İskitler veya yayıldıkları doğu bölgelerindeki isimleri ile Sakalar, MÖ 8. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl arasında Avrupa'nın doğusu (Kırım ve Pontik Bozkırları) ile Orta Asya'da, Tanrı Dağları ve Fergana Vadisi'ni de içine alan bölgelerde yaşamış, Tuva (Altay-Sayan) kökenli,- kültür ve genetik bileşenlerini içerdiği varsayılan heterojen göçebe halktır. İskitler için tarih boyunca Grek kaynaklarında Skuthēs (Σκύθης), Asur kaynaklarında Aşguzai, Fars kaynaklarında Sakā ve Çin kaynaklarında Sai tabirleri kullanılmıştır.
İskitler baskın güç olarak Kimmerlerin yerini Pontik Bozkırları'nda MÖ 8. yüzyılda almış, bu devirde İskitler ve alakalı gruplar Avrasya Bozkırları'nı batıda Karpatlar'dan, doğuda Ordos Yaylası'na olacak şekilde tamamen kontrolleri altına almıştır. Bu, halkın ilk Orta Asya bozkır imparatorluğu olarak adlandırılmasına neden olmuştur.Ukrayna ve Güney Rusya bölgesinde yaşamış İskitler kendilerini Scoloti olarak adlandırmış, bu bölgede Kraliyet İskitleri olarak adlandırılan göçebe savaşçı bir aristokrasi tarafından yönetilmişlerdir.
İskitler savaşlarda süvari birlikleri kullanımında uzmanlaşan ilk halklardan biridir. At, koyun ve sığır sürüleri yetiştirmiş, çadırlarda yaşamış ve at üzerinde ok ve yay ile savaşmış olan İskitler aynı zamanda kendilerine has metal işlemeciliği, anıt mezarlar ve sanat tarzları ile karakterize edilen zengin bir kültür geliştirmişlerdir. Yerleşik metal işçileri İskitler için taşınabilir süs eşyaları üretmiş, günümüze de gelmiş bu eşyalar bilinen İskit sanatının temelini oluşturmuştur. İskitler ayrıca Yunanistan, Antik İran, Hindistan ve Çin arasında bir ticaret ağı oluşturmuş İpek Yolu'nda önemli bir görev üstlenmiş, çağdaşları medeniyetlerin bu ticaret ile gelişmelerinde rol oynamıştır.
İskit ismi İskitya bölgesine isim kaynağı olmuştur. Erken dönem yazar ve tarihçiler asıl İskitler ile alakasız Hunlar, Gotlar, Türk halkları, Avarlar, Hazarlar ve diğer pek çok isimsiz halkı tanımlamak için "İskit" kelimesini kullanmıştır. İskitler ve kültürleri akademik olarak inceleme ve araştırma yapmayı amaçlayan öğreti İskitoloji olarak adlandırılır.
Etimoloji
Macar dilbilimci Oswald Szemerényi, İskitler için tarihte kullanılmış çeşitli kelimeleri araştırmış ve temel olarak bunları Skuthes Σκύθης, Skudra, Sug(u)da ve Saka gruplarına ayırmıştır.
İlk üç isim "fırlatmak, ateş etmek" anlamına gelen *(s)kewd- Hint-Avrupa kökünden gelmektedir. Bu kökten İngilizce shoot, Danca skyte ve Farsça چست (čost) da türemiştir. *skud-, aynı kökün sıfır dereceli şeklidir. Szemerényi İskitlerin kendilerine verdikleri ismin *skuda ("okçu") olduğunu belirtir. Bu kelime Antik Yunanca Skuthēs (Σκύθης), Asur Akadcasında Aškuz'u verir. İskitçe'in son dönemlerinde /d/ sesi /l/ sesine dönüşmüştür. Bunun sonucunda Herodot'a göre Asil İskitler tarafından kendilerini belirtmek için kullanılmış Skolotoi kelimesi, Geç İskitçede yer alan *skula sözcüğünden gelmiştir. Diğer ses değişiklikleri daha sonra Soğdia isminin kaynağı olmuştur.
Eski Farsça Sakā, Yunanca Σάκαι, Latince Sacae, Sanskritçe शक (Śaka) kelimelerinin kökeni İrani kökenli bir sözcük olan ve "gitmek, dolaşmak" ile "göçebe" anlamlarına gelen sak- kökünden gelir.[]
Tarihçe
Köken
Edebi kanıtlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJGa0wxTmplWFJvYVdFdFVHRnlkR2hwWVY4eE1EQmZRa011Y0c1bkx6SXlNSEI0TFZOamVYUm9hV0V0VUdGeWRHaHBZVjh4TURCZlFrTXVjRzVuLnBuZw==.png)
İskitler hakkında birçok kaynakta bilgi vardır. Yunan, Asur, Pers ve Hint kaynaklarında İskitlerden bahsedilmiştir. İskitler ilk olarak tarihi kayıtlarda MÖ 8. yy'da yer aldı.Herodot, İskitler'in kökenine dair üç çelişkili yorum bulunmuştur, ancak en çok bu yorumunun doğru olduğuna inanılır:
İskitlerin kökeniyle ilgili diğerlerine kıyasla inanmaya daha meyilli olduğum bir hikâye daha var. Göçebe İskitler bir zamanlar Asya'da yaşardı ve orada Massagetler ile savaşa girdiler. Savaşta başarısız olduklarından dolayı evlerini terk ettiler ve Aras'ı geçip, Kimerya ülkesine girdiler.
Heredot'un İskitlerin baskın faaliyetleri ile ilgili yazdıkları güvenilir olarak kabul edildiyse de, İskitlerin kökeniyle ilgili yazdıkları yakın zamanda geçerliliğini yitirmiştir. Dahası, İskitler, Kimmerler gibi, Karadeniz'den Güney Sibirya ve Orta Asya'ya kadar yayılmış çeşitli grupları ifade etmek için kullanılmıştır.Yeni Ahit'in, Koloseliler 3:11 adlı kitabında, İskitlerden bir kez bahsedilmiştir.
Arkeolojik kanıtlar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpKa0wxSnZiV0Z1WDBWdGNHbHlaVjh4TWpWZkpUSTRZM0p2Y0hCbFpDVXlPUzV3Ym1jdk1qSXdjSGd0VW05dFlXNWZSVzF3YVhKbFh6RXlOVjhsTWpoamNtOXdjR1ZrSlRJNUxuQnVadz09LnBuZw==.png)
İskitlerle ilgili tarihsel, arkeolojik ve antropolojik kanıtların modern yorumu iki geniş hipotez önermiştir. Bunlardan birincisi, eskiden Sovyet araştırmacılar ve daha sonra Rus araştırmacılar tarafından daha çok desteklenen bir hipotezdir. Kabaca Herodot'un 3. yorumunu destekleyen hipoteze göre, İskitler İç Asya’dan (Türkistan ve Sibirya bölgesi) gelen Doğu İranlı bir gruptur.
Ghirshman ve diğerlerinin desteklediği ikinci hipoteze göre ise, İskit kültürü, Karadeniz sahilindeki arkeolojik "Ahşap mezar" kültürüne (Srubna) ait yerel gruplardan ortaya çıkmıştır. Bu hipotez de Kimmerlerle ilişkilidir. Dolukhanov'a göre, bu hipotez İskit kafataslarının Ahşap mezar kültüründen önceki bulgulara benzer olduğunu gösteren antropolojik kanıtlarla desteklenmektedir. Orta Asya'daki Sacae'de bulunan kalıntılar buna bir örnektir. Yine de, Mallory’ye göre, arkeolojik kanıtlar zayıftır ve Andronovo kültürü Hint-İran kültürü olarak tanımlanabilir.
İskitler, geriye kalan görüşlere göre, hem eski hem de modern bilim insanları tarafından, ortak yaşam tarzı (göçebe), ortak kültürel uygulamalar ve ortak dil gibi yalnızca belirli benzerlikleri olan, onun dışında birbirleriyle alakasız halkları tanımlamak için kullanılırdı. MÖ 1. binyılda, farklı ve geniş çaplı topluluklar arasında benzeri görülmemiş kültürel ve ekonomik bağlantılar vardı. Hareketli ve birbirine çok benzeyen yaşam tarzları, Tuna'dan Mançurya'ya kadar uzanan geniş Avrasya bozkırındaki farklı etnik grupların birbiriyle temasını kolaylaştırıp birçok kültürel benzerliğe yol açmıştır. Yunan ve Farslı antik gözlemcilere göre, bu toplulukların hepsi "İskitler" adı altında toplanmıştır.
Yayılma
Bu alt başlığın geliştirilmesi gerekiyor. |
İskitler tarihî kayıtlara göre, ilk önce MÖ 680 yıllarında Kafkas geçitlerinden aşıp Kür Irmağı boylarına yayıldılar. Herodot'un ifadesine göre İskitler, Kafkasları doğudan dolaşarak Hazar Denizi'ni izlemişler, Derbent Geçidi'nden geçerek Kimmerlerin ardından Ön Asya'ya girmişlerdir. MÖ 645 - MÖ 617 yılları arasında Suriye ve Filistin'e de girmiştir. İskitler, MÖ 7. yüzyılda Avrupa ile Asya'nın batı kesiminde, Tanrı Dağları ve Fergana Vadisi arasındaki bölgede yaşamışlardır.
Kültür ve toplum
Kabileler ve siyasi yapı
Çoğunlukla atlı göçebe çoban hayatı sürmüş İskitler, siyasi açıdan mera alanlarını denetleyen ve istilacı komşu devlet ve halklara karşı ortak bir savunma örgütleyen konfedere kabilelerde yaşamıştır. Hayvancılığın getirdiği üretkenlik, yerleşik tarım toplumlarının verimliliğinden daha fazla olsa da çobancılık bazlı ekonominin aynı zamanda ek tarımsal ürünlere ihtiyaç duyması, İskitlerin ve ilişkili kabile konfederasyonlarının yerleşik hayatı benimsemiş halklarla hayvansal ürünler ve askeri koruma karşılığında ittifaklar geliştirmesine neden olmuştur.
Herodot, İskitlerin üç ana kabilesi bulunduğunu ve bunların Targitaus'un üç oğlu olan Lipoxais, Arpoxais ve Colaxais'den geldiğini belirtir. Herodot, Auchatae kabilesinin Lipoxais'ten, Catiari ile Traspian kabilesinin Arpoxais'ten, Paralata kabilesinin (Kraliyet İskitleri) ise en küçük erkek kardeş olan Colaxais'den geldiğini yazar. Herodot'a göre Kraliyet İskitleri en büyük ve en güçlü İskit kabilesiydi ve diğer kabilelere küçümseyici bir şekilde tepeden bakmaktaydı.
Her ne kadar akademisyenler bu üç kabileyi geleneksel olarak coğrafi açıdan farklı bölgere yayılmış gruplar olarak sınıflandırmış olsa da, Georges Dumézil bu kabileleri toplumsal mesleklerin sembolleri olarak yorumlamıştır. Dumezil'in de desteklediği trifonksiyonel hipoteze göre Erken Hint-Avrupa toplumlarında pulluk ve boyunduruk ile simgelenmiş çiftçi ve çoban sınıfı, balta ile sembolize edilen savaşçı sınıfı ve kase ile simgelenen ruhban sınıfı bulunmuştur. Danimarkalı filolog ve folklorist İskit toplumunun üç katmanını Hint kast sistemi ile karşılaştıran ilk akademisyen olmuştur.
Toplum yapısı
Hem kurganlardan çıkan arkeolojik kalıntılar, hem de Herodot'un tarih kitabı ile benzeri kaynaklar İskitlerin bir kısmının atlı göçebe, bir kısmının ise çiftçi bir hayat yaşadığını göstermektedir. Göçebe İskitler at, sığır ve koyun yetiştirmiştir. Herodot, bu halkın at sütü içtiğini de yazmıştır. İskitler yaşadıkları dönem boyunca domuz yetiştirmemiş ve domuz yememişlerdir. Domuz yetiştirmemek diğer göçebe halklarda da sık görülen bir özelliktir. Göçebe yaşayan İskitler yurt benzeri çadırlarda kalmışlardır. At tarafından çekilen hareketli ve tekerlekli çadırlar da vardır. Göç zamanı kadın ve çocuklar bu hareketli çadırın içinde kalır, erkekler atı sürerlerdi.
Çiftçilik yapmış İskitler ise buğday ve arpa gibi tarım ürünleri yetiştirmişlerdir. Grek (Yunan) site devletleri ile yapılan ticaretten dolayı çiftçi İskitlerin ürettikleri buğdayın yarısını bu ticaret için ürettikleri anlaşılmaktadır. Fakat çiftçilik yapmış İskitler tamamen yerleşik değil, yarı göçebelerdi ve hasat zamanı bir araya gelip toplanırlardı.
İskitlerin kuruluş evresinde kölecilik veya kölelik yoktur. Ancak ilerleyen zamanlarda tarımda çalıştırmak ve özellikle Yunanlara satmak için köle bulundurdukları veya topladıkları bilinmektedir.
Toplumsal cinsiyet
İskit kültüründe, toplumsal cinsiyet fikri ve anlayışı değişkenlikler gösterirdi. İngiliz, arkeolog Barry Cunliffe konu hakkında şöyle der; "(fikri) cinsiyet sınırlarının, İskitler arasında değişken olduğu, açık bir şekilde çeşitli klasik gözlemciler özellikle Herodot ve Hipokrat tarafından belirtilmiştir.
Kadınlar
Hipokrat; (İskit kültürünün bir parçası olarak kabul edilen bir halk) olan, Sarmat kadınlarının, at bindiklerini ve at üzerinde ok ve mızrak kullandıklarını ve üç düşman öldürene dek bakireliklerini koruduklarını söyler. Ayrıca Hipokrat; genç kızların, sağ göğüslerinin gelişimini durdurmak için dağladıklarını belirtir. Bu durum at üstünde, ok atmada kolaylık sağlar.) Herodot, bu kadınlara, Amazonlar (Yunanca "göğüssüz) adını verir, Herodot'a göre, kadınların avcılıkta ve savaşta önemli bir rolleri vardı ve bazen erkekler gibi (Crossdresser) giyindiklerini söyler. Barry Cunliffe göre, bu tarihsel aktarımlar birbirini doğrular ve kısmen arkeolojik kanıtlar ile desteklenir. Eski Sarmatya topraklarındaki, MÖ 5. ve 4. yüzyıllara tarihlenen savaşçı mezarlarının, beşte biri kadındır ve kadın mezarlarının beşte birin'de silah gereçleri mevcuttur.
Erkekler
Hipokrat; bir kısım İskit erkeklerinin, hadım olduklarını ve kadın gibi konuşup, kadın işleri yaptıklarını, ayrıca kadın kıyafetleri giydiklerini belirtir. Hipokrat'a göre; İskit erkekleri bu durumlarını, tanrılarının tecellisi olarak kabul ederler, ancak Hipokrat bu yaklaşımı ve açıklamayı reddeder ve cinsiyet değiştirmenin İskit zenginleri ve elitlerinin arasında daha yaygın olduğunu aktarır. Herodot ise; bir kısım İskit erkeklerinin efemine durumlarına istinaden, Aşkelon'daki Venüs tapınağı'nı yağlamayıp, yıktıkları için, tanrıların, onlara kadın hastalığını verdiğini iddia eder.
MÖ ikinci ve üçüncü yüzyıla kadar uzanan, Sibirya'daki erkek İskit mezarların'da, kadın süslemeleri ve mutfak eşyalarını içeren eşyalar bulunmuştur. Bu arkeolojik bulgular, aktarılan olgunun kadim köklerini gösterdiği şeklinde yorumlanmıştır.
Bug Nehri yakınlarındaki bir İskit rahibe mezarının, bir Enare'ye ait olabileceğini gösteren bulgular bulunmuştur. İskelet 40-45 arası yaşlar'da bir kadın olarak tanımlanmıştır, mezar'da, bronz ayna ve kadın kozmetik ürünleri ile beraber, geleneksel vajina sembolü olarak görülen bir deniz kabuğu bulunmuştur ve mezar ile ilgili son bilgiler ise, Rahibe'nin yüz hatlarının, kesin bir şekilde erkeksi ve ayrıca bir Enare olduğu şeklindedir.
(2001) Charles Chiasson; Hipokrat'ın, ulusal bir karakteristik özellik olarak öne sürdüğü efemineliği "Aristokrat - İskit egemen (Anarieis) sınıfının, gösterişli genç erkek çocuklarını, çapraz giyiciler olarak göstermeye çalıştığına dikkat çekmiştir. Herodot ise çapraz giyinenleri, erkeksi bir savaşçı bir toplulukta, marjinalleşmiş bir grup olarak (Enarei) - Herodot tarafından adlandırıldıkları gibi) tasniflendirmeye çalışır ve dahası İskitlerde'ki kadınsılığı ve çapraz giyinmeyi, yabancısı oldukları bir tanrının, onlara verdiği bir hastalık olarak tanımlar ve bu durum, onların Androginos'a yabancı olduklarını gösterir. Chiasson'a göre, Herodot'un Enare'yi tasviri, Hipokrat'ın, Aristokrat tasvirinden çok daha isabetli ve de doğru bir yaklaşımdır. Chiasson; Hipokrat'ın İskitler'e olan bakış açısının nedeninin, iklimin, insanların hem fiziksel hem de psikolojik özelliklerini etkilediği, "Çevresel determinizm teorisin'den kaynaklandığıdır. Örneğin; Avrupa'nın iklimsel farklılığı, Avrupalıları, Asyalılardan daha cesur, daha vahşi ve daha'da savaşçı yaptığını iddia eder. Hipokrat, İskitlerin yaşadığı, soğuk ve nemli iklimin ve de göçebe yaşam tarzlarının, onları cinsel güçlerinden mahrum ettiğini ve aşırı at binmelerinin, çok fazla pantolon giymeyi gerektirdiğini ve bu durumun'da, Hipokrat'a göre İskit erkeklerini, seks yapma gücünden mahrum ettiğidir.
İngiliz bilgin ve arkeolog Ellis Minns; Hipokrat'ın sürekli at binmenin bu olay ve olguya neden olduğu iddiasının, doğru bir yaklaşım olabileceğini söyler. Minns, konuyla ilintili olarak, arkadaşı Dr. L. Bousfield'in" bunun acı verici ve de kötü bir "Orşit - testis enfeksiyonu) olduğunu düşündüğünü ve de ileri sürdüğünü" ayrıca aktarır.
Minns ve Hipokrat'ın bu teorileri, bazı modern akademisyenler tarafından desteklenmiştir. Timothy Taylor, modern tıp bilgisi açısından, hem Minns'in hem de Hipokrat'ın doğru olmasının makul ve de akla yatkın olduğunu ifade eder. Taylor, sarsılmanın testislerde ciddi ve geri dönüşü olmayan hasarlara neden olabileceğini ve pantolonların, testislerin sıcaklığını yükselttiğini ve bunun'da kısırlığa neden olabileceğini söyler. Ancak tarihçi Yulia Ustinova bu iddialar ile çelişir, Ustinova; "bu rasyonel açıklamaların, görünüşte ritüel ortam ile ilişkilendirilen bu fenomenin önemini aşırı derece basitleştirdiğidir, ayrıca Enare'lerin hem görünümü hem de davranışları açıkça travesti'dir."
Ustinova; "Enare'nin farklı bir açıklamasını önerir ve de Şamanik yapının unsurlarından biri olduğunu ifade eder. Kuzey Avrasya ve Orta Asya'nın şaman kültürlerinde cinsiyetlerini değiştiren şamanların, çekingen ve de meslekten olmayan insanlar olduğunu, cinsiyet değişimlerinin ömürlerinin sonlarına doğru başlamış olabileceğini, ve ayrıca bu fenomenin köklerinin çok kadim olması gerektiğini söyler."
Rachel Hart; hem Hipokrat'ın hem de Herodot'un, transvestite şaman figürlerinin, kültürler arasındaki çapraz giyim geleneğine benzer, aynı gelenek ve de kolektifi tanımladıkları sonucuna varmıştır.
Ticaret
İskitlerin tarih kaynaklarında ortaya çıkmasından önce Miken Greklerinin Karadeniz'in kuzeyine ticaret yapmak amacıyla seferler yaptıkları bilinmektedir. Homeros'un İlyada ve Odysseia'da bu olaydan bahsedilmektedir. Ne var ki İskit halkının bu bölgelerde yaşamaya başlamasından önce yapılan bu ticaretin son derece az olduğu görülmektedir. İskitlerin en büyük ve en önemli ticari partneri Grek site devletleriydi. İskitlerin Yunanlara sattıkları ürünlerin başında buğday gelmiştir. MÖ 4. ve 3. yüzyıla kadar buğdayın bu birinciliği korunmuş olsa da, Mısır devletinin de o dönemde buğday ticaretine rekabetçi olarak girmesi İskitlerin buğday ticaretinde düşüşe yol açmıştır. İskitlerin ihraç ettiği diğer önemli ürünler ise canlı hayvan, deri, kürk ve kölelerdir. Köleler genelde yapılan savaş ve akınlarla çevredeki Sarmat, Got gibi kabilelerden elde edilmiştir. Ayrıca bazı İskitlerin de kralları tarafından köle olarak satıldığı bilinmektedir.
Yunanların İskitlere sattığı malların başında şarap gelirdi. İskitlerin kuruluş aşamasından beri bu şarap ticaretinin sürdüğü bilinmektedir. İskitler şarabı sevmiş ve benimsemişlerdir. Heredot'un aktardığı bilgilere göre İskitler, içine bir miktar kan akıttıkları şarabı içerek yeminleşmişlerdir. Şarabın dışındaki diğer önemli mallar zeytinyağı, kap kacak ve amforalardır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpRMEx5VkVNQ1ZCTVNWRU1DVkNRU1ZFTVNVNU5pVkVNU1U0TkNWRU1TVTRNU1ZFTVNVNFF5VkVNQ1ZDUVNWRU1DVkNPQ1ZFTUNWQ09WOGxSREVsT0RFbFJERWxPRElsUkRBbFFqQWxSREFsUWtSZkpVUXdKVUpFSlVRd0pVSXdYeVZFTUNWQk5TVkVNQ1ZDUlNWRU1TVTRNQ1ZFTVNVNE1pVkVNQ1ZDT0NWRU1TVTROaVZFTVNVNU5pNWZKVVF3SlRsQkpVUXdKVUl3SlVRd0pVSkRKVEkzSlVReEpUaEdKVVF3SlVKRUpVUXdKVUl3WHlWRU1DVkNNU1ZFTUNWQ01DVkVNQ1ZDTVNWRU1DVkNNRjhsUkRBbFFqZGZKVVF3SlRrM0pVUXdKVUpGSlVReEpUZ3dKVVF3SlVKRkpVUXdKVUl5SlVRd0pVSkZKVVF4SlRrM1h5VkVNQ1U1UXlWRU1DVkNSU1ZFTUNWQ015VkVNQ1ZDT0NWRU1DVkNRaVZFTUNWQ09GOGxNamhqY205d2NHVmtKVEk1TG1wd1p5OHlNREJ3ZUMwbFJEQWxRVEVsUkRBbFFrRWxSREVsT1RZbFJERWxPRFFsUkRFbE9ERWxSREVsT0VNbFJEQWxRa0VsUkRBbFFqZ2xSREFsUWpsZkpVUXhKVGd4SlVReEpUZ3lKVVF3SlVJd0pVUXdKVUpFWHlWRU1DVkNSQ1ZFTUNWQ01GOGxSREFsUVRVbFJEQWxRa1VsUkRFbE9EQWxSREVsT0RJbFJEQWxRamdsUkRFbE9EWWxSREVsT1RZdVh5VkVNQ1U1UVNWRU1DVkNNQ1ZFTUNWQ1F5VXlOeVZFTVNVNFJpVkVNQ1ZDUkNWRU1DVkNNRjhsUkRBbFFqRWxSREFsUWpBbFJEQWxRakVsUkRBbFFqQmZKVVF3SlVJM1h5VkVNQ1U1TnlWRU1DVkNSU1ZFTVNVNE1DVkVNQ1ZDUlNWRU1DVkNNaVZFTUNWQ1JTVkVNU1U1TjE4bFJEQWxPVU1sUkRBbFFrVWxSREFsUWpNbFJEQWxRamdsUkRBbFFrSWxSREFsUWpoZkpUSTRZM0p2Y0hCbFpDVXlPUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Din
İskit dini, İskitlerin mitolojilerini, ritüel uygulamalarını ve inançlarını kapsar. Din hakkında bilinen az şey, 5. yüzyıl Yunan tarihçisi ve etnografı Herodot'un kayıtları ile arkeolojik bulgulara dayanır. Proto-Hint-İran diniyle ilişkilendirilen İskit dini, daha sonra evrilecek Hint-İran dinleri olan Zerdüştçülük ve Hinduizm'den çeşitli farklılıklar gösterir. Herodot’a göre İskitler, yedi tanrı ve tanrıçadan (heptad) oluşan bir panteona ibadet etmiş, sekizinci bir tanrıya ise İskit soyluları tarafından tapınılmıştır.
, Herodot tarafından Yunanistan'da tapınılan Hestia ile eşit görülmüştür. Bu ilahı İskitler "tanrıların kraliçesi" olarak benimsemiştir. Tabiti'nin, Hindu Tapati tanrısı ve Avestaca tapaiti, Latince tepeo gibi diğer birçok Hint-Avrupa dilinde yer alan "yanmak" fiili ile alakalı olduğu da düşünülür. Daha sonra bu inanışın yerini Atar ve Agni almıştır.
İskit dinin önemli unsurları arasında at kurban etme, kahinler tarafından transa girmek için esrar kullanımı ve balbal dikimi gösterilebilir. Zerdüştlük inancında önemli bir rol oynamış, yöneticiliğin kişiye tanrısal bir güç tarafından bahşedildiği inancının İskit toplumunda da geçerli olduğu düşünülür.İskit dini adı verilen inanışları antik İran dinlerinin karakteristiklerini göstermiştir.
Ordu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBekwxTmplWFJvYVdGdVgxZGhjbkpwYjNKekxtcHdaeTh6TVRCd2VDMVRZM2wwYUdsaGJsOVhZWEp5YVc5eWN5NXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
İskitler atlı okçulardı. Bileşik yay İskitlerin en bilinen silahlarıdır ve bu silahlarının yanında kısa kılıç ve mızrak da kullanmışlardır. Herodot İskitlerin tabar adı verilen savaş baltaları kullandığını yazmıştır. İrani ve büyük ihtimalle İskitçe kökenli bir sözcük olan tabar, günümüzde Farsça ve Slav dillerinde de balta anlamında kullanılmaktadır.
İlk zamanlarda ordularında piyadeler son derece az olmasına rağmen daha sonra sayıları artmıştır. Don-Volga bölgesindeki İskit-Sarmat kültürüne ait olduğu düşünülen savaşçı kurganlarının yaklaşık %20'si savaş kıyafetleri ve silahları ile beraber gömülmüş kadınları içermektedir. Bu nedenden ötürü İskit kültüründe kadınların da savaştığına inanılmaktadır. Yunan mitolojisindeki Amazonlar hakkındaki hikâyelerin, İskit-Sarmat kültürünün etkileri ile oluşturulmuş olduğu hakkında görüşler de bulunmaktadır.
Sanat
İskitler pişmiş topraktan kap benzeri eşyalar yapmayı ve maden işlemeyi biliyorlardı. Kurganlarda İskit hayvan üslubu ile işlenmiş pişmiş topraktan yapılma eşyalar da bulunmuştur. Bronz ve bakırı eriterek, demiri ise soğuk işleyebiliyorlardı.[] Çeşitli kurganlardan bulunan altın eşyalar altını da iyi bir şekilde işlediklerini göstermektedir. Maden eritmede kullanılan odun kömürünü de kendileri üretmiştir.
Asur hayvan sanatından esin almış bir hayvan sanatına sahiptirler. İskitlerin sanatında Asur-Helen sanatının esintilerini taşıyan "süslemecilik" görülmektedir. Bozkır kültüründen dolayı yontuculuk, kabartma ve resim sanatlarla uğraşmamış, genel olarak kuyumculuk, süslemecilik gibi sanatlarla ilgilenmişlerdir.
İskit sanatına ilişkin örnekler genel olarak Esik Kurganı, Pazırık yaylasındaki kurganlar gibi kurganlardan çıkmaktadır. İskitlerin göçebe-hayvan sanatı yine onlarla aynı bölgelerde yaşayan Hunların hayvan sanatıyla benzerlik gösterir. Bu sanatta genel olarak geyik gibi motiflerin işlendiği görülmektedir.
Dil
Çoğu araştırmacı, İskit dilinin Hint-Avrupa dil ailesinde yer alan Kuzeydoğu İran dilleri grubuna ait olduğuna inanmaktadır. İskitlerin genellikle İranî kökenli bir halk olduğu, halkın konuştuğu dilin bir Doğu İran dili olduğu düşünülmektedir.
Herodot'un sayesinde İskitlerin bazı kişi ve tanrı isimleri bilinmektedir. Dilin, İran dillerinden olma hipotezi, temel olarak, Kuzey Karadeniz kıyısındaki Grek yazıtlarında kaydedilmiş pek çok Sarmatça yer ve kişi isminin Osetçe ile yakın bir ilişki içerisinde olmasına dayanmaktadır.
İskitçe genellikle kendi içinde iki ayrı lehçeye ayrılır. Dilin, Alan veya İskit-Sarmat lehçeleri batı kolunu, Saka lehçesi ise doğu kolunu oluşturur. Batıda konuşulan İskit dillerinin aksine, İskitlerin doğu kolu olan Sakaların konuştuğu Sakaca dilinde yazılmış yaklaşık 2,300 metin bulunmaktadır. Dunhuang el yazmaları arasında bulunmuş metinler bu dilin çözülmesinde önemli rol oynamıştır. Bu çalışmalar Sakaca dilinin Doğu İrani diller grubuna üye olduğuna göstermektedir. Ayrıca bu el yazmalarından çok daha eski, Esik kurganında bulunmuş bir tabakta yer alan bir cümlenin de Sakaca yazıldığı kesin olmasa da düşünülmektedir.
Dış görünüş ve tasvirler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWa0wxTnJlWFJvYVdGdVgyRnlZMmhsY2w5d2JHRjBaVjlDVFY5Rk1UTTFYMko1WDBWd2FXdDBaWFJ2Y3k1cWNHY3ZNakl3Y0hndFUydDVkR2hwWVc1ZllYSmphR1Z5WDNCc1lYUmxYMEpOWDBVeE16VmZZbmxmUlhCcGEzUmxkRzl6TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Sanat eserlerinde İskitler, Kafkas ırkları ile ilişkilendirilen fiziksel özellikler ile tasvir edilmiştir. MÖ 5. yüzyılda Antik Yunanistan'da yaşamış tarihçi Herodot'un Tarih kitabında İskitya'da bulunan kızıl saçlı ve gri gözlü olarak kaydedilmiştir. Herodot'un çağdaşı olan tıp doktoru Hipokrat ise İskitlerin açık tenli olduğunu savunmuştur. MÖ 3. yüzyıl Yunan şairi İskitya'nın Arimaspi kabilesini açık renkli saçlara sahip olmaları ile tarif etmiştir.
MÖ 2. yüzyılda Han Çinlisi diplomat , İskitler ile yakından ilişkili Sai (Saka) halkını sarı (muhtemelen ela veya yeşil) ve mavi gözlü olarak tasvir etmiştir. Romalı yazar Plinius'un MS 1. yüzyılda yazdığı kitabında, bazıları tarafından Saka veya Tohar oldukları düşünülen halkını, kızıl saçlı, mavi gözlü ve alışılmışın dışında uzun boylu olmaları ile karakterize etmiştir. 2. yüzyıl sonlarında, bir Hristiyan teologu olan İskenderiyeli Klement, İskitler ve Keltlerin uzun ve kızıl-kumral saçlı olduğunu bildirmiştir. Çağdaşı olan Yunan filozof , İskitleri kızıl saç ve mavi-gri gözler ile karakterize ettiği kuzey halklarının içine dahil etmiştir. Aynı dönemlerde Yunan doktor Bergamalı Galen, İskitler, Sarmatlar, İliryalılar ve Cermenler ve diğer kuzey halklarının kızıl saçlı olduğunu yazmıştır.
4. yüzyıl tarihçisi Romalı Ammianus Marcellinus, İskitler ile çok yakından ilişkili bir halk olan Alanların uzun boylu, sarışın ve açık gözlü olduğunu yazmış, çağdaşı psikopos Nissalı Gregor ise İskitlerin sarışın ve açık tenli olduklarını kaydetmiştir. 5. yüzyılda yaşamış ve Polemon'un öğretilerini takip etmiş tıp doktoru Adamantius, İskitleri açık saçlı olarak tanımlamıştır, ancak Nissalı Gregor ve Adamantius'un bahsettiği halkların, o dönemlerde Roma kaynaklarında bazen "İskitler" olarak bahsedilmiş Doğu Cermen kabileleri olabileceği de düşünülmektedir.
Genetik araştırmalar
mtDNA incelemeleri
Y-DNA haplogrubu analizlerine göre daha kolay olması nedeni ile Tunç Çağı ve Demir Çağında inşa edilen kurganlarda bulunmuş İskitli bedenlerinden alınan pek çok mitokondriyal DNA (mtDNA) örneği bulunmaktadır.
İlk çalışmalar genetik olarak çok derin ayrımlar verememiş ve sadece Doğu Avrasyalı ve Batı Avrasyalı gibi geniş gruplar içinde örnekleri sınıflandırmışlardır. Örneğin 2002 yılında yapılmış bir çalışma Kazakistan'da bulunan bir kurgandaki bir kadın ve bir erkeğin kafataslarından alınmış örnekleri incelemiş ve genetik olarak yakınlık bulamamıştır. Erkek bireyde bulunan HV1 mitokondriyal sekansı günümüzde Avrupalılarda yaygın olan Anderson sekansına benzemekle birlikte, kadın bireyin sekansının Asya toplumlarına daha yakın olduğu ortaya konmuştur.
2004 yılından daha detaylı bir analiz günümüzde Altay Cumhuriyetinde bulunan bir kurganı incelemiş ve İskit-Sibiryalı bir erkek bireyden mtDNA örnekleri almıştır. Araştırma bireyin Batı Avrasya kökenli N1a maternal haplogrubuna sahip olduğunu ortaya koymuştur. Aynı araştırma grubu 2 İskit-Sibiryalı iskeletleri üzerinde çalışmış ve Avrupalı-Asyalı karışımları olabileceği fikrine varmışlardır. Bir bireyin F, diğer birey ise D maternal haplogrubuna sahip olduğuda bulunmuştur. Bu iki grupta Doğu Avrasya toplumlarında yaygındır.
Y-DNA incelemeleri
2009 yılında ise ilk Y-DNA çalışması gerçekleştirilmiş ve Sibirya'da bulunmuş M.Ö. 2. milenyum ve M.S. 4. yüzyıl aralığında yaşamış İskit ve Sarmat bireylerden alınan örnekler analiz edilmiştir. Neredeyse tüm bireylerin R-M17 haplogrubuna ait olduğu bulunmuştur. Bu araştırmacılarında desteklediği o zamanlar Tarım havzasında da yaşayan İskitlerin ve Andronovo kültürünün üyelerinin mavi veya yeşil renkli gözlere, açık renkli saçlara ve açık bir tene sahip oldukları fikrine büyük bir kanıt oluşturmaktadır. Aynı zamanda bu araştırma İskitlerin genetik olarak Orta veya Güney Asya toplumları yerine modern Doğu Avrupa toplumlarına daha yakın olduğunu ortaya koymuştur. Y-DNA'larındaki R1a haplogrubunun (Hint-Avrupa halkları arasında yaygındır) İskitler arasındaki baskınlığı mtDNA profilleri arasındaki çeşitliliğe tezatlık oluşturmaktadır.
R1a haplogruplarının daha detaylı incelenmesi daha sonraki araştırmalarda Doğu Avrupalılar veya Güney Asyalılar yerine (R1a'nın en sık bulunduğu bölgeler) en yakın Y-DNA benzerliğinin Orta Asya'da yaşayan ve İrani diller konuşan topluluklar ile Batı Asya ve Doğu Avrupanın kuzey kesimlerinde yaşayan halklarının R1a profilleri ile olduğu sonucu bulunmuştur.
Kökensel iddialar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaEwwRnNZVzVwWVY4eE1IUm9KVVV5SlRnd0pUa3pNVEowYUY5akxsOWhZMk52Y21ScGJtZGZkRzlmUW5waGNtOTJMbkJ1Wnk4ek1EQndlQzFCYkdGdWFXRmZNVEIwYUNWRk1pVTRNQ1U1TXpFeWRHaGZZeTVmWVdOamIzSmthVzVuWDNSdlgwSjZZWEp2ZGk1d2JtYz0ucG5n.png)
Günümüzde pek çok toplum kökensel olarak İskitler'le bağlantılı olduğunu iddia etmektedir. Bu iddiaların akademik çevrede en çok destek göreni günümüzde Kafkasya'da yaşayan bir halk olan Osetler'in İskitlerle bağlantılı olduğu teorisidir. Bu sav özellikle bir Doğu İran dili olan Osetçe'nin İskitçe, Alanca ve Sarmat dilleri ile akrabalığı ve muhtemelen bu dillerden türemiş olmasından ötürü desteklenmektedir.
Lehler, Macarlar, Piktler ve Gaeller de kendi halk efsane ve destanlarına dayanaraktan kökenlerini İskitlere dayandırmışlardır.Lehistan-Litvanya Birliği'nde 18. yüzyıl dolaylarında üst sınıfın çoğunluğu tarafından desteklenmiş olan Sarmatizm akımı Lehlerin köken olarak Sarmat halklarından geldiğini savunmuştur.
Kelt halklarının halk efsanelerinde de İskit bağlantıları geçmektedir. 1320 yılında yayınlanmış 'nin 2. paragrafında İskoç üst sınıfı İskitya bölgesinin İskoçların ana yurdu olduğunu iddia etmiştir. 11. yüzyılda yazılmış Lebor Gabála Érenn, 14 yüzyılda yazılmış Auraicept na n-Éces ve diğer İrlandalı folklor kaynaklarına göre ise İrlandalılar İskitya'da ortaya çıkmış ve soyu bir İskit kralı olan 'a dayanan bir halktır. Bu kaynaklar aynı zamanda Ogham alfabesinin İskitler tarafından bulunduğunu savunmuşlardır.
Karolenj İmparatorluğu'ndaki Frank krallar Merovenj Hanedanı'nın kökenlerini bir Cermen kabile olan Sicembri kabilesine dayandırmışlardır. Buna rağmen Chronicle of Fredegar adlı yapıt Frankların bu kabilenin İskitli veya Kimmerli olduğuna ve isimlerini daha sonra liderleri Franco anısına değiştirdiklerine inandıklarını ortaya koymuştur.
Çeşitli Kelt ve Cermen kabilelerinin bu iddiaları üzerine İngiliz tarihçi 19. yüzyılda yazılmış History of the Anglo-Saxons adlı kitabında Anglo-Saksonların kökenini İskitlere dayandırmıştır.
Bu fikir özellikle 20. yüzyılda yaygınlaşan British Israelism olarak da adlandırılan ve Avrupalı medeniyetlerin Kayıp On Kabile'nin soyundan geldiği fikrini savunan akımın savunucuları tarafından desteklenmiş ve Orta Çağ'dan beri ortaya atılan İskitlerin Yahudilerden geldiği fikri ile birleştirilmiştir. Ancak bu beyanlar bir Modern Yahudi Tarihi profesörü olan Tudor Parfitt tarafından eleştirilmiş ve kanıtlar güçsüz ve düşük standartta bulunmuştur.
Günümüzde çoğunluk tarafından İrani bir toplum olduğu kabul edilmesine rağmen, genellikle Türk türkolog ve tarihçiler tarafından desteklenen ve İskitlerin Türk kökenli bir toplum olduğuna dair iddialar da bulunmaktadır.Slavların da atalarından biri olduğu bazı Rus antropolog ve bilimadamlarınca iddia edilmektedir.
- ^ Farklı atasoylara sahip olan Pontus-Hazar ve Orta Asya-Güney Sibirya İskitleri aynı ad altında isimlendirilmiştir.
Ayrıca bakınız
Wikimedia Commons'ta İskitler ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |
Galeri
- Kırım Kul-Oba'daki kurgandan çıkarılan İskitli heykelciği
- Tillia Tepe'de (Kuzey Afganistan) bulunan han tacı
- Tillia Tepe'de (Kuzey Afganistan) bulunan bir İskit buluntusu. İki yılan ya da ejder arasında bir insan figürü tasvir edilmiştir
- Atlı tasviri (Pazırık halısı)
- Altın Tarak, Hermitage müzesi, St. Petersburg, Russia.
Kaynakça
- ^ Unterländer, Martina; Palstra, Friso; Lazaridis, Iosif; Pilipenko, Aleksandr; Hofmanová, Zuzana; Groß, Melanie; Sell, Christian; Blöcher, Jens; Kirsanow, Karola; Rohland, Nadin; Rieger, Benjamin (3 Mart 2017). "Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe". Nature Communications (İngilizce). 8 (1): 14615. doi:10.1038/ncomms14615. ISSN 2041-1723. 21 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023. "On the other hand, evidence supporting an east Eurasian origin includes the kurgan Arzhan 1 in Tuva, which is considered the earliest Scythian kurgan. Dating of additional burial sites situated in east and west Eurasia confirmed eastern kurgans as older than their western counterparts."
- ^ Mary, Laura; Zvénigorosky, Vincent; Kovalev, Alexey; Gonzalez, Angéla; Fausser, Jean-Luc; Jagorel, Florence; Kilunovskaya, Marina; Semenov, Vladimir; Crubézy, Eric; Ludes, Bertrand; Keyser, Christine (Nisan 2019). "Genetic kinship and admixture in Iron Age Scytho-Siberians". Human Genetics (İngilizce). 138 (4): 411-423. doi:10.1007/s00439-019-02002-y. ISSN 0340-6717. ""European and Asian Scythians have a different Y‑chromosomal gene pool to date, few Y-chromosomal lineages have been reported for Scythian or Scytho-Siberian individuals (fewer than twenty Y-haplogroups published). In the present work, the combined use of STRs and SNPs allowed us to obtain Y-haplogroups for 16 Scytho-Siberian male individuals. More than half of them were carriers of the R1a-M513 haplogroup (n = 9/16) including two individuals belonging to the R1a1a1b2-Z93 haplogroup or one of its subclades.", "Scythians suggest that these 2 groups had a completely different paternal lineage makeup with nearly no gene flow from male carriers between them."
- ^ Damgaard, Peter de Barros; Marchi, Nina; Rasmussen, Simon; Peyrot, Michaël; Renaud, Gabriel; Korneliussen, Thorfinn; Moreno-Mayar, J. Víctor; Pedersen, Mikkel Winther; Goldberg, Amy; Usmanova, Emma; Baimukhanov, Nurbol (Mayıs 2018). "137 ancient human genomes from across the Eurasian steppes". Nature (İngilizce). 557 (7705): 369-374. doi:10.1038/s41586-018-0094-2. ISSN 0028-0836. 31 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023. "Lastly, the high genetic differentiation between western and eastern Scythians is emphasized by observing higher fixation index (FST) values between"
- ^ Juras, Anna; Krzewińska, Maja; Nikitin, Alexey G.; Ehler, Edvard; Chyleński, Maciej; Łukasik, Sylwia; Krenz-Niedbała, Marta; Sinika, Vitaly; Piontek, Janusz; Ivanova, Svetlana; Dabert, Miroslawa (7 Mart 2017). "Diverse origin of mitochondrial lineages in Iron Age Black Sea Scythians". Scientific Reports (İngilizce). 7 (1): 43950. doi:10.1038/srep43950. ISSN 2045-2322. (PMC) 5339713 $2. (PMID) 28266657. 21 Şubat 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023. "Mitochondrial lineages in the studied populations consist of an overlapping mix of haplogroups of east and west Eurasian descent, which does not clarify their ultimate origins."
- ^ Ricaut, Francois-X; Keyser-Tracqui, C; Bourgeois, J; Crubezy, E; Ludes, B (2004). "Genetic Analysis of a Scytho-Siberian Skeleton and Its Implications for Ancient Central Asian Migrations". Human Biology (İngilizce). 76 (1): 109-125. doi:10.1353/hub.2004.0025. ISSN 1534-6617. 17 Ekim 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023. "Besides, none of the five Scytho-Siberian mtDNA sequences previously published belong to haplogroup N1a, with which the Kizil skeleton is affiliated. This indicates that 2500 years ago the Scytho-Siberian population in Altai was of mixed Eurasian origin. The fact that the Kizil skeleton belongs to haplogroup N1a attests to the presence in Altai 2500 years ago of an individual linked by maternal lineage to a European population."
- ^ Dmitrii G. Tikhonov, Gokce Y. A. Peler, Victor M. Dyakonov and Gurkan, Cemal (8 Ocak 2019). "On The Genetic Continuity of the Iron Age Pazyryk Culture: Geographic Distributions of the Paternal and Maternal Lineages from the Ak-Alakha-1 Burial". INTERNATIONAL JOURNAL OF HUMAN GENETICS. 19 (01). doi:10.31901/24566330.2019/19.01.709. 6 Mart 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023.
- ^ Kristiansen, Kristian (2000). Europe Before History (İngilizce). Cambridge University Press. ISBN . 6 Mart 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2023.
I suggest we should accept a general definition by which we link pastoral nomadic cultures from the Caucasus and westwards to the Cimmerian, using the concept in the sense of an archaeological culture, rather than as a specific historical people, accidentally referred to at various times in history, and in several places, none of which was their original homeland.
- ^ Balaban, Ayhan. İskit, Hun ve Göktürklerde Sosyal ve Ekonomik Hayat. T.C. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eski Çağ Tarihi Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. 2006. URL:http://fef.kafkas.edu.tr/sosyb/tde/halk_bilimi/makaleler/kultur_med/kultur_med%20(20).pdf 13 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Erişim tarihi: 11.12.2011. (Archived by WebCite® at)
- ^ a b Hambly, Gavin. "History of Central Asia: Early Western Peoples". . 9 Ekim 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Ekim 2019.
- ^ Beckwith 2009, s. 117 "The Scythians, or Northern Iranians, who were culturally and ethnolinguistically a single group at the beginning of their expansion, had earlier controlled the entire steppe zone."
- ^ Beckwith 2009, ss. 377–380 "The preservation of the earlier form. *Sakla. in the extreme eastern dialects supports the historicity of the conquest of the entire steppe zone by the Northern Iranians—literally, by the 'Scythians'—in the Late Bronze Age or Early Iron Age..."
- ^ Beckwith 2009, s. 11
- ^ Memiş, Ekrem (1987). İskit'lerin tarihi. Selçuk Üniversitesi. 7 Şubat 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Aralık 2019.
- ^ "Scythian". . 21 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Aralık 2014.
- ^ "Scythians". Encarta. Microsoft Corporation. 2008.
- ^ "Scythian art". Encyclopædia Britannica Online. 19 Aralık 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Ekim 2019.
- ^ Beckwith 2009, ss. 58-70
- ^ a b Harmatta 1996, ss. 181–182
- ^ Nicholson 2018, s. 1346 "Greek authors... frequently applied the name Scythians to later nomadic groups who had no relation whatever to the original Scythians"
- ^ a b Szemerényi, Oswald (1980). Four old Iranian ethnic names: Scythian – Skudra – Sogdian – Saka (PDF). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN .
- ^ Szemerényi, Oswald (1980) "Four old ethnic names: Scythian; Skudra; Sogdian; Saka" in: Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften; 371 = Scripta minora, vol. 4, pp. 2051-93 Azagoshnasp.net
- ^ a b Herodotus 4.11 trans. G. Rawlinson.
- ^ Drews (2004, s. 92)
- ^ K Kristiansen. Europe Before History. Cambridge University Press. 1998, p 193
- ^ "Colossians 3:11 NIV - Here there is no Gentile or Jew". Bible Gateway. 18 Kasım 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Haziran 2012.
- ^ a b c d Mallory, J.P. (1989), In Search of the Indo-Europeans: Language Archaeology and Myth. Thames and Hudson. Read Chapter 2 and see 51-53 for a quick reference.
- ^ See further:
- Szemerényi, Oswald (1980) "Four old ethnic names: Scythian; Skudra; Sogdian; Saka" in: Sitzungsberichte der Österreichischen Akademie der Wissenschaften; 371 = Scripta minora, vol. 4, pp. 2051-93 Azagoshnasp.net
- Sulimirski, T. "The Scyths" in: The Cambridge History of Iran; vol. 2: 149-99 Azargoshnasp.net
- Grousset, René (1989) "The empire of the Steppes". Brunswick, New Jersey: Rutgers University Press; p. 19
- Jacobson, Esther. "The Art of Scythians", Brill Academic Publishers, 1995, pg 63
- Gamkrelidze and Ivanov. Indo-European and the Indo-Europeans: A Reconstruction and Historical Typological Analysis of a Proto-Language and Proto-Culture (Parts I and II). Tbilisi State University., 1984
- Newark, T. The Barbarians: Warriors and wars of the Dark Ages, Blandford: New York. See pages 65, 85, 87, 119-139.,1985
- Renfrew, C. Archeology and Language: The Puzzle of Indo-European origins, Cambridge University Press, 1988
- and , "Alans", Encyclopædia Iranica, Vol. 1. pp. 801-803.;
- Great Soviet Encyclopedia, (translation of the 3. Russian-language edition), 31 vols., New York, 1973-1983.
- The rise & organisation of the Achaemenid empire - the eastern evidence (Studies in the History of the Ancient Near East Vol. III). Leiden: Brill. pp. 344., 1992 .
- Sinor, Denis. Inner Asia: History - Civilization - Languages, Routledge, 1997 pg 82 ;
- Masica, Colin P. The Indo-Aryan Languages, Cambridge University Press, 1993, pg 48
- ^ Pavel Dolukhanov, The Early Slavs. Eastern Europe from the initial Settlement to the Kievan Rus. Longman, 1996. Pg 125
- ^ Grousset, Rene. "The empire of the Steppes," Rutgers University Press, 1989, pg 19
- ^ Scythian, member of a nomadic people originally of Iranian people who migrated from Central Asia to southern Russia in the 8. and 7. centuries BC - The New Encyclopedia Britannica, 15. edition - Micropaedia on "Scythian", 10:576
- ^ İrani bir kök olan ve yönetici anlamına gelen xšaya kelimesinin bu isimlerinden sonunda bulunan yapı ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.
- ^ Herodotus 1910, 4.5-4.7
- ^ Herodotus 1910, 4.20
- ^ Belier 1991, s. 69
- ^ Antony Karasulas, Edited by Ruth Sheppard Mounted archers of the Steppe 600 BC-AD 1300, Osprey Publishing Ltd., 2004 19 Eylül 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ Herodotos IV: 61-63
- ^ Macaulay (1904:314).
- ^ Mallory 1997, ss. 20-21
- ^ Cunliffe, Barry (2019). The Scythians: Nomad Warriors of the Steppe (İngilizce). Oxford University Press. ss. 218; quote found in "Further Reading" section at the end of the book. ISBN .
- ^ Cunliffe, Barry (2019). The Scythians: Nomad Warriors of the Steppe (İngilizce). Oxford University Press. ss. 218-20; 123. ISBN .
- ^ Cunliffe, Barry (2019). The Scythians: Nomad Warriors of the Steppe (İngilizce). Oxford University Press. ss. 219-20. ISBN .
- ^ a b c d e f Ustinova, Yulia (1999). The Supreme Gods of the Bosporan Kingdom: Celestial Aphrodite and the Most High God (İngilizce). Brill. s. 78. ISBN . 25 Şubat 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Nisan 2020.
- ^ Taylor, Timothy (1997). The Prehistory of Sex: Four Million Years of Human Sexual Culture. Bantam Books. ss. 214. ISBN .
- ^ Chiasson, Charles (2001). "Scythian Androgyny and Environmental Determinism in Herodotus and the Hippocratic πϵρὶ ἀϵ́ρων ὑδάτων τóπων". Syllecta Classica (İngilizce). 12 (1). ss. 33-73. doi:10.1353/syl.2001.0007. ISSN 2160-5157.
- ^ Minns, Ellis (1913). Scythians and Greeks: A Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus. Cambridge University Press. ss. 45-6. ISBN .
- ^ Cunliffe, Barry (1994). The Oxford Illustrated Prehistory of Europe. Oxford University Press. ss. 397. ISBN .
- ^ Hart, Rachel. . Society for Classical Studies. 6 Mayıs 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ocak 2020.
- ^ . 8 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2021.
- ^ Macaulay (1904:314). Cf. also Rolle (1980:128-129); Hort (1827:188-190).
- ^ MacLeod, Sharon (7 Aralık 2013). The Divine Feminine in Ancient Europe: Goddesses, Sacred Women and the Origins of Western Culture. McFarland. s. 116-128. 17 Ocak 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Kasım 2019.
- ^ West, M. L. Indo-European Poetry and Myth. Oxford: Oxford University Press, 2007.
- ^ Cheung, Johnny (2007) Etymological Dictionary of the Iranian Verb (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 2), Leiden, Boston: Brill, →ISBN, pages 378-379
- ^ Boris Alexandrovič Rybakov (1989). Kievan Russia: History of Kievan Russia's First Feudal. Progress. s. 30. ISBN .
- ^ Anthony, David W. (2007). The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. Princeton University Press. ISBN . 27 Mart 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Mart 2019.
- ^ buradaki bilgilerin büyük çoğunluğunun kaynağı heredotun tarih kitabı ile Boris Nikolayeviç Grakov un selenge yayınlarından çıkan iskitler kitabıdır.
- ^ Bozkır İmparatorluğu. s. s30-31.
- ^ Oral, Ebru (Mart 2015). "İskit sanatı ve Anadolu'daki yayılımı". doi:10.16992/ASOS.592. 31 Ocak 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Ocak 2023.
- ^ O. Szemerényi, "Four old Iranian ethnic names: Scythian - Skudra - Sogdian - Saka", Proceedings of the Austrian Academy of Sciences 371, Vienna, 1980, Scripta minora, Vol 4, pp. 2051-2093.
- ^ R. Grousset, „The empire of the Steppes“, Rutgers University Press, 1989, S. 19 ff.; E. Jacbonson, „The Art of Scythians“, Brill Academic Publishers, 1995, S. 63, ; J. P. Mallory, „In Search of the Indo-Europeans: Language Archeology and Myth“, Thames and Hudson, 1998, Kap. 2, S. 51-53; V. Abaev/H. W. Bailey, „ALANS“ 17 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Encyclopaedia Iranica, online ed., 2009; D. Sinor, „Inner Asia: History — Civilization — Languages“, Routledge, 1997, S. 82,
- ^ * Ivantchik 2018 "Scythians, a nomadic people of Iranian origin..."
- Harmatta 1996, s. 181 "[B]oth Cimmerians and Scythians were Iranian peoples."
- Sulimirski 1985, ss. 149-153 "During the first half of the first millennium B.C., c. 3,000 to 2,500 years ago, the southern part of Eastern Europe was occupied mainly by peoples of Iranian stock... [T]he population of ancient Scythia was far from being homogeneous, nor were the Scyths themselves a homogeneous people. The country called after them was ruled by their principal tribe, the "Royal Scyths" (Her. iv. 20), who were of Iranian stock and called themselves "Skolotoi"..."
- West 2002, ss. 437-440 "[T]rue Scyths seems to be those whom [Herodotus] calls Royal Scyths, that is, the group who claimed hegemony... apparently warrior-pastoralists. It is generally agreed, from what we know of their names, that these were people of Iranian stock..."
- Rolle 1989, s. 56 "The physical characteristics of the Scythians correspond to their cultural affiliation: their origins place them within the group of Iranian peoples."
- Rostovtzeff 1922, s. 13 "The Scythian kingdom... was succeeded in the Russian steppes by an ascendancy of various Sarmatian tribes - Iranians, like the Scythians themselves."
- Minns 2011, s. 36 "The general view is that both agricultural and nomad Scythians were Iranian."
- ^ * Dandamayev 1994, s. 37 "In modern scholarship the name 'Sakas' is reserved for the ancient tribes of northern and eastern Central Asia and Eastern Turkestan to distinguish them from the related Massagetae of the Aral region and the Scythians of the Pontic steppes. These tribes spoke Iranian languages, and their chief occupation was nomadic pastoralism."
- Davis-Kimball, Bashilov & Yablonsky 1995, s. 91 "Near the end of the 19. century V.F. Miller (1886, 1887) theorized that the Scythians and their kindred, the Sauromatians, were Iranian-speaking peoples. This has been a popular point of view and continues to be accepted in linguistics and historical science..."
- Melykova 1990, ss. 97–98 "From the end of the 7th century B.C. to the 4th century B.C. the Central- Eurasian steppes were inhabited by two large groups of kin Iranian-speaking tribes - the Scythians and Sarmatians..."
- Melykova (1990, ss. 117) "All contemporary historians, archeologists and linguists are agreed that since the Scythian and Sarmatian tribes were of the Iranian linguistic group..."
- Sulimirski 1985, ss. 149-153 "During the first half of the first millennium B.C., c. 3,000 to 2,500 years ago, the southern part of Eastern Europe was occupied mainly by peoples of Iranian stock... The main Iranian-speaking peoples of the region at that period were the Scyths and the Sarmatians..."
- Jacobson 1995, ss. 36–37 "When we speak of Scythians, we refer to those Scytho-Siberians who inhabited the Kuban Valley, the Taman and Kerch peninsulas, Crimea, the northern and northeastern littoral of the Black Sea, and the steppe and lower forest-steppe regions now shared between Ukraine and Russia, from the seventh century down to the first century B.C... They almost certainly spoke an Iranian language..."
- ^ The languages of the Scytho-Sarmatian inscription may represent dialects of a language family of which Modern Ossetian is a continuation, but does not simply represent the same language at an earlier time – Encyclopædia Britannica 15th edition – Macropedia on Languages of the World
- ^ Schmitt, Rüdiger (ed.), Compendium Linguarum Iranicarum, Reichert, 1989.[]
- ^ Susan Whitfield (2004). The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith. London: British Library Press, 2004.
- ^ Ronald Emmerick, "Khotanese and Tumshuqese", in Gernot Windfuhr, ed., The Iranian Languages, Routledge, 2009
- ^ "Harmatta [Harmatta 1999, p.411-412] appears as he has accomplished to solve the mystery of this "unknown language and alphabet" which covers a wide are from Alma-Ata to Merv, to Dest-i Navur and to Ay Hanum. According to Harmatta and Fussman, the alphabet can be traced back to the Karoshti alphabet; and the language written with this alphabet could have been a Saka dialect spoken by the Kushans. Harmatta who remarks on the resemblance of the letters to those in Orkhon-Yenisey states that due to some letters [...]. [...]. Fussman states that this Inscription is based on syllables, and notes its similarity to the Kharosthi alphabet, but he could not read it. Livsits asks whether this alphabet he calls as the "third official alphabet of the Kushan State" is the Saka alphabet or not. [...]. Livsits, on the other hand says that, further to the Issyk-kol alphabet, this alphabet is related not with the Kharosthi alphabet, but rather with the Aramaic alphabet [...]."
- ^ a b c d e f g h i j Day 2001, ss. 55-57
- ^ Hippocrates 1886, 20 6 Eylül 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. "The Scythians are a ruddy race because of the cold, not through any fierceness in the sun's heat. It is the cold that burns their white skin and turns it ruddy."
- ^ Callimachus 1921, Hymn IV. To Delos. 291 11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde . "The first to bring thee these offerings fro the fair-haired Arimaspi..."
- ^ Pliny 1855, Book VI, Chap. 24 7 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde . ". These people, they said, exceeded the ordinary human height, had flaxen hair, and blue eyes..."
- ^ Clement 1885, Book 3. Chapter III "Of the nations, the Celts and Scythians wear their hair long, but do not deck themselves. The bushy hair of the barbarian has something fearful in it; and its auburn (ξανθόν) colour threatens war..."
- ^ Galen 1881, De Temperamentis. Book 2 "Ergo Aegyptii, Arabes, & Indi, omnes denique qui calidam & siccam regionem incolunt, nigros, exiguique incrementi, siccos, crispos, & fragiles pilos habent. Contra qui humidam, frigidamque regionem habitant, Illyrii, Germani, Sarmatae, & omnis Scytica plaga, modice auctiles, & graciles, & rectos, & rufos optinent. Qui uero inter hos temperatum colunt tractum, hi pilos plurimi incrementi, & robustissimos, & modice nigros, & mediocriter crassos, tum nec prorsus crispos, nec omnino rectos edunt."
- ^ Marcellinus 1862, Book XXI, II, 21 "Nearly all the Alani are men of great stature and beauty; their hair is somewhat yellow, their eyes are terribly fierce"
- ^ Gregory 1995, s. 124 "[T]he Ethiopian's son black, but the Scythian white-skinned and with hair of a golden tinge."
- ^ Adamantius. Physiognomica. 2. 37
- ^ Clisson, I. (2002). "Genetic analysis of human remains from a double inhumation in a frozen kurgan in Kazakhstan (Berel site, early 3rd century BC)". International Journal of Legal Medicine. Cilt 116. ss. 304-308. doi:10.1007/s00414-002-0295-x. (PMID) 12376844.
- ^ Ricaut F. (2004). "Genetic Analysis of a Scytho-Siberian Skeleton and Its Implications for Ancient Central Asian Migrations". Human Biology. 76 (1). ss. 109-125. doi:10.1353/hub.2004.0025. (PMID) 15222683.
- ^ Ricaut, F. (2004). "Genetic Analysis and Ethnic Affinities From Two Scytho-Siberian Skeletons". American Journal of Physical Anthropology. Cilt 123. ss. 351-360. doi:10.1002/ajpa.10323. (PMID) 15022363.
- ^ Keyser, C; Bouakaze, C; Crubézy, E (Eylül 2009). "Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people". Human Genetics. 126 (3). ss. 395-410. doi:10.1007/s00439-009-0683-0. (PMID) 19449030.[]
- ^
- ^ Wolfgang Haak (11 Haziran 2015). "Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe". Nature. Cilt 522. ss. 207-211. doi:10.1038/nature14317. (PMC) 5048219 $2. (PMID) 25731166. 30 Nisan 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Şubat 2016.
- ^ Morten E. Allentoft (11 Haziran 2015). "Population genomics of Bronze Age Eurasia". Nature. Cilt 522. ss. 167-172. doi:10.1038/nature14507. 30 Nisan 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Şubat 2016.
- ^ Alemany 2000, s. ?.
- ^ For , see , "Conceptions of Ethnicity in Early Medieval Studies" Debating the Middle Ages: Issues and Readings, ed. Lester K. Little and Barbara H. Rosenwein, (Blackwell), 1998, pp 13-24) (On-line text[]).
- ^ Bakınız: "Ossetians". Encarta. Microsoft Corporation. 2008. (1991). "The New Encyclopaedia Britannica: Marcopædia". Encyclopædia Britannica. 22. s. 625. ISBN . Minahan, James (1998). Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States. New York City, NY: Routledge. s. 211. ISBN . 6 Nisan 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Kasım 2019. Nasidze, I; Quinque, D; Dupanloup, I (Kasım 2004). "Genetic evidence concerning the origins of South and North Ossetians". Ann. Hum. Genet. 68 (6). ss. 588-99. doi:10.1046/j.1529-8817.2004.00131.x. (PMID) 15598217. Victor Shnirelman, "The Politics of a Name: Between Consolidation and Separation in the Northern Caucasus", Acta slavica iaponica: Journal of Slavic Research Center, Hokkaido University, Vol. 23, Hokkaido University, 2006, p. 47. 30 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Ossetian phenomenon inherited from their Scythian-Alan ancestors... Mitford W., The History of Greece. syf. 419
- ^ Lubotsky, Alexander (2010). Van Sanskriet tot Spijkerschrift Breinbrekers uit alle talen. Amsterdam: Amsterdam University Press. s. 34. ISBN .
- ^ Andrzej Wasko. Sarmatism or the Enlightenment 20 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . 2009-06-20 at the Wayback Machine 3 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: The Dilemma of Polish Culture. Sarmatian Review 11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. XVII.2.
- ^ Kresin, O. . Ukrainian History
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 6 Mart 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 3 Mart 2019.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 10 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2020.
- ^ Parfitt, Tudor (2003). The Lost Tribes of Israel: The History of a Myth. Phoenix. p. 54.
- ^ Parfitt, Tudor (2003). The Lost Tribes of Israel: The History of a Myth. Phoenix. p. 61.
- ^ Bakınız: "İskitler". AnaBritannica. AnaBritannica Yayıncılık. 1994. "Scythian | People, History, & Facts". Encyclopedia Britannica (İngilizce). 28 Kasım 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Kasım 2019. Херрманн, Unesco, Эрик Жüрчер, History of Humanity: From the seventh century BC to the seventh century AD, Routledge, 1996, ISBN 9789231028120, p. 181. 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Scythians were Iranian peoples Andrew Bell-Fialkoff, Andrew Villen Bell, The role of migration in the history of the Eurasian steppe: sedentary civilization vs. "barbarian" and nomad, Vol. 1: Role Migrant History Eurasian Step, Palgrave Macmillan, 2000, ISBN 978-0-312-21207-0, p. 379. 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Eastern-Iranian nomadic peoples Paul Robert Magocsi, A history of Ukraine, University of Toronto Press, 1996, ISBN 978-0-8020-7820-9, p. 28. 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . a branch of Iranian people Mykhaĭlo Hrushevsʹkyĭ, Andrzej Poppe, Marta Skorupsky, Uliana M. Pasicznyk, Frank E. Sysyn, History of Ukraine-Rus': From prehistory to the eleventh century, Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 1997, ISBN 978-1-895571-22-6, p. 83. 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Scythians were an Iranian people Hermann Parzinger: Die Skythen (Almanca). Beck Yayınevi, Münih 2004. Scythian mummy shown in Germany 1 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., BBC News
- ^ Bakınız: Prof. Durmuş, İlhami (2012). İskitler, s.62-66, Akçağ Yayınları, Ankara, The Turks. Volume 1: Early Ages. Part 3: Old nomads of the steppes: Scythian age in Eurasia. Prof. Dr. A. Chay - Prof. Dr. I. Durmus, Scythians, Yeni Türkiye, Ankara 2002, s.147-166], ) Mirfatih Zekiyev Türklerin ve Tatarların kökeni syf; 143-178 Selenge yayınları Ağustos 2007 Tarhan, M. Taner - "Ön Asya Dünyası'nda İlk Türkler Kimmerler ve İskitler" Türkler Ansiklopedisi, C. I, Ankara 2002, s. 597 Kazi Laypanov / İsmail Miziyev Türk Halklarının kökeni Selenge yaınları 2008 syf 77-101
- ^ İ. E. Zabelin; İstoria Ruskoy Jizni, Moscou 1876
- ^ Abdülhaluk M.Çay- İlhami Durmuş. . 29 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
Dış bağlantılar
- İsiler ve İskitler Hakkında, Prof.Dr. Saadettin Gömeç
- İskitler(Sakalar), Prof.Dr. İlhami Durmuş [1] 12 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- İskitler'de Ölü Gömme Geleneği, Prof.Dr.İlhami Durmuş [2] 29 Kasım 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Macaulay, G. C. (1904). The History of Herodotus, Vol. I. London: Macmillan & Co. pp. 313–317.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Iskitler veya yayildiklari dogu bolgelerindeki isimleri ile Sakalar MO 8 yuzyil ile MS 3 yuzyil arasinda Avrupa nin dogusu Kirim ve Pontik Bozkirlari ile Orta Asya da Tanri Daglari ve Fergana Vadisi ni de icine alan bolgelerde yasamis Tuva Altay Sayan kokenli kultur ve genetik bilesenlerini icerdigi varsayilan heterojen gocebe halktir Iskitler icin tarih boyunca Grek kaynaklarinda Skuthes Sky8hs Asur kaynaklarinda Asguzai Fars kaynaklarinda Saka ve Cin kaynaklarinda Sai tabirleri kullanilmistir Iskitler baskin guc olarak Kimmerlerin yerini Pontik Bozkirlari nda MO 8 yuzyilda almis bu devirde Iskitler ve alakali gruplar Avrasya Bozkirlari ni batida Karpatlar dan doguda Ordos Yaylasi na olacak sekilde tamamen kontrolleri altina almistir Bu halkin ilk Orta Asya bozkir imparatorlugu olarak adlandirilmasina neden olmustur Ukrayna ve Guney Rusya bolgesinde yasamis Iskitler kendilerini Scoloti olarak adlandirmis bu bolgede Kraliyet Iskitleri olarak adlandirilan gocebe savasci bir aristokrasi tarafindan yonetilmislerdir Iskitler savaslarda suvari birlikleri kullaniminda uzmanlasan ilk halklardan biridir At koyun ve sigir suruleri yetistirmis cadirlarda yasamis ve at uzerinde ok ve yay ile savasmis olan Iskitler ayni zamanda kendilerine has metal islemeciligi anit mezarlar ve sanat tarzlari ile karakterize edilen zengin bir kultur gelistirmislerdir Yerlesik metal iscileri Iskitler icin tasinabilir sus esyalari uretmis gunumuze de gelmis bu esyalar bilinen Iskit sanatinin temelini olusturmustur Iskitler ayrica Yunanistan Antik Iran Hindistan ve Cin arasinda bir ticaret agi olusturmus Ipek Yolu nda onemli bir gorev ustlenmis cagdaslari medeniyetlerin bu ticaret ile gelismelerinde rol oynamistir Iskit ismi Iskitya bolgesine isim kaynagi olmustur Erken donem yazar ve tarihciler asil Iskitler ile alakasiz Hunlar Gotlar Turk halklari Avarlar Hazarlar ve diger pek cok isimsiz halki tanimlamak icin Iskit kelimesini kullanmistir Iskitler ve kulturleri akademik olarak inceleme ve arastirma yapmayi amaclayan ogreti Iskitoloji olarak adlandirilir Iskitlere ait altindan bir kemer tokasi MO 7 yuzyil EtimolojiMacar dilbilimci Oswald Szemerenyi Iskitler icin tarihte kullanilmis cesitli kelimeleri arastirmis ve temel olarak bunlari Skuthes Sky8hs Skudra Sug u da ve Saka gruplarina ayirmistir Ilk uc isim firlatmak ates etmek anlamina gelen s kewd Hint Avrupa kokunden gelmektedir Bu kokten Ingilizce shoot Danca skyte ve Farsca چست cost da turemistir skud ayni kokun sifir dereceli seklidir Szemerenyi Iskitlerin kendilerine verdikleri ismin skuda okcu oldugunu belirtir Bu kelime Antik Yunanca Skuthes Sky8hs Asur Akadcasinda Askuz u verir Iskitce in son donemlerinde d sesi l sesine donusmustur Bunun sonucunda Herodot a gore Asil Iskitler tarafindan kendilerini belirtmek icin kullanilmis Skolotoi kelimesi Gec Iskitcede yer alan skula sozcugunden gelmistir Diger ses degisiklikleri daha sonra Sogdia isminin kaynagi olmustur Eski Farsca Saka Yunanca Sakai Latince Sacae Sanskritce शक Saka kelimelerinin kokeni Irani kokenli bir sozcuk olan ve gitmek dolasmak ile gocebe anlamlarina gelen sak kokunden gelir kaynak belirtilmeli TarihceKoken Edebi kanitlar M O 1 yuzyilda Orta Iran donemlerinde Dogu Iran dillerinin ve Iskitlerin yayildigi yerler turuncu renkle gosterilmistir Iskitler hakkinda bircok kaynakta bilgi vardir Yunan Asur Pers ve Hint kaynaklarinda Iskitlerden bahsedilmistir Iskitler ilk olarak tarihi kayitlarda MO 8 yy da yer aldi Herodot Iskitler in kokenine dair uc celiskili yorum bulunmustur ancak en cok bu yorumunun dogru olduguna inanilir Iskitlerin kokeniyle ilgili digerlerine kiyasla inanmaya daha meyilli oldugum bir hikaye daha var Gocebe Iskitler bir zamanlar Asya da yasardi ve orada Massagetler ile savasa girdiler Savasta basarisiz olduklarindan dolayi evlerini terk ettiler ve Aras i gecip Kimerya ulkesine girdiler Heredot un Iskitlerin baskin faaliyetleri ile ilgili yazdiklari guvenilir olarak kabul edildiyse de Iskitlerin kokeniyle ilgili yazdiklari yakin zamanda gecerliligini yitirmistir Dahasi Iskitler Kimmerler gibi Karadeniz den Guney Sibirya ve Orta Asya ya kadar yayilmis cesitli gruplari ifade etmek icin kullanilmistir Yeni Ahit in Koloseliler 3 11 adli kitabinda Iskitlerden bir kez bahsedilmistir Arkeolojik kanitlar Karadeniz in kuzey kiyisindaki Scythae Basilaei Royal Scyths bolgesi yaklasik MS 125 Iskitlerle ilgili tarihsel arkeolojik ve antropolojik kanitlarin modern yorumu iki genis hipotez onermistir Bunlardan birincisi eskiden Sovyet arastirmacilar ve daha sonra Rus arastirmacilar tarafindan daha cok desteklenen bir hipotezdir Kabaca Herodot un 3 yorumunu destekleyen hipoteze gore Iskitler Ic Asya dan Turkistan ve Sibirya bolgesi gelen Dogu Iranli bir gruptur Ghirshman ve digerlerinin destekledigi ikinci hipoteze gore ise Iskit kulturu Karadeniz sahilindeki arkeolojik Ahsap mezar kulturune Srubna ait yerel gruplardan ortaya cikmistir Bu hipotez de Kimmerlerle iliskilidir Dolukhanov a gore bu hipotez Iskit kafataslarinin Ahsap mezar kulturunden onceki bulgulara benzer oldugunu gosteren antropolojik kanitlarla desteklenmektedir Orta Asya daki Sacae de bulunan kalintilar buna bir ornektir Yine de Mallory ye gore arkeolojik kanitlar zayiftir ve Andronovo kulturu Hint Iran kulturu olarak tanimlanabilir Iskitler geriye kalan goruslere gore hem eski hem de modern bilim insanlari tarafindan ortak yasam tarzi gocebe ortak kulturel uygulamalar ve ortak dil gibi yalnizca belirli benzerlikleri olan onun disinda birbirleriyle alakasiz halklari tanimlamak icin kullanilirdi MO 1 binyilda farkli ve genis capli topluluklar arasinda benzeri gorulmemis kulturel ve ekonomik baglantilar vardi Hareketli ve birbirine cok benzeyen yasam tarzlari Tuna dan Mancurya ya kadar uzanan genis Avrasya bozkirindaki farkli etnik gruplarin birbiriyle temasini kolaylastirip bircok kulturel benzerlige yol acmistir Yunan ve Farsli antik gozlemcilere gore bu topluluklarin hepsi Iskitler adi altinda toplanmistir Yayilma Bu alt basligin gelistirilmesi gerekiyor Iskitler tarihi kayitlara gore ilk once MO 680 yillarinda Kafkas gecitlerinden asip Kur Irmagi boylarina yayildilar Herodot un ifadesine gore Iskitler Kafkaslari dogudan dolasarak Hazar Denizi ni izlemisler Derbent Gecidi nden gecerek Kimmerlerin ardindan On Asya ya girmislerdir MO 645 MO 617 yillari arasinda Suriye ve Filistin e de girmistir Iskitler MO 7 yuzyilda Avrupa ile Asya nin bati kesiminde Tanri Daglari ve Fergana Vadisi arasindaki bolgede yasamislardir Kultur ve toplumKabileler ve siyasi yapi Cogunlukla atli gocebe coban hayati surmus Iskitler siyasi acidan mera alanlarini denetleyen ve istilaci komsu devlet ve halklara karsi ortak bir savunma orgutleyen konfedere kabilelerde yasamistir Hayvanciligin getirdigi uretkenlik yerlesik tarim toplumlarinin verimliliginden daha fazla olsa da cobancilik bazli ekonominin ayni zamanda ek tarimsal urunlere ihtiyac duymasi Iskitlerin ve iliskili kabile konfederasyonlarinin yerlesik hayati benimsemis halklarla hayvansal urunler ve askeri koruma karsiliginda ittifaklar gelistirmesine neden olmustur Herodot Iskitlerin uc ana kabilesi bulundugunu ve bunlarin Targitaus un uc oglu olan Lipoxais Arpoxais ve Colaxais den geldigini belirtir Herodot Auchatae kabilesinin Lipoxais ten Catiari ile Traspian kabilesinin Arpoxais ten Paralata kabilesinin Kraliyet Iskitleri ise en kucuk erkek kardes olan Colaxais den geldigini yazar Herodot a gore Kraliyet Iskitleri en buyuk ve en guclu Iskit kabilesiydi ve diger kabilelere kucumseyici bir sekilde tepeden bakmaktaydi Her ne kadar akademisyenler bu uc kabileyi geleneksel olarak cografi acidan farkli bolgere yayilmis gruplar olarak siniflandirmis olsa da Georges Dumezil bu kabileleri toplumsal mesleklerin sembolleri olarak yorumlamistir Dumezil in de destekledigi trifonksiyonel hipoteze gore Erken Hint Avrupa toplumlarinda pulluk ve boyunduruk ile simgelenmis ciftci ve coban sinifi balta ile sembolize edilen savasci sinifi ve kase ile simgelenen ruhban sinifi bulunmustur Danimarkali filolog ve folklorist Iskit toplumunun uc katmanini Hint kast sistemi ile karsilastiran ilk akademisyen olmustur Toplum yapisi Hem kurganlardan cikan arkeolojik kalintilar hem de Herodot un tarih kitabi ile benzeri kaynaklar Iskitlerin bir kisminin atli gocebe bir kisminin ise ciftci bir hayat yasadigini gostermektedir Gocebe Iskitler at sigir ve koyun yetistirmistir Herodot bu halkin at sutu ictigini de yazmistir Iskitler yasadiklari donem boyunca domuz yetistirmemis ve domuz yememislerdir Domuz yetistirmemek diger gocebe halklarda da sik gorulen bir ozelliktir Gocebe yasayan Iskitler yurt benzeri cadirlarda kalmislardir At tarafindan cekilen hareketli ve tekerlekli cadirlar da vardir Goc zamani kadin ve cocuklar bu hareketli cadirin icinde kalir erkekler ati surerlerdi Ciftcilik yapmis Iskitler ise bugday ve arpa gibi tarim urunleri yetistirmislerdir Grek Yunan site devletleri ile yapilan ticaretten dolayi ciftci Iskitlerin urettikleri bugdayin yarisini bu ticaret icin urettikleri anlasilmaktadir Fakat ciftcilik yapmis Iskitler tamamen yerlesik degil yari gocebelerdi ve hasat zamani bir araya gelip toplanirlardi Iskitlerin kurulus evresinde kolecilik veya kolelik yoktur Ancak ilerleyen zamanlarda tarimda calistirmak ve ozellikle Yunanlara satmak icin kole bulundurduklari veya topladiklari bilinmektedir Toplumsal cinsiyet Iskit kulturunde toplumsal cinsiyet fikri ve anlayisi degiskenlikler gosterirdi Ingiliz arkeolog Barry Cunliffe konu hakkinda soyle der fikri cinsiyet sinirlarinin Iskitler arasinda degisken oldugu acik bir sekilde cesitli klasik gozlemciler ozellikle Herodot ve Hipokrat tarafindan belirtilmistir Kadinlar Hipokrat Iskit kulturunun bir parcasi olarak kabul edilen bir halk olan Sarmat kadinlarinin at bindiklerini ve at uzerinde ok ve mizrak kullandiklarini ve uc dusman oldurene dek bakireliklerini koruduklarini soyler Ayrica Hipokrat genc kizlarin sag goguslerinin gelisimini durdurmak icin dagladiklarini belirtir Bu durum at ustunde ok atmada kolaylik saglar Herodot bu kadinlara Amazonlar Yunanca gogussuz adini verir Herodot a gore kadinlarin avcilikta ve savasta onemli bir rolleri vardi ve bazen erkekler gibi Crossdresser giyindiklerini soyler Barry Cunliffe gore bu tarihsel aktarimlar birbirini dogrular ve kismen arkeolojik kanitlar ile desteklenir Eski Sarmatya topraklarindaki MO 5 ve 4 yuzyillara tarihlenen savasci mezarlarinin beste biri kadindir ve kadin mezarlarinin beste birin de silah gerecleri mevcuttur Erkekler Hipokrat bir kisim Iskit erkeklerinin hadim olduklarini ve kadin gibi konusup kadin isleri yaptiklarini ayrica kadin kiyafetleri giydiklerini belirtir Hipokrat a gore Iskit erkekleri bu durumlarini tanrilarinin tecellisi olarak kabul ederler ancak Hipokrat bu yaklasimi ve aciklamayi reddeder ve cinsiyet degistirmenin Iskit zenginleri ve elitlerinin arasinda daha yaygin oldugunu aktarir Herodot ise bir kisim Iskit erkeklerinin efemine durumlarina istinaden Askelon daki Venus tapinagi ni yaglamayip yiktiklari icin tanrilarin onlara kadin hastaligini verdigini iddia eder MO ikinci ve ucuncu yuzyila kadar uzanan Sibirya daki erkek Iskit mezarlarin da kadin suslemeleri ve mutfak esyalarini iceren esyalar bulunmustur Bu arkeolojik bulgular aktarilan olgunun kadim koklerini gosterdigi seklinde yorumlanmistir Bug Nehri yakinlarindaki bir Iskit rahibe mezarinin bir Enare ye ait olabilecegini gosteren bulgular bulunmustur Iskelet 40 45 arasi yaslar da bir kadin olarak tanimlanmistir mezar da bronz ayna ve kadin kozmetik urunleri ile beraber geleneksel vajina sembolu olarak gorulen bir deniz kabugu bulunmustur ve mezar ile ilgili son bilgiler ise Rahibe nin yuz hatlarinin kesin bir sekilde erkeksi ve ayrica bir Enare oldugu seklindedir 2001 Charles Chiasson Hipokrat in ulusal bir karakteristik ozellik olarak one surdugu efemineligi Aristokrat Iskit egemen Anarieis sinifinin gosterisli genc erkek cocuklarini capraz giyiciler olarak gostermeye calistigina dikkat cekmistir Herodot ise capraz giyinenleri erkeksi bir savasci bir toplulukta marjinallesmis bir grup olarak Enarei Herodot tarafindan adlandirildiklari gibi tasniflendirmeye calisir ve dahasi Iskitlerde ki kadinsiligi ve capraz giyinmeyi yabancisi olduklari bir tanrinin onlara verdigi bir hastalik olarak tanimlar ve bu durum onlarin Androginos a yabanci olduklarini gosterir Chiasson a gore Herodot un Enare yi tasviri Hipokrat in Aristokrat tasvirinden cok daha isabetli ve de dogru bir yaklasimdir Chiasson Hipokrat in Iskitler e olan bakis acisinin nedeninin iklimin insanlarin hem fiziksel hem de psikolojik ozelliklerini etkiledigi Cevresel determinizm teorisin den kaynaklandigidir Ornegin Avrupa nin iklimsel farkliligi Avrupalilari Asyalilardan daha cesur daha vahsi ve daha da savasci yaptigini iddia eder Hipokrat Iskitlerin yasadigi soguk ve nemli iklimin ve de gocebe yasam tarzlarinin onlari cinsel guclerinden mahrum ettigini ve asiri at binmelerinin cok fazla pantolon giymeyi gerektirdigini ve bu durumun da Hipokrat a gore Iskit erkeklerini seks yapma gucunden mahrum ettigidir Ingiliz bilgin ve arkeolog Ellis Minns Hipokrat in surekli at binmenin bu olay ve olguya neden oldugu iddiasinin dogru bir yaklasim olabilecegini soyler Minns konuyla ilintili olarak arkadasi Dr L Bousfield in bunun aci verici ve de kotu bir Orsit testis enfeksiyonu oldugunu dusundugunu ve de ileri surdugunu ayrica aktarir Minns ve Hipokrat in bu teorileri bazi modern akademisyenler tarafindan desteklenmistir Timothy Taylor modern tip bilgisi acisindan hem Minns in hem de Hipokrat in dogru olmasinin makul ve de akla yatkin oldugunu ifade eder Taylor sarsilmanin testislerde ciddi ve geri donusu olmayan hasarlara neden olabilecegini ve pantolonlarin testislerin sicakligini yukselttigini ve bunun da kisirliga neden olabilecegini soyler Ancak tarihci Yulia Ustinova bu iddialar ile celisir Ustinova bu rasyonel aciklamalarin gorunuste rituel ortam ile iliskilendirilen bu fenomenin onemini asiri derece basitlestirdigidir ayrica Enare lerin hem gorunumu hem de davranislari acikca travesti dir Ustinova Enare nin farkli bir aciklamasini onerir ve de Samanik yapinin unsurlarindan biri oldugunu ifade eder Kuzey Avrasya ve Orta Asya nin saman kulturlerinde cinsiyetlerini degistiren samanlarin cekingen ve de meslekten olmayan insanlar oldugunu cinsiyet degisimlerinin omurlerinin sonlarina dogru baslamis olabilecegini ve ayrica bu fenomenin koklerinin cok kadim olmasi gerektigini soyler Rachel Hart hem Hipokrat in hem de Herodot un transvestite saman figurlerinin kulturler arasindaki capraz giyim gelenegine benzer ayni gelenek ve de kolektifi tanimladiklari sonucuna varmistir Ticaret Iskitlerin tarih kaynaklarinda ortaya cikmasindan once Miken Greklerinin Karadeniz in kuzeyine ticaret yapmak amaciyla seferler yaptiklari bilinmektedir Homeros un Ilyada ve Odysseia da bu olaydan bahsedilmektedir Ne var ki Iskit halkinin bu bolgelerde yasamaya baslamasindan once yapilan bu ticaretin son derece az oldugu gorulmektedir Iskitlerin en buyuk ve en onemli ticari partneri Grek site devletleriydi Iskitlerin Yunanlara sattiklari urunlerin basinda bugday gelmistir MO 4 ve 3 yuzyila kadar bugdayin bu birinciligi korunmus olsa da Misir devletinin de o donemde bugday ticaretine rekabetci olarak girmesi Iskitlerin bugday ticaretinde dususe yol acmistir Iskitlerin ihrac ettigi diger onemli urunler ise canli hayvan deri kurk ve kolelerdir Koleler genelde yapilan savas ve akinlarla cevredeki Sarmat Got gibi kabilelerden elde edilmistir Ayrica bazi Iskitlerin de krallari tarafindan kole olarak satildigi bilinmektedir Yunanlarin Iskitlere sattigi mallarin basinda sarap gelirdi Iskitlerin kurulus asamasindan beri bu sarap ticaretinin surdugu bilinmektedir Iskitler sarabi sevmis ve benimsemislerdir Heredot un aktardigi bilgilere gore Iskitler icine bir miktar kan akittiklari sarabi icerek yeminlesmislerdir Sarabin disindaki diger onemli mallar zeytinyagi kap kacak ve amforalardir Ukrayna da yer alan bir Iskit steliDin Iskit dini Iskitlerin mitolojilerini rituel uygulamalarini ve inanclarini kapsar Din hakkinda bilinen az sey 5 yuzyil Yunan tarihcisi ve etnografi Herodot un kayitlari ile arkeolojik bulgulara dayanir Proto Hint Iran diniyle iliskilendirilen Iskit dini daha sonra evrilecek Hint Iran dinleri olan Zerdustculuk ve Hinduizm den cesitli farkliliklar gosterir Herodot a gore Iskitler yedi tanri ve tanricadan heptad olusan bir panteona ibadet etmis sekizinci bir tanriya ise Iskit soylulari tarafindan tapinilmistir Herodot tarafindan Yunanistan da tapinilan Hestia ile esit gorulmustur Bu ilahi Iskitler tanrilarin kralicesi olarak benimsemistir Tabiti nin Hindu Tapati tanrisi ve Avestaca tapaiti Latince tepeo gibi diger bircok Hint Avrupa dilinde yer alan yanmak fiili ile alakali oldugu da dusunulur Daha sonra bu inanisin yerini Atar ve Agni almistir Iskit dinin onemli unsurlari arasinda at kurban etme kahinler tarafindan transa girmek icin esrar kullanimi ve balbal dikimi gosterilebilir Zerdustluk inancinda onemli bir rol oynamis yoneticiligin kisiye tanrisal bir guc tarafindan bahsedildigi inancinin Iskit toplumunda da gecerli oldugu dusunulur Iskit dini adi verilen inanislari antik Iran dinlerinin karakteristiklerini gostermistir Ordu Iskit savascilarini gosteren bir rolyef Kirim daki Kul Oba Kurgani ndan bir Elektrum Kupasi ndan MO 400 Ermitaj St Petersburg Iskitler atli okculardi Bilesik yay Iskitlerin en bilinen silahlaridir ve bu silahlarinin yaninda kisa kilic ve mizrak da kullanmislardir Herodot Iskitlerin tabar adi verilen savas baltalari kullandigini yazmistir Irani ve buyuk ihtimalle Iskitce kokenli bir sozcuk olan tabar gunumuzde Farsca ve Slav dillerinde de balta anlaminda kullanilmaktadir Ilk zamanlarda ordularinda piyadeler son derece az olmasina ragmen daha sonra sayilari artmistir Don Volga bolgesindeki Iskit Sarmat kulturune ait oldugu dusunulen savasci kurganlarinin yaklasik 20 si savas kiyafetleri ve silahlari ile beraber gomulmus kadinlari icermektedir Bu nedenden oturu Iskit kulturunde kadinlarin da savastigina inanilmaktadir Yunan mitolojisindeki Amazonlar hakkindaki hikayelerin Iskit Sarmat kulturunun etkileri ile olusturulmus oldugu hakkinda gorusler de bulunmaktadir Sanat Iskitler pismis topraktan kap benzeri esyalar yapmayi ve maden islemeyi biliyorlardi Kurganlarda Iskit hayvan uslubu ile islenmis pismis topraktan yapilma esyalar da bulunmustur Bronz ve bakiri eriterek demiri ise soguk isleyebiliyorlardi kaynak belirtilmeli Cesitli kurganlardan bulunan altin esyalar altini da iyi bir sekilde islediklerini gostermektedir Maden eritmede kullanilan odun komurunu de kendileri uretmistir Asur hayvan sanatindan esin almis bir hayvan sanatina sahiptirler Iskitlerin sanatinda Asur Helen sanatinin esintilerini tasiyan suslemecilik gorulmektedir Bozkir kulturunden dolayi yontuculuk kabartma ve resim sanatlarla ugrasmamis genel olarak kuyumculuk suslemecilik gibi sanatlarla ilgilenmislerdir Iskit sanatina iliskin ornekler genel olarak Esik Kurgani Pazirik yaylasindaki kurganlar gibi kurganlardan cikmaktadir Iskitlerin gocebe hayvan sanati yine onlarla ayni bolgelerde yasayan Hunlarin hayvan sanatiyla benzerlik gosterir Bu sanatta genel olarak geyik gibi motiflerin islendigi gorulmektedir DilCogu arastirmaci Iskit dilinin Hint Avrupa dil ailesinde yer alan Kuzeydogu Iran dilleri grubuna ait olduguna inanmaktadir Iskitlerin genellikle Irani kokenli bir halk oldugu halkin konustugu dilin bir Dogu Iran dili oldugu dusunulmektedir Herodot un sayesinde Iskitlerin bazi kisi ve tanri isimleri bilinmektedir Dilin Iran dillerinden olma hipotezi temel olarak Kuzey Karadeniz kiyisindaki Grek yazitlarinda kaydedilmis pek cok Sarmatca yer ve kisi isminin Osetce ile yakin bir iliski icerisinde olmasina dayanmaktadir Iskitce genellikle kendi icinde iki ayri lehceye ayrilir Dilin Alan veya Iskit Sarmat lehceleri bati kolunu Saka lehcesi ise dogu kolunu olusturur Batida konusulan Iskit dillerinin aksine Iskitlerin dogu kolu olan Sakalarin konustugu Sakaca dilinde yazilmis yaklasik 2 300 metin bulunmaktadir Dunhuang el yazmalari arasinda bulunmus metinler bu dilin cozulmesinde onemli rol oynamistir Bu calismalar Sakaca dilinin Dogu Irani diller grubuna uye olduguna gostermektedir Ayrica bu el yazmalarindan cok daha eski Esik kurganinda bulunmus bir tabakta yer alan bir cumlenin de Sakaca yazildigi kesin olmasa da dusunulmektedir Dis gorunus ve tasvirlertarafindan MO 500 dolaylarinda kirmizi figur stilinde uretilmis ve bir tasvir eden Attika vazosu Sanat eserlerinde Iskitler Kafkas irklari ile iliskilendirilen fiziksel ozellikler ile tasvir edilmistir MO 5 yuzyilda Antik Yunanistan da yasamis tarihci Herodot un Tarih kitabinda Iskitya da bulunan kizil sacli ve gri gozlu olarak kaydedilmistir Herodot un cagdasi olan tip doktoru Hipokrat ise Iskitlerin acik tenli oldugunu savunmustur MO 3 yuzyil Yunan sairi Iskitya nin Arimaspi kabilesini acik renkli saclara sahip olmalari ile tarif etmistir MO 2 yuzyilda Han Cinlisi diplomat Iskitler ile yakindan iliskili Sai Saka halkini sari muhtemelen ela veya yesil ve mavi gozlu olarak tasvir etmistir Romali yazar Plinius un MS 1 yuzyilda yazdigi kitabinda bazilari tarafindan Saka veya Tohar olduklari dusunulen halkini kizil sacli mavi gozlu ve alisilmisin disinda uzun boylu olmalari ile karakterize etmistir 2 yuzyil sonlarinda bir Hristiyan teologu olan Iskenderiyeli Klement Iskitler ve Keltlerin uzun ve kizil kumral sacli oldugunu bildirmistir Cagdasi olan Yunan filozof Iskitleri kizil sac ve mavi gri gozler ile karakterize ettigi kuzey halklarinin icine dahil etmistir Ayni donemlerde Yunan doktor Bergamali Galen Iskitler Sarmatlar Iliryalilar ve Cermenler ve diger kuzey halklarinin kizil sacli oldugunu yazmistir 4 yuzyil tarihcisi Romali Ammianus Marcellinus Iskitler ile cok yakindan iliskili bir halk olan Alanlarin uzun boylu sarisin ve acik gozlu oldugunu yazmis cagdasi psikopos Nissali Gregor ise Iskitlerin sarisin ve acik tenli olduklarini kaydetmistir 5 yuzyilda yasamis ve Polemon un ogretilerini takip etmis tip doktoru Adamantius Iskitleri acik sacli olarak tanimlamistir ancak Nissali Gregor ve Adamantius un bahsettigi halklarin o donemlerde Roma kaynaklarinda bazen Iskitler olarak bahsedilmis Dogu Cermen kabileleri olabilecegi de dusunulmektedir Genetik arastirmalarmtDNA incelemeleri Y DNA haplogrubu analizlerine gore daha kolay olmasi nedeni ile Tunc Cagi ve Demir Caginda insa edilen kurganlarda bulunmus Iskitli bedenlerinden alinan pek cok mitokondriyal DNA mtDNA ornegi bulunmaktadir Ilk calismalar genetik olarak cok derin ayrimlar verememis ve sadece Dogu Avrasyali ve Bati Avrasyali gibi genis gruplar icinde ornekleri siniflandirmislardir Ornegin 2002 yilinda yapilmis bir calisma Kazakistan da bulunan bir kurgandaki bir kadin ve bir erkegin kafataslarindan alinmis ornekleri incelemis ve genetik olarak yakinlik bulamamistir Erkek bireyde bulunan HV1 mitokondriyal sekansi gunumuzde Avrupalilarda yaygin olan Anderson sekansina benzemekle birlikte kadin bireyin sekansinin Asya toplumlarina daha yakin oldugu ortaya konmustur 2004 yilindan daha detayli bir analiz gunumuzde Altay Cumhuriyetinde bulunan bir kurgani incelemis ve Iskit Sibiryali bir erkek bireyden mtDNA ornekleri almistir Arastirma bireyin Bati Avrasya kokenli N1a maternal haplogrubuna sahip oldugunu ortaya koymustur Ayni arastirma grubu 2 Iskit Sibiryali iskeletleri uzerinde calismis ve Avrupali Asyali karisimlari olabilecegi fikrine varmislardir Bir bireyin F diger birey ise D maternal haplogrubuna sahip olduguda bulunmustur Bu iki grupta Dogu Avrasya toplumlarinda yaygindir Y DNA incelemeleri 2009 yilinda ise ilk Y DNA calismasi gerceklestirilmis ve Sibirya da bulunmus M O 2 milenyum ve M S 4 yuzyil araliginda yasamis Iskit ve Sarmat bireylerden alinan ornekler analiz edilmistir Neredeyse tum bireylerin R M17 haplogrubuna ait oldugu bulunmustur Bu arastirmacilarinda destekledigi o zamanlar Tarim havzasinda da yasayan Iskitlerin ve Andronovo kulturunun uyelerinin mavi veya yesil renkli gozlere acik renkli saclara ve acik bir tene sahip olduklari fikrine buyuk bir kanit olusturmaktadir Ayni zamanda bu arastirma Iskitlerin genetik olarak Orta veya Guney Asya toplumlari yerine modern Dogu Avrupa toplumlarina daha yakin oldugunu ortaya koymustur Y DNA larindaki R1a haplogrubunun Hint Avrupa halklari arasinda yaygindir Iskitler arasindaki baskinligi mtDNA profilleri arasindaki cesitlilige tezatlik olusturmaktadir R1a haplogruplarinin daha detayli incelenmesi daha sonraki arastirmalarda Dogu Avrupalilar veya Guney Asyalilar yerine R1a nin en sik bulundugu bolgeler en yakin Y DNA benzerliginin Orta Asya da yasayan ve Irani diller konusan topluluklar ile Bati Asya ve Dogu Avrupanin kuzey kesimlerinde yasayan halklarinin R1a profilleri ile oldugu sonucu bulunmustur Kokensel iddialarIskitler ile akraba oldugu dusunulen ve Dogu Irani bir halk olan Alanlarin 10 ve 12 yuzyilda yasadiklari bolgeler ile Kuzey Osetya ve Guney Osetya nin gunumuzdeki konumlarinin karsilastirmasi Gunumuzde pek cok toplum kokensel olarak Iskitler le baglantili oldugunu iddia etmektedir Bu iddialarin akademik cevrede en cok destek goreni gunumuzde Kafkasya da yasayan bir halk olan Osetler in Iskitlerle baglantili oldugu teorisidir Bu sav ozellikle bir Dogu Iran dili olan Osetce nin Iskitce Alanca ve Sarmat dilleri ile akrabaligi ve muhtemelen bu dillerden turemis olmasindan oturu desteklenmektedir Lehler Macarlar Piktler ve Gaeller de kendi halk efsane ve destanlarina dayanaraktan kokenlerini Iskitlere dayandirmislardir Lehistan Litvanya Birligi nde 18 yuzyil dolaylarinda ust sinifin cogunlugu tarafindan desteklenmis olan Sarmatizm akimi Lehlerin koken olarak Sarmat halklarindan geldigini savunmustur Kelt halklarinin halk efsanelerinde de Iskit baglantilari gecmektedir 1320 yilinda yayinlanmis nin 2 paragrafinda Iskoc ust sinifi Iskitya bolgesinin Iskoclarin ana yurdu oldugunu iddia etmistir 11 yuzyilda yazilmis Lebor Gabala Erenn 14 yuzyilda yazilmis Auraicept na n Eces ve diger Irlandali folklor kaynaklarina gore ise Irlandalilar Iskitya da ortaya cikmis ve soyu bir Iskit krali olan a dayanan bir halktir Bu kaynaklar ayni zamanda Ogham alfabesinin Iskitler tarafindan bulundugunu savunmuslardir Karolenj Imparatorlugu ndaki Frank krallar Merovenj Hanedani nin kokenlerini bir Cermen kabile olan Sicembri kabilesine dayandirmislardir Buna ragmen Chronicle of Fredegar adli yapit Franklarin bu kabilenin Iskitli veya Kimmerli olduguna ve isimlerini daha sonra liderleri Franco anisina degistirdiklerine inandiklarini ortaya koymustur Cesitli Kelt ve Cermen kabilelerinin bu iddialari uzerine Ingiliz tarihci 19 yuzyilda yazilmis History of the Anglo Saxons adli kitabinda Anglo Saksonlarin kokenini Iskitlere dayandirmistir Bu fikir ozellikle 20 yuzyilda yayginlasan British Israelism olarak da adlandirilan ve Avrupali medeniyetlerin Kayip On Kabile nin soyundan geldigi fikrini savunan akimin savunuculari tarafindan desteklenmis ve Orta Cag dan beri ortaya atilan Iskitlerin Yahudilerden geldigi fikri ile birlestirilmistir Ancak bu beyanlar bir Modern Yahudi Tarihi profesoru olan Tudor Parfitt tarafindan elestirilmis ve kanitlar gucsuz ve dusuk standartta bulunmustur Gunumuzde cogunluk tarafindan Irani bir toplum oldugu kabul edilmesine ragmen genellikle Turk turkolog ve tarihciler tarafindan desteklenen ve Iskitlerin Turk kokenli bir toplum olduguna dair iddialar da bulunmaktadir Slavlarin da atalarindan biri oldugu bazi Rus antropolog ve bilimadamlarinca iddia edilmektedir Farkli atasoylara sahip olan Pontus Hazar ve Orta Asya Guney Sibirya Iskitleri ayni ad altinda isimlendirilmistir Ayrica bakinizWikimedia Commons ta Iskitler ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir Sakalar Esik kurgani Pazirik Kurgani Altin elbiseli adamGaleriKirim Kul Oba daki kurgandan cikarilan Iskitli heykelcigi Tillia Tepe de Kuzey Afganistan bulunan han taci Tillia Tepe de Kuzey Afganistan bulunan bir Iskit buluntusu Iki yilan ya da ejder arasinda bir insan figuru tasvir edilmistir Atli tasviri Pazirik halisi Altin Tarak Hermitage muzesi St Petersburg Russia Kaynakca Unterlander Martina Palstra Friso Lazaridis Iosif Pilipenko Aleksandr Hofmanova Zuzana Gross Melanie Sell Christian Blocher Jens Kirsanow Karola Rohland Nadin Rieger Benjamin 3 Mart 2017 Ancestry and demography and descendants of Iron Age nomads of the Eurasian Steppe Nature Communications Ingilizce 8 1 14615 doi 10 1038 ncomms14615 ISSN 2041 1723 21 Mayis 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 On the other hand evidence supporting an east Eurasian origin includes the kurgan Arzhan 1 in Tuva which is considered the earliest Scythian kurgan Dating of additional burial sites situated in east and west Eurasia confirmed eastern kurgans as older than their western counterparts Mary Laura Zvenigorosky Vincent Kovalev Alexey Gonzalez Angela Fausser Jean Luc Jagorel Florence Kilunovskaya Marina Semenov Vladimir Crubezy Eric Ludes Bertrand Keyser Christine Nisan 2019 Genetic kinship and admixture in Iron Age Scytho Siberians Human Genetics Ingilizce 138 4 411 423 doi 10 1007 s00439 019 02002 y ISSN 0340 6717 European and Asian Scythians have a different Y chromosomal gene pool to date few Y chromosomal lineages have been reported for Scythian or Scytho Siberian individuals fewer than twenty Y haplogroups published In the present work the combined use of STRs and SNPs allowed us to obtain Y haplogroups for 16 Scytho Siberian male individuals More than half of them were carriers of the R1a M513 haplogroup n 9 16 including two individuals belonging to the R1a1a1b2 Z93 haplogroup or one of its subclades Scythians suggest that these 2 groups had a completely different paternal lineage makeup with nearly no gene flow from male carriers between them Damgaard Peter de Barros Marchi Nina Rasmussen Simon Peyrot Michael Renaud Gabriel Korneliussen Thorfinn Moreno Mayar J Victor Pedersen Mikkel Winther Goldberg Amy Usmanova Emma Baimukhanov Nurbol Mayis 2018 137 ancient human genomes from across the Eurasian steppes Nature Ingilizce 557 7705 369 374 doi 10 1038 s41586 018 0094 2 ISSN 0028 0836 31 Mayis 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 Lastly the high genetic differentiation between western and eastern Scythians is emphasized by observing higher fixation index FST values between Juras Anna Krzewinska Maja Nikitin Alexey G Ehler Edvard Chylenski Maciej Lukasik Sylwia Krenz Niedbala Marta Sinika Vitaly Piontek Janusz Ivanova Svetlana Dabert Miroslawa 7 Mart 2017 Diverse origin of mitochondrial lineages in Iron Age Black Sea Scythians Scientific Reports Ingilizce 7 1 43950 doi 10 1038 srep43950 ISSN 2045 2322 PMC 5339713 2 PMID 28266657 21 Subat 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 KB1 bakim PMC bicimi link Mitochondrial lineages in the studied populations consist of an overlapping mix of haplogroups of east and west Eurasian descent which does not clarify their ultimate origins Ricaut Francois X Keyser Tracqui C Bourgeois J Crubezy E Ludes B 2004 Genetic Analysis of a Scytho Siberian Skeleton and Its Implications for Ancient Central Asian Migrations Human Biology Ingilizce 76 1 109 125 doi 10 1353 hub 2004 0025 ISSN 1534 6617 17 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 Besides none of the five Scytho Siberian mtDNA sequences previously published belong to haplogroup N1a with which the Kizil skeleton is affiliated This indicates that 2500 years ago the Scytho Siberian population in Altai was of mixed Eurasian origin The fact that the Kizil skeleton belongs to haplogroup N1a attests to the presence in Altai 2500 years ago of an individual linked by maternal lineage to a European population Dmitrii G Tikhonov Gokce Y A Peler Victor M Dyakonov and Gurkan Cemal 8 Ocak 2019 On The Genetic Continuity of the Iron Age Pazyryk Culture Geographic Distributions of the Paternal and Maternal Lineages from the Ak Alakha 1 Burial INTERNATIONAL JOURNAL OF HUMAN GENETICS 19 01 doi 10 31901 24566330 2019 19 01 709 6 Mart 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 Kristiansen Kristian 2000 Europe Before History Ingilizce Cambridge University Press ISBN 978 0 521 78436 8 6 Mart 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2023 I suggest we should accept a general definition by which we link pastoral nomadic cultures from the Caucasus and westwards to the Cimmerian using the concept in the sense of an archaeological culture rather than as a specific historical people accidentally referred to at various times in history and in several places none of which was their original homeland Balaban Ayhan Iskit Hun ve Gokturklerde Sosyal ve Ekonomik Hayat T C Gazi Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu Eski Cag Tarihi Bilim Dali Yuksek Lisans Tezi 2006 URL http fef kafkas edu tr sosyb tde halk bilimi makaleler kultur med kultur med 20 20 pdf 13 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Erisim tarihi 11 12 2011 Archived by WebCite at a b Hambly Gavin History of Central Asia Early Western Peoples 9 Ekim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Ekim 2019 Beckwith 2009 s 117 The Scythians or Northern Iranians who were culturally and ethnolinguistically a single group at the beginning of their expansion had earlier controlled the entire steppe zone Beckwith 2009 ss 377 380 The preservation of the earlier form Sakla in the extreme eastern dialects supports the historicity of the conquest of the entire steppe zone by the Northern Iranians literally by the Scythians in the Late Bronze Age or Early Iron Age Beckwith 2009 s 11 Memis Ekrem 1987 Iskit lerin tarihi Selcuk Universitesi 7 Subat 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Aralik 2019 Scythian 21 Mayis 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Aralik 2014 Scythians Encarta Microsoft Corporation 2008 Scythian art Encyclopaedia Britannica Online 19 Aralik 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Ekim 2019 Beckwith 2009 ss 58 70 a b Harmatta 1996 ss 181 182 Nicholson 2018 s 1346 Greek authors frequently applied the name Scythians to later nomadic groups who had no relation whatever to the original Scythians a b Szemerenyi Oswald 1980 Four old Iranian ethnic names Scythian Skudra Sogdian Saka PDF Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften ISBN 0520068645 Szemerenyi Oswald 1980 Four old ethnic names Scythian Skudra Sogdian Saka in Sitzungsberichte der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften 371 Scripta minora vol 4 pp 2051 93 Azagoshnasp net a b Herodotus 4 11 trans G Rawlinson Drews 2004 s 92 K Kristiansen Europe Before History Cambridge University Press 1998 p 193 Colossians 3 11 NIV Here there is no Gentile or Jew Bible Gateway 18 Kasim 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Haziran 2012 a b c d Mallory J P 1989 In Search of the Indo Europeans Language Archaeology and Myth Thames and Hudson Read Chapter 2 and see 51 53 for a quick reference See further Szemerenyi Oswald 1980 Four old ethnic names Scythian Skudra Sogdian Saka in Sitzungsberichte der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften 371 Scripta minora vol 4 pp 2051 93 Azagoshnasp net Sulimirski T The Scyths in The Cambridge History of Iran vol 2 149 99 Azargoshnasp net Grousset Rene 1989 The empire of the Steppes Brunswick New Jersey Rutgers University Press p 19 Jacobson Esther The Art of Scythians Brill Academic Publishers 1995 pg 63 90 04 09856 9 Gamkrelidze and Ivanov Indo European and the Indo Europeans A Reconstruction and Historical Typological Analysis of a Proto Language and Proto Culture Parts I and II Tbilisi State University 1984 Newark T The Barbarians Warriors and wars of the Dark Ages Blandford New York See pages 65 85 87 119 139 1985 Renfrew C Archeology and Language The Puzzle of Indo European origins Cambridge University Press 1988 and Alans Encyclopaedia Iranica Vol 1 pp 801 803 Great Soviet Encyclopedia translation of the 3 Russian language edition 31 vols New York 1973 1983 The rise amp organisation of the Achaemenid empire the eastern evidence Studies in the History of the Ancient Near East Vol III Leiden Brill pp 344 1992 90 04 09682 5 Sinor Denis Inner Asia History Civilization Languages Routledge 1997 pg 82 0 7007 0896 0 Scythian 2006 In Encyclopaedia Britannica Retrieved September 7 2006 from Encyclopaedia Britannica Premium Service Masica Colin P The Indo Aryan Languages Cambridge University Press 1993 pg 48 0 521 29944 6 Pavel Dolukhanov The Early Slavs Eastern Europe from the initial Settlement to the Kievan Rus Longman 1996 Pg 125 Grousset Rene The empire of the Steppes Rutgers University Press 1989 pg 19 Jacbonson Esther The Art of Scythians Brill Academic Publishers 1995 pg 63 ISBN 90 04 09856 9 Gamkrelidze and Ivanov Indo European and the Indo Europeans A Reconstruction and Historical Typological Analysis of a Proto Language and Proto Culture Parts I and II Tbilisi State University 1984 Mallory J P In Search of the Indo Europeans Language Archeology and Myth Thames and Hudson Read Chapter 2 and see 51 53 for a quick reference 1989 Newark T The Barbarians Warriors and wars of the Dark Ages Blandford New York See pages 65 85 87 119 139 1985 Renfrew C Archeology and Language The Puzzle of Indo European origins Cambridge University Press 1988 and Alans Encyclopaedia Iranica Vol 1 pp 801 803 Great Soviet Encyclopedia translation of the 3 Russian language edition 31 vols New York 1973 1983 Vogelsang W J The rise amp organisation of the Achaemenid empire the eastern evidence Studies in the History of the Ancient Near East Vol III Leiden Brill pp 344 1992 ISBN 90 04 09682 5 Sinor Denis Inner Asia History Civilization Languages Routledge 1997 pg 82 ISBN 0 7007 0896 0 Scythian 2006 In Encyclopaedia Britannica Retrieved 2006 from Encyclopaedia Britannica Premium Service Masica Colin P The Indo Aryan Languages Cambridge University Press 1993 pg 48 ISBN 0 521 29944 6 Scythian member of a nomadic people originally of Iranian people who migrated from Central Asia to southern Russia in the 8 and 7 centuries BC The New Encyclopedia Britannica 15 edition Micropaedia on Scythian 10 576 Irani bir kok olan ve yonetici anlamina gelen xsaya kelimesinin bu isimlerinden sonunda bulunan yapi ile iliskili olabilecegi dusunulmektedir Herodotus 1910 4 5 4 7 Herodotus 1910 4 20 Belier 1991 s 69 Antony Karasulas Edited by Ruth Sheppard Mounted archers of the Steppe 600 BC AD 1300 Osprey Publishing Ltd 2004 19 Eylul 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde ISBN 1 84176 809 X Herodotos IV 61 63 Macaulay 1904 314 Mallory 1997 ss 20 21 Cunliffe Barry 2019 The Scythians Nomad Warriors of the Steppe Ingilizce Oxford University Press ss 218 quote found in Further Reading section at the end of the book ISBN 978 0 19 882012 3 Cunliffe Barry 2019 The Scythians Nomad Warriors of the Steppe Ingilizce Oxford University Press ss 218 20 123 ISBN 978 0 19 882012 3 Cunliffe Barry 2019 The Scythians Nomad Warriors of the Steppe Ingilizce Oxford University Press ss 219 20 ISBN 978 0 19 882012 3 a b c d e f Ustinova Yulia 1999 The Supreme Gods of the Bosporan Kingdom Celestial Aphrodite and the Most High God Ingilizce Brill s 78 ISBN 978 90 04 11231 5 25 Subat 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Nisan 2020 Taylor Timothy 1997 The Prehistory of Sex Four Million Years of Human Sexual Culture Bantam Books ss 214 ISBN 978 0553375275 Chiasson Charles 2001 Scythian Androgyny and Environmental Determinism in Herodotus and the Hippocratic pϵrὶ ἀϵ rwn ὑdatwn topwn Syllecta Classica Ingilizce 12 1 ss 33 73 doi 10 1353 syl 2001 0007 ISSN 2160 5157 Minns Ellis 1913 Scythians and Greeks A Survey of Ancient History and Archaeology on the North Coast of the Euxine from the Danube to the Caucasus Cambridge University Press ss 45 6 ISBN 9781108024877 Cunliffe Barry 1994 The Oxford Illustrated Prehistory of Europe Oxford University Press ss 397 ISBN 9780192854414 Hart Rachel Society for Classical Studies 6 Mayis 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Ocak 2020 8 Kasim 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Kasim 2021 Macaulay 1904 314 Cf also Rolle 1980 128 129 Hort 1827 188 190 MacLeod Sharon 7 Aralik 2013 The Divine Feminine in Ancient Europe Goddesses Sacred Women and the Origins of Western Culture McFarland s 116 128 17 Ocak 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Kasim 2019 West M L Indo European Poetry and Myth Oxford Oxford University Press 2007 Cheung Johnny 2007 Etymological Dictionary of the Iranian Verb Leiden Indo European Etymological Dictionary Series 2 Leiden Boston Brill ISBN pages 378 379 Boris Alexandrovic Rybakov 1989 Kievan Russia History of Kievan Russia s First Feudal Progress s 30 ISBN 978 5 01 001154 3 Anthony David W 2007 The Horse the Wheel and Language How Bronze Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World Princeton University Press ISBN 0 691 05887 3 27 Mart 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Mart 2019 buradaki bilgilerin buyuk cogunlugunun kaynagi heredotun tarih kitabi ile Boris Nikolayevic Grakov un selenge yayinlarindan cikan iskitler kitabidir Bozkir Imparatorlugu s s30 31 Oral Ebru Mart 2015 Iskit sanati ve Anadolu daki yayilimi doi 10 16992 ASOS 592 31 Ocak 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Ocak 2023 O Szemerenyi Four old Iranian ethnic names Scythian Skudra Sogdian Saka Proceedings of the Austrian Academy of Sciences 371 Vienna 1980 Scripta minora Vol 4 pp 2051 2093 R Grousset The empire of the Steppes Rutgers University Press 1989 S 19 ff E Jacbonson The Art of Scythians Brill Academic Publishers 1995 S 63 ISBN 90 04 09856 9 J P Mallory In Search of the Indo Europeans Language Archeology and Myth Thames and Hudson 1998 Kap 2 S 51 53 V Abaev H W Bailey ALANS 17 Mayis 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde Encyclopaedia Iranica online ed 2009 D Sinor Inner Asia History Civilization Languages Routledge 1997 S 82 ISBN 0 7007 0896 0 Ivantchik 2018 Scythians a nomadic people of Iranian origin Harmatta 1996 s 181 B oth Cimmerians and Scythians were Iranian peoples Sulimirski 1985 ss 149 153 During the first half of the first millennium B C c 3 000 to 2 500 years ago the southern part of Eastern Europe was occupied mainly by peoples of Iranian stock T he population of ancient Scythia was far from being homogeneous nor were the Scyths themselves a homogeneous people The country called after them was ruled by their principal tribe the Royal Scyths Her iv 20 who were of Iranian stock and called themselves Skolotoi West 2002 ss 437 440 T rue Scyths seems to be those whom Herodotus calls Royal Scyths that is the group who claimed hegemony apparently warrior pastoralists It is generally agreed from what we know of their names that these were people of Iranian stock Rolle 1989 s 56 The physical characteristics of the Scythians correspond to their cultural affiliation their origins place them within the group of Iranian peoples Rostovtzeff 1922 s 13 The Scythian kingdom was succeeded in the Russian steppes by an ascendancy of various Sarmatian tribes Iranians like the Scythians themselves Minns 2011 s 36 The general view is that both agricultural and nomad Scythians were Iranian Dandamayev 1994 s 37 In modern scholarship the name Sakas is reserved for the ancient tribes of northern and eastern Central Asia and Eastern Turkestan to distinguish them from the related Massagetae of the Aral region and the Scythians of the Pontic steppes These tribes spoke Iranian languages and their chief occupation was nomadic pastoralism Davis Kimball Bashilov amp Yablonsky 1995 s 91 Near the end of the 19 century V F Miller 1886 1887 theorized that the Scythians and their kindred the Sauromatians were Iranian speaking peoples This has been a popular point of view and continues to be accepted in linguistics and historical science Melykova 1990 ss 97 98 From the end of the 7th century B C to the 4th century B C the Central Eurasian steppes were inhabited by two large groups of kin Iranian speaking tribes the Scythians and Sarmatians Melykova 1990 ss 117 All contemporary historians archeologists and linguists are agreed that since the Scythian and Sarmatian tribes were of the Iranian linguistic group Sulimirski 1985 ss 149 153 During the first half of the first millennium B C c 3 000 to 2 500 years ago the southern part of Eastern Europe was occupied mainly by peoples of Iranian stock The main Iranian speaking peoples of the region at that period were the Scyths and the Sarmatians Jacobson 1995 ss 36 37 When we speak of Scythians we refer to those Scytho Siberians who inhabited the Kuban Valley the Taman and Kerch peninsulas Crimea the northern and northeastern littoral of the Black Sea and the steppe and lower forest steppe regions now shared between Ukraine and Russia from the seventh century down to the first century B C They almost certainly spoke an Iranian language The languages of the Scytho Sarmatian inscription may represent dialects of a language family of which Modern Ossetian is a continuation but does not simply represent the same language at an earlier time Encyclopaedia Britannica 15th edition Macropedia on Languages of the World Schmitt Rudiger ed Compendium Linguarum Iranicarum Reichert 1989 sayfa belirt Susan Whitfield 2004 The Silk Road Trade Travel War and Faith London British Library Press 2004 Ronald Emmerick Khotanese and Tumshuqese in Gernot Windfuhr ed The Iranian Languages Routledge 2009 Harmatta Harmatta 1999 p 411 412 appears as he has accomplished to solve the mystery of this unknown language and alphabet which covers a wide are from Alma Ata to Merv to Dest i Navur and to Ay Hanum According to Harmatta and Fussman the alphabet can be traced back to the Karoshti alphabet and the language written with this alphabet could have been a Saka dialect spoken by the Kushans Harmatta who remarks on the resemblance of the letters to those in Orkhon Yenisey states that due to some letters Fussman states that this Inscription is based on syllables and notes its similarity to the Kharosthi alphabet but he could not read it Livsits asks whether this alphabet he calls as the third official alphabet of the Kushan State is the Saka alphabet or not Livsits on the other hand says that further to the Issyk kol alphabet this alphabet is related not with the Kharosthi alphabet but rather with the Aramaic alphabet a b c d e f g h i j Day 2001 ss 55 57 Hippocrates 1886 20 6 Eylul 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Scythians are a ruddy race because of the cold not through any fierceness in the sun s heat It is the cold that burns their white skin and turns it ruddy Callimachus 1921 Hymn IV To Delos 291 11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde The first to bring thee these offerings fro the fair haired Arimaspi Pliny 1855 Book VI Chap 24 7 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde These people they said exceeded the ordinary human height had flaxen hair and blue eyes Clement 1885 Book 3 Chapter III Of the nations the Celts and Scythians wear their hair long but do not deck themselves The bushy hair of the barbarian has something fearful in it and its auburn 3an8on colour threatens war Galen 1881 De Temperamentis Book 2 Ergo Aegyptii Arabes amp Indi omnes denique qui calidam amp siccam regionem incolunt nigros exiguique incrementi siccos crispos amp fragiles pilos habent Contra qui humidam frigidamque regionem habitant Illyrii Germani Sarmatae amp omnis Scytica plaga modice auctiles amp graciles amp rectos amp rufos optinent Qui uero inter hos temperatum colunt tractum hi pilos plurimi incrementi amp robustissimos amp modice nigros amp mediocriter crassos tum nec prorsus crispos nec omnino rectos edunt Marcellinus 1862 Book XXI II 21 Nearly all the Alani are men of great stature and beauty their hair is somewhat yellow their eyes are terribly fierce Gregory 1995 s 124 T he Ethiopian s son black but the Scythian white skinned and with hair of a golden tinge Adamantius Physiognomica 2 37 Clisson I 2002 Genetic analysis of human remains from a double inhumation in a frozen kurgan in Kazakhstan Berel site early 3rd century BC International Journal of Legal Medicine Cilt 116 ss 304 308 doi 10 1007 s00414 002 0295 x PMID 12376844 Ricaut F 2004 Genetic Analysis of a Scytho Siberian Skeleton and Its Implications for Ancient Central Asian Migrations Human Biology 76 1 ss 109 125 doi 10 1353 hub 2004 0025 PMID 15222683 Ricaut F 2004 Genetic Analysis and Ethnic Affinities From Two Scytho Siberian Skeletons American Journal of Physical Anthropology Cilt 123 ss 351 360 doi 10 1002 ajpa 10323 PMID 15022363 Keyser C Bouakaze C Crubezy E Eylul 2009 Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people Human Genetics 126 3 ss 395 410 doi 10 1007 s00439 009 0683 0 PMID 19449030 olu kirik baglanti Wolfgang Haak 11 Haziran 2015 Massive migration from the steppe was a source for Indo European languages in Europe Nature Cilt 522 ss 207 211 doi 10 1038 nature14317 PMC 5048219 2 PMID 25731166 30 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Subat 2016 Morten E Allentoft 11 Haziran 2015 Population genomics of Bronze Age Eurasia Nature Cilt 522 ss 167 172 doi 10 1038 nature14507 30 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Subat 2016 Alemany 2000 s For see Conceptions of Ethnicity in Early Medieval Studies Debating the Middle Ages Issues and Readings ed Lester K Little and Barbara H Rosenwein Blackwell 1998 pp 13 24 On line text olu kirik baglanti Bakiniz Ossetians Encarta Microsoft Corporation 2008 1991 The New Encyclopaedia Britannica Marcopaedia Encyclopaedia Britannica 22 s 625 ISBN 9780852295298 Minahan James 1998 Miniature Empires A Historical Dictionary of the Newly Independent States New York City NY Routledge s 211 ISBN 978 1 57958 133 6 6 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Kasim 2019 Nasidze I Quinque D Dupanloup I Kasim 2004 Genetic evidence concerning the origins of South and North Ossetians Ann Hum Genet 68 6 ss 588 99 doi 10 1046 j 1529 8817 2004 00131 x PMID 15598217 Victor Shnirelman The Politics of a Name Between Consolidation and Separation in the Northern Caucasus Acta slavica iaponica Journal of Slavic Research Center Hokkaido University Vol 23 Hokkaido University 2006 p 47 30 Agustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ossetian phenomenon inherited from their Scythian Alan ancestors Mitford W The History of Greece syf 419 Lubotsky Alexander 2010 Van Sanskriet tot Spijkerschrift Breinbrekers uit alle talen Amsterdam Amsterdam University Press s 34 ISBN 9089641793 Andrzej Wasko Sarmatism or the Enlightenment 20 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde 2009 06 20 at the Wayback Machine 3 Mart 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Dilemma of Polish Culture Sarmatian Review 11 Haziran 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi XVII 2 Kresin O Ukrainian History Arsivlenmis kopya 6 Mart 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 3 Mart 2019 Arsivlenmis kopya 10 Agustos 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Ekim 2020 Parfitt Tudor 2003 The Lost Tribes of Israel The History of a Myth Phoenix p 54 Parfitt Tudor 2003 The Lost Tribes of Israel The History of a Myth Phoenix p 61 Bakiniz Iskitler AnaBritannica AnaBritannica Yayincilik 1994 Scythian People History amp Facts Encyclopedia Britannica Ingilizce 28 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Kasim 2019 Herrmann Unesco Erik Zhurcher History of Humanity From the seventh century BC to the seventh century AD Routledge 1996 ISBN 9789231028120 p 181 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Scythians were Iranian peoples Andrew Bell Fialkoff Andrew Villen Bell The role of migration in the history of the Eurasian steppe sedentary civilization vs barbarian and nomad Vol 1 Role Migrant History Eurasian Step Palgrave Macmillan 2000 ISBN 978 0 312 21207 0 p 379 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Eastern Iranian nomadic peoples Paul Robert Magocsi A history of Ukraine University of Toronto Press 1996 ISBN 978 0 8020 7820 9 p 28 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde a branch of Iranian people Mykhaĭlo Hrushevsʹkyĭ Andrzej Poppe Marta Skorupsky Uliana M Pasicznyk Frank E Sysyn History of Ukraine Rus From prehistory to the eleventh century Canadian Institute of Ukrainian Studies Press 1997 ISBN 978 1 895571 22 6 p 83 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Scythians were an Iranian people Hermann Parzinger Die Skythen Almanca Beck Yayinevi Munih 2004 ISBN 3 406 50842 1 Scythian mummy shown in Germany 1 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde BBC News Bakiniz Prof Durmus Ilhami 2012 Iskitler s 62 66 Akcag Yayinlari Ankara ISBN 978 605 5413 95 8 The Turks Volume 1 Early Ages Part 3 Old nomads of the steppes Scythian age in Eurasia Prof Dr A Chay Prof Dr I Durmus Scythians Yeni Turkiye Ankara 2002 s 147 166 ISBN 975 6782 56 0 Mirfatih Zekiyev Turklerin ve Tatarlarin kokeni syf 143 178 Selenge yayinlari Agustos 2007 Tarhan M Taner On Asya Dunyasi nda Ilk Turkler Kimmerler ve Iskitler Turkler Ansiklopedisi C I Ankara 2002 s 597 Kazi Laypanov Ismail Miziyev Turk Halklarinin kokeni Selenge yainlari 2008 syf 77 101 I E Zabelin Istoria Ruskoy Jizni Moscou 1876 Abdulhaluk M Cay Ilhami Durmus 29 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Dis baglantilarIsiler ve Iskitler Hakkinda Prof Dr Saadettin Gomec Iskitler Sakalar Prof Dr Ilhami Durmus 1 12 Kasim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde Iskitler de Olu Gomme Gelenegi Prof Dr Ilhami Durmus 2 29 Kasim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Macaulay G C 1904 The History of Herodotus Vol I London Macmillan amp Co pp 313 317