçesi Enrico Dandolo'nun kışkırtmasıyla Dördüncü Haçlı Seferi orduları 1202'de Zadar'ı aldı. Emeric'in yerine 1204 yılında yaşı küçük olan oğlu III. Ladislaus geçti. Genç kral bir yıl içinde öldüğünde amcası András tahta çıktı. "Bir kraliyet hibesinin en iyi ölçüsü, onun ölçülemez olmasıdır" diyerek, partizanlarına büyük miktarda kraliyet toprağı dağıttı. Eski kraliyet topraklarında yaşayan özgür insanlar, hukuki statülerini tehdit eden hükümdarla doğrudan temaslarını kaybettiler. Kraliyet gelirleri azaldı, bu da yeni vergilerin getirilmesine ve Müslümanlara ve Yahudilere tarım yapılmasına neden oldu. Kraliyet hazinesi için para toplamanın yeni yöntemleri yaygın bir huzursuzluk yarattı.
II. András karısı Meranyalı Gertrude'den çok etkilendi. Açıkça Alman yurttaşlarını tercih etmesi 1213'te bir grup yerel lord tarafından öldürülmesine yol açmıştır. Kral, 1217 ve 1218'de Haçlı seferinde Kutsal Topraklar'da iken yeni bir ayaklanma patlak verdi. Son olarak, doğrudan hükümdara tabi olan özgür toprak sahipleri olan kraliyet hizmetkarlarının bir hareketi, II. András'ı 1222'de Altın Boğa yayınlamaya mecbur etti. Bu ferman, vergi muafiyeti de dahil olmak üzere kraliyet görevlilerinin özgürlüklerini özetler. Son hükmü, laik ve kilise lordlarına, "hükümdar" karşısında vatana ihanet suçlaması olmaksızın "direnme ve ona karşı konuşma" yetkisi vermiştir. Altın Boğa ayrıca Müslümanların ve Yahudilerin kraliyet yönetiminde çalıştırılmasını da yasaklamıştır. Bu yasak, piskoposlar tarafından teşvik edilen II. András, 1231'de Estergon başpiskoposuna hükümlerinden ayrılması durumunda kendisini aforoz etme yetkisi veren Altın Boğa'nın yeni varyantını yayınladığında teyit edildi. Kraliyet ailesinde çalışmaya devam eden Hristiyan olmayanlar için, Estergon Başpiskoposu Robert, 1232'de krallıkta yasak getirdi. II. András, din adamlarının ayrıcalıklı konumuna saygı duyma ve tüm Yahudi ve Müslüman yetkililerini görevden alma sözünü içeren bir yemin etmeye zorlandı. Katolik olmayanlara karşı artan bir hoşgörüsüzlük, Vişegrad Ortodoks Manastırı'nın 1221'de Benediktin Tarikatı'na devredilmesiyle de kanıtlandı.
II. András, komşu Halych Prensliği'ni işgal etmek için birkaç girişimde bulundu. Oğlu Béla, bir grup Kuman 1228'de II. András'ın hükümdarlığını kabul etmeye ikna etti ve 1231'de Oltenia'da (Szörény Banate olarak da bilinir) yeni bir yürüyüş düzenledi. IV. Béla, 1235'te babasının yerine geçti. Selefleri tarafından yabancıların yerleştirildiği kraliyet topraklarını yeniden elde etme girişimi, Moğollar Avrasya bozkırlarını batıya doğru süpürürken, hükümdar ve lordlar arasında derin bir yarık yarattı.
Kral, Moğol tehdidinden ilk olarak 1235 yılında Magna Macaristan'da Macarca konuşan bir nüfusu ziyaret eden Dominikan rahibi Friar Julian tarafından bilgilendirildi. Sonraki yıllarda Moğollar, Avrasya steplerinin batı kısımlarına hakim olan Kumanları bozguna uğrattı. Bir Kuman reisi, Kuthen, IV. Béla'nın üstünlüğünü kabul etti; böylece o ve halkının Büyük Macaristan Ovası'na yerleşmesine izin verildi. Kumanların göçebe yaşam tarzı yerel topluluklarla birçok çatışmaya neden oldu. Yerliler onları Moğolların müttefikleri olarak bile görüyorlardı.
Moğol istilası (1241-1242)
Doğu Avrupa'yı işgal eden Moğol ordularının komutanı olan Batu Han, 1240 yılında IV. Béla'nın savaşmadan teslim olmasını istedi. Kral reddetti ve baronlarına maiyetleriyle birlikte Peşte'teki kampında toplanmalarını emretti. Burada Kumanlara karşı bir isyan çıktı ve kalabalık, Kuman lideri Kuthen'i katletti. Kumanlar kısa süre sonra ayrıldı ve krallığın orta kısımlarını talan ettiler. Ana Moğol ordusu, Mart 1241'de Karpatlar'ın kuzeydoğu geçitlerinden geldi. Kraliyet birlikleri, Moğolların 11 Nisan 1241'de Mohi Muharebesi'nde kesin bir zafer kazandığı 'nde düşman kuvvetleriyle karşılaştı.IV. Béla, savaş alanından önce Avusturya'ya kaçtı ve burada Dük II. Friedrich onu fidye için tuttu. Daha sonra kral ve ailesi, Dalmaçya'daki Klis Kalesi'ne sığındı. Moğollar önce Tuna Nehri'nin doğusundaki bölgeleri işgal ettiler ve iyice yağmaladılar. 1242'nin başlarında nehir donduğunda üzerinden geçtiler. Niederalteich'li başkeşiş Hermann'ın döneme ait bir açıklaması "350 yıldır var olan Macaristan Krallığı'nın yıkıldığını" söyler.
[Moğollar] [Nagyvárad'daki] kiliseyi kadınlarla ve kilisede ne varsa yaktılar. Diğer kiliselerde kadınlara öyle suçlar işlediler ki, sessiz kalmak daha iyidir ... Sonra şehrin dışındaki bir tarlada soyluların, vatandaşların, askerlerin ve rahiplerin acımasızca kafalarını kestiler. ... Her şeyi mahvettikten ve cesetlerden dayanılmaz bir koku çıktıktan sonra, oraları boş bıraktılar. Yakındaki ormanlarda saklanan insanlar yiyecek bulmak için geri döndüler. Taşlar ve cesetler arasında arama yaparken, [Moğollar] aniden geri döndüler ve orada buldukları yaşayanlardan hiçbiri hayatta kalmadı.
— Master Roger's Epistle
Krallık var olmaya devam etti. Batu Han, Büyük Han Ögeday'n Mart 1242'de öldüğünü öğrenince tüm ordusunu geri çekti. Yine de, işgal ve onu izleyen kıtlık felaket demografik sonuçlara yol açtı. Nüfusun en az yüzde 15'i öldü veya kayboldu. Kıtalararası ticaret yolları parçalandı ve Bács (Baç, Sırbistan), Ungvár (Ujhorod, Ukrayna) ve diğer geleneksel ticaret merkezlerinin düşüşüne neden oldu. Yerel Müslüman toplulukların da ortadan kaybolması işgal sırasında özellikle ağır kayıplar verdiklerini göstermektedir. Küçük köyler de ortadan kayboldu, ancak arkeolojik veriler, yerleşim yerlerinin toplam yıkımının önceden sanıldığının aksine daha az sıklıkta olduğunu göstermektedir. 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren iyi belgelenen çoğu köyün terk edilmesi, küçük köylerden daha büyük yerleşim yerlerine taşınan köylülerle on yıllardır süren bir entegrasyon sürecinin sonucuydu.
Son Árpád üyeleri (1242-1301)
Moğol geri çekilmesinin ardından IV. Béla, eski kraliyet topraklarını geri alma politikasından vazgeçti. Bunun yerine, destekçilerine büyük mülkler verdi ve onları taştan harçtan kaleler inşa etmeye çağırdı. Bir dizi Alman, Moravyalı, Polonyalı ve Rumenin gelmesiyle sonuçlanan yeni bir kolonizasyon dalgası başlattı. Kral, Kumanları yeniden davet etti ve onları Tuna ve Tisa boyunca düzlüklere (Kunság) yerleştirdi. Jassic halkının ataları olan bir grup Alan da aynı zamanlarda krallığa yerleşmiş gibi görünmektedir.
Eşit parseller içinde yan yana inşa edilen ahşap evlerden oluşan yeni köyler ortaya çıktı. Örneğin, Batı Karpatlar'ın (bugünkü Slovakya'da) güçlükle iskan edilen ormanları, IV. Béla altında bir yerleşim ağı geliştirdi. Kulübeler kayboldu ve bir oturma odası, bir mutfak ve bir kilerden oluşan yeni kırsal evler inşa edildi. Asimetrik ağır sabanlar da dahil olmak üzere en gelişmiş tarım teknikleri krallığa da yayıldı.
İç göç, aynı şekilde, eski kraliyet topraklarında ortaya çıkan yeni alanların geliştirilmesinde etkili oldu. Yeni toprak sahipleri, mülklerine gelenlere kişisel özgürlük ve daha uygun mali koşullar tanıdılar, bu da taşınmamaya karar veren köylülerin konumlarını iyileştirmelerine olanak sağladı. IV. Béla, Nagyszombat (Trnava, Slovakya) ve Peşte dahil olmak üzere bir düzineden fazla kasabaya ayrıcalıklar verdi.
Altın Orda Devleti hanları tarafından IV. Béla'ya gönderilen tehdit mektupları, yeni bir Moğol istilası tehlikesinin hala var olduğunu kanıtlasa da, yayılmacı bir dış politika benimsedi. Avusturya Kralı II. Friedrich, 1246'da Macar birliklerine karşı savaşırken öldü ve IV. Béla'nın damadı Rostislav Mihayloviç, krallığın güney sınırları boyunca geniş toprakları ilhak etti. Yaşlı hükümdar ve varisi István arasındaki çatışmalar, 1260'larda bir iç savaşa neden oldu.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOa0wwaDFibWRoY25sZk1UTjBhRjlqWlc1MExuQnVaeTh6TXpCd2VDMUlkVzVuWVhKNVh6RXpkR2hmWTJWdWRDNXdibWM9LnBuZw==.png)
IV. Béla ve oğlu, kraliyet hizmetkarlarının özgürlüklerini ortaklaşa onayladılar ve 1267'de onlardan soylu olarak bahsetmeye başladılar. O zamana kadar, "gerçek soylular" diğer toprak sahiplerinden yasal olarak farklılaştırıldılar. Mülklerini herhangi bir yükümlülükten muaf tuttular, ancak diğer herkes (hatta kilise soyluları, Rumen şövalyeleri ve diğer "şartlı soylular") sahip oldukları topraklar karşılığında efendilerine hizmet borçluydular. Artan sayıda kontlukta, yerel soylular kendilerini resmi prosedürlerde temsil etmeleri için dört “soylu yargıçını” (veya Transilvanya ve Slavonya'da iki) seçme hakkını elde ettiler. Macar "milletini" soylular topluluğuyla özdeşleştirme fikri de bu dönemde ortaya çıktı. İlk olarak, 1280'lerde yazılan bir vakainame olan Kézai Simon'ın adlı çalışmasında ifade edilmiştir.
En zengin toprak sahipleri, daha küçük soyluları maiyetlerine katılmaya zorladı ve bu da güçlerini daha da artırdı. Baronlardan biri olan Gutkeled klanından , 1272'de V. István'ın varisi çocuk Ladislaus'u bile ele geçirdi. V. István birkaç ay sonra öldü ve genç IV. Ladislaus adına merkezi hükûmeti kontrol etmeye çalışan Csák, Kőszegi ve diğer önde gelen aileler arasında yeni bir iç savaş çıktı. 1277'de dini ve laik lordların ve asillerin ve Kumanların temsilcilerinden oluşan bir mecliste reşit olduğu ilan edildi, ancak kraliyet otoritesini güçlendiremedi. Annesi Elisabeth bir Kuman reisinin kızı olan IV. Ladislaus, Kuman soyunu tercih etti ve bu da onu sevilmeyen hale getirdi. İşgalciler kraliyet birlikleri tarafından bozguna uğratılmasına rağmen 1285'te ikinci bir Moğol istilası başlatmakla suçlandı.
IV. Ladislaus 1290'da öldürüldüğünde, Kutsal Makam krallığı boş bir yurtluk ilan etti. Roma, krallığı, IV. Ladislaus'un kızkardeşi oğlu ve Napoli Krallığı'nın veliahtı Charles Martel'e vermesine rağmen, Macar lordlarının çoğunluğu, meşruiyeti şüpheli bir prensin oğlu olan II. András'un torunu András'ı seçti. András, taç giyme töreninden önce Kilise'nin ve aristokrasinin özgürlüklerine saygı duyacağına yemin eden ilk hükümdar oldu. Bir yasama organı haline gelmeye başlayan Diyet olarak bilinen meclislere düzenli olarak rahipleri, lordları ve soyluların temsilcilerini çağırdı. 1300'de, krallık güçlü soylular (Matthew Csák, Ladislaus Kán ve Amadeus Aba dahil) tarafından yönetilen özerk eyaletlere bölündüğünde, Hırvat lordu I. Paul Šubić, Charles Martel'in on iki yaşındaki oğlu Charles Robert'i Macaristan'a davet etmeye cesaret etti. Genç tahta talibi Hırvatistan'dan Buda'ya doğru yürüyüşe geçtiği sırada 14 Ocak 1301'de III. András beklenmedik bir şekilde öldü.
Sonrası
III. András'ın ölümüyle, Árpád Hanesi'nin erkek soyu tükendi ve bir anarşi dönemi başladı. Charles Robert geçici bir taçla kral olarak taçlandırıldı, ancak çoğu lord ve piskopos, onu Kutsal Makam'ın Macaristan'ı kontrol etme girişimlerinin bir sembolü olarak gördükleri için ona teslim olmayı reddettiler. IV. Béla'nın kız çocuğu soyundan gelen on iki yaşındaki Wenceslaus'u kral seçtiler. Genç kral konumunu pekiştiremedi, çünkü birçok lord, özellikle de krallığın güney bölgesinde egemenlik sahibi olanlar, Charles Robert'ı desteklemeye devam ettiler. Wenceslaus 1304'ün ortalarında Bohemya'ya gitmek üzere Macaristan'dan ayrıldı. 1305'te Bohemya tahtına çıktıktan sonra, Macaristan tahtı üzerindeki iddiasını Bavyera Dükü III. Otto lehine terk etti.
Macaristan Kralı IV. Béla'nın torunu Otto, kral olarak taç giydi, ancak yalnızca Kőszegiler ve Transilvanya Saksonları onu yasal hükümdar olarak görüyordu. Onu Macaristan'dan ayrılmaya zorlayan Ladislaus Kán tarafından Transilvanya'da yakalandı. Lordların ve rahiplerin çoğunluğu, 10 Ekim 1307'de bir diyette Charles Robert kralı seçti. 27 Ağustos 1310'da geleneksel hukuk gereği Estergon Başpiskoposu tarafından Székesfehérvár'da Macaristan'ın Kutsal Tacı ile kral ilan edildi. Ertesi on yıl boyunca, kraliyet otoritesini yeniden kurmak için oligarklara karşı bir dizi askeri sefer başlattı. Charles Robert, krallığı 1321'de Macaristan'ın kuzeydoğusundaki büyük Csák eyaletini fethetmesini sağlayan en güçlü lord Mattheus Csák'ın ölümünden sonra yeniden birleştirdi.
Ayrıca bakınız
Notlar
- ^ Örneğin, cseresznye ("kiraz"), iga ("boyunduruk"), kovács ("demirci"), ablak ("pencere"), patkó ("at nalı") ve bálvány ("idol") (Engel 2001, ss. 44., 57.).
- ^ Örneğin, Födémes ("arıcı"), Hódász ("kunduz avcısı"), Gerencsér ("çömlekçi") ve Taszár ("marangoz") (Engel 2001, p. 59.).
Kaynakça
Genel
- ^ Bak 1993, s. 269.
- ^ Fukuyama, Francis (6 Şubat 2012). . Democracy, Development, and the Rule of Law (blog) (İngilizce). The American Interest. 22 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Eylül 2017.
- ^ Kirschbaum 1996, s. 40.
- ^ Engel 2001, s. 6.
- ^ Molnár 2001, ss. 14-16.
- ^ Makkai 1994, s. 13.
- ^ Spinei 2003, ss. 81-82.
- ^ Sedlar 1994, s. 21.
- ^ Spinei 2003, s. 82.
- ^ a b Engel 2001, s. 20.
- ^ Spinei 2003, ss. 19-22.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 28.
- ^ Spinei 2003, s. 57.
- ^ a b Curta 2006, ss. 192-193.
- ^ Spinei 2003, s. 16.
- ^ Spinei 2003, ss. 78-79.
- ^ a b c Makkai 1994, s. 16.
- ^ Kontler 1999, s. 51.
- ^ Engel 2001, s. 26.
- ^ Molnár 2001, s. 20.
- ^ a b Engel 2001, s. 27.
- ^ a b c d Makkai 1994, s. 17.
- ^ a b c d Kontler 1999, s. 53.
- ^ Kirschbaum 1996, s. 41.
- ^ a b c d e Engel 2001, s. 29.
- ^ a b Kontler 1999, s. 58.
- ^ a b c Sedlar 1994, s. 207.
- ^ Kontler 1999, s. 56.
- ^ Engel 2001, s. 38.
- ^ a b Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 29.
- ^ a b Engel 2001, s. 46.
- ^ Kontler 1999, s. 72.
- ^ Engel 2001, ss. 45-46.
- ^ a b c Makkai 1994, s. 20.
- ^ The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary, 1000–1301 (Stephen I:27), p. 6.
- ^ Engel 2001, ss. 66-69, 74.
- ^ a b Engel 2001, ss. 68-69.
- ^ Engel 2001, ss. 69-70.
- ^ Rady 2000, ss. 19-21.
- ^ Engel 2001, s. 70.
- ^ Engel 2001, s. 74.
- ^ Engel 2001, s. 68.
- ^ a b Makkai 1994, s. 18.
- ^ a b c d e Engel 2001, s. 59.
- ^ Molnár 2001, s. 26.
- ^ Makkai 1994, ss. 18-19.
- ^ a b c Kontler 1999, s. 59.
- ^ a b Kontler 1999, s. 60.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 32.
- ^ Engel 2001, s. 31.
- ^ a b Engel 2001, s. 33.
- ^ Kontler 1999, ss. 61-62.
- ^ Kontler 1999, s. 62.
- ^ Berend 2001, ss. 75, 237.
- ^ The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary, 1000–1301 (Ladislas II:7), p. 14.
- ^ Fine 1991, ss. 283-284.
- ^ a b c Curta 2006, s. 265.
- ^ a b Tanner 2010, s. 14.
- ^ Bárány 2012, s. 345.
- ^ a b c Goldstein 1999, s. 20.
- ^ Kontler 1999, s. 63.
- ^ a b Engel 2001, s. 34.
- ^ a b Engel 2001, s. 35.
- ^ Sedlar 1994, ss. 225–226.
- ^ Fine 1991, s. 284.
- ^ Curta 2006, ss. 266-267.
- ^ Curta 2006, s. 267.
- ^ a b c Goldstein 1999, s. 21.
- ^ Curta 2006, s. 266.
- ^ Engel 2001, s. 36.
- ^ Curta 2006, s. 355.
- ^ Kontler 1999, s. 65.
- ^ Berend 2001, ss. 75, 111.
- ^ Berend 2001, s. 211.
- ^ Engel 2001, s. 64.
- ^ Engel 2001, ss. 34, 65.
- ^ Engel 2001, ss. 60-61.
- ^ a b c Engel 2001, s. 57.
- ^ Engel 2001, s. 56.
- ^ a b c d Kontler 1999, s. 73.
- ^ Engel 2001, s. 116.
- ^ Spinei 2003, s. 126.
- ^ Engel 2001, ss. 116-117.
- ^ Engel 2001, s. 50.
- ^ Engel 2001, s. 51.
- ^ Fine 1991, ss. 237-238.
- ^ a b Engel 2001, s. 61.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 276.
- ^ Curta 2006, ss. 352-353.
- ^ Berend 2001, s. 141.
- ^ Engel 2001, s. 62.
- ^ The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his continuator, Rahewin (1.32/31), p. 67.
- ^ Kontler 1999, ss. 73-74.
- ^ Engel 2001, s. 53.
- ^ Engel 2001, s. 60.
- ^ Kontler 1999, s. 61.
- ^ Kontler 1999, s. 74.
- ^ Sedlar 1994, s. 55.
- ^ Curta 2006, s. 346.
- ^ Fine 1994, s. 7.
- ^ Engel 2001, ss. 62-63.
- ^ Molnár 2001, s. 46.
- ^ Rady 2000, s. 66.
- ^ a b c d Kontler 1999, s. 71.
- ^ a b c Makkai 1994, s. 21.
- ^ Engel 2001, s. 11.
- ^ a b Kontler 1999, s. 75.
- ^ Curta 2006, s. 372.
- ^ Fine 1994, s. 61.
- ^ a b Engel 2001, s. 89.
- ^ a b c Engel 2001, s. 91.
- ^ Rady 2000, s. 34.
- ^ Berend 2001, s. 21.
- ^ a b Makkai 1994, s. 23.
- ^ a b Kontler 1999, s. 76.
- ^ Engel 2001, s. 94.
- ^ a b c Kontler 1999, s. 77.
- ^ The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary, 1000–1301 (1222:31), p. 35.
- ^ Berend 2001, s. 121.
- ^ Engel 2001, s. 96.
- ^ Berend 2001, ss. 156-157.
- ^ Berend 2001, ss. 158-159.
- ^ Engel 2001, s. 97.
- ^ Engel 2001, ss. 89-90.
- ^ Curta 2006, ss. 387-388, 405-406.
- ^ Makkai 1994, s. 25.
- ^ Engel 2001, s. 98.
- ^ Spinei 2003, s. 301.
- ^ a b c Engel 2001, s. 99.
- ^ Spinei 2003, s. 308.
- ^ Berend 2001, s. 99.
- ^ Sedlar 1994, s. 211.
- ^ Curta 2006, ss. 409-411.
- ^ Sedlar 1994, s. 213.
- ^ a b Spinei 2003, s. 427.
- ^ a b c d Engel 2001, s. 100.
- ^ Curta 2006, s. 409.
- ^ a b c Spinei 2003, s. 439.
- ^ a b Sedlar 1994, s. 214.
- ^ Master Roger's Epistle (ch. 34), p. 201.
- ^ Curta 2006, s. 413.
- ^ Engel 2001, ss. 101-102.
- ^ Molnár 2001, s. 34.
- ^ a b Laszlovszky & Kubinyi 2018, s. 54.
- ^ Curta 2006, s. 414.
- ^ Engel 2001, s. 103.
- ^ Berend 2001, ss. 242-243.
- ^ Laszlovszky & Kubinyi 2018, ss. 242-243.
- ^ Kontler 1999, s. 80.
- ^ Engel 2001, s. 104.
- ^ a b Kontler 1999, s. 81.
- ^ Molnár 2001, s. 38.
- ^ Spinei 2003, ss. 104-105.
- ^ Engel 2001, s. 105.
- ^ a b Makkai 1994, s. 33.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 49.
- ^ Engel 2001, s. 113.
- ^ Engel 2001, s. 272.
- ^ Engel 2001, s. 111.
- ^ a b Engel 2001, s. 112.
- ^ Engel 2001, ss. 112-113.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 34.
- ^ Sedlar 1994, s. 377.
- ^ Kontler 1999, ss. 81–82.
- ^ Fine 1994, ss. 171-175.
- ^ a b Engel 2001, s. 106.
- ^ Engel 2001, s. 120.
- ^ Rady 2000, ss. 91-93.
- ^ Rady 2000, ss. 79, 84, 91-93.
- ^ Engel 2001, ss. 120-121.
- ^ Engel 2001, s. 122.
- ^ Engel 2001, s. 121.
- ^ Sedlar 1994, s. 276.
- ^ Engel 2001, ss. 107-108.
- ^ Engel 2001, s. 108.
- ^ Engel 2001, ss. 108-109.
- ^ Sedlar 1994, ss. 406-407.
- ^ a b Engel 2001, s. 109.
- ^ Sedlar 1994, s. 219.
- ^ Makkai 1994, s. 31.
- ^ Sedlar 1994, s. 163.
- ^ a b c Engel 2001, s. 110.
- ^ Sedlar 1994, s. 33.
- ^ Sedlar 1994, s. 39.
- ^ a b c d e f Kontler 1999, s. 84.
- ^ Sedlar 1994, s. 286.
- ^ Kirschbaum 1996, s. 45.
- ^ a b c Kontler 1999, s. 87.
- ^ Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, s. 50.
- ^ a b c d Engel 2001, s. 129.
- ^ a b Engel 2001, s. 130.
- ^ Molnár 2001, s. 43.
- ^ Molnár 2001, s. 45.
- ^ Kontler 1999, s. 91.
Özel
- Ana kaynaklar
- Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians (Edited, Translated and Annotated by Martyn Rady and László Veszprémy) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; .
- Master Roger's Epistle to the Sorrowful Lament upon the Destruction of the Kingdom of Hungary by the Tatars (Translated and Annotated by János M. Bak and Martyn Rady) (2010). In: Rady, Martyn; Veszprémy, László; Bak, János M. (2010); Anonymus and Master Roger; CEU Press; .
- The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his continuator, Rahewin (Translated and annotated with an introduction by Charles Christopher Mierow, with the collaboration of Richard Emery) (1953). Columbia University Press. .
- The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary, 1000–1301 (Translated and Edited by János M. Bak, György Bónis, James Ross Sweeney with an essay on previous editions by Andor Czizmadia, Second revised edition, In collaboration with Leslie S. Domonkos) (1999). Charles Schlacks, Jr. Publishers.
- İkincil kaynaklar
- Bak, János M. (1993). ""Linguistic pluralism" in Medieval Hungary". Meyer, Marc A. (Ed.). The Culture of Christendom: Essays in Medieval History in Memory of Denis L. T. Bethel. The Hambledon Press. ISBN .
- Bárány, Attila (2012). "The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages (1000–1490)". Berend, Nóra (Ed.). The Expansion of Central Europe in the Middle Ages. Ashgate Variorum. ss. 333-380. ISBN .
- Berend, Nora (2001). At the Gate of Christendom: Jews, Muslims and 'Pagans' in Medieval Hungary, c. 1000–c. 1300. Cambridge University Press. ISBN .
- Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge University Press. ISBN .
- Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN .
- Fine, John V. A (1991). The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth century. The University of Michigan Press. ISBN .
- Fine, John V. A (1994). The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest. The University of Michigan Press. ISBN .
- Goldstein, Ivo (1999). Croatia: A History (Translated from the Croatian by Nikolina Jovanović). McGill-Queen's University Press. ISBN .
- Kirschbaum, Stanislav J. (1996). A History of Slovakia: The Struggle for Survival. Palgrave Macmillan. ISBN .
- Kontler, László (1999). Millennium in Central Europe: A History of Hungary. Atlantisz Publishing House. ISBN .
- Laszlovszky, József; Kubinyi, András (2018). "Demographic issues in late medieval Hungary: population, ethnic groups, economic activity". Laszlovszky, József; Nagy, Balázs; Szabó, Péter; Vadai, András (Ed.). The Economy of Medieval Hungary. BRILL. ss. 48-64. ISBN .
- Makkai, László (1994). "The Hungarians' prehistory, their conquest of Hungary and their raids to the West to 955; The foundation of the Hungarian Christian state, 950–1196; Transformation into a Western-type state, 1196–1301". Sugár, Peter F.; Hanák, Péter; Frank, Tibor (Ed.). A History of Hungary. Indiana University Press. ss. 8-33. ISBN .
- Molnár, Miklós (2001). A Concise History of Hungary. Cambridge University Press. ISBN .
- Rady, Martyn (2000). Nobility, Land and Service in Medieval Hungary. Palgrave. ISBN .
- Sedlar, Jean W. (1994). East Central Europe in the Middle Ages, 1000–1500. University of Washington Press. ISBN .
- Spiesz, Anton; Caplovic, Dusan; Bolchazy, Ladislaus J. (2006). Illustrated Slovak History: A Struggle for Sovereignty in Central Europe. Bolchazy-Carducci Publishers. ISBN .
- Spinei, Victor (2003). The Great Migrations in the East and South East of Europe from the Ninth to the Thirteenth Century (Translated by Dana Badulescu). Romanian Cultural Institute, Center for Transylvanian Studies. ISBN .
- Tanner, Marcus (2010). Croatia: A Nation Forged in War. Yale University Press. ISBN .
Konuyla ilgili yayınlar
- Berend, Nora; Urbańczyk, Przemysław; Wiszewski, Przemysław (2013). Central Europe in the High Middle Ages: Bohemia, Hungary and Poland, c. 900-c. 1300. Cambridge University Press. ISBN .
- Sághy, Marianne (2001). "The making of the Christian kingdom in Hungary". Urbańczyk, Przemysław (Ed.). Europe around the Year 1000. Wydawnictwo DIG. ss. 451-464. ISBN .
Dış bağlantılar
- Jékely, Zsombor (7 Ekim 2011). . Zsombor Jékely. 16 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mart 2016.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Macaristan Kralligi Orta Avrupa da Macarlarin Buyuk Prensi I Istvan in 1000 veya 1001 yilinda kral olarak tac giymesiyle ortaya cikti Merkezi otoriteyi guclendirdi ve tebaasini Hristiyanligi kabul etmeye zorladi Tum yazili kaynaklar surecte yalnizca Alman ve Italyan sovalyeleri ve din adamlarinin oynadigi rolu vurgulasa da Macarca tarim din ve devlet sozlugunun onemli bir kismi Slav dillerinden alinmistir Kutsal Roma imparatorlarinin Macaristan uzerindeki yetkilerini genisletme girisimlerinin yani sira ic savaslar ve pagan ayaklanmalari yeni monarsiyi tehlikeye atti Monarsi I Ladislaus h 1077 1095 ve Coloman h 1095 1116 donemlerinde istikrar kazandi Bu yoneticiler yerel nufusun bir kisminin destegiyle Hirvatistan ve Dalmacya yi isgal etti Her iki bolge de ozerk konumlarini korudu Ladislaus ve Coloman in halefleri ozellikle II Bela h 1131 1141 III Bela h 1176 1196 II Andras h 1205 1235 ve IV Bela h 1235 1270 Balkan Yarimadasi na ve Karpatlar in dogusundaki topraklara yonelik bu genisleme politikasini surdurerek kralliklarini Orta Cag Avrupa nin en buyuk guclerinden birine donusturduler Macaristan KralligiMagyar Kiralysag hu Regnum Hungariae la Macaristan Kralligi1000 1301Ust Kraliyet flamasi 13 yuzyil Alt Arpad Hanedan ve askeri sancagi 13 yuzyil Arma 1262 1290 TurMacaristan ile sahsi birlik icinde Hirvatistan KralligiBaskentEstergon ve SzekesfehervarYaygin dil ler Latince MacarcaResmi dinLatin KilisesiHukumetFeodal monarsiKral 1000 1038 ilk I Istvan 1290 1301 son III AndrasPalatin c 1009 1038 ilk Samuel Aba 1298 1299 son Yasama organiKraliyet DiyetiTarihi donemOrta Cag Kurulusu1000 Mogollar tarafindan birinci istila1241 1242 Mogollar tarafindan ikinci istila1285 1286 Arpad Hanedani nin son uyesi III Andras in olumu1301Onculler ArdillarMacaristan PrensligiHirvatistan Kralligi 925 1102 Macaristan Kralligi 1301 1526 Ekilmemis topraklar gumus altin ve tuz yataklari bakimindan zengin olan Macaristan cogunlukla Alman Italyan ve Fransiz yerlesimcilerin tercih ettigi yer haline geldi Bu gocmenler cogunlukla kirsala yerlesen koylulerdi ancak Kralligin cogu kentini kuran esnaf ve tuccarlar da geldi Onlarin gelisi Orta Cag Macaristan inda kentsel bir yasam tarzinin aliskanliklarin ve kulturun sekillenmesinde kilit bir role sahipti Kralligin uluslararasi ticaret yollarinin kesisme noktasindaki konumu cesitli kulturlerin bir arada yasamasina yardimci oldu Romanesk Gotik ve Ronesans binalari ve Latince yazilmis edebi eserler kulturun agirlikli olarak Roma Katolik karakterini kanitliyor ancak Ortodoks ve hatta Hristiyan olmayan etnik azinlik topluluklari da mevcuttu Latince yasama yonetim ve yargi diliydi ancak dilsel cogulculuk cok cesitli Slav lehceleri de dahil olmak uzere bircok dilin hayatta kalmasina katkida bulundu Kraliyet mulklerinin ustunlugu baslangicta hukumdarin ustun konumunu guvence altina aldi ancak kraliyet topraklarinin yabancilasmasi kraliyet hizmetkarlari olarak bilinen daha az toprak sahiplerinden olusan oz bilincli bir grubun ortaya cikmasina neden oldu II Andras i Francis Fukuyama ya gore Avrupali bir hukumdarin yetkilerine uygulanan anayasal sinirlarin ilk orneklerinden biri olan 1222 fermanini cikarmaya zorladilar Krallik 1241 1242 deki Mogol istilasindan buyuk bir darbe aldi Bundan sonra Kuman ve Jassic gruplari merkezi ovalara yerlesti ve yerlesimciler Moravya Polonya ve diger yakin ulkelerden geldi Mogollarin cekilmesinden sonra hukumdarlar tarafindan desteklenen toprak agalari tarafindan kale insa edilmesi guclu kodamanlarin hakim oldugu yari ozerk vilayetlerin gelismesine yol acti Bu yerel guc sahiplerinin bazilari yerli Arpad Hanedani son erkek soyundan olan III Andras un h 1290 1301 otoritesine bile meydan okudu Olumunu bir fetih ve anarsi donemi izledi Merkezi guc ancak 1320 lerin basinda yeniden kuruldu Arka planMacarlar veya Magyarlar 9 ve 10 yuzyillarin basinda Karpat Havzasi ni fethettiler Burada agirlikli olarak Slavca konusan bir nufus buldular Yeni vatanlarindan Dogu Frank Kralligi Italya ve Avrupa nin diger bolgelerine yagma baskinlari duzenlediler Akinlari 955 teki Lechfeld Muharebesi nde onlari maglup eden gelecekteki Kutsal Roma Imparatoru I Otto tarafindan durduruldu Macarlar kabileleri olusturan klanlar halinde orgutlenmis babasoylu ailelerde yasadilar Kabile konfederasyonuna yaklasik topraklari ele gecirdikleri zamandan beri her zaman Macarlarin lideri olan Arpad in soyundan gelen ailenin bir uyesi olan buyuk prens baskanlik ediyordu Donemin yazarlari Macarlari gocebe olarak tanimlar ancak Ibn Rusta ve digerleri de ekilebilir topraklar islediklerini eklerler Slav dillerinden alinan cok sayida kelime Macarlarin Orta Avrupa da yeni teknikler ve daha yerlesik bir yasam tarzi benimsediklerini kanitliyor Macarlarin ve yerel etnik gruplarin bir arada yasamasi 10 yuzyilin ortalarinda ortaya cikan Bijelo Brdo kulturu topluluklarina da yansimistir Macarlar pagan olmalarina ragmen Hristiyanlara Yahudilere ve Muslumanlara karsi hosgorulu bir tavir sergilediler Bizans Kilisesi Macarlarin liderleri arasinda dinini basarili bir sekilde yerlestiren ilk kilisedir 948 de horka ve 952 civarinda gyula Konstantinopolis te vaftiz edildi Ancak buyuk prens Geza h c 970 997 Latin ayinine gore vaftiz edildi Geza kaleler insa etti ve yabanci savascilari agir suvarilere dayali yeni bir ordu gelistirmeye davet etti Geza ayrica oglu Istvan in Kutsal Roma Imparatorlari ailesinden bir prenses olan Bavyerali Giselle ile evlenmesini de ayarladi Geza 997 de oldugunde oglu Arpad Hanedani nin en yasli uyesi olan Koppany ile hilafet icin savasmak zorunda kaldi Alman agir suvarilerinin yardimiyla Istvan 998 deki kesin savasta galip cikti Imparator III Otto nun rizasiyla talebini kabul eden Papa II Silvester a kraliyet taci basvurusunda bulundu Patrimonial krallikKral Aziz Istvan 1000 1038 Istvan 25 Aralik 1000 veya 1 Ocak 1001 de ilk Macaristan Krali olarak tac giydi Yonetimini dayisi Gyula da dahil olmak uzere yari bagimsiz yerel yoneticilere karsi bir dizi savasla pekistirdi 1030 da Kutsal Roma imparatoru II Konrad in istilasini puskurttugunde kralliginin askeri gucunu kanitladi Batakliklar diger dogal engeller ve tas toprak veya keresteden yapilmis barikatlar kralligin sinirlarinda savunma sagliyordu olarak bilinen genis bir bolge sinirlar boyunca savunma amacli olarak kasitli olarak issiz birakildi Macaristan daki erken Orta Cag kalelerinin cogu toprak ve keresteden yapilmistir Kral Aziz Istvan ve karisi da kilise kuruyor I Istvan in devlet idaresi hakkindaki gorusleri Admonitions olarak bilinen bir calismada 1015 civarinda ozetlendi Tek dili ve tek gelenegi olan ulkenin zayif ve kirilgan oldugunu belirterek yabancilarin veya misafirlerin gelisinin avantajlarini vurguladi I Istvan donemin Bati Avrupa monarsilerine benzer bir devlet gelistirdi Temel yonetim birimleri olan kontluklar kaleler etrafinda duzenlenen ve ispan veya kont olarak bilinen kraliyet yetkilileri tarafindan yonetiliyordu I Istvan piskoposluklar ile en az bir baspiskoposluk ve Benediktin manastirlarini kurdu Her onuncu koyun bir cemaat kilisesi insa etmesini buyurdu 10 yuzyilin en eski kiliseleri basit ahsap yapilardi ancak Szekesfehervar daki kraliyet bazilikasi Romanesk tarzinda insa edildi I Istvan in yasalari Hristiyan bir yasam tarzinin zorla bile olsa benimsenmesini hedefliyordu Ozellikle Hristiyan evliligini cok eslilige ve diger geleneksel davranislara karsi korudu Suslu kemerler ve diger pagan modasi ogeleri de ortadan kayboldu Siradan kisiler uzun yun paltolar giymeye basladilar ancak zenginler kurklerle suslenmis ipek kaftanlariyla israr ettiler Ahlaksizlikla asagilanan bir savasci bir kizi ebeveynlerinin rizasi olmadan karisi olmak icin kacirirsa kizin kendisine zorla bir sey yapsa bile ailesine iade edilmesini ve daha sonra kizin ailesiyle barismis olsa da kacirma icin on okuz odeyecektir Kral I Istvan in Kanunlari Birinci Kitap Hukuki acidan Macar toplumu ozgur insanlar ve serfler olarak bolunmustu ancak ara gruplar da vardi Tum ozgur insanlar mulk sahibi olmak dava acmak ve dava acilmasi icin yasal ehliyete sahipti Cogu hukumdara ya da onlardan daha zengin bir toprak agasina bagliydi ve sadece konuklar ozgurce hareket edebiliyordu Bir kaleye bagli topraklarda yasayan ozgur insanlar arasinda kale savascilari orduda gorev yapti ve kale halki topraklarda islemis silahlar dovmus veya baska hizmetler yapmistir Tum ozgur insanlar hukumdarlara szabadok denarja ozgurlerin vergisi dogrudan ozel bir vergi oduyorlardi Ozgur insanlar ve serfler arasinda gecici bir statuyle udvarnokok olarak bilinen koyluler bundan muaf tutulmustur Serfler teorik olarak ozgur insanlar icin mevcut yasal statuden yoksundu ama pratikte kendi mulklerine sahiptiler efendilerinin topragini kendi aletleriyle islerler ve hasadin yuzde 50 66 sini kendilerine saklarlardi I Istvan in yasalari ve tuzukleri halkin cogunun koyleri olusturan yerlesik topluluklarda yasadigini ortaya koyar Ortalama bir koy bir demirci ocagi ile 40 tan fazla olmayan yari batik ahsap kulubeden olusuyordu Koylerin coguna bir meslegin adi verildi bu da koylulerin efendilerine ozel bir hizmet vermeleri gerektigini ima ederdi Pagan isyanlari savaslar ve pekistirme 1038 1116 Kral Aziz Istvan oglu Aziz Imre nin cenazesinde I Istvan tek oglu Imre den uzun yasamasi 40 yillik bir krize neden oldu Istvan kuzeni Vazul u taht icin uygun gormedi ve varisi olarak kendi kiz kardesinin oglu Venedikli Peter Orseolo adini verdi Vazul un kor edilmesinden ve uc oglunun kovulmasindan sonra Peter 1038 de her hangi bir direnis gormeden amcasinin yerini aldi Peter in yabanci saray mensuplarini tercih etmesi kraliyet ailesiyle akraba olan yerli bir lord olan Samuel Aba nin lehine tahttan inmesiyle sonuclanan bir isyana yol acti Imparator III Heinrich tarafindan desteklenen Peter Orseolo 1044 te geri dondu ve Samuel Aba yi sinir disi etti Ikinci iktidari sirasinda imparatorun hukumdarligini kabul etti Onun yonetimi bu vesileyle paganizmin geri gelmesini amaclayan yeni bir isyanla sona erdi Hristiyan monarsisinin yikilmasina karsi cikan bircok lord vardi Taci Macaristan a donen Vazul un ogullarindan biri olan I Andras a teklif ettiler tahta cikan I Andras 1046 da Peter i yendi ve paganlari bastirdi Yetenekli bir askeri komutan olan kardesi Bela ile yaptigi isbirligi kralligi 1050 ve 1053 te iki kez fethetmeye calisan Imparator III Heinrich e karsi zaferini sagladi Duk Bela 1059 da kendisi icin taci talep ettiginde yeni bir ic savas patlak verdi ancak uc oglu 1063 te I Andras in oglu Solomon un yonetimini kabul etti Baslangicta genc kral ve kuzenleri isbirligi yapti ornegin 1068 de Transilvanya yi yagmalayan Pecenekler i ortaklasa bozguna ugrattilar Kraliyet ailesindeki guc catismasi 1071 de yeni bir ic savasa neden oldu 1080 lerin basinda Solomon un kuzenlerinden biri olan I Ladislaus lehine tahttan cekilmesine kadar surdu Kral Ladislaus suclulara karsi acimasiz cezalar ongoren kanunlar cikardi Kanunlari ayrica gumruk vergilerinin fuarlarda ve nehir gecislerinde odenecek ucretlerinin ve ondalik vergisinin odenmesini de duzenlemistir Yahudilerin Hristiyan serfleri tutmasini yasakladi ve olarak bilinen yerel Muslumanlarin din degistirmesini amaclayan yasalar cikardi Piyasa disinda kimse alip satamaz Buna aykiri olarak herhangi biri calinti mal satin alirsa alici satici ve taniklar ceza alir Bununla birlikte kendilerine ait bir seyi satmayi kabul ederlerse o seyi ve fiyatini kaybedecekler ve taniklar da ayni miktarda kaybedecek Ancak anlasma piyasada yapilmissa ve bir hakim bir tahsildar ve taniklar onunde anlasma yapilacaktir ve satin alinan mallar daha sonra calinmis gibi gorunuyorsa alici o zaman ceza almaz Kral Ladislaus un Kanunlari Ikinci Kitap Zadar Kral Coloman in hukumdarligini kabul eden bir Dalmacya kasabasi Ladislaus un kayinbiraderi Hirvatistan Krali Zvonimir in 1089 veya 1090 da olumu ona Hirvatistan i kendisi icin sahiplenme firsati yaratti Ladislaus un kiz kardesi Helena ve birkac soylu cogunlukla kuzey Hirvatistan dan Ladislaus un iddiasini desteklediler Birlikleri ovalari isgal etti ancak taht iddiasinda olan yerli Petar Svacic Petrova Daglarinda direndi Yine de Hirvatistan ve Macaristan dokuz asirdan fazla bir suredir birbirleriyle yakindan baglantili kaldilar Ladislaus yegeni Almos u Hirvatistan i yonetmesi icin atadi Daha kucuk bir ogul olmasina ragmen Almos kral halefini dusunurken kardesi Coloman a karsi da tercih edildi Oyle olsa bile Coloman amcasinin yerini 1095 te alirken Almos kardesinin hukumdarligi altinda ayri bir dukluk aldi Coloman in hukumdarligi boyunca kardeslerin iliskileri gergin kaldi ve sonunda Almos ve bebek oglu kor edildi Coloman Bati sinir bolgelerini yagmalayan iki hacli cetesini Rhineland katliamlarinin failleri bozguna ugratti ve Hirvatistan da Petar Svacic i maglup etti 14 yuzyilin sonlarina ait Pacta conventa Coloman in on iki yerel soyluyla bir anlasma imzaladiktan sonra Hirvatistan krali olarak tac giydigini belirtir Buyuk olasilikla bir sahtecilik olsa da belge Macaristan a hicbir zaman dahil edilmemis olan Hirvatistan in gercek durumunu yansitmaktadir Buna karsilik Petrova Daglariyla Drava nehri arasindaki Slavonya olarak bilinen bolge Macaristan ile yakindan baglantili hale geldi Burada hukumdarlar bircok Macar soylusuna toprak bagisladi Zadar Split ve diger Dalmacya kasabalari da 1105 te Coloman in hukumdarligini kabul ettiler ancak kendi piskoposlarini ve liderlerini secme haklari devam etti Hirvatistan ve Slavonya da egemenlik ban unvani tasiyan valiler tarafindan temsil ediliyordu Ayni sekilde bir kraliyet gorevlisi olan voyvoda kralligin dogu sinir bolgesi olan Transilvanya yi yonetiyordu 1090larda Macaristan Kralligi I Ladislaus gibi Coloman da buyuk bir yasa koyucu oldugunu kanitladi ancak amcasinin yaptigindan daha az sert cezalar ongordu Hristiyanlar ve Yahudiler arasindaki islemlerin yazili hale getirilmesini emretti Musluman tebaasina iliskin yasalari ornegin kizlarini Hristiyanlar ile evlendirmeye mecbur ederek din degistirmelerini hedefliyordu Kralliktaki Yahudi ve Musluman tuccarlarin varligi Konstantinopolis Regensburg ve Kiev e giden ticaret yollarinin kavsak noktasi rolunden kaynaklaniyordu Ayrica Coloman in Slavonya nin marturina isimli geleneksel ayni vergiyi nakit olarak tahsil etmesini saglayan yerel ticaret de mevcuttu Kralligin nufusu seyrekti ve ortalama nufus yogunlugu 1 kilometrekare 0 39 sq mi basina dort veya bes kisiydi Eger Pecs ve Nagyvarad Oradea Romanya Olaszi sokaklari veya semtleri konusan misafir varligina isaret ederken Nemeti ve Szaszi yer isimleri tum kralliktaki Almanca konusan yerlesimcilere atifta bulunur Erken Orta Cag Macar hukumdarlarinin tebasinin cogu koylulerdi Sadece en verimli topraklari islediler ve topraklar tukendiginde daha da ilerlediler Bugday en cok uretilen mahsuldu ancak ev birasinin hammaddesi olan arpa da yetistiriliyordu Koylulerin bile kralliktaki genis bolgeleri kaplayan kraliyet ormanlarinda avlanmalarina ve balik tutmalarina izin verildi Hayvancilik onemli bir tarim sektoru olmaya devam etti ve yem icin dari ve yulaf uretildi Kolonizasyon ve genisleme 1116 1196 Venedik Cumhuriyeti Bizans Imparatorlugu ve diger komsu devletlerle yapilan basarisiz savaslar 1116 da babasinin yerini alan Coloman in oglu II Istvan in saltanatini karakterize etti Sekellerin ilk defa zikredilmesi genc kralin karsi ilk savasiyla ilgilidir Macarca konusan Sekeller sinirlar boyunca daginik topluluklar halinde yasadilar ancak gruplari 12 yuzyilda Transilvanya nin en dogu bolgelerine tasindi II Istvan 1131 de cocuksuz olarak oldu Kor II Bela nin hukumdarligi sirasinda krallik kocasinin yonetimine karsi cikan lordlarin katliamini emreden esi Sirp Helena tarafindan yonetildi II Bela dan tahti ele gecirmeye calisan Kral Coloman in sozde oglu Boris Kalamanos hicbir ic destek bulamadi Leutschau Macarca Locse Slovakca Levoca Zipser Saksonlarin merkezi II Bela nin 1141 de tahta cikan oglu II Geza aktif bir dis politika benimsedi Imparator I Manuil e karsi Sirbistan Buyuk Prensi II Uros u destekledi Sinir bolgelerine yeni yerlesimciler gelmesini tesvik etti Flaman Alman Italyan ve Valon misafirleri cok sayida geldiler ve bolgesine Spis Slovakya ve Guney Transilvanya ya yerlestiler Geza Karadeniz Hazar steplerindeki Musluman savascilari dahi ordusunda hizmet etmeleri icin askere aldi Enduluslu Musluman bir gezgin olan Ebu Hamid 1150 civarinda madencilik ve altin taramanin onemine isaret eden cok miktarda gumus ve altin iceren daglardan bahseder Eger kont rutbesinden herhangi biri onemsiz bir meselede bile kralin aleyhine rahatsiz olmussa veya bazen oldugu gibi haksiz yere bununla suclanmissa cok dusuk bir mevkide ve gozetimsiz olmasina ragmen mahkemenin bir temsilcisi onu maiyetinin ortasinda onu zincirler ve cesitli cezalara surukler Prens ten akranlari araciligiyla resmi bir ceza istenmez sucluya kendini savunma firsati taninmaz ancak prensin iradesi herkes tarafindan yeterlidir Otto von Freising Gesta Friderici Imperatoris II Geza nin 1162 de en buyuk oglu III Istvan tahta cikti Amcalari ve taci kendileri icin istediler Imparator I Manuil ic catismalardan yararlandi ve genc krali 1165 te Dalmacya ve Szeremseg bolgesini Sirem Sirbistan Bizanslilara devretmeye zorladi III Istvan Szekesfehervar daki Valon misafirler icin yerel yoneticinin ispan yargi yetkisinden muafiyet dahil olmak uzere ozgurlukler vererek kasabalarin gelisimine bir ornek olusturdu III Istvan 1172 de cocuksuz olarak oldu kardesi III Bela tahta cikti 1180 lerde Dalmacya ve Szeremseg i yeniden fethetti Donemin bir listesi gelirlerinin yuzde 50 den fazlasinin gumus para biriminin yillik yenilenmesinden ve giselerden nehir gecislerinden ve pazarlardan elde edildigini gosteriyor Listeye gore toplam geliri yilda 32 ton gumuse esitti ancak bu rakam acikca abartiliyor III Bela yazili dilekcelerin zorunlu kullanimina iliskin kararinin daha sonraki Macar tarihcelerinde yer alan raporlarinin dogruladigi uzere adli islemler hakkinda kayit tutmanin onemini vurgulamistir Toprak sahipleri de islemlerini yazili hale getirmeye basladilar bu da tapu cikarmaya yetkili katedral bolumleri ve manastirlar gibi kimlik dogrulama yerleri ortaya cikmasina neden oldu Bunlarin ortaya cikisi ayni zamanda egitimli bir personelin istihdam edildigini de kanitlamaktadir Nitekim kralliktan gelen ogrenciler 1150 lerden itibaren Paris Oxford Bologna ve Padova universitelerinde okudular 12 yuzyil Fransiz kulturunun yonleri III Bela nin kralliginda da tespit edilebilir Estergon daki sarayi erken Gotik uslupta insa edildi Roman de Troie ve Alexander Romance sovalye kulturunun sembolik iki eseri calismalardan bilinen Asil ve diger isimler Macar aristokratlari arasinda da populerdi Bilimsel bir goruse gore Macar arazi edinimi uzerine bir vakainame olan Gesta Hungarorum un yazari olan Usta P Bela III un noteriydi Krallikta Mulklerinin GelisimiAltin Boga cagi 1196 1241 da Romanesk kilisede bir rolyefHermannstadt Macarca Szeben Rumence Sibiu Transilvanya Saksonlarinin merkezi III Bela III un oglu ve halefi kucuk kardesi Andras in kiskirttigi isyanlarla yuzlesmek zorunda kaldi Ayrica Venedik deocesi Enrico Dandolo nun kiskirtmasiyla Dorduncu Hacli Seferi ordulari 1202 de Zadar i aldi Emeric in yerine 1204 yilinda yasi kucuk olan oglu III Ladislaus gecti Genc kral bir yil icinde oldugunde amcasi Andras tahta cikti Bir kraliyet hibesinin en iyi olcusu onun olculemez olmasidir diyerek partizanlarina buyuk miktarda kraliyet topragi dagitti Eski kraliyet topraklarinda yasayan ozgur insanlar hukuki statulerini tehdit eden hukumdarla dogrudan temaslarini kaybettiler Kraliyet gelirleri azaldi bu da yeni vergilerin getirilmesine ve Muslumanlara ve Yahudilere tarim yapilmasina neden oldu Kraliyet hazinesi icin para toplamanin yeni yontemleri yaygin bir huzursuzluk yaratti II Andras karisi Meranyali Gertrude den cok etkilendi Acikca Alman yurttaslarini tercih etmesi 1213 te bir grup yerel lord tarafindan oldurulmesine yol acmistir Kral 1217 ve 1218 de Hacli seferinde Kutsal Topraklar da iken yeni bir ayaklanma patlak verdi Son olarak dogrudan hukumdara tabi olan ozgur toprak sahipleri olan kraliyet hizmetkarlarinin bir hareketi II Andras i 1222 de Altin Boga yayinlamaya mecbur etti Bu ferman vergi muafiyeti de dahil olmak uzere kraliyet gorevlilerinin ozgurluklerini ozetler Son hukmu laik ve kilise lordlarina hukumdar karsisinda vatana ihanet suclamasi olmaksizin direnme ve ona karsi konusma yetkisi vermistir Altin Boga ayrica Muslumanlarin ve Yahudilerin kraliyet yonetiminde calistirilmasini da yasaklamistir Bu yasak piskoposlar tarafindan tesvik edilen II Andras 1231 de Estergon baspiskoposuna hukumlerinden ayrilmasi durumunda kendisini aforoz etme yetkisi veren Altin Boga nin yeni varyantini yayinladiginda teyit edildi Kraliyet ailesinde calismaya devam eden Hristiyan olmayanlar icin Estergon Baspiskoposu Robert 1232 de krallikta yasak getirdi II Andras din adamlarinin ayricalikli konumuna saygi duyma ve tum Yahudi ve Musluman yetkililerini gorevden alma sozunu iceren bir yemin etmeye zorlandi Katolik olmayanlara karsi artan bir hosgorusuzluk Visegrad Ortodoks Manastiri nin 1221 de Benediktin Tarikati na devredilmesiyle de kanitlandi II Andras komsu Halych Prensligi ni isgal etmek icin birkac girisimde bulundu Oglu Bela bir grup Kuman 1228 de II Andras in hukumdarligini kabul etmeye ikna etti ve 1231 de Oltenia da Szoreny Banate olarak da bilinir yeni bir yuruyus duzenledi IV Bela 1235 te babasinin yerine gecti Selefleri tarafindan yabancilarin yerlestirildigi kraliyet topraklarini yeniden elde etme girisimi Mogollar Avrasya bozkirlarini batiya dogru supururken hukumdar ve lordlar arasinda derin bir yarik yaratti Kral Mogol tehdidinden ilk olarak 1235 yilinda Magna Macaristan da Macarca konusan bir nufusu ziyaret eden Dominikan rahibi Friar Julian tarafindan bilgilendirildi Sonraki yillarda Mogollar Avrasya steplerinin bati kisimlarina hakim olan Kumanlari bozguna ugratti Bir Kuman reisi Kuthen IV Bela nin ustunlugunu kabul etti boylece o ve halkinin Buyuk Macaristan Ovasi na yerlesmesine izin verildi Kumanlarin gocebe yasam tarzi yerel topluluklarla bircok catismaya neden oldu Yerliler onlari Mogollarin muttefikleri olarak bile goruyorlardi Mogol istilasi 1241 1242 Dogu Avrupa yi isgal eden Mogol ordularinin komutani olan Batu Han 1240 yilinda IV Bela nin savasmadan teslim olmasini istedi Kral reddetti ve baronlarina maiyetleriyle birlikte Peste teki kampinda toplanmalarini emretti Burada Kumanlara karsi bir isyan cikti ve kalabalik Kuman lideri Kuthen i katletti Kumanlar kisa sure sonra ayrildi ve kralligin orta kisimlarini talan ettiler Ana Mogol ordusu Mart 1241 de Karpatlar in kuzeydogu gecitlerinden geldi Kraliyet birlikleri Mogollarin 11 Nisan 1241 de Mohi Muharebesi nde kesin bir zafer kazandigi nde dusman kuvvetleriyle karsilasti IV Bela savas alanindan once Avusturya ya kacti ve burada Duk II Friedrich onu fidye icin tuttu Daha sonra kral ve ailesi Dalmacya daki Klis Kalesi ne sigindi Mogollar once Tuna Nehri nin dogusundaki bolgeleri isgal ettiler ve iyice yagmaladilar 1242 nin baslarinda nehir dondugunda uzerinden gectiler Niederalteich li baskesis Hermann in doneme ait bir aciklamasi 350 yildir var olan Macaristan Kralligi nin yikildigini soyler Mogollar Nagyvarad daki kiliseyi kadinlarla ve kilisede ne varsa yaktilar Diger kiliselerde kadinlara oyle suclar islediler ki sessiz kalmak daha iyidir Sonra sehrin disindaki bir tarlada soylularin vatandaslarin askerlerin ve rahiplerin acimasizca kafalarini kestiler Her seyi mahvettikten ve cesetlerden dayanilmaz bir koku ciktiktan sonra oralari bos biraktilar Yakindaki ormanlarda saklanan insanlar yiyecek bulmak icin geri donduler Taslar ve cesetler arasinda arama yaparken Mogollar aniden geri donduler ve orada bulduklari yasayanlardan hicbiri hayatta kalmadi Master Roger s Epistle Krallik var olmaya devam etti Batu Han Buyuk Han Ogeday n Mart 1242 de oldugunu ogrenince tum ordusunu geri cekti Yine de isgal ve onu izleyen kitlik felaket demografik sonuclara yol acti Nufusun en az yuzde 15 i oldu veya kayboldu Kitalararasi ticaret yollari parcalandi ve Bacs Bac Sirbistan Ungvar Ujhorod Ukrayna ve diger geleneksel ticaret merkezlerinin dususune neden oldu Yerel Musluman topluluklarin da ortadan kaybolmasi isgal sirasinda ozellikle agir kayiplar verdiklerini gostermektedir Kucuk koyler de ortadan kayboldu ancak arkeolojik veriler yerlesim yerlerinin toplam yikiminin onceden sanildiginin aksine daha az siklikta oldugunu gostermektedir 13 yuzyilin ikinci yarisindan itibaren iyi belgelenen cogu koyun terk edilmesi kucuk koylerden daha buyuk yerlesim yerlerine tasinan koylulerle on yillardir suren bir entegrasyon surecinin sonucuydu Son Arpad uyeleri 1242 1301 Mogol geri cekilmesinin ardindan IV Bela eski kraliyet topraklarini geri alma politikasindan vazgecti Bunun yerine destekcilerine buyuk mulkler verdi ve onlari tastan harctan kaleler insa etmeye cagirdi Bir dizi Alman Moravyali Polonyali ve Rumenin gelmesiyle sonuclanan yeni bir kolonizasyon dalgasi baslatti Kral Kumanlari yeniden davet etti ve onlari Tuna ve Tisa boyunca duzluklere Kunsag yerlestirdi Jassic halkinin atalari olan bir grup Alan da ayni zamanlarda kralliga yerlesmis gibi gorunmektedir Esit parseller icinde yan yana insa edilen ahsap evlerden olusan yeni koyler ortaya cikti Ornegin Bati Karpatlar in bugunku Slovakya da guclukle iskan edilen ormanlari IV Bela altinda bir yerlesim agi gelistirdi Kulubeler kayboldu ve bir oturma odasi bir mutfak ve bir kilerden olusan yeni kirsal evler insa edildi Asimetrik agir sabanlar da dahil olmak uzere en gelismis tarim teknikleri kralliga da yayildi Ic goc ayni sekilde eski kraliyet topraklarinda ortaya cikan yeni alanlarin gelistirilmesinde etkili oldu Yeni toprak sahipleri mulklerine gelenlere kisisel ozgurluk ve daha uygun mali kosullar tanidilar bu da tasinmamaya karar veren koylulerin konumlarini iyilestirmelerine olanak sagladi IV Bela Nagyszombat Trnava Slovakya ve Peste dahil olmak uzere bir duzineden fazla kasabaya ayricaliklar verdi Altin Orda Devleti hanlari tarafindan IV Bela ya gonderilen tehdit mektuplari yeni bir Mogol istilasi tehlikesinin hala var oldugunu kanitlasa da yayilmaci bir dis politika benimsedi Avusturya Krali II Friedrich 1246 da Macar birliklerine karsi savasirken oldu ve IV Bela nin damadi Rostislav Mihaylovic kralligin guney sinirlari boyunca genis topraklari ilhak etti Yasli hukumdar ve varisi Istvan arasindaki catismalar 1260 larda bir ic savasa neden oldu Macaristan Kralligi nda yerel ozerklikler 1200 lerin sonlari IV Bela ve oglu kraliyet hizmetkarlarinin ozgurluklerini ortaklasa onayladilar ve 1267 de onlardan soylu olarak bahsetmeye basladilar O zamana kadar gercek soylular diger toprak sahiplerinden yasal olarak farklilastirildilar Mulklerini herhangi bir yukumlulukten muaf tuttular ancak diger herkes hatta kilise soylulari Rumen sovalyeleri ve diger sartli soylular sahip olduklari topraklar karsiliginda efendilerine hizmet borcluydular Artan sayida kontlukta yerel soylular kendilerini resmi prosedurlerde temsil etmeleri icin dort soylu yargicini veya Transilvanya ve Slavonya da iki secme hakkini elde ettiler Macar milletini soylular topluluguyla ozdeslestirme fikri de bu donemde ortaya cikti Ilk olarak 1280 lerde yazilan bir vakainame olan Kezai Simon in adli calismasinda ifade edilmistir En zengin toprak sahipleri daha kucuk soylulari maiyetlerine katilmaya zorladi ve bu da guclerini daha da artirdi Baronlardan biri olan Gutkeled klanindan 1272 de V Istvan in varisi cocuk Ladislaus u bile ele gecirdi V Istvan birkac ay sonra oldu ve genc IV Ladislaus adina merkezi hukumeti kontrol etmeye calisan Csak Koszegi ve diger onde gelen aileler arasinda yeni bir ic savas cikti 1277 de dini ve laik lordlarin ve asillerin ve Kumanlarin temsilcilerinden olusan bir mecliste resit oldugu ilan edildi ancak kraliyet otoritesini guclendiremedi Annesi Elisabeth bir Kuman reisinin kizi olan IV Ladislaus Kuman soyunu tercih etti ve bu da onu sevilmeyen hale getirdi Isgalciler kraliyet birlikleri tarafindan bozguna ugratilmasina ragmen 1285 te ikinci bir Mogol istilasi baslatmakla suclandi IV Ladislaus 1290 da olduruldugunde Kutsal Makam kralligi bos bir yurtluk ilan etti Roma kralligi IV Ladislaus un kizkardesi oglu ve Napoli Kralligi nin veliahti Charles Martel e vermesine ragmen Macar lordlarinin cogunlugu mesruiyeti supheli bir prensin oglu olan II Andras un torunu Andras i secti Andras tac giyme toreninden once Kilise nin ve aristokrasinin ozgurluklerine saygi duyacagina yemin eden ilk hukumdar oldu Bir yasama organi haline gelmeye baslayan Diyet olarak bilinen meclislere duzenli olarak rahipleri lordlari ve soylularin temsilcilerini cagirdi 1300 de krallik guclu soylular Matthew Csak Ladislaus Kan ve Amadeus Aba dahil tarafindan yonetilen ozerk eyaletlere bolundugunde Hirvat lordu I Paul Subic Charles Martel in on iki yasindaki oglu Charles Robert i Macaristan a davet etmeye cesaret etti Genc tahta talibi Hirvatistan dan Buda ya dogru yuruyuse gectigi sirada 14 Ocak 1301 de III Andras beklenmedik bir sekilde oldu SonrasiIII Andras in olumuyle Arpad Hanesi nin erkek soyu tukendi ve bir anarsi donemi basladi Charles Robert gecici bir tacla kral olarak taclandirildi ancak cogu lord ve piskopos onu Kutsal Makam in Macaristan i kontrol etme girisimlerinin bir sembolu olarak gordukleri icin ona teslim olmayi reddettiler IV Bela nin kiz cocugu soyundan gelen on iki yasindaki Wenceslaus u kral sectiler Genc kral konumunu pekistiremedi cunku bircok lord ozellikle de kralligin guney bolgesinde egemenlik sahibi olanlar Charles Robert i desteklemeye devam ettiler Wenceslaus 1304 un ortalarinda Bohemya ya gitmek uzere Macaristan dan ayrildi 1305 te Bohemya tahtina ciktiktan sonra Macaristan tahti uzerindeki iddiasini Bavyera Duku III Otto lehine terk etti Macaristan Krali IV Bela nin torunu Otto kral olarak tac giydi ancak yalnizca Koszegiler ve Transilvanya Saksonlari onu yasal hukumdar olarak goruyordu Onu Macaristan dan ayrilmaya zorlayan Ladislaus Kan tarafindan Transilvanya da yakalandi Lordlarin ve rahiplerin cogunlugu 10 Ekim 1307 de bir diyette Charles Robert krali secti 27 Agustos 1310 da geleneksel hukuk geregi Estergon Baspiskoposu tarafindan Szekesfehervar da Macaristan in Kutsal Taci ile kral ilan edildi Ertesi on yil boyunca kraliyet otoritesini yeniden kurmak icin oligarklara karsi bir dizi askeri sefer baslatti Charles Robert kralligi 1321 de Macaristan in kuzeydogusundaki buyuk Csak eyaletini fethetmesini saglayan en guclu lord Mattheus Csak in olumunden sonra yeniden birlestirdi Ayrica bakinizMacaristan hukumdarlari listesiNotlar Ornegin cseresznye kiraz iga boyunduruk kovacs demirci ablak pencere patko at nali ve balvany idol Engel 2001 ss 44 57 Ornegin Fodemes arici Hodasz kunduz avcisi Gerencser comlekci ve Taszar marangoz Engel 2001 p 59 KaynakcaGenel Bak 1993 s 269 Fukuyama Francis 6 Subat 2012 Democracy Development and the Rule of Law blog Ingilizce The American Interest 22 Aralik 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Eylul 2017 Kirschbaum 1996 s 40 Engel 2001 s 6 Molnar 2001 ss 14 16 Makkai 1994 s 13 Spinei 2003 ss 81 82 Sedlar 1994 s 21 Spinei 2003 s 82 a b Engel 2001 s 20 Spinei 2003 ss 19 22 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 28 Spinei 2003 s 57 a b Curta 2006 ss 192 193 Spinei 2003 s 16 Spinei 2003 ss 78 79 a b c Makkai 1994 s 16 Kontler 1999 s 51 Engel 2001 s 26 Molnar 2001 s 20 a b Engel 2001 s 27 a b c d Makkai 1994 s 17 a b c d Kontler 1999 s 53 Kirschbaum 1996 s 41 a b c d e Engel 2001 s 29 a b Kontler 1999 s 58 a b c Sedlar 1994 s 207 Kontler 1999 s 56 Engel 2001 s 38 a b Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 29 a b Engel 2001 s 46 Kontler 1999 s 72 Engel 2001 ss 45 46 a b c Makkai 1994 s 20 The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary 1000 1301 Stephen I 27 p 6 Engel 2001 ss 66 69 74 a b Engel 2001 ss 68 69 Engel 2001 ss 69 70 Rady 2000 ss 19 21 Engel 2001 s 70 Engel 2001 s 74 Engel 2001 s 68 a b Makkai 1994 s 18 a b c d e Engel 2001 s 59 Molnar 2001 s 26 Makkai 1994 ss 18 19 a b c Kontler 1999 s 59 a b Kontler 1999 s 60 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 32 Engel 2001 s 31 a b Engel 2001 s 33 Kontler 1999 ss 61 62 Kontler 1999 s 62 Berend 2001 ss 75 237 The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary 1000 1301 Ladislas II 7 p 14 Fine 1991 ss 283 284 a b c Curta 2006 s 265 a b Tanner 2010 s 14 Barany 2012 s 345 a b c Goldstein 1999 s 20 Kontler 1999 s 63 a b Engel 2001 s 34 a b Engel 2001 s 35 Sedlar 1994 ss 225 226 Fine 1991 s 284 Curta 2006 ss 266 267 Curta 2006 s 267 a b c Goldstein 1999 s 21 Curta 2006 s 266 Engel 2001 s 36 Curta 2006 s 355 Kontler 1999 s 65 Berend 2001 ss 75 111 Berend 2001 s 211 Engel 2001 s 64 Engel 2001 ss 34 65 Engel 2001 ss 60 61 a b c Engel 2001 s 57 Engel 2001 s 56 a b c d Kontler 1999 s 73 Engel 2001 s 116 Spinei 2003 s 126 Engel 2001 ss 116 117 Engel 2001 s 50 Engel 2001 s 51 Fine 1991 ss 237 238 a b Engel 2001 s 61 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 276 Curta 2006 ss 352 353 Berend 2001 s 141 Engel 2001 s 62 The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his continuator Rahewin 1 32 31 p 67 Kontler 1999 ss 73 74 Engel 2001 s 53 Engel 2001 s 60 Kontler 1999 s 61 Kontler 1999 s 74 Sedlar 1994 s 55 Curta 2006 s 346 Fine 1994 s 7 Engel 2001 ss 62 63 Molnar 2001 s 46 Rady 2000 s 66 a b c d Kontler 1999 s 71 a b c Makkai 1994 s 21 Engel 2001 s 11 a b Kontler 1999 s 75 Curta 2006 s 372 Fine 1994 s 61 a b Engel 2001 s 89 a b c Engel 2001 s 91 Rady 2000 s 34 Berend 2001 s 21 a b Makkai 1994 s 23 a b Kontler 1999 s 76 Engel 2001 s 94 a b c Kontler 1999 s 77 The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary 1000 1301 1222 31 p 35 Berend 2001 s 121 Engel 2001 s 96 Berend 2001 ss 156 157 Berend 2001 ss 158 159 Engel 2001 s 97 Engel 2001 ss 89 90 Curta 2006 ss 387 388 405 406 Makkai 1994 s 25 Engel 2001 s 98 Spinei 2003 s 301 a b c Engel 2001 s 99 Spinei 2003 s 308 Berend 2001 s 99 Sedlar 1994 s 211 Curta 2006 ss 409 411 Sedlar 1994 s 213 a b Spinei 2003 s 427 a b c d Engel 2001 s 100 Curta 2006 s 409 a b c Spinei 2003 s 439 a b Sedlar 1994 s 214 Master Roger s Epistle ch 34 p 201 Curta 2006 s 413 Engel 2001 ss 101 102 Molnar 2001 s 34 a b Laszlovszky amp Kubinyi 2018 s 54 Curta 2006 s 414 Engel 2001 s 103 Berend 2001 ss 242 243 Laszlovszky amp Kubinyi 2018 ss 242 243 Kontler 1999 s 80 Engel 2001 s 104 a b Kontler 1999 s 81 Molnar 2001 s 38 Spinei 2003 ss 104 105 Engel 2001 s 105 a b Makkai 1994 s 33 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 49 Engel 2001 s 113 Engel 2001 s 272 Engel 2001 s 111 a b Engel 2001 s 112 Engel 2001 ss 112 113 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 34 Sedlar 1994 s 377 Kontler 1999 ss 81 82 Fine 1994 ss 171 175 a b Engel 2001 s 106 Engel 2001 s 120 Rady 2000 ss 91 93 Rady 2000 ss 79 84 91 93 Engel 2001 ss 120 121 Engel 2001 s 122 Engel 2001 s 121 Sedlar 1994 s 276 Engel 2001 ss 107 108 Engel 2001 s 108 Engel 2001 ss 108 109 Sedlar 1994 ss 406 407 a b Engel 2001 s 109 Sedlar 1994 s 219 Makkai 1994 s 31 Sedlar 1994 s 163 a b c Engel 2001 s 110 Sedlar 1994 s 33 Sedlar 1994 s 39 a b c d e f Kontler 1999 s 84 Sedlar 1994 s 286 Kirschbaum 1996 s 45 a b c Kontler 1999 s 87 Spiesz Caplovic amp Bolchazy 2006 s 50 a b c d Engel 2001 s 129 a b Engel 2001 s 130 Molnar 2001 s 43 Molnar 2001 s 45 Kontler 1999 s 91 Ozel Ana kaynaklarAnonymus Notary of King Bela The Deeds of the Hungarians Edited Translated and Annotated by Martyn Rady and Laszlo Veszpremy 2010 In Rady Martyn Veszpremy Laszlo Bak Janos M 2010 Anonymus and Master Roger CEU Press 978 963 9776 95 1 Master Roger s Epistle to the Sorrowful Lament upon the Destruction of the Kingdom of Hungary by the Tatars Translated and Annotated by Janos M Bak and Martyn Rady 2010 In Rady Martyn Veszpremy Laszlo Bak Janos M 2010 Anonymus and Master Roger CEU Press 978 963 9776 95 1 The Deeds of Frederick Barbarossa by Otto of Freising and his continuator Rahewin Translated and annotated with an introduction by Charles Christopher Mierow with the collaboration of Richard Emery 1953 Columbia University Press 0 231 13419 3 The Laws of the Medieval Kingdom of Hungary 1000 1301 Translated and Edited by Janos M Bak Gyorgy Bonis James Ross Sweeney with an essay on previous editions by Andor Czizmadia Second revised edition In collaboration with Leslie S Domonkos 1999 Charles Schlacks Jr Publishers Ikincil kaynaklarBak Janos M 1993 Linguistic pluralism in Medieval Hungary Meyer Marc A Ed The Culture of Christendom Essays in Medieval History in Memory of Denis L T Bethel The Hambledon Press ISBN 1 85285 064 7 Barany Attila 2012 The Expansion of the Kingdom of Hungary in the Middle Ages 1000 1490 Berend Nora Ed The Expansion of Central Europe in the Middle Ages Ashgate Variorum ss 333 380 ISBN 978 1 4094 2245 7 Berend Nora 2001 At the Gate of Christendom Jews Muslims and Pagans in Medieval Hungary c 1000 c 1300 Cambridge University Press ISBN 978 0 521 02720 5 Curta Florin 2006 Southeastern Europe in the Middle Ages 500 1250 Cambridge University Press ISBN 978 0 521 89452 4 Engel Pal 2001 The Realm of St Stephen A History of Medieval Hungary 895 1526 I B Tauris Publishers ISBN 1 86064 061 3 Fine John V A 1991 The Early Medieval Balkans A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth century The University of Michigan Press ISBN 0 472 08149 7 Fine John V A 1994 The Late Medieval Balkans A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest The University of Michigan Press ISBN 0 472 08260 4 Goldstein Ivo 1999 Croatia A History Translated from the Croatian by Nikolina Jovanovic McGill Queen s University Press ISBN 978 0 7735 2017 2 Kirschbaum Stanislav J 1996 A History of Slovakia The Struggle for Survival Palgrave Macmillan ISBN 1 4039 6929 9 Kontler Laszlo 1999 Millennium in Central Europe A History of Hungary Atlantisz Publishing House ISBN 963 9165 37 9 Laszlovszky Jozsef Kubinyi Andras 2018 Demographic issues in late medieval Hungary population ethnic groups economic activity Laszlovszky Jozsef Nagy Balazs Szabo Peter Vadai Andras Ed The Economy of Medieval Hungary BRILL ss 48 64 ISBN 9789004363908 Makkai Laszlo 1994 The Hungarians prehistory their conquest of Hungary and their raids to the West to 955 The foundation of the Hungarian Christian state 950 1196 Transformation into a Western type state 1196 1301 Sugar Peter F Hanak Peter Frank Tibor Ed A History of Hungary Indiana University Press ss 8 33 ISBN 0 253 20867 X Molnar Miklos 2001 A Concise History of Hungary Cambridge University Press ISBN 978 0 521 66736 4 Rady Martyn 2000 Nobility Land and Service in Medieval Hungary Palgrave ISBN 0 333 80085 0 Sedlar Jean W 1994 East Central Europe in the Middle Ages 1000 1500 University of Washington Press ISBN 0 295 97290 4 Spiesz Anton Caplovic Dusan Bolchazy Ladislaus J 2006 Illustrated Slovak History A Struggle for Sovereignty in Central Europe Bolchazy Carducci Publishers ISBN 978 0 86516 426 0 Spinei Victor 2003 The Great Migrations in the East and South East of Europe from the Ninth to the Thirteenth Century Translated by Dana Badulescu Romanian Cultural Institute Center for Transylvanian Studies ISBN 973 85894 5 2 Tanner Marcus 2010 Croatia A Nation Forged in War Yale University Press ISBN 978 0 300 16394 0 Konuyla ilgili yayinlarBerend Nora Urbanczyk Przemyslaw Wiszewski Przemyslaw 2013 Central Europe in the High Middle Ages Bohemia Hungary and Poland c 900 c 1300 Cambridge University Press ISBN 978 0 521 78156 5 Saghy Marianne 2001 The making of the Christian kingdom in Hungary Urbanczyk Przemyslaw Ed Europe around the Year 1000 Wydawnictwo DIG ss 451 464 ISBN 83 7181 211 6 Dis baglantilarJekely Zsombor 7 Ekim 2011 Zsombor Jekely 16 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Mart 2016