Vikipedi özgür ansiklopedi Başlığın diğer anlamları için Kürdistan anlam ayrımı sayfasına bakınız Kürtlerin yaşadığı böl

Vikipedi ozgur ansiklopedi Basligin diger anlamlari icin Kurdistan anlam ayrimi sayfasina bakiniz Kurtlerin yasadigi bolgeler CIA 1992 ye gore Makale serilerindenKurtlerHalkKurtler Kurtler listesiPopulasyonAnavatan Kurdistan Turkiye Kuzey Kurdistan Iran Dogu Kurdistan Irak Guney Kurdistan Suriye Bati Kurdistan Diaspora Sovyetler Birligi Ermenistan Azerbaycan Fransa Gurcistan Almanya Irak Iran Japonya Pakistan Rusya Suriye Turkmenistan Turkiye Ukrayna Birlesik KrallikTarihKurt TarihiKulturKurt Kulturu Kiyafetler Mutfak Nevruz Bayrak Dil Mitoloji Edebiyat Muzik Kurt Dusunurleri Deq Dovme Orta CagSehrizor Aiseniler Seddadiler Revvadiler Hasankeyf Emirligi Hasanveyhiler Annaziler Mervaniler Hacbaniler Hezaresbiler Eyyubiler Bitlis Emirligi Hoy Hanligi Badinan Beyligi Soran Emirligi Botan Emirligi Hakkari EmirligiModern TarihSimko Isyani Kocgiri Isyani Agri ayaklanmalari Seyh Said Isyani Dersim Isyani Kurdistan Kralligi Agri Cumhuriyeti Mahabad Cumhuriyeti El Enfal Operasyonu Kurdistan Bolgesel YonetimiDilKurmanci Soranice Lekce KelhuriDinIslam Hristiyanlik Yahudilik Ehl i Hak Yezidiler Zerdustculukgtd Kurdistan Arapca 160 كردستان Kurdistan Farsca 160 کردستان Kordestan Kurtce 160 Kurdistan کوردستان 91 1 93 veya Buyuk Kurdistan 91 2 93 Bati Asya da Kurtlerin onemli bir cogunluk nufusu olusturdugu Kurt kulturu dilleri ve ulusal kimliginin tarihsel olarak dayandigi bir jeokulturel bolgedir Cografi olarak Kurdistan kabaca kuzeybati Zagros ve dogu Toros siradaglarini kapsar Genel olarak Kurdistan Turkiye nin guneydogusu Irak in kuzeyi Iran in kuzeybatisi ve Suriye nin kuzeyi olmak uzere dort bolgeyi kapsamaktadir 91 3 93 Bazi tanimlar Guney Kafkasya nin bazi kisimlarini da icermektedir 91 4 93 Bazi Kurt milliyetci orgutler bu bolgelerin bir kismindan ya da tamamindan olusan ve Kurtlerin cogunlukta oldugu bagimsiz bir devlet kurmaya calisirken digerleri mevcut ulusal sinirlar icinde daha fazla ozerklik icin calisma yurutmektedir Bolgenin sinirlari halen tartismali ve cesitlidir bazi haritalar bolgenin sinirlarini buyuk olcude abartmaktadir Tarihsel olarak Kurdistan kelimesi ilk kez 11 yuzyil Selcuklu kroniklerinde gorulmektedir 91 5 93 Birbirinden farkli bircok Kurt hanedanligi emirligi beyligi ve sefligi 8 yuzyildan 19 yuzyila kadar varligini surdurdu Idari olarak 20 yuzyilda kisa omurlu Kurt Devleti 1918 1919 Kurdistan Kralligi 1921 1924 Kurdistan Uyezdi 1923 1929 Agri Cumhuriyeti 1927 1930 ve Mahabad Cumhuriyeti 1946 ve Kurdistan Bolgesel Yonetimi 1992 kuruldu Irak ta Eylul Isyani nin ardindan hukumet isyanci Kurtlerle bir anlasma yaparak onlara yerel ozerklik tanidi Ancak bu anlasma kisa surede bozuldu Korfez Savasi sonrasi yasanan ucusa yasak bolgeler surecinde Irak ordusu Kuzey Irak tan cekildi ve Kurtler bu bolgelerdeki kontrolu tekrar ele gecirdi 2003 teki Irak isgalinden sonra 2005 te hazirlanan yeni Irak anayasasi Kurdistan Bolgesi ni federal bir bolge olarak tanidi 91 6 93 Anayasa ozerklik kelimesini acikca kullanmasa da yerel yonetim ve yetki devrine izin verdi Ancak bu haklari gercek anlamda kullanan tek bolge Kurdistan oldu Eylul 2017 de Irakli Kurtler tek tarafli bir bagimsizlik referandumu duzenledi Bu girisim basarisiz oldu ve rafa kaldirildi Referandumun ardindan Irak hukumeti Kurdistan Bolgesi nin bazi yetkilerini elinden aldi ve Irak taki Kurt ozerkliginin gelecegi sorgulanmaya baslandi 91 7 93 Irakli Kurt yetkililer Irak hukumetinin 2003 oncesi merkezi hukumete geri donme ve Kurdistan Bolgesi ni tamamen dagitma cabalarindan da sikayetci oldular 91 8 93 Iran da Kurdistan adinda bir eyalet bulunmaktadir ancak bu bolge kendi kendini yonetme hakkina sahip degildir ve tamamen Iran merkezi hukumetinin kontrolu altindadir Suriye Ic Savasi sirasinda Kurtler kuzeydogu bolgelerinde buyuk bir hakimiyet kurmayi basardi ve Kuzey ve Dogu Suriye Demokratik Ozerk Yonetimi Bolgesi adi verilen kendi kendini yoneten once ozerk kantonlar sonrasinda da ozerk yonetim olusturdular Bu yonetim savasin ardindan kurulmasi planlanan federal bir Suriye de ozerk bir statu kazanmayi amaclamaktadir 91 9 93 Etimoloji Kurt diyari anlamina gelen Kurdistan ifadesi 91 10 93 ilk defa Selcuklu kayitlarinda gorulmustur 91 11 93 Kurd ve yer yurt ulke gibi anlamlar veren stan istan son ekinden olusmaktadir Proto Hint Avrupa steh durmak beklemek gt steh no yer cevre yurt bolge Proto Hint Irani stanam yer Proto Arya ste durmak beklemek olarak tahmin edilen stan son eki Sanskritce 160 stha Avesta dilinde ve Eski Farscada sta beklemek durmak Farsca ve Kurtce gibi yeni Irani dillerde ise stan olarak gorulmektedir 91 12 93 91 13 93 Antik caglardan bu yana Kurdistan farkli cesitlerde ancak fonetik yapilari acisindan ayni anlama gelen isimlerle adlandirilmistir Ermenice Korchayk Latince Gordyene Yunanca Kordyene Kurdistan bolge ismi olarak ilk kez Edessali Matthias tarafindan yazilmis olan Ermeni Kronigi adli kitapta bir bolgeyi adlandirmak icin kullanilmistir Edessa li Matthias Diyarbakir ve Siverek arasinda olan bir bolgeyi K rdstanac olarak tanimlamistir 91 14 93 Kronik 952 1136 yillari uc bolum olarak anlatiyor Kelimenin bugunku sekli yazili kaynaklarda ilk kez 12 yuzyilda Buyuk Selcuklu Sultani Sencer tarafindan kurulan gunumuzde Iran in Hemedan Kirmansah Dinever Senendec 91 15 93 bolgelerini kapsayan eyalet icin kullanilmistir 91 16 93 Cografi konum 1 5 Mart 1921 tarihinde The Sphere gazetesinde yayimlanan ve Ankara Hukumeti nin etki alanini gosteren harita Sag tarafta Kurdistan olarak adlandirilan kisim gorulmektedir Kurdistan in sabit sinirlari yoktur ve kapsadigi topraklar uzerindeki iddialar grup ve kisilere gore farkliliklar gostermektedir Lugat i Tarihiyye ve Cografiyye ye gore 1882 Osmanli Kurdistani Ermenistan el Cezire Mezopotamya Irak i Arab Bagdat tan Basra ya kadar olan bolge ve Acemistan arasindadir Sehrizor Kerkuk ve Musul vilayetleriyle Bagdad vilayetinin bir kismini olusturur Uzunlukca uc yuz seksen ence dort yuz kilometre genisligindedir yuksek daglari ve verimli vadileri icerir 91 17 93 Ayni kaynaga gore Osmanli Kurdistani Sultan 1 Selim zamaninda kendi istegiyle Osmanli ya katilmis olup sadece Diyarbekir tarafi kismen savas ile alinmistir Lugat i Tarihiyye ve Cografiyye ye gore Iran Kurdistani ise Acemistanda Azerbaycan Iran in kuzeyinde bir eyalet Irak i Acem Iran in batisinda merkezi Hemedan olan bolge Huzistan Iran in guneybatisinda bir eyalet ve Kurdistan i Osmani ile sinirlanmis bir eyalettir Uzunlugu uc yuz yetmis eni iki yuz yirmi bes kilometre genisliginde ve dort yuz bin nufuslu olup merkezi Kirmansah tir 91 18 93 Ilk Turkce ansiklopedik sozluk sayilan Kamus ul Alam da Kurdistan su sekilde tarif edilmistir 1896 Kurdistan Urmiye ve Van gollerinin kiyilarindan Kerhe Kerxe ve Diyale irmaklarinin kaynaklarina ve Dicle nin akis yatagina dek uzayip kuzeybatiya dogru sinirlari Dicle nin akis yatagini izleyerek Firat i olusturan Karasu yatagina 160 ve oradan kuzeye dogru Aras havzasini Firat ve Dicle havzasindan ayiran su ayirimi cizgisine kadar ulasir Bu itibarla Osmanli Imparatorlugunda Musul vilayetinin buyuk bolumu yani Dicle nin solunda bulunan yerleri ve Van ve Bitlis vilayetleriyle Diyarbekir ve Mamuretulaziz vilayetlerinin birer parcasi ve Dersim sancagi Kurdistan dan sayilir Iran da da Kurdistan adiyla bilinen eyaletle Azerbaycan eyaletinin yarisi yani guneybati bolumu Kurdistan dir Boylece Kurdistan kuzeydogu yonunden Azerbaycan dogudan Iraki Acemi Acem Iraki guneyden Loristan ve Iraki Arabi Arap Iraki guneybati yonunden Mezopotamya kuzeybati yonunden de Anatoli ile sinirlidir 91 19 93 Evliya Celebi nin Seyahatname sinde de su sekilde yazilmistir 17 yuzyil Kurdistan buyuk ulkedir Bir ucu Erzurum Van diyarlarindan Hakkari Cizre Imadiye Musul Sehrizor Harir Ardelan Derne Derteng i de icererek Basra Korfezi ne kadar yetmis konak mesafe sayilir Arap Irak i ile Osmanli arasinda bu yuksek daglar icinde alti bin adet Kurt asireti ve kabilesi guclu bir sed olmasaydi Acem kavmi icin Anadolu yu istila etmek cok kolay olurdu Ama bu Kurdistan in eni boyu gibi genis degildir 91 20 93 Bir goruse gore Caldiran Muharebesi oncesinde bolgedeki nufusun cogunluguna sahip Alevi Turkmenlerin Kizilbaslar katliama ugramasi ve pek cogunun da Iran a goc etmesiyle 91 21 93 Osmanli bosalan bu topraklari Kurt asiret reislerine vermis ve sonrasinda bolgedeki baskin unsur olarak Kurtler one cikmistir Feodalizm bolgeye bu surec sonrasinda yavas yavas hakim olmaya baslamistir Bolgede kalan Turkmenler yasamlarini surdurebilmek icin Sunni kimligine gizlenmisler sonrasinda ise kimliklerini yitirerek Kurtlesmislerdir Tarihi kayitlarda Kurdistan in Guneybati Iran olarak gosterilmesi Osmanli doneminde Guneydogu Anadolu Bolgesi ndeki Kurt nufusunun seyrek olusu ve yogun yasadiklari bolgelerin ise bolgenin cok kucuk bir kismini kapsamasi bu gorusu desteklemektedir 91 22 93 Genellikle Toros ve Zagros siradaglari Mezopotamya duzlukleri Ermenistan ve eski Vilayat i Sitte Alti Il nin yani sira bazi yorumcular bugunku Ermenistan ve Azerbaycan topraklarinin Turkiye ve Iran sinirlarina yakin ve Kizil Kurdistan Rusca Krasnyj Kurdistan 1923 1929 Baskent Lacin denilen Kurdistan Uyezd Kurdistanskij uezd ve 1930 de Kurdistan Okrug bugunku Zengilan ve Cebrail rayonlari dahil un kurulmus oldugu bolge Kurdistan in parcasi olarak sayilir 91 16 93 Turkiye nin Guneydogu ve Dogu Anadolu bolgelerinin bir kismini Irak Cumhuriyeti nin kuzeyini Kurdistan Bolgesel Yonetimi ve civarini Iran in Kurdistan Bati Azerbaycan Kirmansah ve Hamedan eyaletlerini Azerbaycan Cumhuriyeti nin Daglik Karabag bolgesini Lacin Zengilan Kubadli Kelbecer ve Suriye nin kuzeydogusunu kapsar Sovyetler Birligi nde yasayan Kurtlerin Ekim Devrimi ile birlikte degisen toplumsal yasantisini konu alan Sovyet Kurdistani belgeseli 21 Temmuz 1923 te Sovyetler Birligi resmi kararla Azerbaycan Kurtlerine Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Daglik Karabag Ozerk Oblasti arasinda o donem Abdalyar adiyla anilan Lacin merkezli bolge verilmesini kararlastirdi 19 yuzyilin ikinci yarisinda Rus Imparatorlugu nda yazilan kitaplarda ve masallarinda Kurtlerin yasadigi alan Kurt bolgesi ve Kurdistan adiyla gecen bu bolge Bolseviklerce ilk defa 1921 yilinda resmi olarak Kurdistan adiyla kullanilmistir ve Sovyet Kurtlerinin yasam alani olarak tarif edilmistir 91 23 93 91 24 93 91 25 93 Tarih Orta Cag Ibn Havkal in Kurt topraklarini gosteren haritasi MS 977 Cibal in Haritasi adli harita Dogu Kuzey Mezopotamya Daglari Kurtlerin Yaz ve Kis dinlenme yerleri ni belirtmektedir Kurdistan i idari bir terim olarak ilk kullanan Selcuk Sultani Sencer dir 1117 1157 91 26 93 91 27 93 Sencer Iran daki Hamedan sehrinin batisindaki Bahar kalesini merkez alan eyalete Kurdistan adini vermistir Bu eyalet Zagros daglarinin dogusunda ve batisinda olmak uzere Hamedan Kirmansah Dinever Sincar ve Sehrizor sehirlerini kapsiyordu Bu cografya 13 yuzyil kaynaklarinda Cibal Iran tarafi ve Cezire Diyarbekir 91 kaynak belirtilmeli 93 den olusmaktaydi 14 yuzyilda Hamdullah Mustafa Kazvini ye ait Nuzhet ul Kulub adli eserde Kurdistan 16 kasaba olarak tanimlanmistir Osmanli donemi Osmanli Imparatorlugu doneminde Kurdistan Kurtlerin yasadigi bolgeyi nitelendirmek icin resmi duzeyde kullaniliyordu Osmanli padisahlarindan I Suleyman in Fransa kralina yolladigi bir mektupta Kurdistan ifadesi gecmektedir Bu mektupta padisah imparatorlugunun topraklarini sayarken Kurdistan ismine de yer vermistir 91 28 93 Kurdistan in Ermenistan a ilhaki konusu 91 29 93 9 Nisan 1850 de Musul ve Kurdistan valilerine 91 30 93 yazilan mektup 9 Kasim 1822 de yazilan bir tahriratta 91 31 93 bahsi gecen Kurdistan Pasalari 91 32 93 veya 1847 yilindaki Bedirhan Bey isyaninin bastirilmasinda yararlik gosterenler icin ihdas edilen Kurdistan Madalyasi da Kurdistan in resmi kullaniminin ornekleri olarak verilebilir 91 kaynak belirtilmeli 93 Kurdistan eyaletinin teskili hakkindaki Sedaret luzum arizasi 20 Cemaziyelevvel 1263 1846 tarihinde idaresi istisal edilmistir 91 33 93 1785 1787 1791 1794 1811 1813 1823 1856 1861 1893 te II Abdulhamid doneminde basilmis Osmanli Devleti nin Orta Dogu daki topraklarini gosteren harita Haritanin tam ortasinda کردستان Kurdistan kelimesi bulunmaktadir Babanzade Abdurrahman Pasa Isyani Ana madde Babanzade Abdurrahman Pasa Isyani 1806 da Bagdat Valiligine yapilan atamadan dolayi Babanzade Abdurrahman Pasa isyan etmistir Mir Muhammed Isyani Ana madde Mir Muhammed Isyani 1830 da Soran emiri Mir Muhammed Osmanli Devleti nin Kavalali Mehmet Ali Pasa tarafindan yenilmesinden istifade ederek isyan etmistir Bedirhan Isyani II Mahmud un kurdugu Sekban i Cedid icin Kurdistan da da asker toplanmis ve asiret reisleri rahatsiz olmustur 1842 de Bedirhan Bey Kurdistan in bagimsizligini ilan ederek bugunku Van Siverek Viransehir Musul ve Urmiye ye kadar hakimiyet alanini genisletmis ve kendi adina para bastirmistir Ancak 1847 de yegeni Yezdan Ser in ihaneti sonucu Osmanli tarafindan yenilmistir Yezdanser Isyani Osmanli ile isbirligi yaptigi icin Cizre Beyligine atanan Yezdan Ser daha genis haklar istedigi halde kabul edilmeyince 1854 te ayaklanmis ve Van ve Bitlis i kontrol altina alip Bagdat a dayanmistir Ancak Osmanli tarafindan yenilmistir Evliya Celebi nin Kurdistan daki gezileri Evliya Celebi nin Kurdistan gezi notlarinin sadece bazi bolumlerinin nispeten tatmin edici bir ornegi basilmistir Kurdistan gezi notlari ise tamamen bastirilmamistir 91 kaynak belirtilmeli 93 Is Bankasi Yayinlari tarafindan 9 cildi yayinlanan Evliya Celebi Seyahatnamesi nde Kurdistan ifadesi kullanilmaktadir 91 kaynak belirtilmeli 93 Evliya Celebi yazdigi Seyahatnamenin 4 cildinde donemin Kurdistanina ait olan dokuz Vilayeti saymaktadir Bunlar Erzurum Van Hakkari Diyarbakir Cezire Amediye Musul Sehrizor ve Ardalan dir 91 34 93 Osmanlilar ile Safeviler arasinda kizisan rekabet yuzunden Kurdistan ikiye bolunmustur 17 yuzyilda Osmanli topraklarinda sadece Dersim Mus ve Diyarbakir Kurdistan Vilayetine ait idi 91 34 93 I Dunya Savasi ve sonrasi Kuzey Irak ta Kurdistan Kralligi Ana madde Kurdistan Kralligi Ingiltere ilk basta ajani Arabistanli Lawrence lakapli T E Lawrence nin tezine uyarak Kuzey Irak ta tampon bolgesi olusturmak uzere Seyh Mahmut Berzenci Kurtce Sex Mahmud Berzenci nin yonetimini kabul etti Daha sonra diger ajani Irak in Tacsiz Kralicesi lakapli Gertrude Bell ve Percy Cox un Churchill in kararina etkili olmus ve Kurdistan Faysal in Irak Kraliyeti nin bir parcasi olmustur Ismail Aga Simko Isyani Ana madde Simko Cumhuriyet donemi Osmanli doneminde Kurdistan kelimesi kullanildiysa da Turkiye Cumhuriyeti nde Maarif Vekaleti nin yayinladigi 8 Aralik 1925 tarihli Turk Birligini Parcalamaya Calisan Cereyanlar baslikli bildiriyle Lazistan ve diger butun etnik takilarla olusturulan yerel adlar gibi Kurdistan da resmi kullanimdan kaldirildi 91 35 93 soz konusu bolge cografi yon isimleriyle Sark Dogu Guneydogu adlandirilmaya baslandi Turkiye nin yururlukteki 1982 Anayasasi nda uniter devlet anlayisi geregi Turkiye topraklarinda bagimsiz bir devlet kurmaya calismanin ulkenin bolunmezligi ilkesine aykiri oldugu ifade edilir 91 36 93 Bununla birlikte Turkiye de Kurdistan adlandirmalarinin kullanimlari kisitlanmistir 91 37 93 91 38 93 Adindan Kurdistan ifadesi gecen Kurdistan Komunist Partisi Turkiye Kurdistan Demokrat Partisi Kurdistan Sosyalist Partisi ve Kurdistan Ozgurluk Partisi ne Kurdistan ismi gectigi icin Yargitay Cumhuriyet Bassavciligi tarafindan kapatma davalari acildi 91 39 93 91 40 93 91 41 93 Seyh Said Isyani Genc Hadisesi Ana madde Seyh Said Isyani 1925 te Seyh Said Isyani olarak adlandirilan Genc Hadisesi meydana gelmistir Agri ayaklanmalari Ana madde Agri ayaklanmalari 1926 1930 yillari arasinda Agri Dagi ve civari ile Iran topraklarinin da dahil oldugu bir cografyada ayaklanmalar devam etmistir Agri Cumhuriyeti Ana madde Agri Cumhuriyeti Agri Cumhuriyeti Kurtce 160 Komara Agiriye veya Agri Milli Hareketi Agri isyanlari sirasinda Turkiye nin kuzeydogu bolgesinde Hoybun Merkez Komitesi tarafindan ilan edilen Kurt yonetimidir Turkiye PKK catismasi Ana madde Turkiye PKK catismasi PKK ile Turk Silahli Kuvvetleri arasinda 1984 yilindan gunumuze kadar suren catismalar meydana gelmektedir Kuzey Kurdistan 1965 nufus sayimina gore Kurtce konusulan iller Koyu yesil illerde mutlak cogunlugun gt 50 dili Kurtcedir acik yesil illerde nispi cogunlugun lt 50 dili Kurtcedir 91 42 93 91 43 93 Kuzey Kurdistan Kurtce Kurdistana Bakure ya da Bakure Kurdistane 91 44 93 veya Turkiye Kurdistani Kurtce Kurdistana Tirkiye 91 45 93 91 46 93 ya da Kurtlerin yogun oturdugu cografi bolgeler olan ve Turkiye Cumhuriyeti nin Guneydogu ve Dogu Anadolu bolgeleri nin bir kismini kapsayan bolgeye verilen addir Osmanli doneminde ise Diyar i Bekr Vilayeti de Musul Vilayeti gibi Guney Kurdistan olarak da anilmaktaydi Turkiye Suriye Iran ve Irak a uzanan daha genis Kurdistan adina uyarak irredentistler tarafindan gayriresmi olarak bu sekilde adlandirilmaktadir 91 47 93 19 Temmuz 1987 de Bingol Diyarbakir Elazig Hakkari Mardin Siirt Tunceli ve Van da Olaganustu Hal OHAL ilan edilip genis yetkilere sahip olan OHAL Bolge Valiligi kurularak valilige Hayri Kozakcioglu atanmis ve Adiyaman Bitlis ve Mus ise mucavir il olarak tespit edilmistir 1990 da Batman ve Sirnak da il yapilarak OHAL kapsamina alinmistir 91 48 93 OHAL uygulamasi 19 Temmuz 1987 den 30 Temmuz 2002 ye kadar zaman zaman kapsami genisletilerek 46 kere uzatilmistir OHAL 2000 yilindan itibaren kademeli olarak kaldirilmaya baslanmistir TBMM nin 19 Haziran 2002 tarihli oturumunda OHAL son kez olmak uzere 30 Temmuz 2002 tarihinden itibaren Diyarbakir ve Sirnak ta 4 ay daha uzatilmistir OHAL uygulamasi bu tarihten sonra bir daha uzatilmamis ve sona ermistir 91 49 93 Guney Kurdistan Irak Kurdistani ile Kurdistan Bolgesel Yonetimi Irak Kurdistani Kurtce كوردستان عێراق ya da Guney Kurdistan Kurtce باشووری کوردستان Basure Kurdistane Irak Cumhuriyeti sinirlari icinde Kuzey Irak ta yer alan bolgenin gayriresmi adi Genelde Duhok Suleymaniye Erbil ve Kerkuk illerinin tamami Nineve ilinin buyuk bir kismi Selahaddin ve Diyala illerinin bir kismini kapsadigi dusunulmektedir Ayri olarak da Irak anayasasinin 140 Maddesine gore Kerkuk te referandum yapildiktan sonra Irak Kurdistani na baglanip baglanmayacagina karar verilecektir 91 kaynak belirtilmeli 93 Kurdistan Bolgesel Yonetimi Ana madde Kurdistan Bolgesel Yonetimi Irak Cumhuriyeti anayasasina gore Kurdistan bolgesi Kurtce 160 هه 8204 رێمى كوردستان Heremi Kurdistan terimi Irak in kuzeyinde bulunan Kurdistan Bolgesel Yonetimi hukumeti icin gecerlidir Dogu Kurdistan Dogu Kurdistan Iran da Kurt nufusun yogunlastigi bolgeler 91 kaynak belirtilmeli 93 Ayrica bakiniz Dogu KurdistanKurdistan Eyaleti Iran Iran Kurdistani Farsca کردستان ایران Kordestan e iran Kurtce کوردستانی ئێران Kurdistani Iran 91 50 93 ya da Dogu Kurdistan Rojhilate Kurdistan 91 51 93 Iran in kuzeybatisinda Irak ve Turkiye sinir bolgelerinde yer alan ve Kurtlerin yogun olarak oturdugu bolgenin gayriresmi adidir Kurdistan adini tasiyan Kurdistan Eyaleti Farsca استان کردستان Ostan e Kordestan nin disinda Bati Azerbaycan eyaletinin bati yarisi 91 kaynak belirtilmeli 93 Ilam eyaletlerinin kuzey yarisi ve Kirmansah eyaletlerinin tamamini icermektedir Ayrica Cahar Mahal ve Bahtiyari eyaleti nin merkezi Kurtlerin fazla ikamet etmemesine ragmen Sehrekurd Farsca شهرکرد Sahr e Kord adli sehirdir 91 kaynak belirtilmeli 93 Bolgenin nufusunun cogunlugunu olusturan Kurtlerin tahmini sayisi yaklasik 4 milyondur 91 52 93 Baslica sehirleri Kirmansah Kirmasan Senendec Sine Piransehr Xane Mahabad Mehabad Sakkez Seqiz Sardest Serdest Kamyaran Kamyaran Bukan Bokan Marivan Meriwan Usnu Sino Divandere Diwandere Pave Pawe Bane Bane Ilam Ilam Bicar Bicar Kurve Qurwe Kapsam Ana madde Mahabad Cumhuriyeti Ocak 1946 da Sovyetler Birligi nin destegiyle kurulan ve Sovyetler Birligi nin cekilisiyle ayni yil icinde yikilan Birlesmis Milletler tarafindan taninmamis Kurt devleti Mahabad Cumhuriyeti bu sinirlari kapsam alarak kurulmustur Bati Kurdistan Ana madde Suriye Kurdistani Suriye Kurdistani ya da Guneybati Kurdistan Kurtce 160 Basure Rojavaya Kurdistane Suriye sinirlari icinde ikamet eden Kurtlere 1962 yilindan beri vatandaslik hakki tanimamaktadir 91 53 93 Ayni zamanda Kurt bolgesini Araplastirmak icin bir Arap Kusagi insa etmeye calismis ve 1963 te Baas Partisi hukumeti de Cezire nin Arapligini koruma sloganini kullanarak Araplastirma politikasini surdurmustur 91 53 93 Kaynakca Kurdistan Encyclopaedia Britannica Online 11 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Temmuz 2010 160 Kaya Zeynep 2020 Mapping Kurdistan Territory Self Determination and Nationalism Cambridge University Press ss 160 2 137 177 197 160 Bois Th Minorsky V MacKenzie D N 2002 Kurds Kurdistan Encyclopaedia of Islam 2 BRILL ISBN 160 9789004161214 26 Mart 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi3 Ocak 2025 Su anda Kurdistan in farkli illeri Turkiye de yaklasik 190 000 km Iran da 125 000 km Iraḳ ta 65 000 km ve Suriye de 12 000 km lik bir alani kapsamaktadir Bu durumda Kurdistanin toplam alani yaklasik 392 000 km olarak tahmin edilebilir 160 Kurdistan World Encyclopedia 1 Oxford University Press 2014 ISBN 160 9780199546091 Guney Asya da Kurtlerin yasadigi ve Turkiye nin dogusu Iran in kuzeyi Irak in kuzeyi Suriye nin kuzeyi Ermenistan in guneyi ve Azerbaycan in dogusunu kapsayan genis daglik ve plato bolgesi 160 Mitchell 2010 Irak Anayasasi Madde 117 Wahab Bilal 2023 The Rise and Fall of Kurdish Power in Iraq Washington Institute for Near East Policy 4 Nisan 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Ocak 2025 160 Attacks targeting Kurdistan Region deliberate attempt to dismantle its structure says PM Barzani Kurdistan24 2024 Erisim tarihi 4 Ocak 2025 160 Kurds seek autonomy in democratic Syria BBC 16 Agustos 2012 12 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Ocak 2025 160 Vanly Ismet Cherif 1977 Coup d oeil sur la culture nationale Kurde Oriente Moderno 57 9 10 s 160 445 doi 10 1163 22138617 0570910007 ISSN 160 0030 5472 JSTOR 160 25816505 160 Mitchell Colin Paul 2010 Bjork Robert E Ed Kurdistan The Oxford Dictionary of the Middle Ages Oxford University Press ISBN 160 978 0199574834 160 stan Online Etymology Dictionary 24 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi sta An Etymological Dictionary of Astronomy and Astrophysics English French Persian 14 Eylul 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Garnik Asatrian Die Ethnogenese der Kurden und fruhe kurdisch armenische Kontakte erschienen in Iran amp the Caucasus Vol 5 2001 S 160 41 74 Martin Strohmeier und Lale Yalcin Heckmann Die Kurden 2 Aufl Munchen 2003 S 20 a b Kerim Yildiz Irak Kurtleri Belge Yayinlari Istanbul Haziran 2005 ISBN 975 344 329 3 s 21 22 Ahmet Rifat Lugat i Tarihiyye ve Cografiyye Tipkibasim Facsimile Keygar Nesriyat Ankara 2004 c 6 s 77 ve ayrica bkz 25 Aralik 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Orijinal transkripten Kurdistan i Osmani Ermenistan el Cezire Irak i Arab ve Acemistan beynindedir Sehrizor ve Musul vilayetleriyle Bagdad vilayetinin bir kismini teskil eder Tulen uc yuz seksen arzen dort yuz kilometro ittisa inda olub murtefi daglari ve mahsuldar vadileri havidir Ahmet Rifat Lugat i Tarihiyye ve Cografiyye Tipkibasim Facsimile Keygar Nesriyat Ankara 2004 c 6 s 78 ve ayrica bkz 25 Aralik 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Orijinal transkirpsiyondan Kurdistan i Acemi Acemistanda Azerbaycan Irak i Acem Huzistan ve Kurdistan i Osmani ile tahdid olunur bir eyalettir Tulen uc yuz yetmis arzen iki yuz yirmi bes kilometro ittisa inda ve dort yuz bin nufusu havi olub makarri Kirmansahdir Semseddin Sami Kurdistan Maddesi Kamusu l Alam 5 cilt Istanbul 1896 s 3840 den sadelestirerek transkripsiyonunu yapan M Emin Bozarslan Serbesti Dergisi sayi 1 Istanbul Kasim 1998 s 43 46 Orijinal transkripsiyondan ornek Bu itibarla Memalik i Osmaniye de Musul vilayetinin kism i azami yani Dicle nin solunda bulunan yerleri ve Van ve Bitlis vilayetleriyle Diyarbekir ve Mamuretulaziz vilayetlerinin birer parcasi ve Dersim sancagi Kurdistan dan ma dud oldugu gibi Iran da dahi Kurdistan namiyla maruf eyaletle Azerbaycan eyaletinin nisfi yani cenub i garbi kismi Kurdistan dir 160 Semseddin Sami Kurdistan Maddesi Kamusu l Alam 5 cilt Istanbul 1896 s 3840 Arsivlenmis kopya 25 Aralik 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Aralik 2015 160 Tarih ezberlenmesi gereken bas belasi bir lise dersi midir Milliyet 14 Ocak 2008 8 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Mart 2012 160 BUGUN Erhan Afyoncu 2 Eylul 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mart 2012 160 2894 Nolu Ozel Klasor Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Arsiv Idaresi s 160 67 160 Askerov 2005 s 160 48 Babayan David 8 Aralik 2005 Krasnyj Kurdistan geopoliticheskie aspekty sozdaniya i uprazdneniya Rusca Noravank am 28 Mayis 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 11 Mart 2020 V techenie vsego 1921g bylo opublikovano mnozhestvo materialov o tom chto v Krasnom Kurdistane nachalsya strashnyj golod Kstati pervoe upominanie nazvaniya Kurdistan svyazano imenno s golodom V mae 1921g na odnoj iz sessij CIK Azerbajdzhana rassmatrivalsya vopros goloda v Kurdistane Po masshtabam goloda Kurdistan dazhe sravnivali s Povolzhem 14 noyabrya 1921g predsedatel Sovnarkoma Azerbajdzhana N Narimanov poslal telegrammu Leninu i proinformiroval sovetskogo vozhdya o tom chto sozdan Azerbajdzhanskij gosudarstvennyj bank V etoj zhe samoj telegramme Narimanov otmetil chto 40 mln rublej napravleny na pomosh golodayushim bratskogo Povolzhya i Kurdistana v znak proletarskoj solidarnosti V Lenin na dannuyu telegrammu otreagiroval cherez tri dnya i v svoem kratkom otvetnom poslanii oharakterizoval pomosh golodayushemu Povolzhyu i Kurdistanu kak znak gotovnosti marshirovat pod znamenem Krasnogo internacionala trudyashihsya 160 TBMM Kutuphanesi 8 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Her yonuyle Kurt dosyasi sayfa no 91 Abdulhaluk Mehmet Cay Fransizca Kendal Nezan 160 La genese du nationalisme kurde 7 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Institut Kurde de Paris 2000 Arsivlenmis kopya 14 Kasim 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Kasim 2011 160 Kurdistan in Ermenistan a ilhaki konusu 4 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Agustos 2007 160 Musul ve Kurdistan valilerine mektup 3 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Agustos 2007 160 TDK 8 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Tahrirat resmi bir dairece yazilan yazilar ve mektuplar Belbas Asireti nin Erbil ve Civarinda Iskanlari 3 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Agustos 2007 160 Mehmet Salih Bedir Han Haz Mehmet Uzun ve Rewsen Bedir Han Defter i A malim Mehmet Salih Bedir Han in Anilari Belge Yayinlari Istanbul 1998 s 130 135 Nazim Sevgen Kurtler Kurt Beylikleri Belgelerle Turk Tarih Dergisi 1977 Ankara a b Kurds Kurdistan In Encyclopaedia of Islam New Edition Maarif Vekaleti adlarinin yasaklanmasi 6 Eylul 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Agustos 2008 160 Turkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasasi 1 Aralik 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Kasim 2008 160 Baser Bahar 2015 Diasporas and Homeland Conflicts A Comparative Perspective Ashgate Publishing s 160 63 ISBN 160 1 4724 2562 6 13 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Nisan 2022 160 Akyol Mustafa 21 Aralik 2017 Kurdistan kavrami Turkiye de nicin yeniden yasak oldu Al Monitor 21 Ocak 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Nisan 2020 160 Gunaydin Abdulhakim 12 Subat 2019 Turkiye deki 3 Kurt partisine kapatma davasi The Independent Turkce Erisim tarihi 3 Nisan 2020 160 4 Kurt partisi hakkinda kapatma davasi Sputnik 22 Subat 2019 22 Subat 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Nisan 2020 160 Adinda Kurdistan Gecen Partilere Kapatma Davasi Bianet 11 Subat 2019 11 Subat 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Nisan 2020 160 Heinz Kloss amp Grant McConnel Linguistic composition of the nations of the world vol 5 Europe and USSR Quebec Presses de l Universite Laval 1984 ISBN 2 7637 7044 4 Ahmet Buran Ph D Turkiye de Diller ve Etnik Gruplar 2012 Nefel 5 Ocak 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Kasim 2009 160 Kurmanci 27 Eylul 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi No 19 Summer 1996 Kurdish Institute of Paris Nefel 13 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Jan 2008 Kurd Hutchinson Unabridged Encyclopedia including Atlas 2005 OHAL den bu hal e neler degisti 24 Kasim 2002 tarihli Radikal gazetesi 21 Agustos 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Kasim 2008 160 Arsivlenmis kopya 21 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Ocak 2013 160 www amude com 12 Haziran 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Kasim 2008 160 Gelawej Kurmanci 91 olu kirik baglanti 93 The Historical Dictionary of Iran J Lorentz 1995 p172 a b Emir Hasanpur cev Cemil Gundogan Kurt Diliyle Ilgili Devlet Politikalari ve Dil Haklari Avesta Yayinlari Istanbul Ocak 1997 ISBN 975 7112 20 8 s 64 Dis baglantilar Wikimedia Commons ta Kurdistan ile ilgili ortam dosyalari mevcuttur gtdKuzey ve Dogu Suriye Ozerk Yonetimi konulariSembollerBayrak ve arma Ulusal marsTarihKamisli Olayi Suriye Kurdistani catismalari 19 Temmuz DevrimiSiyasetKuzey ve Dogu Suriye Ozerk Yonetimi Anayasa Parlamento Hukumet Secimler Siyasi Partiler Idari yapilanma Demokratik konfederalizm Dis iliskiler Ordu SDG YPG YPJ Oz Savunma Gucleri Polis Sutoro Asayis YAT CografyaCografya Kantonlar Afrin Cezire Kobani Sahba mintikasiEkonomiPara birimi EkonomiDemografiDemografi Dil Din Sehirler gtdTemsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Organizasyonu UNPO uyeleriAfrika 160 160 Afrikaner 160 160 Barotseland 160 160 Baster 160 160 Berberiler 160 160 Guney Kamerun 160 Haratin 160 160 Ogaden 160 160 Ogoni 160 160 Oromia 160 160 Somaliland 160 160 Tvalar 160 160 Venda 160 160 ZanzibarAsya 160 Ace 160 160 Ahvazi 160 160 Guney Azerbaycan 160 160 Bati Belucistan Iran 160 160 Bati Papua 160 160 Chittagong Hill Tracts 160 160 Cin Myanmar 160 160 Degar Montagnards 160 160 Dogu Belucistan Pakistan 160 160 Dogu Turkistan 160 160 Gilgit Baltistan Balawaristan 160 160 Guney Maluku Cumhuriyeti 160 160 Hmonglar 160 Igorot 160 160 Irak Turkmenleri 160 160 Ic Mogolistan 160 160 Kmer Krom 160 160 Iran Kurdistani 160 160 Merkezi Tibet 160 160 Morolar 160 160 Nagaland 160 160 Sind 160 160 Suryaniler 160 160 Talis Mugan 160 160 TayvanAvrupa 160 160 Abhazya 160 160 Bretonya 160 160 Cerkesya 160 160 Kirim Tatarlari 160 160 Kosova 160 160 Lezgiler 160 Romanya Macarlari 160 160 Savoie 160 160 TriesteKuzey Amerika 160 160 Washington DCGuney Amerika 160 160 Mapuce gtdIrredantizmAfrikaKomorlar Madagaskar Moritanya Mauritius Fas Ozgur Bolge Somali Guney AfrikaAsyaErmenistan Artsah Asurya Azerbaycan Kambocya Cin Dokuz cizgi hatti Kesmir Kuzey Kazakistan Kurdistan Irak Kurdistani Iran Kurdistani Suriye Kurdistani Kore Tsushima Hindistan Endonezya Iran Irani halklar Irak Kuveyt Israil Japonya Lubnan Mogolistan Nepal Filistin Filipinler Sabah Suriye Timor Turkiye Kibris Turki halklar Vietnam YemenAvrupaArnavutluk Kosova Kuzey Makedonya Avusturya Bask Ulkesi Fransa Ispanya Belarus Bulgaristan Hirvatistan Bosna Cekoslovakya Danimarka Finlandiya Fransa Valon Bolgesi Almanya Yunanistan Kibris Macaristan Izlanda Irlanda Italya Korsika Dalmacya Istriya Malta Nice Savoy Isvicre Letonya Litvanya Hollanda Kuzey Makedonya Norvec Osetya Rus Osetyasi Gurcistan Osetyasi Polonya Portekiz Romanya Moldova Rusya Sirbistan Kosova Sirp Cumhuriyeti Slovenya Ispanya Isvec Isvicre Ukrayna YugoslavyaGuney AmerikaArjantin Bolivya Surinam VenezuelaKuzey AmerikaGuatemala Meksika Amerika Birlesik Devletleri 51 eyalet Kanada da 51 eyalet hareketiOkyanusyaAvustralya Papua Yeni Gine Samoa VanuatuIlgili kavramlarSinir degisiklikleri Ayrilikcilik Yeniden birlesme Rovansizm Rump state Otorite kontroluBNE XX458651 BNF cb119424577 data GND 4033793 5 HDS 041672 LCCN sh85073466 NARA 10037027 NDL 00567054 NKC ge134299 NLI 987007548476705171 NSK 000784188 SUDOC 027367533 VIAF 242075403 https tr wikipedia org w index php title Kurdistan amp oldid 36501065 sayfasindan alinmistir Kategoriler KurdistanBolunmus bolgelerKulturel bolgelerTarihi bolgelerBati AsyaKurtlerGizli kategoriler Webarsiv sablonu wayback baglantilariOlu dis baglantilari olan maddelerISBN sihirli baglantisini kullanan sayfalarSuresiz olarak yari korumaya alinmis sayfalarKaynaksiz anlatimlar iceren maddelerCommons kategori baglantisi Vikiveri 039 de tanimli olan sayfalarBNE tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriBNF tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriGND tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriHDS tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriLCCN tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNARA tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNDL tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNKC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNLI tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriNSK tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriSUDOC tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleriVIAF tanimlayicisi olan Vikipedi maddeleri