Karaciğer sirozu veya kısaca siroz, uzun süreli karaciğer hasarının neden olduğu, karaciğer fonksiyonunun yaygın ve çoğu zaman geri dönüşümsüz olarak bozulmasıyla karakterize kronik ve ilerleyici bir hastalıktır. Karaciğerde meydana gelen hasar sonucu zamanla normal karaciğer dokusunun yerini fibröz skar dokusu alır ve bu da karaciğer fonksiyonlarının bozulmasına yol açar. Hastalık tipik olarak aylar veya yıllar içinde yavaşça gelişir. Erken belirtiler arasında , halsizlik, iştah kaybı, açıklanamayan kilo kaybı, bulantı, kusma ve karnın sağ üst kadranında ağrı olabilir. Hastalık ilerledikçe belirtiler arasında kaşıntı, , , sarılık, ve ciltte örümcek benzeri kan damarlarının gelişmesi yer alabilir. Karında biriken sıvı yol açabilir. Daha ciddi komplikasyonlar arasında hepatik ensefalopati, , veya kanama ve karaciğer kanseri yer alır. Sirozun evreleri arasında kompanse siroz ve dekompanse siroz yer almaktadır.
Siroz | |
---|---|
![]() | |
Uzmanlık | Gastroenteroloji, |
Belirtiler | Halsizlik, kaşıntı, , sarılık, kolay morarma, |
Komplikasyon | , hepatik ensefalopati, , karaciğer kanseri |
Süre | Uzun dönem |
Nedenleri | , hepatit B, hepatit C, |
Tanı | Kan tahlili, tıbbi görüntüleme, |
Korunma | Aşılama (ör. hepatit B), alkolden kaçınma, kilo verme, egzersiz yapma, düşük karbonhidratlı diyet, NAYKH veya NASH olanlarda hipertansiyon ve diyabetin kontrol edilmesi yardımcı olabilir |
Tedavi | Altta yatan nedene göre değişir |
Sıklık | 2.8 milyon (2015) |
Ölüm | 1.3 milyon (2015) |
Siroz en sık , (NASH – ilerleyici formu), eroin kullanımı, kronik hepatit B ve kronik hepatit C'den kaynaklanır. Uzun süreli aşırı alkol tüketimi alkolik karaciğer hastalığına neden olabilir. Karaciğer hasarı aynı zamanda uzun süre eroin kullanımına da bağlanmıştır. NASH'in obezite, yüksek tansiyon, anormal kolesterol seviyeleri, tip 2 diyabet ve metabolik sendrom gibi bir dizi nedeni vardır. Sirozun daha az yaygın nedenleri arasında , ve primer sklerozan kolanjit, Wilson hastalığı ve gibi genetik bozukluklar ve yer alır.
Tanı kan tahlili, tıbbi görüntüleme ve dayanır.
Hepatit B aşısı hepatit B'yi ve siroz gelişimini önleyebilir, ancak hepatit C'ye karşı aşı mevcut değildir. Siroz için spesifik bir tedavi yoktur, ancak altta yatan nedenlerin çoğu, durumun kötüleşmesini yavaşlatabilecek veya önleyebilecek bir dizi ilaçla tedavi edilebilir. Alkolden kaçınılması tüm vakalarda tavsiye edilir. Hepatit B ve C antiviral ilaçlarla tedavi edilebilir. Otoimmün hepatit steroidler ile tedavi edilebilir. Hastalık safra kanalının tıkanmasından kaynaklanıyorsa Ursodiol yararlı olabilir. Karın veya bacaklardaki şişlik, hepatik ensefalopati ve gibi komplikasyonlar için ilaçlar yararlı olabilir. Siroz karaciğer yetmezliğine yol açarsa, bir seçenek olabilir.
Siroz 2015 yılında yaklaşık 2.8 milyon kişiyi etkilemiş ve 1.3 milyon kişinin ölümüne yol açmıştır. Bu ölümlerin 348.000'ine (%27) alkol, 371.000'ine (%28) hepatit B ve 326.000'ine (%25) hepatit C neden olmuştur. Amerika Birleşik Devletleri'nde sirozdan ölen erkek sayısı kadınlardan daha fazladır. Sirozun bilinen ilk tanımı MÖ beşinci yüzyılda Hipokrat tarafından yapılmıştır. "Siroz" terimi 1819 yılında, hastalıklı bir karaciğerin sarımsı rengini tanımlayan Yunanca "kirrhos" kelimesinden türetilmiştir.
Belirti ve bulgular
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNNUwwUmxjR2xqZEdsdmJsOXZabDloWDBOcGNuSm9iM05wYzE5d1lYUnBaVzUwTG5CdVp5OHlNakJ3ZUMxRVpYQnBZM1JwYjI1ZmIyWmZZVjlEYVhKeWFHOXphWE5mY0dGMGFXVnVkQzV3Ym1jPS5wbmc=.png)
Sirozun gelişmesi uzun zaman alabilir ve semptomların ortaya çıkması yavaş olabilir. Erken belirtiler arasında yorgunluk, halsizlik, iştah kaybı, kilo kaybı ve bulantı yer alır. Erken belirtiler arasında avuç içlerinde olarak bilinen kızarıklık da yer alabilir. Hastalar ayrıca karaciğer çevresinde, sağ üst karın bölgesinde rahatsızlık hissedebilir.
Siroz ilerledikçe, nörolojik değişiklikler de semptomlar arasında yer alabilir. Bunlar bilişsel bozukluklar, konfüzyon, hafıza kaybı, uyku bozuklukları ve kişilik değişiklikleri olabilir. Steatore veya dışkıda sindirilmemiş yağların bulunması da sirozun bir belirtisidir.
İlerleyen siroz, bacaklarda ödem ve karında gibi vücudun farklı bölgelerinde sıvı birikimine yol açabilir. Ciltte kaşıntı, kolay morarma, ve sarılık gibi diğer belirtiler de hastalığın ilerlemesi ile ortaya çıkabilir.
Karaciğer fonksiyon bozukluğu
Bu belirtiler karaciğer hücrelerinin işlevini yerine getirememesinin doğrudan bir sonucudur:
- Örümcek telenjiektazi (spider anjiyoma) veya örümcek nevüsleri, cilt altındaki damarlarda genişleme olduğunda ortaya çıkar. Dışa doğru yayılan kırmızımsı uzantıları olan merkezi bir kırmızı nokta şeklindedir. Bu, örümceğe benzeyen görsel bir etki yaratır. Vakaların yaklaşık üçte birinde görülür. Muhtemel neden östrojen artışıdır. Sirozda, androjenlerin östrojene artan dönüşümünün bir sonucu olarak östrojen artışı meydana gelir.
- kızarık avuç içleri şeklinde kendini gösterir. Bu durum siroz vakalarının yaklaşık %23'ünde görülür. Artmış östrojenin bir sonucudur.
- Jinekomasti yani erkeklerde meme büyüklüğünün artması, östradiol (etki gücü yüksek bir östrojen türü) artışından kaynaklanır. Bu durum vakaların üçte ikisine yakın bir kısmında görülebilir.
- Hipogonadizm, gonadların işlevselliğinin azalması anlamına gelir. Bu durum iktidarsızlık, kısırlık, cinsel dürtü kaybı ve testiküler atrofi ile sonuçlanabilir. Şişmiş bir skrotum da eşlik edebilir.
- Sirozlu kişilerde karaciğer boyutu büyümüş, normal veya küçülmüş olabilir. Hastalık ilerledikçe, karaciğer tipik olarak skarlaşma sonucu küçülecektir.
- Sarılık cildin sararmasıdır. Ayrıca mukozada, özellikle de sararmaya neden olabilir. Bu durum, idrarın koyu renkli olmasına da neden olabilen artan bilirubin seviyelerinden kaynaklanmaktadır.
Portal hipertansiyon
Sirozu kanın akışını zorlaştırır. Bu direnç kanın göllenmesine ve basıncın artmasına yol açar. Bu da ile sonuçlanır. Portal hipertansiyonun etkileri şöyledir:
- , karındaki periton boşluğunda sıvı birikmesidir
- , vakaların %35 ila 50'sinde görülür.
- ve yemek borusu ve midedeki () kaynaklanır. Bu dolaşımı oluşturan kan damarları genişlediğinde varis meydana gelir. Varislerin rüptüre olma olasılığı yüksektir. Varis rüptürü genellikle şiddetli kanamaya yol açar ve ölümcül olabilir.
- Caput medusae, portal hipertansiyona bağlı olarak genişlemiş . Portal venöz sistemden gelen kan paraumbilikal venlere ve buradan da karın duvarı venlerine doğru itilir. Oluşan desen Medusa'nın başını andırdığından böyle bir isim verilmiştir.
- , bölgede stetoskopla duyulan vasküler bir üfürümdür. Portal sistem ile paraumbilikal venler arasında oluşan ek bağlantılardan kaynaklanır.
Diğer non-spesifik belirtiler
Hastalığın olası diğer belirtileri arasında tırnaklarda , ve çomak parmak gibi değişiklikler yer alabilir. Ellerde , ciltte ve kemiklerde hipertrofik osteoartropati gibi ek değişiklikler görülebilir.
İleri hastalık
Hastalık ilerledikçe komplikasyonlar gelişebilir. Bazı kişilerde bunlar hastalığın ilk belirtileri olabilir.
- Morarma ve kanama, pıhtılaşma faktörlerinin üretiminin azalmasından kaynaklanabilir.
- Hepatik ensefalopati (HE), kanda amonyak ve ilgili maddeler biriktiğinde ortaya çıkar. Bu birikim, karaciğer tarafından kandan temizlenmediğinde beyin fonksiyonlarını etkiler. Belirtiler arasında , unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, uyku alışkanlıklarında değişiklikler veya psikoz yer alabilir. Klasik fizik muayene bulgusu asterikstir., öne uzanmış, arkaya doğru bükülmüş (dorsifleksiyon) ellerin asenkron hareketlerle sallanmasıdır., artmış kaynaklanan küflü bir nefes kokusudur ve HE'nin bir bulgusudur.
- Etken maddelerin metabolizmasındaki azalma ilaç duyarlılığına neden olabilir.
- Akut böbrek hasarı (özellikle hepatorenal sendrom)
- Kas erimesi ve güçsüzlüğü ile seyreden kaşeksi
Nedenler
Sirozun birçok olası nedeni vardır ve aynı anda birden fazlası görülebilir. En olası nedeni belirlemeye çalışırken öykü almak önemlidir. Küresel olarak sirozun %57'si hepatit B (%30) veya hepatit C'ye (%27) bağlıdır.Alkolizm, vakaların yaklaşık %20-40'ını oluşturan bir diğer önemli nedendir.
Yaygın nedenler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaEwwaGxjR0YwYVhScGMxOURMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFJWlhCaGRHbDBhWE5mUXk1cWNHYz0uanBn.jpg)
- (veya alkolik siroz), on yıl veya daha uzun süre yoğun alkol kullanan bireylerin %10-20'sinde gelişir. Alkol protein, yağ ve karbonhidratların normal metabolizmasını bloke ederek karaciğere hasar verir. Bu hasar, alkolden asetaldehit oluşumu yoluyla gerçekleşir. Asetaldehit reaktiftir ve karaciğerde diğer reaktif ürünlerin birikmesine yol açar. Alkolik karaciğer hastalarında eş zamanlı olarak de olabilir. Ateş, hepatomegali, sarılık ve iştahsızlık gibi belirtiler görülür. ve kan düzeylerinin her ikisi de yüksektir, ancak 300 IU/litreden azdır ve AST/ALT oranı > 2'dir ki bu değer diğer karaciğer hastalıklarında nadiren görülür. Amerika Birleşik Devletleri'nde siroza bağlı ölümlerin %40'ı alkole bağlıdır.
- (NAYKH), yağ karaciğerde birikir ve zamanla skar dokusu oluşumuna neden olur. Hastalığa obezite, diyabet, yetersiz beslenme, koroner arter hastalığı ve steroidler neden olabilir. Belirtileri alkolik karaciğer hastalığına benzese de, kayda değer bir alkol kullanım öyküsü bulunmaz. NAYKH ve NASH tanısı için kan testleri ve tıbbi görüntüleme yöntemleri kullanılır ve bazen karaciğer biyopsisi gerekir.
- Kronik hepatit C enfeksiyonu, karaciğerde inflamasyona ve organda değişken derecelerde hasara neden olur. Yıllar boyunca süren bu inflamasyon ve hasar siroza yol açabilir. Kronik hepatit C hastalarının %20-30'unda siroz gelişir. Hepatit C'nin neden olduğu siroz ve alkolik karaciğer hastalığı karaciğer naklinin en yaygın nedenleridir. Hem hepatit C hem de hepatit B'ye bağlı siroz eroin bağımlılığı ile de ilişkilendirilebilir.
- Kronik hepatit B enfeksiyonu, on yıllar içinde siroza yol açabilecek olan karaciğer inflamasyonuna ve hasarına neden olur. Hepatit D, hepatit B'nin varlığına bağlıdır ve koenfeksiyonda sirozu hızlandırır.
Daha az görülen nedenler
- (daha önce primer biliyer siroz olarak bilinirdi) safra kanalları otoimmün bir süreç nedeniyle hasar görür. Bu da karaciğerde hasara yol açar. Hastalar asemptomatik olabilir veya yorgunluk, kaşıntı veya ciltte hiperpigmentasyon gibi belirtiler gösterebilir. Karaciğer tipik olarak büyümüştür ki bu hepatomegali olarak adlandırılır.Alkalen fosfataz, kolesterol ve bilirubin seviyelerinde yükselmeler meydana gelir. Hastalarda genellikle (AMA) pozitiftir.
- Primer sklerozan kolanjit; kaşıntı, , yağda çözünen vitamin eksiklikleri ve ile kendini gösteren bir safra kanalı hastalığıdır. Özellikle ülseratif kolit olmak üzere inflamatuar bağırsak hastalıkları ile güçlü bir ilişki göstermektedir.
- , lenfositlerin karaciğere saldırması sonucu meydana gelir. İnflamasyona, skarlaşmaya ve siroza neden olur. Bulgular arasında serum globülinlerinde, özellikle de gama globülinlerinde yükselmeler yer alır.
- genellikle ciltte hiperpigmentasyon, diabetes mellitus, veya kardiyomiyopati ile kendini gösterir ki bunlar aşırı demir yüklenmesine bağlı olarak ortaya çıkar. Ailede siroz öyküsü de yaygındır.
- Wilson hastalığı, kanda düşük düzeyi ve karaciğerde bakır artışı ile karakterize otozomal resesif bir hastalıktır. İdrar bakır düzeyi de artar. Hastalarda ayrıca korneada ve mental durum değişikliği olabilir.
- , karaciğerde bakır birikimi ile karakterize, neonatal kolestazın bir şeklidir.
- , alfa-1 antitripsin enziminin düşük seviyelerde olduğu (otozomal eş baskın) bir hastalıktır.
- , karaciğerde konjesyona yol açan kronik sağ kalp yetmezliğinden kaynaklanır.
- Kistik fibrozis
- Hepatotoksik ilaçlar veya toksinler, örneğin asetaminofen (parasetamol), metotreksat veya amiodaron
Patofizyoloji
Karaciğer protein sentezinde (örneğin albümin, pıhtılaşma faktörleri ve kompleman sistemi proteinleri), detoksifikasyonda ve depolamada (örneğin A vitamini ve glikojen) hayati bir rol oynar. Ayrıca lipid ve karbonhidrat metabolizmasına da katılır.[]
Siroz, nedeninden bağımsız olarak genellikle hepatit veya karaciğer yağlanması (steatoz) ile başlar. Siroza neden olan durum erken dönemde ortadan kaldırılırsa, değişiklikler tamamen geri döndürülebilir.[]
Sirozun en belirgin patolojik özelliği, yerini alan skar dokusunun gelişmesidir. Bu skar dokusu portal kan akımını engelleyerek kan basıncını yükseltir ve normal fonksiyonu bozar. Araştırmalar, normalde A vitamini depolayan siroz gelişiminde kilit rol oynadığını göstermiştir. İnflamasyonun karaciğer dokusuna verdiği hasar, stellat hücrelerinin aktivasyonuna yol açar. Aktive olan bu hücreler üretimi yoluyla fibrozisi artırır ve hepatik kan akışını engeller. Buna ek olarak, stellat hücreleri fibrotik bir yanıta ve bağ dokusunun çoğalmasına yol açan salgılar. TGF-β1, aktivasyonunda rol oynamaktadır ve fibrozisin büyüklüğü TGF-β seviyelerindeki artışla doğru orantılıdır. ACTA2, fibrozise yol açan hepatik stellat hücrelerin kontraktilitesini artıran TGF-β yolağı ile ilişkilidir. Ayrıca, hepatik stellat hücreleri, (MMP'ler) doğal inhibitörleri olan ve salgılayarak MMP'lerin hücre dışı matriksteki fibrotik materyali parçalamasını önler.
Bu süreç devam ettikçe, fibröz doku bantları (septa) hepatosit nodüllerini ayırır ve sonunda tüm karaciğer mimarisinin yerini alarak kan akışının azalmasına neden olur. Dalakta konjesyon ve meydana gelir, bu da normal kan pıhtılaşması için gerekli olan trombositlerin tutulmasına neden olur. Portal hipertansiyon sirozun en ciddi komplikasyonlarından sorumludur.[]
Tanı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVd0wwTmhkV1JoZEdWZmJHOWlaVjlvZVhCbGNuUnliM0JvZVY4d01EQXhMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFEWVhWa1lYUmxYMnh2WW1WZmFIbHdaWEowY205d2FIbGZNREF3TVM1cWNHYz0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFNUwwaGxjR0YwYjJaMVoyRnNYMlpzYjNkZmFXNWZjRzl5ZEdGc1gzWmxhVzR1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVobGNHRjBiMloxWjJGc1gyWnNiM2RmYVc1ZmNHOXlkR0ZzWDNabGFXNHVhbkJuLmpwZw==.jpg)
Siroz tanısı çeşitli faktöre dayanır. Laboratuvar bulguları, fizik muayene ve hasta öyküsü sirozu düşündürebilir. Karaciğerin değerIendirilmesi genellikle görüntüleme yöntemleriyle yapılır. Karaciğer biyopsisi tanıyı kesinleştirir ancak genellikle gerekli değildir.
Görüntüleme
Ultrason, sirozun değerlendirilmesinde rutin olarak kullanılır. İleri evre hastalıkta küçük ve büzülmüş bir karaciğeri gösterebilir. Ultrasonda düzensiz görünümlü alanlarla birlikte artmış mevcuttur. Genişlemiş , fissürlerin genişlemesi ve de sirozu düşündüren bulgulardır. Büyümüş bir dalak (>11–12 cm) altta yatan düşündürebilir. Ultrason ayrıca hepatosellüler karsinom ve portal hipertansiyonu da gösterebilir. Bu, hepatik vendeki akış değerlendirilerek yapılır. Portal ven pulsatilitesinde artış görülebilir. Ancak bu, arttığının bir işareti olabilir. Portal ven pulsatilitesi genellikle pulsatilite indeksi (PI) ile ölçülür. Pulsatilite indeksinin belirli bir değerin üzerinde olması siroza işaret eder (aşağıdaki tabloya bakınız).
İndeks | Formül | Eşik değer |
---|---|---|
Ortalamaya dayalı | (Maksimum – Minimum) / Ortalama | 0.5 |
Maksimuma dayalı | (Maksimum – Minimum) / Maksimum | 0.5–0.54 |
Diğer taramalar arasında abdomen BT ve MR yer alır. BT taraması non-invazivdir ve tanıda yardımcı olabilir. MR mükemmel değerlendirme sağlar ancak yüksek maliyetlidir.
Siroz, çeşitli yeni teknikleriyle de teşhis edilebilmektedir. Bir karaciğer sirotik hale geldiğinde genellikle sertleşecektir. Görüntüleme yoluyla sertliğin belirlenmesi hastalığın yerini ve şiddetini belirleyebilir. Teknikler arasında geçici elastografi, akustik radyasyon kuvveti impuls görüntüleme, süpersonik shear görüntüleme ve bulunmaktadır. Geçici elastografi ve MR elastografi fibrozis evresinin belirlenmesinde yardımcı olabilir. Biyopsi ile karşılaştırıldığında, elastografi çok daha geniş bir alanı örnekleyebilir ve ağrısızdır. Sirozun şiddeti ile anlamlı bir korelasyon gösterir. Ultrasonografi sistemlerine entegre edilen diğer modaliteler de kullanıma sunulmuştur. Bunlar arasında 2 boyutlu shear dalga elastografisi ve akustik radyasyon kuvveti impuls görüntülemesini kullanan noktasal shear dalgası elastografisi bulunmaktadır.
Primer sklerozan kolanjit gibi safra kanalı hastalıkları nadiren siroza neden olur.ERCP veya MRCP (safra yolları ve pankreas MR'ı) ile safra kanallarının görüntülenmesi tanıya yardımcı olabilir.
Laboratuvar bulguları
Sirozun en iyi öngördürücüleri asit, trombosit sayısının < 160.000/mm3 olması, spider anjiyomalar ve Bonacini siroz diskriminant skorunun 7'den büyük olmasıdır. Bonacini skoru aşağıda verilen tabloya göre trombosit sayısı, oranı ve INR puanlarının toplamı olarak hesaplanır. Skor 0−11 arası değerler alır.
Skor | Trombosit sayısı x 109 | ALT/AST oranı | INR |
---|---|---|---|
0 | > 340 | > 1.7 | < 1.1 |
1 | 280−340 | 1.2−1.7 | 1.1−1.4 |
2 | 220−279 | 0.6-1.19 | > 1.4 |
3 | 160−219 | < 0.6 | ... |
4 | 100−159 | ... | ... |
5 | 40−99 | ... | ... |
6 | < 40 | ... | ... |
Bu bulgular sirozda tipiktir:
- Trombositopeni, genellikle çok faktörlüdür ve alkole bağlı kemik iliğinin baskılanması, sepsis, folat eksikliği, dalakta trombosit tutulumu ve azalmış trombopoetinden kaynaklanır. Sirozda trombosit sayısı nadiren < 50.000/mL olur.
- yani AST ve ALT orta derecede yüksektir, AST > ALT'dir. Bununla birlikte, aminotransferaz düzeylerinin normal olması sirozu dışlamaz.
- Alkalen fosfataz − hafif yükselmiştir ancak normalin üst sınırının 2-3 katından azdır.[]
- Gama-glutamil transferaz − alkalen fosfataz seviyeleri ile koreledir. Alkolden kaynaklanan kronik karaciğer hastalığında tipik olarak çok daha yüksektir.
- Bilirubin seviyeleri kompanse olduğunda normaldir, ancak siroz ilerledikçe yükselebilir.[]
- Karaciğerin sentez fonksiyonu sirozun ilerlemesiyle azaldıkça albümin seviyeleri düşer, çünkü albümin yalnızca karaciğerde sentezlenir.
- Protrombin zamanı artar, çünkü pıhtılaşma faktörlerini karaciğer sentezler.
- Bakteriyel antijenlerin karaciğerden lenfoid dokuya geçişi nedeniyle globulinler artar.
- Yüksek ADH ve aldosteron seviyelerinden dolayı fazla su atılamaz ve serum sodyum seviyesi düşer (hiponatremi).
- Lökopeni ve , splenik marjinasyon ile bağlıdır.[]
- Karaciğer pıhtılaşma faktörlerinin çoğunu ürettiği için pıhtılaşma bozuklukları meydana gelir, bu nedenle koagülopati karaciğer hastalığının kötüleşmesiyle ilişkilidir.
- Sirozda glukagon artar.
- Portal hipertansiyon nedeniyle kan bağırsak sistemine yöneldiği için artar.
- Nitrik oksit ve karbon monoksit gibi vazodilatörler artar, bu da art yükü azaltır ve kalp debisinde ve mikst venöz oksijen satürasyonunda kompansatuar bir artışa yol açar.
- Sistemik vasküler direncin düşmesine bağlı olarak renin artar (böbreklerde sodyum tutulmasının yanı sıra).
, biyopsi yerine kullanılabilecek bir fibrozis biyobelirtecidir.
Yeni tanı konmuş sirozda yapılan diğer laboratuvar çalışmaları şunları içerir:
- Hepatit virüsleri için seroloji, otoantikorlar (ANA, , , anti-LKM)
- ve : hemokromatozda olduğu gibi aşırı demir yükünün belirteçleri
- Bakır ve : Wilson hastalığında olduğu gibi aşırı bakır yükünün belirteçleri
- İmmünoglobulin seviyeleri (IgG, IgM, IgA) − bu immünoglobinler spesifik değildir, ancak çeşitli nedenleri ayırt etmede yardımcı olabilir.
- IgG düzeyi kronik hepatit, alkolik ve otoimmün hepatitlerde yükselir. Viral hepatitte yavaş ve sürekli bir artış görülür.
- IgM primer biliyer sirozda önemli ölçüde, viral hepatit ve sirozda orta derecede artmıştır.
- IgA alkolik siroz ve primer biliyer sirozda artmıştır.[]
- Kolesterol ve glukoz
- Alfa-1 antitripsin
Sirotik hastalarda, özellikle de dekompanse hastalık evresinde, inflamasyon ve immün hücre aktivasyonu belirteçleri tipik olarak yükselir:
- C-reaktif protein (CRP)
- (PCT)
- Çözünür CD14
- Çözünür
- Çözünür (mannoz reseptörü)
- Çözünür
Yakın zamanda yapılan bir çalışmada bağırsak florasından 15 mikrobiyal tanımlanmıştır. Bunlar potansiyel olarak karaciğer sirozu olan hastaları sağlıklı bireylerden ayırmak için kullanılabilir.
Patoloji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprMEwwTnBjbkpvYjNOcGMxOW9hV2RvWDIxaFp5NXFjR2N2TWpJd2NIZ3RRMmx5Y21odmMybHpYMmhwWjJoZmJXRm5MbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Siroz tanısı için altın standart yöntem . Genellikle ince iğne yaklaşımıyla, ciltten () veya (transjuguler) yapılır. Perkütan veya transjuguler yol kullanılarak endoskopik ultrason (EUS) kılavuzluğunda yapılan karaciğer biyopsisi, yaygın bir alternatif haline gelmiştir. EUS, birbirinden uzak karaciğer bölgelerini hedefleyerek bi-lober biyopsileri mümkün kılabilir. Klinik, laboratuvar ve radyolojik veriler sirozu düşündürüyorsa biyopsi gerekli değildir. Ayrıca, karaciğer biyopsisi küçük ama önemli bir komplikasyon riski taşır ve sirozun kendisi de karaciğer biyopsisinin neden olduğu komplikasyonlara zemin hazırlar.
Siroz mikroskobideki özelliklerine göre tanımlanır: (1) hepatositlerin rejenere nodüllerinin varlığı ve (2) fibrozis varlığı veya bu nodüller arasında bağ dokusu birikiminin olması. Fibrozis paterni siroza yol açan nedene göre değişiklik gösterebilir ve buna neden olan altta yatan süreç durmuş veya düzelmiş olsa bile artabilir. Fibrozis karaciğerdeki (sinüzoidler), ve diğer vasküler yapılar da dahil olmak üzere normal dokuların tahrip olmasına yol açabilir. Bu durum karaciğerde kan akışına karşı direncin değişmesine ve neden olur.
- Fibrozis yok, ancak kolajen liflerin (pembe-kırmızı, ok) portal alana (P) sınırlı olduğu, hafif, zon 3 steatoz ()
- Fibröz genişleme şeklinde, hafif fibrozisli steatohepatit histopatolojisi (Van Gieson boyası)
- İnce fibröz köprüler içeren, orta derecede fibrozisli steatohepatit histopatolojisi (Van Gieson boyası)
- Kalın fibroz bantlar ile birlikte sirozun şekillendiği steatohepatit histopatolojisi (Van Gieson boyası)
- , sirozu fibrozla çevrili nodüler bir doku olarak gösterir (burada kolajen mavi boyanır)
Siroz, karaciğere farklı şekillerde hasar veren birçok farklı durumdan kaynaklanabileceğinden, nedene özgü anormallikler de görülebilir. Örneğin, kronik hepatit B'de karaciğer parankiminde lenfosit infiltrasyonu vardır. eritrositler görülür ve çevreleyen dokuda daha fazla fibrozis vardır. safra kanalı etrafında fibrozis, granülom varlığı ve safra birikimi vardır. Alkolik sirozda da karaciğer dokusunda nötrofil infiltrasyonu görülür.
Makroskopik olarak karaciğer başlangıçta büyümüştür, ancak hastalığın ilerlemesiyle birlikte küçülür. Yüzeyi düzensiz, kıvamı serttir ve ile ilişkili ise rengi sarıdır. Nodüllerin büyüklüğüne bağlı olarak üç makroskopik tip vardır: mikronodüler, makronodüler ve mikst siroz. Mikronodüler formda (Laennec sirozu veya portal siroz), rejenere olan nodüller 3 mm'nin altındadır. Makronodüler sirozda (postnekrotik siroz) nodüller 3 mm'den büyüktür. Mikst siroz ise farklı boyutlardaki nodülleri içerir.
- Yaygın soluk alanlar içeren mikronodüler siroz
- Sirozun soluk makronodülleri
- Hepatoselüler karsinoma yol açan siroz
Derecelendirme
Sirozun şiddeti genellikle (Child-Pugh-Turcotte skoru olarak da bilinir) ile sınıflandırılır. Bu sistem 1964 yılında Child ve Turcotte tarafından geliştirilmiş ve 1973 yılında Pugh ve diğerleri tarafından modifiye edilmiştir. İlk olarak portal dekompresyon için elektif cerrahiden kimlerin faydalanacağını belirlemek amacıyla oluşturulmuştur. Bu skorlama sistemi bilirubin, albümin ve INR gibi laboratuvar parametrelerini kullanır. varlığı ve ensefalopatinin şiddeti de skorlamaya dahil edilir. Hastalar sınıf A, B veya C olarak sınıflandırılır. Sınıf A iyi prognoza sahipken, sınıf C yüksek ölüm riski altındadır.
Child-Pugh Sınıfı | Puanlar | Karaciğer Fonksiyonu | Prognoz | Abdominal cerrahi sonrası mortalite |
---|---|---|---|---|
Child-Pugh Sınıf A | 5–6 puan | İyi karaciğer fonksiyonu | 15–20 yıl | 10% |
Child-Pugh Sınıf B | 7–9 puan | Orta derecede bozulmuş karaciğer fonksiyonu | 30% | |
Child-Pugh Sınıf C | 10–15 puan | İleri karaciğer fonksiyon bozukluğu | 1–3 yıl | 82% |
Child-Pugh skoru, majör bir ameliyattan sonra mortalitenin geçerliliği kanıtlanmış bir öngörücüsüdür. Örneğin, Child sınıf A hastalarında ölüm oranı %10, Child sınıf B hastalarında ölüm oranı %30 iken Child sınıf C hastalarında abdominal cerrahi sonrası ölüm oranı %70-80'dir. Elektif cerrahi genellikle Child sınıf A hastalara yöneliktir. Child sınıf B hastalarda cerrahi risk artmıştır ve tıbbi optimizasyon gerekebilir. Genel olarak, Child sınıf C hastalarının ise elektif cerrahi geçirmesi önerilmez.
Geçmişte, karaciğer nakli için uygun adayları belirlemede Child-Pugh sınıflandırması kullanılmaktaydı. Child-Pugh sınıf B genellikle nakil için değerlendirme endikasyonudur. Ancak, bu skoru karaciğer nakline uygunluk açısından kullanırken birçok sorun yaşandı. Bu nedenle MELD skoru oluşturulmuştur.
geliştirilmiş ve 2002 yılında onaylanmıştır. United Network for Organ Sharing (UNOS) tarafından Amerika Birleşik Devletleri'nde karaciğer nakli bekleyen kişilere karaciğer nakli tahsisini belirlemenin bir yolu olarak onaylanmıştır. Ayrıca siroz, alkolik hepatit, akut karaciğer yetmezliği ve akut hepatit için geçerliliği kanıtlanmış bir sağ kalım öngörücüsü olarak da kullanılmaktadır. Değişkenler arasında bilirubin, INR, kreatinin ve diyaliz sıklığı yer almaktadır. 2016 yılında değişkenlere sodyum da eklenmiştir ve skor genellikle MELD-Na olarak anılmaktadır.
MELD-Plus, kronik karaciğer hastalığının şiddetini değerlendirmek için kullanılan bir başka risk skorudur. Massachusetts General Hospital ve IBM arasındaki bir iş birliği sonucunda 2017 yılında geliştirilmiştir. Dokuz değişken, sirozla ilişkili bir hastane yatışından taburcu olduktan sonra 90 günlük mortalite için etkili öngörücüler olarak tanımlanmıştır. Bu değişkenler arasında Son Dönem Karaciğer Hastalığı Modeli'nin (MELD) tüm bileşenlerinin yanı sıra sodyum, albümin, total kolesterol, beyaz kan hücresi sayısı, yaş ve hastanede kalış süresi yer almaktadır.
(karaciğere gelen ve giden kan arasındaki venöz basınç farkı) da ölçülmesi zor olsa da sirozun şiddetini belirler. Değerin 16 mm veya daha fazla olması ölüm riskinin önemli ölçüde arttığı anlamına gelir.
Önlenmesi
Siroz için temel önleme stratejileri, alkol alımını azaltmaya yönelik toplum çapında müdahaleler (fiyatlandırma stratejileri, halk sağlığı kampanyaları ve kişisel danışmanlık yoluyla), viral hepatit bulaşmasını azaltmaya yönelik programlar ve kalıtsal karaciğer hastalığı olan kişilerin akrabalarının taranmasıdır.
Siroz riskini ve ilerlemesini etkileyen faktörler hakkında çok az şey bilinmektedir. Bununla birlikte, birçok çalışma kahve tüketiminin karaciğer hastalığının ilerlemesine karşı koruyucu etkileri olduğuna dair artan sayıda kanıt sağlamıştır. Bu etkiler, alkol kullanım bozukluğu ile ilişkili karaciğer hastalığında daha belirgindir. Kahvenin antioksidan ve antifibrotik etkileri vardır. Günde iki veya daha fazla fincan kahve içmek karaciğer enzimleri , ve GGT'de iyileşme ile ilişkilidir. Karaciğer hastalığı olanlarda bile kahve tüketimi fibrozis ve sirozu azaltabilir.
Tedavi
Genel olarak sirozdan kaynaklanan karaciğer hasarı geri döndürülemez, ancak tedavi ilerlemeyi durdurabilir veya geciktirebilir ve komplikasyonları azaltabilir. Siroz enerji tüketen bir süreç olduğundan sağlıklı bir diyet önerilir. Önerilen diyet yüksek proteinli, yüksek lifli diyet ve dallı zincirli amino asit takviyesinden oluşur. Genellikle yakından takip gereklidir. Enfeksiyonlar için antibiyotikler reçete edilir ve kaşıntı için çeşitli ilaçlar yardımcı olabilir. gibi laksatifler kabızlık riskini azaltır. Karvedilol, siroz ve olan kişilerde sağ kalımı artırır. Düşük tuzlu diyetle birlikte diüretikler vücuttaki sıvıyı azaltarak ödemin azalmasına yardımcı olur.
Alkol kullanım bozukluğunun neden olduğu alkolik siroz, alkolden uzak durularak tedavi edilir. Hepatite bağlı sirozun tedavisi, viral hepatit için interferon ve otoimmün hepatit için kortikosteroidler gibi ilaçları içerir[]
Wilson hastalığının neden olduğu siroz, organlarda biriken bakırın uzaklaştırılmasıyla tedavi edilir. Bu, gibi kullanılarak gerçekleştirilir. Sebep aşırı demir yüklenmesi olduğunda fazla demir, deferoksamin gibi bir şelasyon ajanı kullanılarak veya kan alma ile vücuttan uzaklaştırılır.[]
2021 itibarıyla, (NAYKH veya NASH) neden olduğu sirozu önlemeye yönelik ilaçları inceleyen yeni çalışmalar bulunmaktadır. Semaglutid adlı bir ilacın plaseboya kıyasla NASH'de daha fazla iyileşme sağladığı gösterilmiştir. Fibroziste herhangi bir düzelme gözlenmemiştir. Silofeksor/Firsokostat kombinasyonu, köprüleme fibrozisi ve sirozu olan kişilerde incelenmiştir. Potansiyel bir antifibrotik etki ile NASH aktivitesinde iyileşmelere yol açtığı gözlenmiştir. Lanifibranor'un da fibrozisin kötüleşmesini önlediği gösterilmiştir.
İleri karaciğer hasarını önleme
Sirozun altında yatan neden ne olursa olsun, alkol ve diğer potansiyel zarar verici maddelerin tüketimi önerilmemektedir. Kompanse sirozu olan kişilerde Parasetamol'den kaçınılmasını veya dozunun azaltılmasını destekleyen bir kanıt yoktur; bu nedenle söz konusu kişiler için güvenli bir analjezik olarak kabul edilir.
Hepatit A ve hepatit B'ye maruz kalma riski olan kişiler bu hastalıklara karşı aşı yaptırmayı düşünmelidir.[]
Sirozun nedenini tedavi etmek ileri hasarı önler; örneğin sirozun hepatit B'ye bağlı olduğu durumlarda Entekavir ve Tenofovir gibi oral antivirallerin verilmesi sirozun ilerlemesini önler. Benzer şekilde, kilo ve diyabet kontrolü non-alkolik yağlı karaciğer hastalığına bağlı sirozda kötüleşmeyi önler.
Sirozu veya karaciğer hasarı olan kişilere genellikle karaciğere daha fazla zarar verebilecek ilaçlardan kaçınmaları tavsiye edilir. Bunlar arasında antidepresanlar, bazı antibiyotikler ve NSAİİ'ler (örn. ibuprofen) gibi çeşitli ilaçlar bulunmaktadır. Bu ajanlar karaciğerde metabolize edildikleri için hepatotoksiktir. Karaciğere zarar veren bir ilaç hala doktor tarafından öneriliyorsa, dozaj karaciğer üzerinde en az stresi hedefleyecek şekilde ayarlanmalıdır.[]
Yaşam tarzı
8 ila 14 haftalık egzersiz programları uygulayan çalışmalara dayanan 2018 tarihli bir sistematik incelemeye göre, sirozlu kişilerde fiziksel egzersizin tüm nedenlere bağlı mortalite, morbidite, sağlıkla ilgili yaşam kalitesi, egzersiz kapasitesi ve antropomorfik ölçümler üzerindeki yararlı veya zararlı etkileri konusunda şu anda yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır. Bu sonuçlar düşük ila çok düşük kaliteli araştırmalara dayanmaktadır ve bu da özellikle klinik sonuçlar üzerindeki etkilerini değerlendirmek için daha yüksek kalitede daha fazla araştırma geliştirme ihtiyacını ortaya koymaktadır.[]
Nakil
Komplikasyonlar kontrol altına alınamazsa veya karaciğer işlevini yitirirse gerekir. Karaciğer naklinden sağ kalım 1990'lardan bu yana iyileşmektedir ve beş yıllık sağ kalım oranı şu anda %80 civarındadır. Sağ kalım oranı büyük ölçüde hastalığın şiddetine ve alıcıdaki diğer tıbbi risk faktörlerine bağlıdır. Amerika Birleşik Devletleri'nde hastaların nakil için önceliklendirilmesinde kullanılmaktadır. Transplantasyon, bağışıklık baskılayıcıların (Siklosporin veya Takrolimus) kullanılmasını gerektirir.
Dekompanse siroz
Sirozda belirtileri arasında gastrointestinal kanama, hepatik ensefalopati, sarılık veya yer alır. Önceden stabil sirozu olan hastalarda, kabızlık, enfeksiyon (herhangi bir kaynaktan), alkol alımının artması, ilaçlar, kanama veya dehidrasyon gibi çeşitli nedenlere bağlı olarak dekompansasyon meydana gelebilir. Aşağıda listelenen siroz komplikasyonlarından herhangi biri şeklinde olabilir.
Dekompanse sirozu olan kişilerin genellikle hastaneye yatırılması, ve mental durumunun yakından izlenmesi gerekir. Yeterli beslenme ve tıbbi tedaviye (genellikle diüretikler, antibiyotikler, laksatifler veya , tiyamin ve bazen steroidler, asetilsistein ve ) önem verilmelidir. Sirozda tipik olarak ortaya çıkan yüksek olan toplam vücut sodyum düzeyini daha da artıracağı için salin verilmesinden kaçınılır. Karaciğer nakli olmaksızın beklenen yaşam süresi düşüktür, en fazla üç yıldır.
Palyatif bakım
Palyatif bakım, hastaların siroz gibi ciddi bir hastalığın semptomlarından, ağrılarından ve stresinden kurtulmalarını sağlamaya odaklanan özel bir tıbbi bakımdır. Palyatif bakımın amacı hem hasta hem de hastanın ailesi için yaşam kalitesini artırmaktır ve her aşamada ve her tür siroz için uygundur.
Özellikle ilerleyen aşamalarda, sirozlu kişilerde karında şişlik, kaşıntı, bacakta ödem ve kronik karın ağrısı gibi palyatif bakımla tedavi edilebilecek önemli semptomlar görülür. Hastalık nakil olmadan tedavi edilemediğinden, palyatif bakım aynı zamanda kişinin tıbbi vekaletnamesi, diriltmeme kararları, yaşam desteği ve potansiyel olarak bakımevi ile ilgili isteklerine ilişkin tartışmalarda da yardımcı olabilir. Kanıtlanmış faydalarına rağmen sirozlu kişiler nadiren palyatif bakıma yönlendirilmektedir.
Bağışıklık
Sirozun çeşitli yollarla bağışıklık fonksiyon bozukluğuna neden olduğu bilinmektedir. Bağışıklık sisteminin normal çalışmasını engeller.[]
Kanama ve pıhtı riski
Siroz kanama riskini artırabilir. Karaciğer, pıhtılaşma kaskadındaki çeşitli proteinleri üretir (Faktör II, VII, IX, X, V ve VI). Karaciğer hasar gördüğünde bu proteinlerin üretimi bozulur. Pıhtılaşma faktörleri azaldığı için kanama artacaktır. Pıhtılaşma fonksiyonu, başta trombosit sayısı, protrombin zamanı (PT) ve uluslararası normalizasyon oranı (INR) olmak üzere laboratuvar değerleriyle tahmin edilir.
(AGA), 2021 yılında belirli senaryolarda sirotik hastaların yönetimine ilişkin tavsiyelerde bulunmuştur.
- AGA, stabil sirozu olan hastalara sık uygulanan gastrointestinal prosedürler uygulanmadan önce PT/INR veya trombosit sayısının tekrarlanan ölçümleri de dahil olmak üzere kapsamlı prosedür öncesi testler yapılmasını önermemektedir. Kanamanın önlenmesi için trombosit gibi kan ürünlerinin rutin olarak kullanılmasını da önermemektedir. Siroz, pıhtılaşma ile ilgili laboratuvar parametrelerinin bazal değerlerinde herhangi bir değişiklik olmadığında stabildir.
- AGA, stabil sirozu ve düşük trombosit sayısı olan ve sık uygulanan düşük riskli prosedürlere tabi tutulan hastalar için kanamanın önlenmesi amacıyla rutin kullanımını önermemektedir.
- AGA, hastanede yatan ve pıhtı önleme konusunda standart kılavuzları karşılayan hastalarda standart koruma önermektedir.
- AGA, için rutin tarama yapılmasını önermemektedir. Portal ven trombozu varsa, AGA antikoagülasyon ile tedavi önermektedir.
- Atriyal fibrilasyonlu siroz durumunda, AGA antikoagülasyon kullanılmamasını antikoagülasyon kullanılmasına tercih etmektedir.
Komplikasyonlar
Asit
Siroz tuz birikimine (sodyum retansiyonu) yol açtığı için tedavide genellikle tuz kısıtlaması gerekir. baskılamak için diüretikler gerekli olabilir. Yatarak tedavi için diüretik seçenekleri (spironolakton) ve kıvrım diüretiklerini içerir. Aldosteron antagonistleri, oral ilaçları alabilen ve acil hacim azaltma ihtiyacı olmayan kişilerde tercih edilir. Kıvrım (loop) diüretikleri ek tedavi olarak eklenebilir.
Tuz kısıtlaması ve diüretik kullanımının etkisiz olduğu durumlarda tercih edilebilir. Bu prosedürde periton boşluğuna plastik bir tüp yerleştirilir. Hızlı hacim azalmasından kaynaklanan komplikasyonları önlemek için genellikle solüsyonu verilir. 4-5 litrelik parasentez diüretik tedavisine kıyasla daha hızlı ve daha başarılıdır.
Özofagus ve gastrik varis kanaması
Portal hipertansiyonda, portal sistem üzerindeki kan basıncını düşürmek için Propranolol veya Nadolol gibi nonselektif beta blokörler yaygın olarak kullanılır. Portal hipertansiyondan kaynaklanan ciddi komplikasyonlarda, portal ven üzerindeki basıncı azaltmak için (TIPS) bazen endikedir. Bu şant hepatik ensefalopatiyi kötüleştirebileceğinden, ensefalopati riski düşük olan hastalar için uygundur. TIPS genellikle sadece karaciğer transplantasyonuna bir köprü olarak veya palyatif bir önlem olarak kabul edilir.[] Balonla tıkanmış retrograd transvenöz obliterasyon gastrik varis kanamasını tedavi etmek için kullanılabilir.
Oturmuş sirozu olan hastalara (özofagus, mide ve duodenumun endoskopik muayenesi) yapılır. Özofagus varisleri bulunursa, veya bantlama gibi profilaktik lokal tedavi uygulanabilir ve beta blokörler kullanılabilir.
Hepatik ensefalopati
Hepatik ensefalopati sirozun potansiyel bir komplikasyonudur. Hafif konfüzyondan komaya kadar değişen fonksiyonel nörolojik bozukluğa yol açabilir. Hepatik ensefalopatinin başlıca nedeni, kan-beyin bariyerini geçerken nörotoksisiteye neden olan amonyağın kanda birikmesidir. Amonyak normalde karaciğer tarafından metabolize edilir; siroz hem karaciğer fonksiyonunun azalmasına hem de portosistemik şantın artmasına (kanın karaciğeri atlamasına) neden olduğundan, sistemik amonyak seviyeleri kademeli olarak yükselir ve ensefalopatiye yol açar.
Hepatik ensefalopati tedavisine yönelik farmasötik yaklaşımların çoğu amonyak seviyelerini düşürmeye odaklanmaktadır. 2014 kılavuzuna göre, ilk basamak tedavi, bağırsak bakterileri tarafından metabolize edildiğinde kolonun pH seviyesini düşüren, emilemeyen bir disakkarit olan kullanımını içerir. Düşük kolonik pH, amonyağın amonyuma dönüşümünün artmasına neden olur ve bu dönüşen amonyum da daha sonra vücuttan atılır. Gastrointestinal sistemde amonyak üreten bakterilerin işlevini engelleyen bir antibiyotik olan Rifaksimin'in, tekrarlayan hepatik ensefalopati ataklarına karşı profilaksi olarak laktuloz ile birlikte kullanılması önerilmektedir.
Farmakoterapiye ek olarak, uygun hidrasyon ve beslenme desteğinin sağlanması da önemlidir. Uygun miktarlarda protein alımı teşvik edilir. Alkol kullanımı, aşırı protein, gastrointestinal kanama, enfeksiyon, kabızlık ve kusma/ishal gibi çeşitli faktörler hepatik ensefalopatiyi tetikleyebilir. Benzodiazepinler, diüretikler veya narkotikler gibi ilaçlar da ensefalopatik olayları hızlandırabilir. Gastrointestinal kanamalarda düşük proteinli diyet önerilir.
Hepatik ensefalopatinin ciddiyeti hastanın değerlendirilerek belirlenir. Bu genellikle öznel bir değerlendirmedir ancak bu değerlendirmeyi standartlaştırmaya yardımcı olacak kriterler oluşturmaya yönelik birkaç çalışma yayımlanmıştır. Aşağıda bir örneği verilen West Haven kriterleri buna bir örnektir.
Evre | Mental durum |
Evre 1: Hafif | Davranış değişiklikleri |
Hafif konfüzyon | |
Konuşma bozukluğu | |
Uyku düzeninin bozulması | |
Evre 2: Orta | Letarji |
Orta düzeyde konfüzyon | |
Evre 3: Şiddetli | Stupor |
Tuhaf davranışlar | |
Uyur ama uyandırılabilir | |
Evre 4: Koma | Koma/Ağrıya yanıtsız |
Hepatorenal sendrom
Hepatorenal sendrom, böbrek hasarının da eşlik ettiği son dönem sirozun ciddi bir komplikasyonudur.
Spontan bakteriyel peritonit
Siroz nedeniyle asiti olan kişiler açısından risk altındadır.
Portal hipertansif gastropati
, portal hipertansiyonu olan kişilerde mide mukozasında meydana gelen değişiklikleri ifade eder ve sirozun şiddetiyle ilişkilidir.
Enfeksiyon
Siroz, bağışıklık sistemi işlev bozukluğuna neden olarak enfeksiyona yol açabilir. Enfeksiyonun belirti ve bulguları nonspesifik olabilir. Bu nedenle fark edilmesi daha zordur (örneğin, ensefalopatinin kötüleşmesi ancak ateşin olmaması). Dahası, sirozdaki enfeksiyonlar diğer komplikasyonlar (asit, varis kanaması, hepatik ensefalopati, organ yetmezlikleri, ölüm) için önemli tetikleyicilerdir.
Hepatosellüler karsinom
Hepatosellüler karsinom en sık görülen primer karaciğer kanseridir ve sirozlu kişilerde ölümün en sık nedenidir.MR ile yapılan taramalarda bu kanser saptanabilir ve genellikle erken belirtileri tespit etmek için yapılır. Erken dönemde tespit edilmesi sonucu olumlu etkiler.
Epidemiyoloji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpObEwwTnBjbkpvYjNOcGMxOXZabDkwYUdWZmJHbDJaWEpmZDI5eWJHUmZiV0Z3TFVSbFlYUm9jMTl3WlhKZmJXbHNiR2x2Ymw5d1pYSnpiMjV6TFZkSVR6SXdNVEl1YzNabkx6SXlNSEI0TFVOcGNuSm9iM05wYzE5dlpsOTBhR1ZmYkdsMlpYSmZkMjl5YkdSZmJXRndMVVJsWVhSb2MxOXdaWEpmYldsc2JHbHZibDl3WlhKemIyNXpMVmRJVHpJd01USXVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Her yıl siroz komplikasyonları nedeniyle yaklaşık bir milyon ölüm gerçekleşmekte ve bu da sirozu dünya genelinde en yaygın 11. ölüm nedeni haline getirmektedir. Siroz ve kronik karaciğer hastalığı, 2001 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde erkekler için onuncu, kadınlar için on ikinci önde gelen ölüm nedeniydi ve her yıl yaklaşık 27.000 kişinin ölümüne neden oluyordu.
Sirozun nedeni değişkenlik gösterebilir; Batı ve sanayileşmiş ülkelerde alkol ve non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ana nedenler iken, düşük ve orta gelirli ülkelerde viral hepatit baskın nedendir. Siroz erkeklerde kadınlara göre daha yaygındır. Sirozun insanların çektiği acılar, hastane masrafları ve üretkenlik kaybı açısından maliyeti yüksektir.
Etimoloji
"Sirozis" kelimesi Yunanca κιρρός (kirrhos) "sarımsı, alaca" (hastalıklı karaciğerin turuncu-sarı rengine ithafen) ve -osis, yani tıp terminolojisinde "durum" son ekinden türetilmiş bir neolojizmdir. Hastalık daha önce bilinmekle birlikte, siroz terimi ilk kez René Laennec tarafından 1819 tarihli bir makalede kullanılmıştır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o "Cirrhosis". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 23 Nisan 2014. 9 Haziran 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 19 Mayıs 2015.
- ^ a b c d e Ferri FF (2019). Ferri's clinical advisor 2019 : 5 books in 1. Philadelphia, PA. ss. 337-339. ISBN .
- ^ a b "Treatment for Cirrhosis | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 20 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mart 2021.
- ^ a b Vos, Theo; Allen, Christine; Arora, Megha; Barber, Ryan M.; Bhutta, Zulfiqar A.; Brown, Alexandria; Carter, Austin; Casey, Daniel C.; Charlson, Fiona J.; Chen, Alan Z.; Coggeshall, Megan; Cornaby, Leslie; Dandona, Lalit; Dicker, Daniel J.; Dilegge, Tina; Erskine, Holly E.; Ferrari, Alize J.; Fitzmaurice, Christina; Fleming, Tom; Forouzanfar, Mohammad H.; Fullman, Nancy; Gething, Peter W.; Goldberg, Ellen M.; Graetz, Nicholas; Haagsma, Juanita A.; Hay, Simon I.; Johnson, Catherine O.; Kassebaum, Nicholas J.; Kawashima, Toana; Kemmer, Laura (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1545-1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. (PMC) 5055577 $2. (PMID) 27733282.
- ^ a b c Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, ve diğerleri. (GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators) (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". Lancet. 388 (10053): 1459-1544. doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1. (PMC) 5388903 $2. (PMID) 27733281.
- ^ a b "Cirrhosis". nhs.uk. 29 Haziran 2020. 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Şubat 2021.
- ^ a b c Dooley JS, Lok AS, Garcia-Tsao G, Pinzani M (8 Haziran 2018). Sherlock's diseases of the liver and biliary system (13. bas.). Hoboken, NJ. s. 82. ISBN . OCLC 1019837000.
- ^ a b c d e f g h i j k "Symptoms & Causes of Cirrhosis | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 8 Şubat 2021.
- ^ "Definition & Facts for Cirrhosis | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 11 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Mart 2021.
- ^ a b "Cirrhosis of the liver". . 2024. 28 Nisan 2024 tarihinde kaynağından .
- ^ Naghavi M, Wang H, Lozano R, Davis A, Liang X, Zhou M, ve diğerleri. (GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators) (January 2015). "Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". Lancet. 385 (9963): 117-171. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. (PMC) 4340604 $2. (PMID) 25530442.
- ^ "Alcoholic liver disease". MedlinePlus Medical Encyclopedia. 27 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Mart 2021.
- ^ "Heroin and Liver Damage". Banyan Medical Centers. 8 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
- ^ a b "Definition & Facts of NAFLD & NASH | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 12 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Mart 2021.
- ^ Brower ST (2012). Elective general surgery : an evidence-based approach. New York: McGraw-Hill Medical. s. 36. ISBN . 8 Eylül 2017 tarihinde kaynağından .
- ^ a b Roguin A (September 2006). "Rene Theophile Hyacinthe Laënnec (1781-1826): the man behind the stethoscope". Clinical Medicine & Research. 4 (3): 230-235. doi:10.3121/cmr.4.3.230. (PMC) 1570491 $2. (PMID) 17048358.
- ^ Williams CN, Sidorov JJ (2024). "Steatorrhea in patients with liver disease". Canadian Medical Association Journal. 105 (11). ss. 1143-1154. (PMC) 1931370 $2. (PMID) 5150072.
- ^ a b c Samant H, Kothadia JP (2022). "Spider Angioma". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. (PMID) 29939595. Erişim tarihi: 14 Mart 2022.
- ^ Kur P, Kolasa-Wołosiuk A, Misiakiewicz-Has K, Wiszniewska B (April 2020). "Sex Hormone-Dependent Physiology and Diseases of Liver". International Journal of Environmental Research and Public Health. 17 (8): E2620. doi:10.3390/ijerph17082620. (PMC) 7216036 $2. (PMID) 32290381.
- ^ "Palmar Erythema: Symptoms, Causes, Treatment, and More". Healthline. 20 Temmuz 2017. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
- ^ Serrao R, Zirwas M, English JC (2007). "Palmar erythema". American Journal of Clinical Dermatology. 8 (6): 347-56. doi:10.2165/00128071-200708060-00004. (PMID) 18039017.
- ^ Feingold KR, Anawalt B, Boyce A, Chrousos G, de Herder WW, Dhatariya K, Dungan K, Hershman JM, Hofland J, Kalra S, Kaltsas G, Koch C, Kopp P, Korbonits M, Kovacs CS, Kuohung W, Laferrère B, Levy M, McGee EA, McLachlan R, Morley JE, New M, Purnell J, Sahay R, Singer F, Sperling MA, Stratakis CA, Trence DL, Wilson DP, Swerdloff RS, Ng CM (2000). "Gynecomastia: Etiology, Diagnosis, and Treatment". Feingold KR, Anawalt B, Boyce A, Chrousos G (Ed.). Endotext. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc. (PMID) 25905330. Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Longo DL, Fauci AS, Kasper DL, Hauser SL, Jameson JL, Loscalzo J, (Ed.) (2012). Harrison's principles of internal medicine (18. bas.). New York: McGraw-Hill. ss. Chapter 308. Cirrhosis and Its Complications. ISBN .
- ^ Kim SM, Yalamanchi S, Dobs AS (2017). "Male Hypogonadism and Liver Disease". Winters SJ, Huhtaniemi IT (Ed.). Male Hypogonadism. Cham: Springer International Publishing. ss. 219-234. doi:10.1007/978-3-319-53298-1_11. ISBN .
- ^ Qi X, An S, Li H, Guo X (24 Ağustos 2017). "Recurrent scrotal edema in liver cirrhosis". AME Medical Journal. 2: 124. doi:10.21037/amj.2017.08.22. 2 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Aralık 2023.
- ^ Plauth M, Schütz ET (September 2002). "Cachexia in liver cirrhosis". International Journal of Cardiology. 85 (1): 83-87. doi:10.1016/s0167-5273(02)00236-x. (PMID) 12163212.
- ^ Jeffrey G (7 Ekim 2021). "Cirrhosis of the Liver". emedicinehealth. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Mart 2022.
- ^ "Jaundice - Hepatic and Biliary Disorders". Merck Manuals Professional Edition. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
- ^ a b c "Portal Hypertension". www.hopkinsmedicine.org. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
- ^ a b "Diagnosis of NAFLD & NASH | NIDDK". National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. 4 Mart 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Mart 2021.
- ^ a b Meseeha M, Attia M (2022). "Esophageal Varices". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. (PMID) 28846255. Erişim tarihi: 16 Mart 2022.
- ^ Masoodi I, Farooq O, Singh R, Ahmad N, Bhat M, Wani A (January 2009). "Courveilhier baumgarten syndrome: a rare syndrome revisited". International Journal of Health Sciences. 3 (1): 97-99. (PMC) 3068787 $2. (PMID) 21475517.
- ^ "What is Cruveilhier-baumgarten Syndrome | Medindia". www.medindia.net. 19 Eylül 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2022.
- ^ Witkowska AB, Jasterzbski TJ, Schwartz RA (2017). "Terry's Nails: A Sign of Systemic Disease". Indian Journal of Dermatology. 62 (3): 309-311. doi:10.4103/ijd.IJD_98_17. (PMC) 5448267 $2. (PMID) 28584375.
- ^ Abd El Meged MM (1 Nisan 2019). "Patterns of nail changes in chronic liver diseases". Sohag Medical Journal. 23 (2): 166-170. doi:10.21608/smj.2019.47672. ISSN 1687-8353.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Friedman L (2018). Handbook of Liver Disease, 4e. Elsevier. ISBN .
- ^ Brennan D. "What Is Fetor Hepaticus?". WebMD. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2022.
- ^ Samji NS, Buggs AM, Roy PK (17 Ekim 2021). Anand BS (Ed.). "Viral Hepatitis: Background, Pathophysiology, Etiology". Medscape. WebMD LLC. 1 Nisan 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Aralık 2023.
- ^ a b Perz JF, Armstrong GL, Farrington LA, Hutin YJ, Bell BP (October 2006). "The contributions of hepatitis B virus and hepatitis C virus infections to cirrhosis and primary liver cancer worldwide". Journal of Hepatology. 45 (4): 529-538. doi:10.1016/j.jhep.2006.05.013. (PMID) 16879891.
- ^ "Cirrhosis of the Liver". American Liver Foundation. 16 Şubat 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2022.
- ^ a b Stickel F, Datz C, Hampe J, Bataller R (March 2017). "Pathophysiology and Management of Alcoholic Liver Disease: Update 2016". Gut and Liver. 11 (2): 173-188. doi:10.5009/gnl16477. (PMC) 5347641 $2. (PMID) 28274107.
- ^ a b c Friedman LS (2014). Current medical diagnosis and treatment 2014. [S.l.]: Mcgraw-Hill. ss. Chapter 16. Liver, Biliary Tract, & Pancreas Disorders. ISBN .
- ^ a b c d Machado MV, Diehl AM (2018). "Pathogenesis of Nonalcoholic Fatty Liver Disease". Sanyal AJ, Boyer TD, Terrault NA, Lindor KD (Ed.). Zakim and Boyer's Hepatology. ss. 369-390. doi:10.1016/c2013-0-19055-1. ISBN .
- ^ Golabi P, Paik JM, Arshad T, Younossi Y, Mishra A, Younossi ZM (August 2020). "Mortality of NAFLD According to the Body Composition and Presence of Metabolic Abnormalities". Hepatology Communications. 4 (8): 1136-1148. doi:10.1002/hep4.1534. (PMC) 7395070 $2. (PMID) 32766474.
- ^ "Heroin Addiction Health Conditions". Bedrock Recovery Center. 8 Ağustos 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Ağustos 2022.
- ^ a b c "Primary Biliary Cholangitis: Symptoms, Causes, Treatments". Cleveland Clinic. 17 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2022.
- ^ Krause L (29 Eylül 2018). Mena K (Ed.). "Wilson's Disease: Risk Factors, Causes, & Symptoms". Healthline. 16 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2022.
- ^ Coenen IC, Houwen RH (January 2019). "Indian childhood cirrhosis and other disorders of copper handling.". Clinical and Translational Perspectives on Wiloson Disease. Academic Press. ss. 449-453. doi:10.1016/B978-0-12-810532-0.00044-6. ISBN .
- ^ Oiseth S, Jones L, Maza E. "Galactosemia". The Lecturio Medical Concept Library. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ Hammer GD, McPhee SJ, (Ed.) (2010). Pathophysiology of disease : an introduction to clinical medicine (6. bas.). New York: McGraw-Hill Medical. ss. Chapter 14: Liver Disease. Cirrhosis. ISBN .
- ^ Hassan S, Shah H, Shawana S (2020). "Dysregulated epidermal growth factor and tumor growth factor-beta receptor signaling through GFAP-ACTA2 protein interaction in liver fibrosis". Pakistan Journal of Medical Sciences. 36 (4): 782-787. doi:10.12669/pjms.36.4.1845. (PMC) 7260937 $2. (PMID) 32494274.
- ^ Iredale JP (July 2003). "Cirrhosis: new research provides a basis for rational and targeted treatments". BMJ. 327 (7407): 143-147. doi:10.1136/bmj.327.7407.143. (PMC) 1126509 $2. (PMID) 12869458. 29 Ekim 2004 tarihinde kaynağından .
- ^ Puche JE, Saiman Y, Friedman SL (October 2013). "Hepatic stellate cells and liver fibrosis". Comprehensive Physiology. 3 (4): 1473-1492. doi:10.1002/cphy.c120035. ISBN . (PMID) 24265236.
- ^ Wu M, Sharma PG, Grajo JR (September 2020). "The Echogenic Liver: Steatosis and Beyond". Ultrasound Quarterly. 37 (4): 308-314. doi:10.1097/RUQ.0000000000000510. (PMID) 32956242.
- ^ Yeom SK, Lee CH, Cha SH, Park CM (August 2015). "Prediction of liver cirrhosis, using diagnostic imaging tools". World Journal of Hepatology. 7 (17): 2069-2079. doi:10.4254/wjh.v7.i17.2069. (PMC) 4539400 $2. (PMID) 26301049.
- ^ Chapman J, Goyal A, Azevedo AM. Splenomegaly. [Updated 2021 Aug 11]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: [1] 16 Aralık 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ a b c d Iranpour P, Lall C, Houshyar R, Helmy M, Yang A, Choi JI, Ward G, Goodwin SC (January 2016). "Altered Doppler flow patterns in cirrhosis patients: an overview". Ultrasonography. 35 (1): 3-12. doi:10.14366/usg.15020. (PMC) 4701371 $2. (PMID) 26169079.
- ^ Berzigotti A, Seijo S, Reverter E, Bosch J (February 2013). "Assessing portal hypertension in liver diseases". Expert Review of Gastroenterology & Hepatology. 7 (2): 141-155. doi:10.1586/egh.12.83. (PMID) 23363263.
- ^ a b Goncalvesova E, Varga I, Tavacova M, Lesny P (2013). "Changes of portal vein flow in heart failure patients with liver congestion". European Heart Journal. 34 (suppl 1): P627. doi:10.1093/eurheartj/eht307.P627. ISSN 0195-668X.
- ^ a b Dietrich CF (2009). . Dancygier H (Ed.). Clinical Hepatology: Principles and Practice of Hepatobiliary Diseases. 1. Springer Science & Business Media. s. 367. ISBN . 30 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Elastography: MedlinePlus Medical Test". medlineplus.gov. 21 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 21 Mart 2022.
- ^ Barr RG, Ferraioli G, Palmeri ML, Goodman ZD, Garcia-Tsao G, Rubin J, Garra B, Myers RP, Wilson SR, Rubens D, Levine D (September 2015). "Elastography Assessment of Liver Fibrosis: Society of Radiologists in Ultrasound Consensus Conference Statement". Radiology. 276 (3): 845-861. doi:10.1148/radiol.2015150619. (PMID) 26079489.
- ^ Srinivasa Babu A, Wells ML, Teytelboym OM, Mackey JE, Miller FH, Yeh BM, Ehman RL, Venkatesh SK (1 Kasım 2016). "Elastography in Chronic Liver Disease: Modalities, Techniques, Limitations, and Future Directions". Radiographics. 36 (7): 1987-2006. doi:10.1148/rg.2016160042. (PMC) 5584553 $2. (PMID) 27689833.
- ^ a b Foucher J, Chanteloup E, Vergniol J, Castéra L, Le Bail B, Adhoute X, Bertet J, Couzigou P, de Lédinghen V (March 2006). "Diagnosis of cirrhosis by transient elastography (FibroScan): a prospective study". Gut. 55 (3): 403-408. doi:10.1136/gut.2005.069153. (PMC) 1856085 $2. (PMID) 16020491.
- ^ Pavlov CS, Casazza G, Nikolova D, Tsochatzis E, Burroughs AK, Ivashkin VT, Gluud C (January 2015). "Transient elastography for diagnosis of stages of hepatic fibrosis and cirrhosis in people with alcoholic liver disease". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 1 (1): CD010542. doi:10.1002/14651858.cd010542.pub2. (PMC) 7081746 $2. (PMID) 25612182.
- ^ Castera L, Friedrich-Rust M, Loomba R (April 2019). "Noninvasive Assessment of Liver Disease in Patients With Nonalcoholic Fatty Liver Disease". Gastroenterology. 156 (5): 1264-1281.e4. doi:10.1053/j.gastro.2018.12.036. (PMC) 7505052 $2. (PMID) 30660725.
- ^ Udell JA, Wang CS, Tinmouth J, FitzGerald JM, Ayas NT, Simel DL, Schulzer M, Mak E, Yoshida EM (February 2012). "Does this patient with liver disease have cirrhosis?". JAMA. 307 (8): 832-842. doi:10.1001/jama.2012.186. (PMID) 22357834.
- ^ Gudowska M, Gruszewska E, Panasiuk A, Cylwik B, Świderska M, Flisiak R, Szmitkowski M, Chrostek L (February 2016). "Selected Noninvasive Markers in Diagnosing Liver Diseases". Laboratory Medicine. 47 (1): 67-72. doi:10.1093/labmed/lmv015. (PMID) 26715612.
- ^ a b Maddrey WC, Schiff ER, Sorrell MF, (Ed.) (1999). Schiff's diseases of the liver (11. bas.). Chichester, West Sussex, UK: John Wiley & Sons. ss. Evaluation of the Liver A: Laboratory Test. ISBN .
- ^ Lökositlerin, dalaktaki kan damarlarının duvarları boyunca yapışma veya birikme eğiliminde olması. (lökosit ekstravazasyonu)
- ^ Slater JS, Esherick DS, Clark ED (18 Aralık 2012). Current practice guidelines in primary care 2013. New York: McGraw-Hill Medical. ss. Chapter 3: Disease Management. ISBN .
- ^ Van Thiel DH, Gavaler JS, Schade RR (February 1985). "Liver disease and the hypothalamic pituitary gonadal axis". Seminars in Liver Disease. 5 (1): 35-45. doi:10.1055/s-2008-1041756. (PMID) 3983651.
- ^ Halfon P, Munteanu M, Poynard T (September 2008). "FibroTest-ActiTest as a non-invasive marker of liver fibrosis". Gastroenterologie Clinique et Biologique. 32 (6 Suppl 1): 22-39. doi:10.1016/S0399-8320(08)73991-5. (PMID) 18973844.
- ^ Tornai D, Antal-Szalmas P, Tornai T, Papp M, Tornai I, Sipeki N, Janka T, Balogh B, Vitalis Z (March 2021). "Abnormal ferritin levels predict development of poor outcomes in cirrhotic outpatients: a cohort study". BMC Gastroenterology. 21 (1): 94. doi:10.1186/s12876-021-01669-w. (PMC) 7923668 $2. (PMID) 33653274.
- ^ Maiwall R, Kumar S, Chaudhary AK, Maras J, Wani Z, Kumar C, Rastogi A, Bihari C, Vashisht C, Sarin SK (July 2014). "Serum ferritin predicts early mortality in patients with decompensated cirrhosis". Journal of Hepatology. 61 (1): 43-50. doi:10.1016/j.jhep.2014.03.027. (PMID) 24681346.
- ^ a b c Papp M, Vitalis Z, Altorjay I, Tornai I, Udvardy M, Harsfalvi J, Vida A, Kappelmayer J, Lakatos PL, Antal-Szalmas P (April 2012). "Acute phase proteins in the diagnosis and prediction of cirrhosis associated bacterial infections". Liver International. 32 (4): 603-611. doi:10.1111/j.1478-3231.2011.02689.x. (PMID) 22145664. 25 Nisan 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
- ^ Papp M, Tornai T, Vitalis Z, Tornai I, Tornai D, Dinya T, Sumegi A, Antal-Szalmas P (November 2016). "Presepsin teardown - pitfalls of biomarkers in the diagnosis and prognosis of bacterial infection in cirrhosis". World Journal of Gastroenterology. 22 (41): 9172-9185. doi:10.3748/wjg.v22.i41.9172. (PMC) 5107598 $2. (PMID) 27895404.
- ^ a b Tornai T, Vitalis Z, Sipeki N, Dinya T, Tornai D, Antal-Szalmas P, Karanyi Z, Tornai I, Papp M (November 2016). "Macrophage activation marker, soluble CD163, is an independent predictor of short-term mortality in patients with cirrhosis and bacterial infection". Liver International. 36 (11): 1628-1638. doi:10.1111/liv.13133. hdl:2437/223046. (PMID) 27031405. 25 Nisan 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 25 Nisan 2021.
- ^ Laursen TL, Rødgaard-Hansen S, Møller HJ, Mortensen C, Karlsen S, Nielsen DT, Frevert S, Clemmesen JO, Møller S, Jensen JS, Bendtsen F, Grønbaek H (April 2017). "The soluble mannose receptor is released from the liver in cirrhotic patients, but is not associated with bacterial translocation". Liver International. 37 (4): 569-575. doi:10.1111/liv.13262. (PMID) 27706896.
- ^ a b Tornai D, Vitalis Z, Jonas A, Janka T, Foldi I, Tornai T, Sipeki N, Csillag A, Balogh B, Sumegi A, Foldesi R, Papp M, Antal-Szalmas P (September 2021). "Increased sTREM-1 levels identify cirrhotic patients with bacterial infection and predict their 90-day mortality". Clinics and Research in Hepatology and Gastroenterology. 45 (5): 101579. doi:10.1016/j.clinre.2020.11.009. (PMID) 33773436.
- ^ Qin N, Yang F, Li A, Prifti E, Chen Y, Shao L, Guo J, Le Chatelier E, Yao J, Wu L, Zhou J, Ni S, Liu L, Pons N, Batto JM, Kennedy SP, Leonard P, Yuan C, Ding W, Chen Y, Hu X, Zheng B, Qian G, Xu W, Ehrlich SD, Zheng S, Li L (September 2014). "Alterations of the human gut microbiome in liver cirrhosis". Nature. 513 (7516): 59-64. Bibcode:2014Natur.513...59Q. doi:10.1038/nature13568. (PMID) 25079328.
- ^ a b McCarty TR, Bazarbashi AN, Njei B, Ryou M, Aslanian HR, Muniraj T (September 2020). "Endoscopic Ultrasound-Guided, Percutaneous, and Transjugular Liver Biopsy: A Comparative Systematic Review and Meta-Analysis". Clinical Endoscopy. 53 (5): 583-593. doi:10.5946/ce.2019.211. (PMC) 7548145 $2. (PMID) 33027584.
- ^ a b Mok SR, Diehl DL (January 2019). "The Role of EUS in Liver Biopsy". Current Gastroenterology Reports. 21 (2): 6. doi:10.1007/s11894-019-0675-8. (PMID) 30706151.
- ^ Diehl DL (April 2019). "Endoscopic Ultrasound-guided Liver Biopsy". Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America. 29 (2): 173-186. doi:10.1016/j.giec.2018.11.002. (PMC) 6383155 $2. (PMID) 30846147.
- ^ Grant A, Neuberger J (October 1999). "Guidelines on the use of liver biopsy in clinical practice. British Society of Gastroenterology". Gut. 45 (Suppl 4): IV1-IV11. doi:10.1136/gut.45.2008.iv1. (PMC) 1766696 $2. (PMID) 10485854. 30 Haziran 2007 tarihinde kaynağından .
Perkütan karaciğer biyopsisi sonrası mortalitenin ana nedeni, 68.000 perkütan karaciğer biyopsisini içeren retrospektif bir İtalyan çalışmasında gösterildiği gibi intraperitoneal kanamadır ve ölen altı hastanın tamamı intraperitoneal kanamadan ölmüştür. Bu hastalardan üçü laparotomi geçirmiştir ve hepsinde ya siroz ya da malign hastalık vardır ki bunların her ikisi de kanama için risk faktörüdür.
- ^ a b c Brenner D, Rippe RA (2003). "Pathogenesis of Hepatic Fibrosis". (Ed.). Textbook of Gastroenterology. 2 (4. bas.). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN .
- ^ a b c d Boyd A, Cain O, Chauhan A, Webb GJ (2020). "Medical liver biopsy: background, indications, procedure and histopathology". Frontline Gastroenterology. 11 (1): 40–47. doi:10.1136/flgastro-2018-101139. ISSN 2041-4137. (PMC) 6914302 $2. (PMID) 31885839.
-"This is an open access article distributed in accordance with the Creative Commons Attribution 4.0 Unported (CC BY 4.0) license" - ^ Giallourakis CC, Rosenberg PM, Friedman LS (November 2002). "The liver in heart failure". Clinics in Liver Disease. 6 (4): 947-67, viii-ix. doi:10.1016/S1089-3261(02)00056-9. (PMID) 12516201.
- ^ Heathcote EJ (November 2003). "Primary biliary cirrhosis: historical perspective". Clinics in Liver Disease. 7 (4): 735-740. doi:10.1016/S1089-3261(03)00098-9. (PMID) 14594128.
- ^ Bashar S, Savio J (2020). "Hepatic Cirrhosis". StatPearls. StatPearls. (PMID) 29494026. 3 Eylül 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Kasım 2019.
- ^ a b c d e f g h Tsoris A, Marlar CA (2022). "Use Of The Child Pugh Score In Liver Disease". StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. (PMID) 31194448. 3 Ekim 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Mart 2022.
- ^ Shakerdge K. "What Are the MELD and Child-Pugh Scores for Liver Disease?". WebMD. 23 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Mart 2022.
- ^ a b c d e "Child-Pugh Score for Cirrhosis Mortality". MDCalc. 15 Kasım 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 23 Mart 2022.
- ^ Singal AK, Kamath PS (March 2013). "Model for End-stage Liver Disease". Journal of Clinical and Experimental Hepatology. 3 (1): 50-60. doi:10.1016/j.jceh.2012.11.002. (PMC) 3940492 $2. (PMID) 25755471.
- ^ Peng Y, Qi X, Guo X (February 2016). "Child-Pugh Versus MELD Score for the Assessment of Prognosis in Liver Cirrhosis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies". Medicine. 95 (8): e2877. doi:10.1097/MD.0000000000002877. (PMC) 4779019 $2. (PMID) 26937922.
- ^ a b "MELD Score (Model For End-Stage Liver Disease) (12 and older)". MDCalc. 24 Mart 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Mart 2022.
- ^ "MELDNa/MELD-Na Score for Liver Cirrhosis". MDCalc. 26 Şubat 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Mart 2022.
- ^ a b c Kartoun U, Corey KE, Simon TG, Zheng H, Aggarwal R, Ng K, Shaw SY (2017). "The MELD-Plus: A generalizable prediction risk score in cirrhosis". PLOS ONE. 12 (10): e0186301. Bibcode:2017PLoSO..1286301K. doi:10.1371/journal.pone.0186301. (PMC) 5656314 $2. (PMID) 29069090.
- ^ Patch D, Armonis A, Sabin C, Christopoulou K, Greenslade L, McCormick A, Dick R, Burroughs AK (February 1999). "Single portal pressure measurement predicts survival in cirrhotic patients with recent bleeding". Gut. 44 (2): 264-269. doi:10.1136/gut.44.2.264. (PMC) 1727391 $2. (PMID) 9895388. 28 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından .
- ^ "Cirrhosis". The Lecturio Medical Concept Library. 28 Eylül 2020. 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Temmuz 2021.
- ^ Wadhawan M, Anand AC (March 2016). "Coffee and Liver Disease". Journal of Clinical and Experimental Hepatology. 6 (1): 40-46. doi:10.1016/j.jceh.2016.02.003. (PMC) 4862107 $2. (PMID) 27194895.
- ^ Ruiz-Margáin A, Macías-Rodríguez RU, Ríos-Torres SL, Román-Calleja BM, Méndez-Guerrero O, Rodríguez-Córdova P, Torre A (January 2018). "Effect of a high-protein, high-fiber diet plus supplementation with branched-chain amino acids on the nutritional status of patients with cirrhosis". Revista de Gastroenterologia de Mexico. 83 (1): 9-15. doi:10.1016/j.rgmx.2017.02.005. (PMID) 28408059.
- ^ McDowell HR, Chuah CS, Tripathi D, Stanley AJ, Forrest EH, Hayes PC (February 2021). "Carvedilol is associated with improved survival in patients with cirrhosis: a long-term follow-up study". Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 53 (4): 531-539. doi:10.1111/apt.16189. (PMID) 33296526.
- ^ "Treatment of Cirrhosis". NHS. 4 Nisan 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Mayıs 2024.
- ^ Newsome PN, Buchholtz K, Cusi K, Linder M, Okanoue T, Ratziu V, Sanyal AJ, Sejling AS, Harrison SA (March 2021). "A Placebo-Controlled Trial of Subcutaneous Semaglutide in Nonalcoholic Steatohepatitis". The New England Journal of Medicine. 384 (12): 1113-1124. doi:10.1056/NEJMoa2028395. (PMID) 33185364. 14 Nisan 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Aralık 2023.
- ^ Loomba R, Noureddin M, Kowdley KV, Kohli A, Sheikh A, Neff G, Bhandari BR, Gunn N, Caldwell SH, Goodman Z, Wapinski I, Resnick M, Beck AH, Ding D, Jia C, Chuang JC, Huss RS, Chung C, Subramanian GM, Myers RP, Patel K, Borg BB, Ghalib R, Kabler H, Poulos J, Younes Z, Elkhashab M, Hassanein T, Iyer R, Ruane P, Shiffman ML, Strasser S, Wong VW, Alkhouri N (February 2021). "Combination Therapies Including Cilofexor and Firsocostat for Bridging Fibrosis and Cirrhosis Attributable to NASH". Hepatology. 73 (2): 625-643. doi:10.1002/hep.31622. (PMID) 33169409.
- ^ Francque SM, Bedossa P, Ratziu V, Anstee QM, Bugianesi E, Sanyal AJ, Loomba R, Harrison SA, Balabanska R, Mateva L, Lanthier N, Alkhouri N, Moreno C, Schattenberg JM, Stefanova-Petrova D, Vonghia L, Rouzier R, Guillaume M, Hodge A, Romero-Gómez M, Huot-Marchand P, Baudin M, Richard MP, Abitbol JL, Broqua P, Junien JL, Abdelmalek MF (October 2021). "A Randomized, Controlled Trial of the Pan-PPAR Agonist Lanifibranor in NASH". The New England Journal of Medicine. 385 (17): 1547-1558. doi:10.1056/NEJMoa2036205. hdl:1854/LU-8731444. (PMID) 34670042.
- ^ Schweighardt AE, Juba KM (December 2018). "A Systematic Review of the Evidence Behind Use of Reduced Doses of Acetaminophen in Chronic Liver Disease". Journal of Pain & Palliative Care Pharmacotherapy. 32 (4): 226-239. doi:10.1080/15360288.2019.1611692. (PMID) 31206302. 6 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Aralık 2023.
- ^ "Nonalcoholic Fatty Liver Disease". The Lecturio Medical Concept Library. 15 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Ağustos 2021.
- ^ Björnsson ES (February 2016). "Hepatotoxicity by Drugs: The Most Common Implicated Agents". International Journal of Molecular Sciences. 17 (2): 224. doi:10.3390/ijms17020224. (PMC) 4783956 $2. (PMID) 26861310.
- ^ Aamann L, Dam G, Rinnov AR, Vilstrup H, Gluud LL, ve diğerleri. (Cochrane Hepato-Biliary Group) (December 2018). "Physical exercise for people with cirrhosis". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018 (12): CD012678. doi:10.1002/14651858.CD012678.pub2. (PMC) 6517144 $2. (PMID) 30575956.
- ^ "E-medicine liver transplant outlook and survival rates". Emedicinehealth.com. 9 Haziran 2009. 14 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Eylül 2009.
- ^ Kamath PS, Kim WR (March 2007). "The model for end-stage liver disease (MELD)". Hepatology. 45 (3): 797-805. doi:10.1002/hep.21563. (PMID) 17326206.
- ^ Chavez-Tapia NC, Barrientos-Gutierrez T, Tellez-Avila FI, Soares-Weiser K, Uribe M (September 2010). "Antibiotic prophylaxis for cirrhotic patients with upper gastrointestinal bleeding". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (9): CD002907. doi:10.1002/14651858.CD002907.pub2. (PMC) 7138054 $2. (PMID) 20824832.
- ^ Ferrell B, Connor SR, Cordes A, Dahlin CM, Fine PG, Hutton N, Leenay M, Lentz J, Person JL, Meier DE, Zuroski K (June 2007). "The national agenda for quality palliative care: the National Consensus Project and the National Quality Forum". Journal of Pain and Symptom Management. 33 (6): 737-744. doi:10.1016/j.jpainsymman.2007.02.024. (PMID) 17531914.
- ^ a b Sanchez W, Talwalkar JA (March 2006). "Palliative care for patients with end-stage liver disease ineligible for liver transplantation". Gastroenterology Clinics of North America. 35 (1): 201-219. doi:10.1016/j.gtc.2005.12.007. (PMID) 16530121.
- ^ Poonja Z, Brisebois A, van Zanten SV, Tandon P, Meeberg G, Karvellas CJ (April 2014). "Patients with cirrhosis and denied liver transplants rarely receive adequate palliative care or appropriate management". Clinical Gastroenterology and Hepatology. 12 (4): 692-698. doi:10.1016/j.cgh.2013.08.027. (PMID) 23978345.
- ^ a b c d e f g O'Shea RS, Davitkov P, Ko CW, Rajasekhar A, Su GL, Sultan S, Allen AM, Falck-Ytter Y (November 2021). "AGA Clinical Practice Guideline on the Management of Coagulation Disorders in Patients With Cirrhosis". Gastroenterology (İngilizce). 161 (5): 1615-1627.e1. doi:10.1053/j.gastro.2021.08.015. (PMID) 34579936.
- ^ a b Moore KP, Aithal GP (October 2006). "Guidelines on the management of ascites in cirrhosis". Gut. 55 (Suppl 6): vi1-v12. doi:10.1136/gut.2006.099580. (PMC) 1860002 $2. (PMID) 16966752.
- ^ Piano S, Tonon M, Angeli P (February 2018). "Management of ascites and hepatorenal syndrome". Hepatology International. 12 (Suppl 1): 122-134. doi:10.1007/s12072-017-9815-0. (PMID) 28836115.
- ^ Sellers CM, Nezami N, Schilsky ML, Kim HS (April 2019). "Transjugular intrahepatic portosystemic shunt as a bridge to liver transplant: Current state and future directions". Transplantation Reviews. 33 (2): 64-71. doi:10.1016/j.trre.2018.10.004. (PMID) 30477811.
- ^ Lee EW, Shahrouki P, Alanis L, Ding P, Kee ST (June 2019). "Management Options for Gastric Variceal Hemorrhage". JAMA Surgery. 154 (6): 540-548. doi:10.1001/jamasurg.2019.0407. (PMID) 30942880.
- ^ . . December 2006. 6 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2007.
- ^ (November 2004). . National Institutes of Health. 24 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2007.
- ^ . Patient Center -- Procedures. . 28 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ekim 2007.
- ^ Lockwood, Alan H. (December 2004). "Blood Ammonia Levels and Hepatic Encephalopathy". Metabolic Brain Disease (İngilizce). 19 (3/4). ss. 345-349. doi:10.1023/B:MEBR.0000043980.74574.eb. ISSN 0885-7490. (PMID) 15554426.
- ^ a b c d Ferenci P (Feb 2022). "Hepatic encephalopathy in adults: Treatment". www.uptodate.com. 6 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 22 Mart 2022.
- ^ a b Vilstrup, Hendrik; Amodio, Piero; Bajaj, Jasmohan; Cordoba, Juan; Ferenci, Peter; Mullen, Kevin D.; Weissenborn, Karin; Wong, Philip (8 Temmuz 2014). "Hepatic encephalopathy in chronic liver disease: 2014 Practice Guideline by the American Association for the Study Of Liver Diseases and the European Association for the Study of the Liver: Vilstrup et al". Hepatology (İngilizce). 60 (2). ss. 715-735. doi:10.1002/hep.27210. (PMID) 25042402.
- ^ Elkington, S G (1 Aralık 1970). "Lactulose". Gut (İngilizce). 11 (12). ss. 1043-1048. doi:10.1136/gut.11.12.1043. ISSN 0017-5749. (PMC) 1553161 $2. (PMID) 4929274.
- ^ Adachi, J. A.; DuPont, H. L. (15 Şubat 2006). "Rifaximin: A Novel Nonabsorbed Rifamycin for Gastrointestinal Disorders". Clinical Infectious Diseases (İngilizce). 42 (4). ss. 541-547. doi:10.1086/499950. ISSN 1058-4838. (PMID) 16421799. 15 Nisan 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Mayıs 2024.
- ^ Bass, Nathan M.; Mullen, Kevin D.; Sanyal, Arun; Poordad, Fred; Neff, Guy; Leevy, Carroll B.; Sigal, Samuel; Sheikh, Muhammad Y.; Beavers, Kimberly; Frederick, Todd; Teperman, Lewis; Hillebrand, Donald; Huang, Shirley; Merchant, Kunal; Shaw, Audrey (25 Mart 2010). "Rifaximin Treatment in Hepatic Encephalopathy". New England Journal of Medicine (İngilizce). 362 (12). ss. 1071-1081. doi:10.1056/NEJMoa0907893. ISSN 0028-4793. (PMID) 20335583.
- ^ Zacharias, Harry D; Kamel, Fady; Tan, Jaclyn; Kimer, Nina; Gluud, Lise Lotte; Morgan, Marsha Y (19 Temmuz 2023). Cochrane Hepato-Biliary Group (Ed.). "Rifaximin for prevention and treatment of hepatic encephalopathy in people with cirrhosis". Cochrane Database of Systematic Reviews (İngilizce). 2023 (7). ss. CD011585. doi:10.1002/14651858.CD011585.pub2. (PMC) 10360160 $2. (PMID) 37467180.
- ^ a b Merli M, Berzigotti A, Zelber-Sagi S, Dasarathy S, Montagnese S, Genton L, Plauth M, Parés A (January 2019). "EASL Clinical Practice Guidelines on nutrition in chronic liver disease". Journal of Hepatology. 70 (1). ss. 172-193. doi:10.1016/j.jhep.2018.06.024. (PMC) 6657019 $2. (PMID) 30144956.
- ^ Weissenborn K (February 2019). "Hepatic Encephalopathy: Definition, Clinical Grading and Diagnostic Principles". Drugs. 79 (Suppl 1): 5-9. doi:10.1007/s40265-018-1018-z. (PMC) 6416238 $2. (PMID) 30706420.
- ^ Francoz C, Durand F, Kahn JA, Genyk YS, Nadim MK (May 2019). "Hepatorenal Syndrome". Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 14 (5): 774-781. doi:10.2215/CJN.12451018. (PMC) 6500947 $2. (PMID) 30996046.
- ^ Kim MY, Choi H, Baik SK, Yea CJ, Won CS, Byun JW, Park SY, Kwon YH, Kim JW, Kim HS, Kwon SO, Kim YJ, Cha SH, Chang SJ (December 2010). "Portal hypertensive gastropathy: correlation with portal hypertension and prognosis in cirrhosis". Digestive Diseases and Sciences. 55 (12): 3561-3567. doi:10.1007/s10620-010-1221-6. (PMID) 20407828.
- ^ a b Sipeki N, Antal-Szalmas P, Lakatos PL, Papp M (March 2014). "Immune dysfunction in cirrhosis". World Journal of Gastroenterology. 20 (10): 2564-2577. doi:10.3748/wjg.v20.i10.2564. (PMC) 3949265 $2. (PMID) 24627592.
- ^ Forner A, Llovet JM, Bruix J (March 2012). "Hepatocellular carcinoma". Lancet. 379 (9822): 1245-1255. doi:10.1016/S0140-6736(11)61347-0. (PMID) 22353262.
- ^ Singal AG, Pillai A, Tiro J (April 2014). "Early detection, curative treatment, and survival rates for hepatocellular carcinoma surveillance in patients with cirrhosis: a meta-analysis". PLOS Medicine. 11 (4): e1001624. doi:10.1371/journal.pmed.1001624. (PMC) 3972088 $2. (PMID) 24691105.
- ^ a b Asrani SK, Devarbhavi H, Eaton J, Kamath PS (January 2019). "Burden of liver diseases in the world". Journal of Hepatology. 70 (1): 151-171. doi:10.1016/j.jhep.2018.09.014. (PMID) 30266282.
- ^ Anderson RN, Smith BL (November 2003). "Deaths: leading causes for 2001". National Vital Statistics Reports. 52 (9): 1-85. (PMID) 14626726.
- ^ Tamparo C (2011). Diseases of the Human Body (5. bas.). Philadelphia, PA: F. A. Davis Company. s. 422. ISBN .
- ^ Harper, Douglas. "cirrhosis". Online Etymology Dictionary.
- ^ Harper, Douglas. "-osis". Online Etymology Dictionary.
Dış bağlantılar
Sınıflandırma | D |
---|---|
Dış kaynaklar |
|
- National Digestive Diseases Information Clearinghouse (NDDIC). NIH Yayın No. 04-1134, Aralık 2003.
- "Siroz". MedlinePlus. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Karaciger sirozu veya kisaca siroz uzun sureli karaciger hasarinin neden oldugu karaciger fonksiyonunun yaygin ve cogu zaman geri donusumsuz olarak bozulmasiyla karakterize kronik ve ilerleyici bir hastaliktir Karacigerde meydana gelen hasar sonucu zamanla normal karaciger dokusunun yerini fibroz skar dokusu alir ve bu da karaciger fonksiyonlarinin bozulmasina yol acar Hastalik tipik olarak aylar veya yillar icinde yavasca gelisir Erken belirtiler arasinda halsizlik istah kaybi aciklanamayan kilo kaybi bulanti kusma ve karnin sag ust kadraninda agri olabilir Hastalik ilerledikce belirtiler arasinda kasinti sarilik ve ciltte orumcek benzeri kan damarlarinin gelismesi yer alabilir Karinda biriken sivi yol acabilir Daha ciddi komplikasyonlar arasinda hepatik ensefalopati veya kanama ve karaciger kanseri yer alir Sirozun evreleri arasinda kompanse siroz ve dekompanse siroz yer almaktadir SirozUzmanlikGastroenteroloji BelirtilerHalsizlik kasinti sarilik kolay morarma Komplikasyon hepatik ensefalopati karaciger kanseriSureUzun donemNedenleri hepatit B hepatit C TaniKan tahlili tibbi goruntuleme KorunmaAsilama or hepatit B alkolden kacinma kilo verme egzersiz yapma dusuk karbonhidratli diyet NAYKH veya NASH olanlarda hipertansiyon ve diyabetin kontrol edilmesi yardimci olabilirTedaviAltta yatan nedene gore degisirSiklik2 8 milyon 2015 Olum1 3 milyon 2015 Siroz en sik NASH ilerleyici formu eroin kullanimi kronik hepatit B ve kronik hepatit C den kaynaklanir Uzun sureli asiri alkol tuketimi alkolik karaciger hastaligina neden olabilir Karaciger hasari ayni zamanda uzun sure eroin kullanimina da baglanmistir NASH in obezite yuksek tansiyon anormal kolesterol seviyeleri tip 2 diyabet ve metabolik sendrom gibi bir dizi nedeni vardir Sirozun daha az yaygin nedenleri arasinda ve primer sklerozan kolanjit Wilson hastaligi ve gibi genetik bozukluklar ve yer alir Tani kan tahlili tibbi goruntuleme ve dayanir Hepatit B asisi hepatit B yi ve siroz gelisimini onleyebilir ancak hepatit C ye karsi asi mevcut degildir Siroz icin spesifik bir tedavi yoktur ancak altta yatan nedenlerin cogu durumun kotulesmesini yavaslatabilecek veya onleyebilecek bir dizi ilacla tedavi edilebilir Alkolden kacinilmasi tum vakalarda tavsiye edilir Hepatit B ve C antiviral ilaclarla tedavi edilebilir Otoimmun hepatit steroidler ile tedavi edilebilir Hastalik safra kanalinin tikanmasindan kaynaklaniyorsa Ursodiol yararli olabilir Karin veya bacaklardaki sislik hepatik ensefalopati ve gibi komplikasyonlar icin ilaclar yararli olabilir Siroz karaciger yetmezligine yol acarsa bir secenek olabilir Siroz 2015 yilinda yaklasik 2 8 milyon kisiyi etkilemis ve 1 3 milyon kisinin olumune yol acmistir Bu olumlerin 348 000 ine 27 alkol 371 000 ine 28 hepatit B ve 326 000 ine 25 hepatit C neden olmustur Amerika Birlesik Devletleri nde sirozdan olen erkek sayisi kadinlardan daha fazladir Sirozun bilinen ilk tanimi MO besinci yuzyilda Hipokrat tarafindan yapilmistir Siroz terimi 1819 yilinda hastalikli bir karacigerin sarimsi rengini tanimlayan Yunanca kirrhos kelimesinden turetilmistir Belirti ve bulgularSirozu ve buna bagli olarak karnin sag ust bolgesinde agrisi olan kisi Sirozun gelismesi uzun zaman alabilir ve semptomlarin ortaya cikmasi yavas olabilir Erken belirtiler arasinda yorgunluk halsizlik istah kaybi kilo kaybi ve bulanti yer alir Erken belirtiler arasinda avuc iclerinde olarak bilinen kizariklik da yer alabilir Hastalar ayrica karaciger cevresinde sag ust karin bolgesinde rahatsizlik hissedebilir Siroz ilerledikce norolojik degisiklikler de semptomlar arasinda yer alabilir Bunlar bilissel bozukluklar konfuzyon hafiza kaybi uyku bozukluklari ve kisilik degisiklikleri olabilir Steatore veya diskida sindirilmemis yaglarin bulunmasi da sirozun bir belirtisidir Ilerleyen siroz bacaklarda odem ve karinda gibi vucudun farkli bolgelerinde sivi birikimine yol acabilir Ciltte kasinti kolay morarma ve sarilik gibi diger belirtiler de hastaligin ilerlemesi ile ortaya cikabilir Karaciger fonksiyon bozuklugu Bu belirtiler karaciger hucrelerinin islevini yerine getirememesinin dogrudan bir sonucudur Orumcek telenjiektazi spider anjiyoma veya orumcek nevusleri cilt altindaki damarlarda genisleme oldugunda ortaya cikar Disa dogru yayilan kirmizimsi uzantilari olan merkezi bir kirmizi nokta seklindedir Bu orumcege benzeyen gorsel bir etki yaratir Vakalarin yaklasik ucte birinde gorulur Muhtemel neden ostrojen artisidir Sirozda androjenlerin ostrojene artan donusumunun bir sonucu olarak ostrojen artisi meydana gelir kizarik avuc icleri seklinde kendini gosterir Bu durum siroz vakalarinin yaklasik 23 unde gorulur Artmis ostrojenin bir sonucudur Jinekomasti yani erkeklerde meme buyuklugunun artmasi ostradiol etki gucu yuksek bir ostrojen turu artisindan kaynaklanir Bu durum vakalarin ucte ikisine yakin bir kisminda gorulebilir Hipogonadizm gonadlarin islevselliginin azalmasi anlamina gelir Bu durum iktidarsizlik kisirlik cinsel durtu kaybi ve testikuler atrofi ile sonuclanabilir Sismis bir skrotum da eslik edebilir Sirozlu kisilerde karaciger boyutu buyumus normal veya kuculmus olabilir Hastalik ilerledikce karaciger tipik olarak skarlasma sonucu kuculecektir Sarilik cildin sararmasidir Ayrica mukozada ozellikle de sararmaya neden olabilir Bu durum idrarin koyu renkli olmasina da neden olabilen artan bilirubin seviyelerinden kaynaklanmaktadir Portal hipertansiyon source source source source source source source source track track track track track track track track Sirozu kanin akisini zorlastirir Bu direnc kanin gollenmesine ve basincin artmasina yol acar Bu da ile sonuclanir Portal hipertansiyonun etkileri soyledir karindaki periton boslugunda sivi birikmesidir vakalarin 35 ila 50 sinde gorulur ve yemek borusu ve midedeki kaynaklanir Bu dolasimi olusturan kan damarlari genislediginde varis meydana gelir Varislerin rupture olma olasiligi yuksektir Varis rupturu genellikle siddetli kanamaya yol acar ve olumcul olabilir Caput medusae portal hipertansiyona bagli olarak genislemis Portal venoz sistemden gelen kan paraumbilikal venlere ve buradan da karin duvari venlerine dogru itilir Olusan desen Medusa nin basini andirdigindan boyle bir isim verilmistir bolgede stetoskopla duyulan vaskuler bir ufurumdur Portal sistem ile paraumbilikal venler arasinda olusan ek baglantilardan kaynaklanir Diger non spesifik belirtiler Hastaligin olasi diger belirtileri arasinda tirnaklarda ve comak parmak gibi degisiklikler yer alabilir Ellerde ciltte ve kemiklerde hipertrofik osteoartropati gibi ek degisiklikler gorulebilir Ileri hastalik Hastalik ilerledikce komplikasyonlar gelisebilir Bazi kisilerde bunlar hastaligin ilk belirtileri olabilir Morarma ve kanama pihtilasma faktorlerinin uretiminin azalmasindan kaynaklanabilir Hepatik ensefalopati HE kanda amonyak ve ilgili maddeler biriktiginde ortaya cikar Bu birikim karaciger tarafindan kandan temizlenmediginde beyin fonksiyonlarini etkiler Belirtiler arasinda unutkanlik konsantrasyon guclugu uyku aliskanliklarinda degisiklikler veya psikoz yer alabilir Klasik fizik muayene bulgusu asterikstir one uzanmis arkaya dogru bukulmus dorsifleksiyon ellerin asenkron hareketlerle sallanmasidir artmis kaynaklanan kuflu bir nefes kokusudur ve HE nin bir bulgusudur Etken maddelerin metabolizmasindaki azalma ilac duyarliligina neden olabilir Akut bobrek hasari ozellikle hepatorenal sendrom Kas erimesi ve gucsuzlugu ile seyreden kaseksiNedenlerSirozun bircok olasi nedeni vardir ve ayni anda birden fazlasi gorulebilir En olasi nedeni belirlemeye calisirken oyku almak onemlidir Kuresel olarak sirozun 57 si hepatit B 30 veya hepatit C ye 27 baglidir Alkolizm vakalarin yaklasik 20 40 ini olusturan bir diger onemli nedendir Yaygin nedenler Hepatit C viral partikulleri ve karaciger veya alkolik siroz on yil veya daha uzun sure yogun alkol kullanan bireylerin 10 20 sinde gelisir Alkol protein yag ve karbonhidratlarin normal metabolizmasini bloke ederek karacigere hasar verir Bu hasar alkolden asetaldehit olusumu yoluyla gerceklesir Asetaldehit reaktiftir ve karacigerde diger reaktif urunlerin birikmesine yol acar Alkolik karaciger hastalarinda es zamanli olarak de olabilir Ates hepatomegali sarilik ve istahsizlik gibi belirtiler gorulur ve kan duzeylerinin her ikisi de yuksektir ancak 300 IU litreden azdir ve AST ALT orani gt 2 dir ki bu deger diger karaciger hastaliklarinda nadiren gorulur Amerika Birlesik Devletleri nde siroza bagli olumlerin 40 i alkole baglidir NAYKH yag karacigerde birikir ve zamanla skar dokusu olusumuna neden olur Hastaliga obezite diyabet yetersiz beslenme koroner arter hastaligi ve steroidler neden olabilir Belirtileri alkolik karaciger hastaligina benzese de kayda deger bir alkol kullanim oykusu bulunmaz NAYKH ve NASH tanisi icin kan testleri ve tibbi goruntuleme yontemleri kullanilir ve bazen karaciger biyopsisi gerekir Kronik hepatit C enfeksiyonu karacigerde inflamasyona ve organda degisken derecelerde hasara neden olur Yillar boyunca suren bu inflamasyon ve hasar siroza yol acabilir Kronik hepatit C hastalarinin 20 30 unda siroz gelisir Hepatit C nin neden oldugu siroz ve alkolik karaciger hastaligi karaciger naklinin en yaygin nedenleridir Hem hepatit C hem de hepatit B ye bagli siroz eroin bagimliligi ile de iliskilendirilebilir Kronik hepatit B enfeksiyonu on yillar icinde siroza yol acabilecek olan karaciger inflamasyonuna ve hasarina neden olur Hepatit D hepatit B nin varligina baglidir ve koenfeksiyonda sirozu hizlandirir Daha az gorulen nedenler daha once primer biliyer siroz olarak bilinirdi safra kanallari otoimmun bir surec nedeniyle hasar gorur Bu da karacigerde hasara yol acar Hastalar asemptomatik olabilir veya yorgunluk kasinti veya ciltte hiperpigmentasyon gibi belirtiler gosterebilir Karaciger tipik olarak buyumustur ki bu hepatomegali olarak adlandirilir Alkalen fosfataz kolesterol ve bilirubin seviyelerinde yukselmeler meydana gelir Hastalarda genellikle AMA pozitiftir Primer sklerozan kolanjit kasinti yagda cozunen vitamin eksiklikleri ve ile kendini gosteren bir safra kanali hastaligidir Ozellikle ulseratif kolit olmak uzere inflamatuar bagirsak hastaliklari ile guclu bir iliski gostermektedir lenfositlerin karacigere saldirmasi sonucu meydana gelir Inflamasyona skarlasmaya ve siroza neden olur Bulgular arasinda serum globulinlerinde ozellikle de gama globulinlerinde yukselmeler yer alir genellikle ciltte hiperpigmentasyon diabetes mellitus veya kardiyomiyopati ile kendini gosterir ki bunlar asiri demir yuklenmesine bagli olarak ortaya cikar Ailede siroz oykusu de yaygindir Wilson hastaligi kanda dusuk duzeyi ve karacigerde bakir artisi ile karakterize otozomal resesif bir hastaliktir Idrar bakir duzeyi de artar Hastalarda ayrica korneada ve mental durum degisikligi olabilir karacigerde bakir birikimi ile karakterize neonatal kolestazin bir seklidir alfa 1 antitripsin enziminin dusuk seviyelerde oldugu otozomal es baskin bir hastaliktir karacigerde konjesyona yol acan kronik sag kalp yetmezliginden kaynaklanir Kistik fibrozis Hepatotoksik ilaclar veya toksinler ornegin asetaminofen parasetamol metotreksat veya amiodaronPatofizyolojiKaraciger protein sentezinde ornegin albumin pihtilasma faktorleri ve kompleman sistemi proteinleri detoksifikasyonda ve depolamada ornegin A vitamini ve glikojen hayati bir rol oynar Ayrica lipid ve karbonhidrat metabolizmasina da katilir kaynak belirtilmeli Siroz nedeninden bagimsiz olarak genellikle hepatit veya karaciger yaglanmasi steatoz ile baslar Siroza neden olan durum erken donemde ortadan kaldirilirsa degisiklikler tamamen geri dondurulebilir kaynak belirtilmeli Sirozun en belirgin patolojik ozelligi yerini alan skar dokusunun gelismesidir Bu skar dokusu portal kan akimini engelleyerek kan basincini yukseltir ve normal fonksiyonu bozar Arastirmalar normalde A vitamini depolayan siroz gelisiminde kilit rol oynadigini gostermistir Inflamasyonun karaciger dokusuna verdigi hasar stellat hucrelerinin aktivasyonuna yol acar Aktive olan bu hucreler uretimi yoluyla fibrozisi artirir ve hepatik kan akisini engeller Buna ek olarak stellat hucreleri fibrotik bir yanita ve bag dokusunun cogalmasina yol acan salgilar TGF b1 aktivasyonunda rol oynamaktadir ve fibrozisin buyuklugu TGF b seviyelerindeki artisla dogru orantilidir ACTA2 fibrozise yol acan hepatik stellat hucrelerin kontraktilitesini artiran TGF b yolagi ile iliskilidir Ayrica hepatik stellat hucreleri MMP ler dogal inhibitorleri olan ve salgilayarak MMP lerin hucre disi matriksteki fibrotik materyali parcalamasini onler Bu surec devam ettikce fibroz doku bantlari septa hepatosit nodullerini ayirir ve sonunda tum karaciger mimarisinin yerini alarak kan akisinin azalmasina neden olur Dalakta konjesyon ve meydana gelir bu da normal kan pihtilasmasi icin gerekli olan trombositlerin tutulmasina neden olur Portal hipertansiyon sirozun en ciddi komplikasyonlarindan sorumludur kaynak belirtilmeli TaniSiroza bagli hipertrofisinin ultrason goruntusuPortal vende hepatofugal ileri dogru olmayan akis Siroz tanisi cesitli faktore dayanir Laboratuvar bulgulari fizik muayene ve hasta oykusu sirozu dusundurebilir Karacigerin degerIendirilmesi genellikle goruntuleme yontemleriyle yapilir Karaciger biyopsisi taniyi kesinlestirir ancak genellikle gerekli degildir Goruntuleme Ultrason sirozun degerlendirilmesinde rutin olarak kullanilir Ileri evre hastalikta kucuk ve buzulmus bir karacigeri gosterebilir Ultrasonda duzensiz gorunumlu alanlarla birlikte artmis mevcuttur Genislemis fissurlerin genislemesi ve de sirozu dusunduren bulgulardir Buyumus bir dalak gt 11 12 cm altta yatan dusundurebilir Ultrason ayrica hepatoselluler karsinom ve portal hipertansiyonu da gosterebilir Bu hepatik vendeki akis degerlendirilerek yapilir Portal ven pulsatilitesinde artis gorulebilir Ancak bu arttiginin bir isareti olabilir Portal ven pulsatilitesi genellikle pulsatilite indeksi PI ile olculur Pulsatilite indeksinin belirli bir degerin uzerinde olmasi siroza isaret eder asagidaki tabloya bakiniz Pulsatilite indeksi PI Indeks Formul Esik degerOrtalamaya dayali Maksimum Minimum Ortalama 0 5Maksimuma dayali Maksimum Minimum Maksimum 0 5 0 54 Diger taramalar arasinda abdomen BT ve MR yer alir BT taramasi non invazivdir ve tanida yardimci olabilir MR mukemmel degerlendirme saglar ancak yuksek maliyetlidir Batin BT goruntulemesinde transvers gorunumde karaciger sirozu Siroz cesitli yeni teknikleriyle de teshis edilebilmektedir Bir karaciger sirotik hale geldiginde genellikle sertlesecektir Goruntuleme yoluyla sertligin belirlenmesi hastaligin yerini ve siddetini belirleyebilir Teknikler arasinda gecici elastografi akustik radyasyon kuvveti impuls goruntuleme supersonik shear goruntuleme ve bulunmaktadir Gecici elastografi ve MR elastografi fibrozis evresinin belirlenmesinde yardimci olabilir Biyopsi ile karsilastirildiginda elastografi cok daha genis bir alani ornekleyebilir ve agrisizdir Sirozun siddeti ile anlamli bir korelasyon gosterir Ultrasonografi sistemlerine entegre edilen diger modaliteler de kullanima sunulmustur Bunlar arasinda 2 boyutlu shear dalga elastografisi ve akustik radyasyon kuvveti impuls goruntulemesini kullanan noktasal shear dalgasi elastografisi bulunmaktadir Primer sklerozan kolanjit gibi safra kanali hastaliklari nadiren siroza neden olur ERCP veya MRCP safra yollari ve pankreas MR i ile safra kanallarinin goruntulenmesi taniya yardimci olabilir Laboratuvar bulgulari Sirozun en iyi ongorduruculeri asit trombosit sayisinin lt 160 000 mm3 olmasi spider anjiyomalar ve Bonacini siroz diskriminant skorunun 7 den buyuk olmasidir Bonacini skoru asagida verilen tabloya gore trombosit sayisi orani ve INR puanlarinin toplami olarak hesaplanir Skor 0 11 arasi degerler alir Bonacini skoru Skor Trombosit sayisi x 109 ALT AST orani INR0 gt 340 gt 1 7 lt 1 11 280 340 1 2 1 7 1 1 1 42 220 279 0 6 1 19 gt 1 43 160 219 lt 0 6 4 100 159 5 40 99 6 lt 40 Bu bulgular sirozda tipiktir Trombositopeni genellikle cok faktorludur ve alkole bagli kemik iliginin baskilanmasi sepsis folat eksikligi dalakta trombosit tutulumu ve azalmis trombopoetinden kaynaklanir Sirozda trombosit sayisi nadiren lt 50 000 mL olur yani AST ve ALT orta derecede yuksektir AST gt ALT dir Bununla birlikte aminotransferaz duzeylerinin normal olmasi sirozu dislamaz Alkalen fosfataz hafif yukselmistir ancak normalin ust sinirinin 2 3 katindan azdir kaynak belirtilmeli Gama glutamil transferaz alkalen fosfataz seviyeleri ile koreledir Alkolden kaynaklanan kronik karaciger hastaliginda tipik olarak cok daha yuksektir Bilirubin seviyeleri kompanse oldugunda normaldir ancak siroz ilerledikce yukselebilir kaynak belirtilmeli Karacigerin sentez fonksiyonu sirozun ilerlemesiyle azaldikca albumin seviyeleri duser cunku albumin yalnizca karacigerde sentezlenir Protrombin zamani artar cunku pihtilasma faktorlerini karaciger sentezler Bakteriyel antijenlerin karacigerden lenfoid dokuya gecisi nedeniyle globulinler artar Yuksek ADH ve aldosteron seviyelerinden dolayi fazla su atilamaz ve serum sodyum seviyesi duser hiponatremi Lokopeni ve splenik marjinasyon ile baglidir kaynak belirtilmeli Karaciger pihtilasma faktorlerinin cogunu urettigi icin pihtilasma bozukluklari meydana gelir bu nedenle koagulopati karaciger hastaliginin kotulesmesiyle iliskilidir Sirozda glukagon artar Portal hipertansiyon nedeniyle kan bagirsak sistemine yoneldigi icin artar Nitrik oksit ve karbon monoksit gibi vazodilatorler artar bu da art yuku azaltir ve kalp debisinde ve mikst venoz oksijen saturasyonunda kompansatuar bir artisa yol acar Sistemik vaskuler direncin dusmesine bagli olarak renin artar bobreklerde sodyum tutulmasinin yani sira biyopsi yerine kullanilabilecek bir fibrozis biyobelirtecidir Yeni tani konmus sirozda yapilan diger laboratuvar calismalari sunlari icerir Hepatit virusleri icin seroloji otoantikorlar ANA anti LKM ve hemokromatozda oldugu gibi asiri demir yukunun belirtecleri Bakir ve Wilson hastaliginda oldugu gibi asiri bakir yukunun belirtecleri Immunoglobulin seviyeleri IgG IgM IgA bu immunoglobinler spesifik degildir ancak cesitli nedenleri ayirt etmede yardimci olabilir IgG duzeyi kronik hepatit alkolik ve otoimmun hepatitlerde yukselir Viral hepatitte yavas ve surekli bir artis gorulur IgM primer biliyer sirozda onemli olcude viral hepatit ve sirozda orta derecede artmistir IgA alkolik siroz ve primer biliyer sirozda artmistir kaynak belirtilmeli Kolesterol ve glukoz Alfa 1 antitripsin Sirotik hastalarda ozellikle de dekompanse hastalik evresinde inflamasyon ve immun hucre aktivasyonu belirtecleri tipik olarak yukselir C reaktif protein CRP PCT Cozunur CD14 Cozunur Cozunur mannoz reseptoru Cozunur Yakin zamanda yapilan bir calismada bagirsak florasindan 15 mikrobiyal tanimlanmistir Bunlar potansiyel olarak karaciger sirozu olan hastalari saglikli bireylerden ayirmak icin kullanilabilir Patoloji Sirozu gosteren mikrograf Siroz tanisi icin altin standart yontem Genellikle ince igne yaklasimiyla ciltten veya transjuguler yapilir Perkutan veya transjuguler yol kullanilarak endoskopik ultrason EUS kilavuzlugunda yapilan karaciger biyopsisi yaygin bir alternatif haline gelmistir EUS birbirinden uzak karaciger bolgelerini hedefleyerek bi lober biyopsileri mumkun kilabilir Klinik laboratuvar ve radyolojik veriler sirozu dusunduruyorsa biyopsi gerekli degildir Ayrica karaciger biyopsisi kucuk ama onemli bir komplikasyon riski tasir ve sirozun kendisi de karaciger biyopsisinin neden oldugu komplikasyonlara zemin hazirlar Siroz mikroskobideki ozelliklerine gore tanimlanir 1 hepatositlerin rejenere nodullerinin varligi ve 2 fibrozis varligi veya bu noduller arasinda bag dokusu birikiminin olmasi Fibrozis paterni siroza yol acan nedene gore degisiklik gosterebilir ve buna neden olan altta yatan surec durmus veya duzelmis olsa bile artabilir Fibrozis karacigerdeki sinuzoidler ve diger vaskuler yapilar da dahil olmak uzere normal dokularin tahrip olmasina yol acabilir Bu durum karacigerde kan akisina karsi direncin degismesine ve neden olur Fibrozis yok ancak kolajen liflerin pembe kirmizi ok portal alana P sinirli oldugu hafif zon 3 steatoz Fibroz genisleme seklinde hafif fibrozisli steatohepatit histopatolojisi Van Gieson boyasi Ince fibroz kopruler iceren orta derecede fibrozisli steatohepatit histopatolojisi Van Gieson boyasi Kalin fibroz bantlar ile birlikte sirozun sekillendigi steatohepatit histopatolojisi Van Gieson boyasi sirozu fibrozla cevrili noduler bir doku olarak gosterir burada kolajen mavi boyanir Siroz karacigere farkli sekillerde hasar veren bircok farkli durumdan kaynaklanabileceginden nedene ozgu anormallikler de gorulebilir Ornegin kronik hepatit B de karaciger parankiminde lenfosit infiltrasyonu vardir eritrositler gorulur ve cevreleyen dokuda daha fazla fibrozis vardir safra kanali etrafinda fibrozis granulom varligi ve safra birikimi vardir Alkolik sirozda da karaciger dokusunda notrofil infiltrasyonu gorulur Makroskopik olarak karaciger baslangicta buyumustur ancak hastaligin ilerlemesiyle birlikte kuculur Yuzeyi duzensiz kivami serttir ve ile iliskili ise rengi saridir Nodullerin buyuklugune bagli olarak uc makroskopik tip vardir mikronoduler makronoduler ve mikst siroz Mikronoduler formda Laennec sirozu veya portal siroz rejenere olan noduller 3 mm nin altindadir Makronoduler sirozda postnekrotik siroz noduller 3 mm den buyuktur Mikst siroz ise farkli boyutlardaki nodulleri icerir Yaygin soluk alanlar iceren mikronoduler siroz Sirozun soluk makronodulleri Hepatoseluler karsinoma yol acan sirozDerecelendirmeSirozun siddeti genellikle Child Pugh Turcotte skoru olarak da bilinir ile siniflandirilir Bu sistem 1964 yilinda Child ve Turcotte tarafindan gelistirilmis ve 1973 yilinda Pugh ve digerleri tarafindan modifiye edilmistir Ilk olarak portal dekompresyon icin elektif cerrahiden kimlerin faydalanacagini belirlemek amaciyla olusturulmustur Bu skorlama sistemi bilirubin albumin ve INR gibi laboratuvar parametrelerini kullanir varligi ve ensefalopatinin siddeti de skorlamaya dahil edilir Hastalar sinif A B veya C olarak siniflandirilir Sinif A iyi prognoza sahipken sinif C yuksek olum riski altindadir Karaciger Fonksiyonu Prognoz ve Ameliyat Sonrasi Mortalite ile Iliskili Child Pugh Skoru Child Pugh Sinifi Puanlar Karaciger Fonksiyonu Prognoz Abdominal cerrahi sonrasi mortaliteChild Pugh Sinif A 5 6 puan Iyi karaciger fonksiyonu 15 20 yil 10 Child Pugh Sinif B 7 9 puan Orta derecede bozulmus karaciger fonksiyonu 30 Child Pugh Sinif C 10 15 puan Ileri karaciger fonksiyon bozuklugu 1 3 yil 82 Child Pugh skoru major bir ameliyattan sonra mortalitenin gecerliligi kanitlanmis bir ongorucusudur Ornegin Child sinif A hastalarinda olum orani 10 Child sinif B hastalarinda olum orani 30 iken Child sinif C hastalarinda abdominal cerrahi sonrasi olum orani 70 80 dir Elektif cerrahi genellikle Child sinif A hastalara yoneliktir Child sinif B hastalarda cerrahi risk artmistir ve tibbi optimizasyon gerekebilir Genel olarak Child sinif C hastalarinin ise elektif cerrahi gecirmesi onerilmez Gecmiste karaciger nakli icin uygun adaylari belirlemede Child Pugh siniflandirmasi kullanilmaktaydi Child Pugh sinif B genellikle nakil icin degerlendirme endikasyonudur Ancak bu skoru karaciger nakline uygunluk acisindan kullanirken bircok sorun yasandi Bu nedenle MELD skoru olusturulmustur gelistirilmis ve 2002 yilinda onaylanmistir United Network for Organ Sharing UNOS tarafindan Amerika Birlesik Devletleri nde karaciger nakli bekleyen kisilere karaciger nakli tahsisini belirlemenin bir yolu olarak onaylanmistir Ayrica siroz alkolik hepatit akut karaciger yetmezligi ve akut hepatit icin gecerliligi kanitlanmis bir sag kalim ongorucusu olarak da kullanilmaktadir Degiskenler arasinda bilirubin INR kreatinin ve diyaliz sikligi yer almaktadir 2016 yilinda degiskenlere sodyum da eklenmistir ve skor genellikle MELD Na olarak anilmaktadir MELD Plus kronik karaciger hastaliginin siddetini degerlendirmek icin kullanilan bir baska risk skorudur Massachusetts General Hospital ve IBM arasindaki bir is birligi sonucunda 2017 yilinda gelistirilmistir Dokuz degisken sirozla iliskili bir hastane yatisindan taburcu olduktan sonra 90 gunluk mortalite icin etkili ongoruculer olarak tanimlanmistir Bu degiskenler arasinda Son Donem Karaciger Hastaligi Modeli nin MELD tum bilesenlerinin yani sira sodyum albumin total kolesterol beyaz kan hucresi sayisi yas ve hastanede kalis suresi yer almaktadir karacigere gelen ve giden kan arasindaki venoz basinc farki da olculmesi zor olsa da sirozun siddetini belirler Degerin 16 mm veya daha fazla olmasi olum riskinin onemli olcude arttigi anlamina gelir OnlenmesiSiroz icin temel onleme stratejileri alkol alimini azaltmaya yonelik toplum capinda mudahaleler fiyatlandirma stratejileri halk sagligi kampanyalari ve kisisel danismanlik yoluyla viral hepatit bulasmasini azaltmaya yonelik programlar ve kalitsal karaciger hastaligi olan kisilerin akrabalarinin taranmasidir Siroz riskini ve ilerlemesini etkileyen faktorler hakkinda cok az sey bilinmektedir Bununla birlikte bircok calisma kahve tuketiminin karaciger hastaliginin ilerlemesine karsi koruyucu etkileri olduguna dair artan sayida kanit saglamistir Bu etkiler alkol kullanim bozuklugu ile iliskili karaciger hastaliginda daha belirgindir Kahvenin antioksidan ve antifibrotik etkileri vardir Gunde iki veya daha fazla fincan kahve icmek karaciger enzimleri ve GGT de iyilesme ile iliskilidir Karaciger hastaligi olanlarda bile kahve tuketimi fibrozis ve sirozu azaltabilir TedaviGenel olarak sirozdan kaynaklanan karaciger hasari geri dondurulemez ancak tedavi ilerlemeyi durdurabilir veya geciktirebilir ve komplikasyonlari azaltabilir Siroz enerji tuketen bir surec oldugundan saglikli bir diyet onerilir Onerilen diyet yuksek proteinli yuksek lifli diyet ve dalli zincirli amino asit takviyesinden olusur Genellikle yakindan takip gereklidir Enfeksiyonlar icin antibiyotikler recete edilir ve kasinti icin cesitli ilaclar yardimci olabilir gibi laksatifler kabizlik riskini azaltir Karvedilol siroz ve olan kisilerde sag kalimi artirir Dusuk tuzlu diyetle birlikte diuretikler vucuttaki siviyi azaltarak odemin azalmasina yardimci olur Alkol kullanim bozuklugunun neden oldugu alkolik siroz alkolden uzak durularak tedavi edilir Hepatite bagli sirozun tedavisi viral hepatit icin interferon ve otoimmun hepatit icin kortikosteroidler gibi ilaclari icerir kaynak belirtilmeli Wilson hastaliginin neden oldugu siroz organlarda biriken bakirin uzaklastirilmasiyla tedavi edilir Bu gibi kullanilarak gerceklestirilir Sebep asiri demir yuklenmesi oldugunda fazla demir deferoksamin gibi bir selasyon ajani kullanilarak veya kan alma ile vucuttan uzaklastirilir kaynak belirtilmeli 2021 itibariyla NAYKH veya NASH neden oldugu sirozu onlemeye yonelik ilaclari inceleyen yeni calismalar bulunmaktadir Semaglutid adli bir ilacin plaseboya kiyasla NASH de daha fazla iyilesme sagladigi gosterilmistir Fibroziste herhangi bir duzelme gozlenmemistir Silofeksor Firsokostat kombinasyonu kopruleme fibrozisi ve sirozu olan kisilerde incelenmistir Potansiyel bir antifibrotik etki ile NASH aktivitesinde iyilesmelere yol actigi gozlenmistir Lanifibranor un da fibrozisin kotulesmesini onledigi gosterilmistir Ileri karaciger hasarini onleme Sirozun altinda yatan neden ne olursa olsun alkol ve diger potansiyel zarar verici maddelerin tuketimi onerilmemektedir Kompanse sirozu olan kisilerde Parasetamol den kacinilmasini veya dozunun azaltilmasini destekleyen bir kanit yoktur bu nedenle soz konusu kisiler icin guvenli bir analjezik olarak kabul edilir Hepatit A ve hepatit B ye maruz kalma riski olan kisiler bu hastaliklara karsi asi yaptirmayi dusunmelidir kaynak belirtilmeli Sirozun nedenini tedavi etmek ileri hasari onler ornegin sirozun hepatit B ye bagli oldugu durumlarda Entekavir ve Tenofovir gibi oral antivirallerin verilmesi sirozun ilerlemesini onler Benzer sekilde kilo ve diyabet kontrolu non alkolik yagli karaciger hastaligina bagli sirozda kotulesmeyi onler Sirozu veya karaciger hasari olan kisilere genellikle karacigere daha fazla zarar verebilecek ilaclardan kacinmalari tavsiye edilir Bunlar arasinda antidepresanlar bazi antibiyotikler ve NSAII ler orn ibuprofen gibi cesitli ilaclar bulunmaktadir Bu ajanlar karacigerde metabolize edildikleri icin hepatotoksiktir Karacigere zarar veren bir ilac hala doktor tarafindan oneriliyorsa dozaj karaciger uzerinde en az stresi hedefleyecek sekilde ayarlanmalidir kaynak belirtilmeli Yasam tarzi 8 ila 14 haftalik egzersiz programlari uygulayan calismalara dayanan 2018 tarihli bir sistematik incelemeye gore sirozlu kisilerde fiziksel egzersizin tum nedenlere bagli mortalite morbidite saglikla ilgili yasam kalitesi egzersiz kapasitesi ve antropomorfik olcumler uzerindeki yararli veya zararli etkileri konusunda su anda yeterli bilimsel kanit bulunmamaktadir Bu sonuclar dusuk ila cok dusuk kaliteli arastirmalara dayanmaktadir ve bu da ozellikle klinik sonuclar uzerindeki etkilerini degerlendirmek icin daha yuksek kalitede daha fazla arastirma gelistirme ihtiyacini ortaya koymaktadir kaynak belirtilmeli Nakil Komplikasyonlar kontrol altina alinamazsa veya karaciger islevini yitirirse gerekir Karaciger naklinden sag kalim 1990 lardan bu yana iyilesmektedir ve bes yillik sag kalim orani su anda 80 civarindadir Sag kalim orani buyuk olcude hastaligin siddetine ve alicidaki diger tibbi risk faktorlerine baglidir Amerika Birlesik Devletleri nde hastalarin nakil icin onceliklendirilmesinde kullanilmaktadir Transplantasyon bagisiklik baskilayicilarin Siklosporin veya Takrolimus kullanilmasini gerektirir Dekompanse siroz Sirozda belirtileri arasinda gastrointestinal kanama hepatik ensefalopati sarilik veya yer alir Onceden stabil sirozu olan hastalarda kabizlik enfeksiyon herhangi bir kaynaktan alkol aliminin artmasi ilaclar kanama veya dehidrasyon gibi cesitli nedenlere bagli olarak dekompansasyon meydana gelebilir Asagida listelenen siroz komplikasyonlarindan herhangi biri seklinde olabilir Dekompanse sirozu olan kisilerin genellikle hastaneye yatirilmasi ve mental durumunun yakindan izlenmesi gerekir Yeterli beslenme ve tibbi tedaviye genellikle diuretikler antibiyotikler laksatifler veya tiyamin ve bazen steroidler asetilsistein ve onem verilmelidir Sirozda tipik olarak ortaya cikan yuksek olan toplam vucut sodyum duzeyini daha da artiracagi icin salin verilmesinden kacinilir Karaciger nakli olmaksizin beklenen yasam suresi dusuktur en fazla uc yildir Palyatif bakim Palyatif bakim hastalarin siroz gibi ciddi bir hastaligin semptomlarindan agrilarindan ve stresinden kurtulmalarini saglamaya odaklanan ozel bir tibbi bakimdir Palyatif bakimin amaci hem hasta hem de hastanin ailesi icin yasam kalitesini artirmaktir ve her asamada ve her tur siroz icin uygundur Ozellikle ilerleyen asamalarda sirozlu kisilerde karinda sislik kasinti bacakta odem ve kronik karin agrisi gibi palyatif bakimla tedavi edilebilecek onemli semptomlar gorulur Hastalik nakil olmadan tedavi edilemediginden palyatif bakim ayni zamanda kisinin tibbi vekaletnamesi diriltmeme kararlari yasam destegi ve potansiyel olarak bakimevi ile ilgili isteklerine iliskin tartismalarda da yardimci olabilir Kanitlanmis faydalarina ragmen sirozlu kisiler nadiren palyatif bakima yonlendirilmektedir Bagisiklik Sirozun cesitli yollarla bagisiklik fonksiyon bozukluguna neden oldugu bilinmektedir Bagisiklik sisteminin normal calismasini engeller kaynak belirtilmeli Kanama ve pihti riski Siroz kanama riskini artirabilir Karaciger pihtilasma kaskadindaki cesitli proteinleri uretir Faktor II VII IX X V ve VI Karaciger hasar gordugunde bu proteinlerin uretimi bozulur Pihtilasma faktorleri azaldigi icin kanama artacaktir Pihtilasma fonksiyonu basta trombosit sayisi protrombin zamani PT ve uluslararasi normalizasyon orani INR olmak uzere laboratuvar degerleriyle tahmin edilir AGA 2021 yilinda belirli senaryolarda sirotik hastalarin yonetimine iliskin tavsiyelerde bulunmustur AGA stabil sirozu olan hastalara sik uygulanan gastrointestinal prosedurler uygulanmadan once PT INR veya trombosit sayisinin tekrarlanan olcumleri de dahil olmak uzere kapsamli prosedur oncesi testler yapilmasini onermemektedir Kanamanin onlenmesi icin trombosit gibi kan urunlerinin rutin olarak kullanilmasini da onermemektedir Siroz pihtilasma ile ilgili laboratuvar parametrelerinin bazal degerlerinde herhangi bir degisiklik olmadiginda stabildir AGA stabil sirozu ve dusuk trombosit sayisi olan ve sik uygulanan dusuk riskli prosedurlere tabi tutulan hastalar icin kanamanin onlenmesi amaciyla rutin kullanimini onermemektedir AGA hastanede yatan ve pihti onleme konusunda standart kilavuzlari karsilayan hastalarda standart koruma onermektedir AGA icin rutin tarama yapilmasini onermemektedir Portal ven trombozu varsa AGA antikoagulasyon ile tedavi onermektedir Atriyal fibrilasyonlu siroz durumunda AGA antikoagulasyon kullanilmamasini antikoagulasyon kullanilmasina tercih etmektedir KomplikasyonlarAsit Siroz tuz birikimine sodyum retansiyonu yol actigi icin tedavide genellikle tuz kisitlamasi gerekir baskilamak icin diuretikler gerekli olabilir Yatarak tedavi icin diuretik secenekleri spironolakton ve kivrim diuretiklerini icerir Aldosteron antagonistleri oral ilaclari alabilen ve acil hacim azaltma ihtiyaci olmayan kisilerde tercih edilir Kivrim loop diuretikleri ek tedavi olarak eklenebilir Tuz kisitlamasi ve diuretik kullaniminin etkisiz oldugu durumlarda tercih edilebilir Bu prosedurde periton bosluguna plastik bir tup yerlestirilir Hizli hacim azalmasindan kaynaklanan komplikasyonlari onlemek icin genellikle solusyonu verilir 4 5 litrelik parasentez diuretik tedavisine kiyasla daha hizli ve daha basarilidir Ozofagus ve gastrik varis kanamasi Portal hipertansiyonda portal sistem uzerindeki kan basincini dusurmek icin Propranolol veya Nadolol gibi nonselektif beta blokorler yaygin olarak kullanilir Portal hipertansiyondan kaynaklanan ciddi komplikasyonlarda portal ven uzerindeki basinci azaltmak icin TIPS bazen endikedir Bu sant hepatik ensefalopatiyi kotulestirebileceginden ensefalopati riski dusuk olan hastalar icin uygundur TIPS genellikle sadece karaciger transplantasyonuna bir kopru olarak veya palyatif bir onlem olarak kabul edilir kaynak belirtilmeli Balonla tikanmis retrograd transvenoz obliterasyon gastrik varis kanamasini tedavi etmek icin kullanilabilir Oturmus sirozu olan hastalara ozofagus mide ve duodenumun endoskopik muayenesi yapilir Ozofagus varisleri bulunursa veya bantlama gibi profilaktik lokal tedavi uygulanabilir ve beta blokorler kullanilabilir Hepatik ensefalopati Hepatik ensefalopati sirozun potansiyel bir komplikasyonudur Hafif konfuzyondan komaya kadar degisen fonksiyonel norolojik bozukluga yol acabilir Hepatik ensefalopatinin baslica nedeni kan beyin bariyerini gecerken norotoksisiteye neden olan amonyagin kanda birikmesidir Amonyak normalde karaciger tarafindan metabolize edilir siroz hem karaciger fonksiyonunun azalmasina hem de portosistemik santin artmasina kanin karacigeri atlamasina neden oldugundan sistemik amonyak seviyeleri kademeli olarak yukselir ve ensefalopatiye yol acar Hepatik ensefalopati tedavisine yonelik farmasotik yaklasimlarin cogu amonyak seviyelerini dusurmeye odaklanmaktadir 2014 kilavuzuna gore ilk basamak tedavi bagirsak bakterileri tarafindan metabolize edildiginde kolonun pH seviyesini dusuren emilemeyen bir disakkarit olan kullanimini icerir Dusuk kolonik pH amonyagin amonyuma donusumunun artmasina neden olur ve bu donusen amonyum da daha sonra vucuttan atilir Gastrointestinal sistemde amonyak ureten bakterilerin islevini engelleyen bir antibiyotik olan Rifaksimin in tekrarlayan hepatik ensefalopati ataklarina karsi profilaksi olarak laktuloz ile birlikte kullanilmasi onerilmektedir Farmakoterapiye ek olarak uygun hidrasyon ve beslenme desteginin saglanmasi da onemlidir Uygun miktarlarda protein alimi tesvik edilir Alkol kullanimi asiri protein gastrointestinal kanama enfeksiyon kabizlik ve kusma ishal gibi cesitli faktorler hepatik ensefalopatiyi tetikleyebilir Benzodiazepinler diuretikler veya narkotikler gibi ilaclar da ensefalopatik olaylari hizlandirabilir Gastrointestinal kanamalarda dusuk proteinli diyet onerilir Hepatik ensefalopatinin ciddiyeti hastanin degerlendirilerek belirlenir Bu genellikle oznel bir degerlendirmedir ancak bu degerlendirmeyi standartlastirmaya yardimci olacak kriterler olusturmaya yonelik birkac calisma yayimlanmistir Asagida bir ornegi verilen West Haven kriterleri buna bir ornektir Hepatik ensefalopatinin derecelendirilmesi Evre Mental durumEvre 1 Hafif Davranis degisiklikleriHafif konfuzyonKonusma bozukluguUyku duzeninin bozulmasiEvre 2 Orta LetarjiOrta duzeyde konfuzyonEvre 3 Siddetli StuporTuhaf davranislarUyur ama uyandirilabilirEvre 4 Koma Koma Agriya yanitsizHepatorenal sendrom Hepatorenal sendrom bobrek hasarinin da eslik ettigi son donem sirozun ciddi bir komplikasyonudur Spontan bakteriyel peritonit Siroz nedeniyle asiti olan kisiler acisindan risk altindadir Portal hipertansif gastropati portal hipertansiyonu olan kisilerde mide mukozasinda meydana gelen degisiklikleri ifade eder ve sirozun siddetiyle iliskilidir Enfeksiyon Siroz bagisiklik sistemi islev bozukluguna neden olarak enfeksiyona yol acabilir Enfeksiyonun belirti ve bulgulari nonspesifik olabilir Bu nedenle fark edilmesi daha zordur ornegin ensefalopatinin kotulesmesi ancak atesin olmamasi Dahasi sirozdaki enfeksiyonlar diger komplikasyonlar asit varis kanamasi hepatik ensefalopati organ yetmezlikleri olum icin onemli tetikleyicilerdir Hepatoselluler karsinom Hepatoselluler karsinom en sik gorulen primer karaciger kanseridir ve sirozlu kisilerde olumun en sik nedenidir MR ile yapilan taramalarda bu kanser saptanabilir ve genellikle erken belirtileri tespit etmek icin yapilir Erken donemde tespit edilmesi sonucu olumlu etkiler Epidemiyoloji2012 de milyon kisi basina siroz olumleri 9 44 45 68 69 88 89 104 105 122 123 152 153 169 170 204 205 282 283 867 Her yil siroz komplikasyonlari nedeniyle yaklasik bir milyon olum gerceklesmekte ve bu da sirozu dunya genelinde en yaygin 11 olum nedeni haline getirmektedir Siroz ve kronik karaciger hastaligi 2001 yilinda Amerika Birlesik Devletleri nde erkekler icin onuncu kadinlar icin on ikinci onde gelen olum nedeniydi ve her yil yaklasik 27 000 kisinin olumune neden oluyordu Sirozun nedeni degiskenlik gosterebilir Bati ve sanayilesmis ulkelerde alkol ve non alkolik yagli karaciger hastaligi ana nedenler iken dusuk ve orta gelirli ulkelerde viral hepatit baskin nedendir Siroz erkeklerde kadinlara gore daha yaygindir Sirozun insanlarin cektigi acilar hastane masraflari ve uretkenlik kaybi acisindan maliyeti yuksektir Etimoloji Sirozis kelimesi Yunanca kirros kirrhos sarimsi alaca hastalikli karacigerin turuncu sari rengine ithafen ve osis yani tip terminolojisinde durum son ekinden turetilmis bir neolojizmdir Hastalik daha once bilinmekle birlikte siroz terimi ilk kez Rene Laennec tarafindan 1819 tarihli bir makalede kullanilmistir Ayrica bakinizKaraciger yetmezligiKaynakca a b c d e f g h i j k l m n o Cirrhosis National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 23 Nisan 2014 9 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 19 Mayis 2015 a b c d e Ferri FF 2019 Ferri s clinical advisor 2019 5 books in 1 Philadelphia PA ss 337 339 ISBN 9780323530422 a b Treatment for Cirrhosis NIDDK National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 20 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mart 2021 a b Vos Theo Allen Christine Arora Megha Barber Ryan M Bhutta Zulfiqar A Brown Alexandria Carter Austin Casey Daniel C Charlson Fiona J Chen Alan Z Coggeshall Megan Cornaby Leslie Dandona Lalit Dicker Daniel J Dilegge Tina Erskine Holly E Ferrari Alize J Fitzmaurice Christina Fleming Tom Forouzanfar Mohammad H Fullman Nancy Gething Peter W Goldberg Ellen M Graetz Nicholas Haagsma Juanita A Hay Simon I Johnson Catherine O Kassebaum Nicholas J Kawashima Toana Kemmer Laura October 2016 Global regional and national incidence prevalence and years lived with disability for 310 diseases and injuries 1990 2015 a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 Lancet 388 10053 1545 1602 doi 10 1016 S0140 6736 16 31678 6 PMC 5055577 2 PMID 27733282 a b c Wang H Naghavi M Allen C Barber RM Bhutta ZA Carter A ve digerleri GBD 2015 Mortality and Causes of Death Collaborators October 2016 Global regional and national life expectancy all cause mortality and cause specific mortality for 249 causes of death 1980 2015 a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 Lancet 388 10053 1459 1544 doi 10 1016 s0140 6736 16 31012 1 PMC 5388903 2 PMID 27733281 a b Cirrhosis nhs uk 29 Haziran 2020 5 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Subat 2021 a b c Dooley JS Lok AS Garcia Tsao G Pinzani M 8 Haziran 2018 Sherlock s diseases of the liver and biliary system 13 bas Hoboken NJ s 82 ISBN 978 1 119 23756 3 OCLC 1019837000 a b c d e f g h i j k Symptoms amp Causes of Cirrhosis NIDDK National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 8 Subat 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 8 Subat 2021 Definition amp Facts for Cirrhosis NIDDK National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 11 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Mart 2021 a b Cirrhosis of the liver 2024 28 Nisan 2024 tarihinde kaynagindan Naghavi M Wang H Lozano R Davis A Liang X Zhou M ve digerleri GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators January 2015 Global regional and national age sex specific all cause and cause specific mortality for 240 causes of death 1990 2013 a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 Lancet 385 9963 117 171 doi 10 1016 S0140 6736 14 61682 2 PMC 4340604 2 PMID 25530442 Alcoholic liver disease MedlinePlus Medical Encyclopedia 27 Mayis 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Mart 2021 Heroin and Liver Damage Banyan Medical Centers 8 Agustos 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Agustos 2022 a b Definition amp Facts of NAFLD amp NASH NIDDK National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 12 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Mart 2021 Brower ST 2012 Elective general surgery an evidence based approach New York McGraw Hill Medical s 36 ISBN 9781607951094 8 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan a b Roguin A September 2006 Rene Theophile Hyacinthe Laennec 1781 1826 the man behind the stethoscope Clinical Medicine amp Research 4 3 230 235 doi 10 3121 cmr 4 3 230 PMC 1570491 2 PMID 17048358 Williams CN Sidorov JJ 2024 Steatorrhea in patients with liver disease Canadian Medical Association Journal 105 11 ss 1143 1154 PMC 1931370 2 PMID 5150072 a b c Samant H Kothadia JP 2022 Spider Angioma StatPearls Treasure Island FL StatPearls Publishing PMID 29939595 Erisim tarihi 14 Mart 2022 Kur P Kolasa Wolosiuk A Misiakiewicz Has K Wiszniewska B April 2020 Sex Hormone Dependent Physiology and Diseases of Liver International Journal of Environmental Research and Public Health 17 8 E2620 doi 10 3390 ijerph17082620 PMC 7216036 2 PMID 32290381 Palmar Erythema Symptoms Causes Treatment and More Healthline 20 Temmuz 2017 16 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Mart 2022 Serrao R Zirwas M English JC 2007 Palmar erythema American Journal of Clinical Dermatology 8 6 347 56 doi 10 2165 00128071 200708060 00004 PMID 18039017 Feingold KR Anawalt B Boyce A Chrousos G de Herder WW Dhatariya K Dungan K Hershman JM Hofland J Kalra S Kaltsas G Koch C Kopp P Korbonits M Kovacs CS Kuohung W Laferrere B Levy M McGee EA McLachlan R Morley JE New M Purnell J Sahay R Singer F Sperling MA Stratakis CA Trence DL Wilson DP Swerdloff RS Ng CM 2000 Gynecomastia Etiology Diagnosis and Treatment Feingold KR Anawalt B Boyce A Chrousos G Ed Endotext South Dartmouth MA MDText com Inc PMID 25905330 Erisim tarihi 16 Mart 2022 a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Longo DL Fauci AS Kasper DL Hauser SL Jameson JL Loscalzo J Ed 2012 Harrison s principles of internal medicine 18 bas New York McGraw Hill ss Chapter 308 Cirrhosis and Its Complications ISBN 9780071748896 Kim SM Yalamanchi S Dobs AS 2017 Male Hypogonadism and Liver Disease Winters SJ Huhtaniemi IT Ed Male Hypogonadism Cham Springer International Publishing ss 219 234 doi 10 1007 978 3 319 53298 1 11 ISBN 978 3 319 53296 7 Qi X An S Li H Guo X 24 Agustos 2017 Recurrent scrotal edema in liver cirrhosis AME Medical Journal 2 124 doi 10 21037 amj 2017 08 22 2 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Aralik 2023 Plauth M Schutz ET September 2002 Cachexia in liver cirrhosis International Journal of Cardiology 85 1 83 87 doi 10 1016 s0167 5273 02 00236 x PMID 12163212 Jeffrey G 7 Ekim 2021 Cirrhosis of the Liver emedicinehealth 16 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Mart 2022 Jaundice Hepatic and Biliary Disorders Merck Manuals Professional Edition 16 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Mart 2022 a b c Portal Hypertension www hopkinsmedicine org 16 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Mart 2022 a b Diagnosis of NAFLD amp NASH NIDDK National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases 4 Mart 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Mart 2021 a b Meseeha M Attia M 2022 Esophageal Varices StatPearls Treasure Island FL StatPearls Publishing PMID 28846255 Erisim tarihi 16 Mart 2022 Masoodi I Farooq O Singh R Ahmad N Bhat M Wani A January 2009 Courveilhier baumgarten syndrome a rare syndrome revisited International Journal of Health Sciences 3 1 97 99 PMC 3068787 2 PMID 21475517 What is Cruveilhier baumgarten Syndrome Medindia www medindia net 19 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2022 Witkowska AB Jasterzbski TJ Schwartz RA 2017 Terry s Nails A Sign of Systemic Disease Indian Journal of Dermatology 62 3 309 311 doi 10 4103 ijd IJD 98 17 PMC 5448267 2 PMID 28584375 Abd El Meged MM 1 Nisan 2019 Patterns of nail changes in chronic liver diseases Sohag Medical Journal 23 2 166 170 doi 10 21608 smj 2019 47672 ISSN 1687 8353 a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Friedman L 2018 Handbook of Liver Disease 4e Elsevier ISBN 9780323478748 Brennan D What Is Fetor Hepaticus WebMD 17 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2022 Samji NS Buggs AM Roy PK 17 Ekim 2021 Anand BS Ed Viral Hepatitis Background Pathophysiology Etiology Medscape WebMD LLC 1 Nisan 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Aralik 2023 a b Perz JF Armstrong GL Farrington LA Hutin YJ Bell BP October 2006 The contributions of hepatitis B virus and hepatitis C virus infections to cirrhosis and primary liver cancer worldwide Journal of Hepatology 45 4 529 538 doi 10 1016 j jhep 2006 05 013 PMID 16879891 Cirrhosis of the Liver American Liver Foundation 16 Subat 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2022 a b Stickel F Datz C Hampe J Bataller R March 2017 Pathophysiology and Management of Alcoholic Liver Disease Update 2016 Gut and Liver 11 2 173 188 doi 10 5009 gnl16477 PMC 5347641 2 PMID 28274107 a b c Friedman LS 2014 Current medical diagnosis and treatment 2014 S l Mcgraw Hill ss Chapter 16 Liver Biliary Tract amp Pancreas Disorders ISBN 978 0071806336 a b c d Machado MV Diehl AM 2018 Pathogenesis of Nonalcoholic Fatty Liver Disease Sanyal AJ Boyer TD Terrault NA Lindor KD Ed Zakim and Boyer s Hepatology ss 369 390 doi 10 1016 c2013 0 19055 1 ISBN 9780323375917 Golabi P Paik JM Arshad T Younossi Y Mishra A Younossi ZM August 2020 Mortality of NAFLD According to the Body Composition and Presence of Metabolic Abnormalities Hepatology Communications 4 8 1136 1148 doi 10 1002 hep4 1534 PMC 7395070 2 PMID 32766474 Heroin Addiction Health Conditions Bedrock Recovery Center 8 Agustos 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Agustos 2022 a b c Primary Biliary Cholangitis Symptoms Causes Treatments Cleveland Clinic 17 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2022 Krause L 29 Eylul 2018 Mena K Ed Wilson s Disease Risk Factors Causes amp Symptoms Healthline 16 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2022 Coenen IC Houwen RH January 2019 Indian childhood cirrhosis and other disorders of copper handling Clinical and Translational Perspectives on Wiloson Disease Academic Press ss 449 453 doi 10 1016 B978 0 12 810532 0 00044 6 ISBN 9780128105320 Oiseth S Jones L Maza E Galactosemia The Lecturio Medical Concept Library 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Hammer GD McPhee SJ Ed 2010 Pathophysiology of disease an introduction to clinical medicine 6 bas New York McGraw Hill Medical ss Chapter 14 Liver Disease Cirrhosis ISBN 978 0071621670 Hassan S Shah H Shawana S 2020 Dysregulated epidermal growth factor and tumor growth factor beta receptor signaling through GFAP ACTA2 protein interaction in liver fibrosis Pakistan Journal of Medical Sciences 36 4 782 787 doi 10 12669 pjms 36 4 1845 PMC 7260937 2 PMID 32494274 Iredale JP July 2003 Cirrhosis new research provides a basis for rational and targeted treatments BMJ 327 7407 143 147 doi 10 1136 bmj 327 7407 143 PMC 1126509 2 PMID 12869458 29 Ekim 2004 tarihinde kaynagindan Puche JE Saiman Y Friedman SL October 2013 Hepatic stellate cells and liver fibrosis Comprehensive Physiology 3 4 1473 1492 doi 10 1002 cphy c120035 ISBN 9780470650714 PMID 24265236 Wu M Sharma PG Grajo JR September 2020 The Echogenic Liver Steatosis and Beyond Ultrasound Quarterly 37 4 308 314 doi 10 1097 RUQ 0000000000000510 PMID 32956242 Yeom SK Lee CH Cha SH Park CM August 2015 Prediction of liver cirrhosis using diagnostic imaging tools World Journal of Hepatology 7 17 2069 2079 doi 10 4254 wjh v7 i17 2069 PMC 4539400 2 PMID 26301049 Chapman J Goyal A Azevedo AM Splenomegaly Updated 2021 Aug 11 In StatPearls Internet Treasure Island FL StatPearls Publishing 2022 Jan Available from 1 16 Aralik 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde a b c d Iranpour P Lall C Houshyar R Helmy M Yang A Choi JI Ward G Goodwin SC January 2016 Altered Doppler flow patterns in cirrhosis patients an overview Ultrasonography 35 1 3 12 doi 10 14366 usg 15020 PMC 4701371 2 PMID 26169079 Berzigotti A Seijo S Reverter E Bosch J February 2013 Assessing portal hypertension in liver diseases Expert Review of Gastroenterology amp Hepatology 7 2 141 155 doi 10 1586 egh 12 83 PMID 23363263 a b Goncalvesova E Varga I Tavacova M Lesny P 2013 Changes of portal vein flow in heart failure patients with liver congestion European Heart Journal 34 suppl 1 P627 doi 10 1093 eurheartj eht307 P627 ISSN 0195 668X a b Dietrich CF 2009 Dancygier H Ed Clinical Hepatology Principles and Practice of Hepatobiliary Diseases 1 Springer Science amp Business Media s 367 ISBN 9783540938422 30 Kasim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Elastography MedlinePlus Medical Test medlineplus gov 21 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 21 Mart 2022 Barr RG Ferraioli G Palmeri ML Goodman ZD Garcia Tsao G Rubin J Garra B Myers RP Wilson SR Rubens D Levine D September 2015 Elastography Assessment of Liver Fibrosis Society of Radiologists in Ultrasound Consensus Conference Statement Radiology 276 3 845 861 doi 10 1148 radiol 2015150619 PMID 26079489 Srinivasa Babu A Wells ML Teytelboym OM Mackey JE Miller FH Yeh BM Ehman RL Venkatesh SK 1 Kasim 2016 Elastography in Chronic Liver Disease Modalities Techniques Limitations and Future Directions Radiographics 36 7 1987 2006 doi 10 1148 rg 2016160042 PMC 5584553 2 PMID 27689833 a b Foucher J Chanteloup E Vergniol J Castera L Le Bail B Adhoute X Bertet J Couzigou P de Ledinghen V March 2006 Diagnosis of cirrhosis by transient elastography FibroScan a prospective study Gut 55 3 403 408 doi 10 1136 gut 2005 069153 PMC 1856085 2 PMID 16020491 Pavlov CS Casazza G Nikolova D Tsochatzis E Burroughs AK Ivashkin VT Gluud C January 2015 Transient elastography for diagnosis of stages of hepatic fibrosis and cirrhosis in people with alcoholic liver disease The Cochrane Database of Systematic Reviews 1 1 CD010542 doi 10 1002 14651858 cd010542 pub2 PMC 7081746 2 PMID 25612182 Castera L Friedrich Rust M Loomba R April 2019 Noninvasive Assessment of Liver Disease in Patients With Nonalcoholic Fatty Liver Disease Gastroenterology 156 5 1264 1281 e4 doi 10 1053 j gastro 2018 12 036 PMC 7505052 2 PMID 30660725 Udell JA Wang CS Tinmouth J FitzGerald JM Ayas NT Simel DL Schulzer M Mak E Yoshida EM February 2012 Does this patient with liver disease have cirrhosis JAMA 307 8 832 842 doi 10 1001 jama 2012 186 PMID 22357834 Gudowska M Gruszewska E Panasiuk A Cylwik B Swiderska M Flisiak R Szmitkowski M Chrostek L February 2016 Selected Noninvasive Markers in Diagnosing Liver Diseases Laboratory Medicine 47 1 67 72 doi 10 1093 labmed lmv015 PMID 26715612 a b Maddrey WC Schiff ER Sorrell MF Ed 1999 Schiff s diseases of the liver 11 bas Chichester West Sussex UK John Wiley amp Sons ss Evaluation of the Liver A Laboratory Test ISBN 978 0 470 65468 2 Lokositlerin dalaktaki kan damarlarinin duvarlari boyunca yapisma veya birikme egiliminde olmasi lokosit ekstravazasyonu Slater JS Esherick DS Clark ED 18 Aralik 2012 Current practice guidelines in primary care 2013 New York McGraw Hill Medical ss Chapter 3 Disease Management ISBN 978 0071797504 Van Thiel DH Gavaler JS Schade RR February 1985 Liver disease and the hypothalamic pituitary gonadal axis Seminars in Liver Disease 5 1 35 45 doi 10 1055 s 2008 1041756 PMID 3983651 Halfon P Munteanu M Poynard T September 2008 FibroTest ActiTest as a non invasive marker of liver fibrosis Gastroenterologie Clinique et Biologique 32 6 Suppl 1 22 39 doi 10 1016 S0399 8320 08 73991 5 PMID 18973844 Tornai D Antal Szalmas P Tornai T Papp M Tornai I Sipeki N Janka T Balogh B Vitalis Z March 2021 Abnormal ferritin levels predict development of poor outcomes in cirrhotic outpatients a cohort study BMC Gastroenterology 21 1 94 doi 10 1186 s12876 021 01669 w PMC 7923668 2 PMID 33653274 Maiwall R Kumar S Chaudhary AK Maras J Wani Z Kumar C Rastogi A Bihari C Vashisht C Sarin SK July 2014 Serum ferritin predicts early mortality in patients with decompensated cirrhosis Journal of Hepatology 61 1 43 50 doi 10 1016 j jhep 2014 03 027 PMID 24681346 a b c Papp M Vitalis Z Altorjay I Tornai I Udvardy M Harsfalvi J Vida A Kappelmayer J Lakatos PL Antal Szalmas P April 2012 Acute phase proteins in the diagnosis and prediction of cirrhosis associated bacterial infections Liver International 32 4 603 611 doi 10 1111 j 1478 3231 2011 02689 x PMID 22145664 25 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 25 Nisan 2021 Papp M Tornai T Vitalis Z Tornai I Tornai D Dinya T Sumegi A Antal Szalmas P November 2016 Presepsin teardown pitfalls of biomarkers in the diagnosis and prognosis of bacterial infection in cirrhosis World Journal of Gastroenterology 22 41 9172 9185 doi 10 3748 wjg v22 i41 9172 PMC 5107598 2 PMID 27895404 a b Tornai T Vitalis Z Sipeki N Dinya T Tornai D Antal Szalmas P Karanyi Z Tornai I Papp M November 2016 Macrophage activation marker soluble CD163 is an independent predictor of short term mortality in patients with cirrhosis and bacterial infection Liver International 36 11 1628 1638 doi 10 1111 liv 13133 hdl 2437 223046 PMID 27031405 25 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 25 Nisan 2021 Laursen TL Rodgaard Hansen S Moller HJ Mortensen C Karlsen S Nielsen DT Frevert S Clemmesen JO Moller S Jensen JS Bendtsen F Gronbaek H April 2017 The soluble mannose receptor is released from the liver in cirrhotic patients but is not associated with bacterial translocation Liver International 37 4 569 575 doi 10 1111 liv 13262 PMID 27706896 a b Tornai D Vitalis Z Jonas A Janka T Foldi I Tornai T Sipeki N Csillag A Balogh B Sumegi A Foldesi R Papp M Antal Szalmas P September 2021 Increased sTREM 1 levels identify cirrhotic patients with bacterial infection and predict their 90 day mortality Clinics and Research in Hepatology and Gastroenterology 45 5 101579 doi 10 1016 j clinre 2020 11 009 PMID 33773436 Qin N Yang F Li A Prifti E Chen Y Shao L Guo J Le Chatelier E Yao J Wu L Zhou J Ni S Liu L Pons N Batto JM Kennedy SP Leonard P Yuan C Ding W Chen Y Hu X Zheng B Qian G Xu W Ehrlich SD Zheng S Li L September 2014 Alterations of the human gut microbiome in liver cirrhosis Nature 513 7516 59 64 Bibcode 2014Natur 513 59Q doi 10 1038 nature13568 PMID 25079328 a b McCarty TR Bazarbashi AN Njei B Ryou M Aslanian HR Muniraj T September 2020 Endoscopic Ultrasound Guided Percutaneous and Transjugular Liver Biopsy A Comparative Systematic Review and Meta Analysis Clinical Endoscopy 53 5 583 593 doi 10 5946 ce 2019 211 PMC 7548145 2 PMID 33027584 a b Mok SR Diehl DL January 2019 The Role of EUS in Liver Biopsy Current Gastroenterology Reports 21 2 6 doi 10 1007 s11894 019 0675 8 PMID 30706151 Diehl DL April 2019 Endoscopic Ultrasound guided Liver Biopsy Gastrointestinal Endoscopy Clinics of North America 29 2 173 186 doi 10 1016 j giec 2018 11 002 PMC 6383155 2 PMID 30846147 Grant A Neuberger J October 1999 Guidelines on the use of liver biopsy in clinical practice British Society of Gastroenterology Gut 45 Suppl 4 IV1 IV11 doi 10 1136 gut 45 2008 iv1 PMC 1766696 2 PMID 10485854 30 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan Perkutan karaciger biyopsisi sonrasi mortalitenin ana nedeni 68 000 perkutan karaciger biyopsisini iceren retrospektif bir Italyan calismasinda gosterildigi gibi intraperitoneal kanamadir ve olen alti hastanin tamami intraperitoneal kanamadan olmustur Bu hastalardan ucu laparotomi gecirmistir ve hepsinde ya siroz ya da malign hastalik vardir ki bunlarin her ikisi de kanama icin risk faktorudur a b c Brenner D Rippe RA 2003 Pathogenesis of Hepatic Fibrosis Ed Textbook of Gastroenterology 2 4 bas Lippincott Williams amp Wilkins ISBN 978 0 7817 2861 4 a b c d Boyd A Cain O Chauhan A Webb GJ 2020 Medical liver biopsy background indications procedure and histopathology Frontline Gastroenterology 11 1 40 47 doi 10 1136 flgastro 2018 101139 ISSN 2041 4137 PMC 6914302 2 PMID 31885839 This is an open access article distributed in accordance with the Creative Commons Attribution 4 0 Unported CC BY 4 0 license Giallourakis CC Rosenberg PM Friedman LS November 2002 The liver in heart failure Clinics in Liver Disease 6 4 947 67 viii ix doi 10 1016 S1089 3261 02 00056 9 PMID 12516201 Heathcote EJ November 2003 Primary biliary cirrhosis historical perspective Clinics in Liver Disease 7 4 735 740 doi 10 1016 S1089 3261 03 00098 9 PMID 14594128 Bashar S Savio J 2020 Hepatic Cirrhosis StatPearls StatPearls PMID 29494026 3 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Kasim 2019 a b c d e f g h Tsoris A Marlar CA 2022 Use Of The Child Pugh Score In Liver Disease StatPearls Treasure Island FL StatPearls Publishing PMID 31194448 3 Ekim 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Mart 2022 Shakerdge K What Are the MELD and Child Pugh Scores for Liver Disease WebMD 23 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Mart 2022 a b c d e Child Pugh Score for Cirrhosis Mortality MDCalc 15 Kasim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 23 Mart 2022 Singal AK Kamath PS March 2013 Model for End stage Liver Disease Journal of Clinical and Experimental Hepatology 3 1 50 60 doi 10 1016 j jceh 2012 11 002 PMC 3940492 2 PMID 25755471 Peng Y Qi X Guo X February 2016 Child Pugh Versus MELD Score for the Assessment of Prognosis in Liver Cirrhosis A Systematic Review and Meta Analysis of Observational Studies Medicine 95 8 e2877 doi 10 1097 MD 0000000000002877 PMC 4779019 2 PMID 26937922 a b MELD Score Model For End Stage Liver Disease 12 and older MDCalc 24 Mart 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Mart 2022 MELDNa MELD Na Score for Liver Cirrhosis MDCalc 26 Subat 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Mart 2022 a b c Kartoun U Corey KE Simon TG Zheng H Aggarwal R Ng K Shaw SY 2017 The MELD Plus A generalizable prediction risk score in cirrhosis PLOS ONE 12 10 e0186301 Bibcode 2017PLoSO 1286301K doi 10 1371 journal pone 0186301 PMC 5656314 2 PMID 29069090 Patch D Armonis A Sabin C Christopoulou K Greenslade L McCormick A Dick R Burroughs AK February 1999 Single portal pressure measurement predicts survival in cirrhotic patients with recent bleeding Gut 44 2 264 269 doi 10 1136 gut 44 2 264 PMC 1727391 2 PMID 9895388 28 Mayis 2008 tarihinde kaynagindan Cirrhosis The Lecturio Medical Concept Library 28 Eylul 2020 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Temmuz 2021 Wadhawan M Anand AC March 2016 Coffee and Liver Disease Journal of Clinical and Experimental Hepatology 6 1 40 46 doi 10 1016 j jceh 2016 02 003 PMC 4862107 2 PMID 27194895 Ruiz Margain A Macias Rodriguez RU Rios Torres SL Roman Calleja BM Mendez Guerrero O Rodriguez Cordova P Torre A January 2018 Effect of a high protein high fiber diet plus supplementation with branched chain amino acids on the nutritional status of patients with cirrhosis Revista de Gastroenterologia de Mexico 83 1 9 15 doi 10 1016 j rgmx 2017 02 005 PMID 28408059 McDowell HR Chuah CS Tripathi D Stanley AJ Forrest EH Hayes PC February 2021 Carvedilol is associated with improved survival in patients with cirrhosis a long term follow up study Alimentary Pharmacology amp Therapeutics 53 4 531 539 doi 10 1111 apt 16189 PMID 33296526 Treatment of Cirrhosis NHS 4 Nisan 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Mayis 2024 Newsome PN Buchholtz K Cusi K Linder M Okanoue T Ratziu V Sanyal AJ Sejling AS Harrison SA March 2021 A Placebo Controlled Trial of Subcutaneous Semaglutide in Nonalcoholic Steatohepatitis The New England Journal of Medicine 384 12 1113 1124 doi 10 1056 NEJMoa2028395 PMID 33185364 14 Nisan 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Aralik 2023 Loomba R Noureddin M Kowdley KV Kohli A Sheikh A Neff G Bhandari BR Gunn N Caldwell SH Goodman Z Wapinski I Resnick M Beck AH Ding D Jia C Chuang JC Huss RS Chung C Subramanian GM Myers RP Patel K Borg BB Ghalib R Kabler H Poulos J Younes Z Elkhashab M Hassanein T Iyer R Ruane P Shiffman ML Strasser S Wong VW Alkhouri N February 2021 Combination Therapies Including Cilofexor and Firsocostat for Bridging Fibrosis and Cirrhosis Attributable to NASH Hepatology 73 2 625 643 doi 10 1002 hep 31622 PMID 33169409 Francque SM Bedossa P Ratziu V Anstee QM Bugianesi E Sanyal AJ Loomba R Harrison SA Balabanska R Mateva L Lanthier N Alkhouri N Moreno C Schattenberg JM Stefanova Petrova D Vonghia L Rouzier R Guillaume M Hodge A Romero Gomez M Huot Marchand P Baudin M Richard MP Abitbol JL Broqua P Junien JL Abdelmalek MF October 2021 A Randomized Controlled Trial of the Pan PPAR Agonist Lanifibranor in NASH The New England Journal of Medicine 385 17 1547 1558 doi 10 1056 NEJMoa2036205 hdl 1854 LU 8731444 PMID 34670042 Schweighardt AE Juba KM December 2018 A Systematic Review of the Evidence Behind Use of Reduced Doses of Acetaminophen in Chronic Liver Disease Journal of Pain amp Palliative Care Pharmacotherapy 32 4 226 239 doi 10 1080 15360288 2019 1611692 PMID 31206302 6 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Aralik 2023 Nonalcoholic Fatty Liver Disease The Lecturio Medical Concept Library 15 Agustos 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Agustos 2021 Bjornsson ES February 2016 Hepatotoxicity by Drugs The Most Common Implicated Agents International Journal of Molecular Sciences 17 2 224 doi 10 3390 ijms17020224 PMC 4783956 2 PMID 26861310 Aamann L Dam G Rinnov AR Vilstrup H Gluud LL ve digerleri Cochrane Hepato Biliary Group December 2018 Physical exercise for people with cirrhosis The Cochrane Database of Systematic Reviews 2018 12 CD012678 doi 10 1002 14651858 CD012678 pub2 PMC 6517144 2 PMID 30575956 E medicine liver transplant outlook and survival rates Emedicinehealth com 9 Haziran 2009 14 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Eylul 2009 Kamath PS Kim WR March 2007 The model for end stage liver disease MELD Hepatology 45 3 797 805 doi 10 1002 hep 21563 PMID 17326206 Chavez Tapia NC Barrientos Gutierrez T Tellez Avila FI Soares Weiser K Uribe M September 2010 Antibiotic prophylaxis for cirrhotic patients with upper gastrointestinal bleeding The Cochrane Database of Systematic Reviews 2010 9 CD002907 doi 10 1002 14651858 CD002907 pub2 PMC 7138054 2 PMID 20824832 Ferrell B Connor SR Cordes A Dahlin CM Fine PG Hutton N Leenay M Lentz J Person JL Meier DE Zuroski K June 2007 The national agenda for quality palliative care the National Consensus Project and the National Quality Forum Journal of Pain and Symptom Management 33 6 737 744 doi 10 1016 j jpainsymman 2007 02 024 PMID 17531914 a b Sanchez W Talwalkar JA March 2006 Palliative care for patients with end stage liver disease ineligible for liver transplantation Gastroenterology Clinics of North America 35 1 201 219 doi 10 1016 j gtc 2005 12 007 PMID 16530121 Poonja Z Brisebois A van Zanten SV Tandon P Meeberg G Karvellas CJ April 2014 Patients with cirrhosis and denied liver transplants rarely receive adequate palliative care or appropriate management Clinical Gastroenterology and Hepatology 12 4 692 698 doi 10 1016 j cgh 2013 08 027 PMID 23978345 a b c d e f g O Shea RS Davitkov P Ko CW Rajasekhar A Su GL Sultan S Allen AM Falck Ytter Y November 2021 AGA Clinical Practice Guideline on the Management of Coagulation Disorders in Patients With Cirrhosis Gastroenterology Ingilizce 161 5 1615 1627 e1 doi 10 1053 j gastro 2021 08 015 PMID 34579936 a b Moore KP Aithal GP October 2006 Guidelines on the management of ascites in cirrhosis Gut 55 Suppl 6 vi1 v12 doi 10 1136 gut 2006 099580 PMC 1860002 2 PMID 16966752 Piano S Tonon M Angeli P February 2018 Management of ascites and hepatorenal syndrome Hepatology International 12 Suppl 1 122 134 doi 10 1007 s12072 017 9815 0 PMID 28836115 Sellers CM Nezami N Schilsky ML Kim HS April 2019 Transjugular intrahepatic portosystemic shunt as a bridge to liver transplant Current state and future directions Transplantation Reviews 33 2 64 71 doi 10 1016 j trre 2018 10 004 PMID 30477811 Lee EW Shahrouki P Alanis L Ding P Kee ST June 2019 Management Options for Gastric Variceal Hemorrhage JAMA Surgery 154 6 540 548 doi 10 1001 jamasurg 2019 0407 PMID 30942880 December 2006 6 Ekim 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ekim 2007 November 2004 National Institutes of Health 24 Ekim 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ekim 2007 Patient Center Procedures 28 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Ekim 2007 Lockwood Alan H December 2004 Blood Ammonia Levels and Hepatic Encephalopathy Metabolic Brain Disease Ingilizce 19 3 4 ss 345 349 doi 10 1023 B MEBR 0000043980 74574 eb ISSN 0885 7490 PMID 15554426 a b c d Ferenci P Feb 2022 Hepatic encephalopathy in adults Treatment www uptodate com 6 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 22 Mart 2022 a b Vilstrup Hendrik Amodio Piero Bajaj Jasmohan Cordoba Juan Ferenci Peter Mullen Kevin D Weissenborn Karin Wong Philip 8 Temmuz 2014 Hepatic encephalopathy in chronic liver disease 2014 Practice Guideline by the American Association for the Study Of Liver Diseases and the European Association for the Study of the Liver Vilstrup et al Hepatology Ingilizce 60 2 ss 715 735 doi 10 1002 hep 27210 PMID 25042402 Elkington S G 1 Aralik 1970 Lactulose Gut Ingilizce 11 12 ss 1043 1048 doi 10 1136 gut 11 12 1043 ISSN 0017 5749 PMC 1553161 2 PMID 4929274 Adachi J A DuPont H L 15 Subat 2006 Rifaximin A Novel Nonabsorbed Rifamycin for Gastrointestinal Disorders Clinical Infectious Diseases Ingilizce 42 4 ss 541 547 doi 10 1086 499950 ISSN 1058 4838 PMID 16421799 15 Nisan 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Mayis 2024 Bass Nathan M Mullen Kevin D Sanyal Arun Poordad Fred Neff Guy Leevy Carroll B Sigal Samuel Sheikh Muhammad Y Beavers Kimberly Frederick Todd Teperman Lewis Hillebrand Donald Huang Shirley Merchant Kunal Shaw Audrey 25 Mart 2010 Rifaximin Treatment in Hepatic Encephalopathy New England Journal of Medicine Ingilizce 362 12 ss 1071 1081 doi 10 1056 NEJMoa0907893 ISSN 0028 4793 PMID 20335583 Zacharias Harry D Kamel Fady Tan Jaclyn Kimer Nina Gluud Lise Lotte Morgan Marsha Y 19 Temmuz 2023 Cochrane Hepato Biliary Group Ed Rifaximin for prevention and treatment of hepatic encephalopathy in people with cirrhosis Cochrane Database of Systematic Reviews Ingilizce 2023 7 ss CD011585 doi 10 1002 14651858 CD011585 pub2 PMC 10360160 2 PMID 37467180 a b Merli M Berzigotti A Zelber Sagi S Dasarathy S Montagnese S Genton L Plauth M Pares A January 2019 EASL Clinical Practice Guidelines on nutrition in chronic liver disease Journal of Hepatology 70 1 ss 172 193 doi 10 1016 j jhep 2018 06 024 PMC 6657019 2 PMID 30144956 Weissenborn K February 2019 Hepatic Encephalopathy Definition Clinical Grading and Diagnostic Principles Drugs 79 Suppl 1 5 9 doi 10 1007 s40265 018 1018 z PMC 6416238 2 PMID 30706420 Francoz C Durand F Kahn JA Genyk YS Nadim MK May 2019 Hepatorenal Syndrome Clinical Journal of the American Society of Nephrology 14 5 774 781 doi 10 2215 CJN 12451018 PMC 6500947 2 PMID 30996046 Kim MY Choi H Baik SK Yea CJ Won CS Byun JW Park SY Kwon YH Kim JW Kim HS Kwon SO Kim YJ Cha SH Chang SJ December 2010 Portal hypertensive gastropathy correlation with portal hypertension and prognosis in cirrhosis Digestive Diseases and Sciences 55 12 3561 3567 doi 10 1007 s10620 010 1221 6 PMID 20407828 a b Sipeki N Antal Szalmas P Lakatos PL Papp M March 2014 Immune dysfunction in cirrhosis World Journal of Gastroenterology 20 10 2564 2577 doi 10 3748 wjg v20 i10 2564 PMC 3949265 2 PMID 24627592 Forner A Llovet JM Bruix J March 2012 Hepatocellular carcinoma Lancet 379 9822 1245 1255 doi 10 1016 S0140 6736 11 61347 0 PMID 22353262 Singal AG Pillai A Tiro J April 2014 Early detection curative treatment and survival rates for hepatocellular carcinoma surveillance in patients with cirrhosis a meta analysis PLOS Medicine 11 4 e1001624 doi 10 1371 journal pmed 1001624 PMC 3972088 2 PMID 24691105 a b Asrani SK Devarbhavi H Eaton J Kamath PS January 2019 Burden of liver diseases in the world Journal of Hepatology 70 1 151 171 doi 10 1016 j jhep 2018 09 014 PMID 30266282 Anderson RN Smith BL November 2003 Deaths leading causes for 2001 National Vital Statistics Reports 52 9 1 85 PMID 14626726 Tamparo C 2011 Diseases of the Human Body 5 bas Philadelphia PA F A Davis Company s 422 ISBN 978 0 8036 2505 1 Harper Douglas cirrhosis Online Etymology Dictionary Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Harper Douglas osis Online Etymology Dictionary Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Dis baglantilarSiniflandirmaDICD 10 K70 3 K71 7 K74ICD 9 CM 571MeSH D008103DiseasesDB 2729Dis kaynaklarMedlinePlus 000255eMedicine med 3183 radio 175Patient UK Siroz National Digestive Diseases Information Clearinghouse NDDIC NIH Yayin No 04 1134 Aralik 2003 Siroz MedlinePlus ABD Ulusal Tip Kutuphanesi Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link