Ukrayna (Ukraynaca: Україна, romanize: Ukraïna; Ukraynaca telaffuz: ), Doğu Avrupa'da bir ülkedir. 603.549 km² yüzölçümüyle tamamı Avrupa'da olan en büyük ülkedir. Doğuda ve kuzeydoğuda Rusya, kuzeyde Belarus, batıda Polonya ve Slovakya güneybatıda Macaristan, Romanya ve Moldova'nın komşusudur. Ayrıca güneyde Karadeniz ve Azak Denizi'ne kıyısı bulunmaktadır.
Ukrayna Україна (Ukraynaca) | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() ![]()
| |||||||||||||||
Başkent ve en büyük şehir | ![]() | ||||||||||||||
Resmî dil(ler) | Ukraynaca | ||||||||||||||
Tanınan bölgesel dil(ler) | |||||||||||||||
Etnik gruplar (2001) |
| ||||||||||||||
Demonim | Ukraynalı | ||||||||||||||
Hükûmet | Yarı başkanlık sistemli üniter anayasal cumhuriyet | ||||||||||||||
| |||||||||||||||
Yasama organı | Verkhovna Rada | ||||||||||||||
Kuruluş | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||||||
• Toplam | 603.549 km2 (46.) | ||||||||||||||
• Su (%) | 7 | ||||||||||||||
Nüfus | |||||||||||||||
• 2022 sayımı | ![]() (Kırım hariç) (36.) | ||||||||||||||
• Yoğunluk | 73,8/km2 (115.) | ||||||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2021 tahminî | ||||||||||||||
• Toplam | 576.106 milyar $ (40.) | ||||||||||||||
• Kişi başına | 13.943 $ (86.) | ||||||||||||||
GSYİH (nominal) | 2021 tahminî | ||||||||||||||
• Toplam | 164.593 milyar $ (55.) | ||||||||||||||
• Kişi başına | 3.984 $ (110.) | ||||||||||||||
Gini (2019) | 26.6 düşük | ||||||||||||||
İGE (2019) | ![]() yüksek · 74. | ||||||||||||||
Para birimi | Hrivna (UAH) | ||||||||||||||
Zaman dilimi | UTC+2 (DAS) | ||||||||||||||
• Yaz (YSU) | UTC+3 (DAYS) | ||||||||||||||
Trafik akışı | sağ | ||||||||||||||
Telefon kodu | +380 | ||||||||||||||
ISO 3166 kodu | |||||||||||||||
İnternet alan adı | |||||||||||||||
Resmî site ukraine.ua | |||||||||||||||
|
Ukrayna ve çevresinde modern insanların yerleşimi, Kırım Dağları'ndaki Gravettiyen kültürünün kanıtlarıyla birlikte MÖ 32.000 yılına kadar uzanmaktadır.Orta Çağ döneminde Ukraynalı kimliğinin temelini oluşturan güçlü Kiev Knezliği'nin kurulmasıyla birlikte Doğu Slav kültürünün önemli bir merkezi haline geldi. 13. yüzyılda Kiev Knezliği'nin çeşitli prensliklere bölünmesi ve Moğol istilasının sebep olduğu yıkımın sonucu olarak bölgesel birlik çöktü ve bölge Polonya-Litvanya Birliği, Avusturya-Macaristan ve Osmanlı imparatorlukları, Rusya Çarlığı gibi çeşitli güçler arasında mücadelelere sahne olmuş, yönetilmiş ve bölünmüştür. 17. ve 18. yüzyıllarda Kazak Hetmanlığı kuruldu ve zenginleşti ancak hetmanlık toprakları sonunda Polonya ve Rus İmparatorluğu arasında bölündü. Rus Devrimi'nin ardından, Ukrayna'nın kendi kaderini tayin hakkı mücadelesi doğrultusunda Ukrayna ulusal hareketi ortaya çıktı ve 23 Haziran 1917'de uluslararası alanda tanınan Ukrayna Halk Cumhuriyeti kuruldu. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, Ukrayna'nın batı kısmı Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile birleşti ve tüm ülke Sovyetler Birliği'nin bir parçası oldu. Ukrayna, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991 yılında bağımsızlığını kazandı.
Bağımsızlığa müteakip Ukrayna tarafsızlığını ilan etmiştir; 1994 yılında NATO ile bir ortaklık kurarken Rusya ve diğer Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleriyle sınırlı bir askeri ortaklık kurdu. 2013 yılında, Başkan Viktor Yanukoviç hükûmetinin Ukrayna-Avrupa Birliği Ortaklık Anlaşması'nı askıya almaya ve Rusya ile daha yakın ekonomik bağlar kurmaya karar vermesinin ardından, birkaç ay süren ve Yevromaydan olarak bilinen bir gösteri ve protesto dalgası başladı ve daha sonra bu gösteriler ve protestolar artarak devam ederek Yanukoviç'in devrilmesine ve yeni bir hükûmetin kurulmasına yol açan 2014 Ukrayna devrimi ile son buldu. Bu olaylar, Mart 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhakının ve Nisan 2014'te Donbass Savaşı'nın arka planını oluşturdu. 1 Ocak 2016'da Ukrayna, Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Bölgesi içinde yer almak için Avrupa Birliği'ne başvuruda bulundu.
Ukrayna, İnsani Gelişme Endeksi'nde 74. sırada yer alan gelişmekte olan bir ülkedir. Moldova ile birlikte Avrupa'nın en fakir ülkesidir ve çok yüksek yoksulluk oranı ve ciddi yolsuzluktan muzdariptir. Ancak, geniş verimli tarım arazileri nedeniyle Ukrayna, dünyanın en büyük tahıl ihracatçıları arasında yer almaktadır. Aynı zamanda Rusya ve Fransa'dan sonra Avrupa'nın en büyük üçüncü ordusuna sahiptir. Ukrayna, yarı başkanlık sistemi ile kuvvetler ayrılığı ilkesine sahip üniter bir cumhuriyettir. Ülke, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, AGİT, GUAM örgütü ve üyesidir ve hiçbir zaman üye olmamasına rağmen Bağımsız Devletler Topluluğu'nin kurucu devletleri arasında yer alır.
Tarihçe
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi85Lzk2L0NoZXJzb25lc29zX2NvbHVtbnMuanBnLzIwMHB4LUNoZXJzb25lc29zX2NvbHVtbnMuanBn.jpg)
Ukrayna'nın eski Slav dilinde "sınır ülkesi" anlamına geldiği düşünülmektedir. Önceden Rutenya (Rusça: Русь) olarak da adlandırılan ülke Slavlar'dan önce sırayla İskitler, Hunlar, Hazar Türkleri, Kıpçaklar, Peçenekler, Kumanlar, Oğuzlar ve Altınordu Devleti, Osmanlı Devleti tarafından kontrol edilmiştir. Ukrayna'nın başkenti Kiev 9. yüzyılın ortalarına kadar Hazar Kağanlığı'nın bir parçasıydı. Bu dönemde şehrin ismi "Sambat" idi.Hazar Kağanlığı'nın Ukrayna üzerindeki hakimiyeti MS 860'ta Viking kralı Rurik'in komutanları tarafından sona erdirildi. Bölge Vikingler'in kurduğu Kiev Knezliği'nin bir parçası oldu.
Kiev Knezliği (879-1240)
9. yüzyıldan itibaren, Ukrayna toprakları, Polyany Kiev liderliğindeki Rus topraklarının merkezi oldu. 882'de Kiev, kendisini "Rus şehirlerinin annesi" ilan eden ve Varangian Rurik hanedanının gücünü kuran Varang kralı Oleg (882-912) tarafından ele geçirildi. Prenses Olga (945-965) döneminde, oğlu Sviatoslav Ihorovych (965-972) ve torunu Volodymyr Sviatoslavych (980-1015), Rus devletinin toprakları komşu Doğu Slav, Baltık ve Finno-Ugric kabilelerini Kiev'e boyun eğerek genişletildi.
988 yılında, Volodymyr döneminde, Rutenliler, gelecek binlerce yıl için Ukrayna topraklarının medeni bağlılığını belirleyen Bizans'tan Hristiyanlığı kabul ettiler ve Avrupa monarşileri onunla hesaplaşmaya başladı. Ancak 11-13. yüzyıllarda feodal parçalanma süreci, zayıflamasına neden oldu.
Kiev Knezliği'nin gerilemesinden sonra, Ukrayna topraklarının siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi Galiçya-Volyn eyaletine taşındı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9kL2RiL1ByaW5jaXBhbGl0aWVzX29mX0tpZXZhbl9SdXMlMjdfJTI4MTA1NC0xMTMyJTI5LmpwZy8yOTBweC1QcmluY2lwYWxpdGllc19vZl9LaWV2YW5fUnVzJTI3XyUyODEwNTQtMTEzMiUyOS5qcGc=.jpg)
Rostislavlar tarafından yönetilen Galiçya'daki bağımsız beylikler 1084'ten Przemyśl, Terebovlia ve Zvenigorod'daki merkezlerle ortaya çıktı. 1141'de Volodymyrko Volodarovych onları Yaroslav Osmomysl döneminde zirveye ulaşan tek bir Galiçya prensliği olarak birleştirdi. 1199'da Roma, Galiçya ve Volhynia'yı tek bir Galiçya-Volyn devletinde birleştirdi.
1245'te Moğol istilasının gerçekleştiği oğlu ve vârisi Daniel, Altın Orda bağımlılığını kabul etti; ancak Katolik Avrupa'nın bağımsızlık mücadelesinde yardımını umarak Polonya, Macaristan, Mazovya ve Cermen Düzeni ile gizli ittifaklar yaptı. Papa Masum IV'ten Rusya Kralı'nın tacı olan otokratın işaretini kabul etti.
1256 civarında, Kuremsa Moğolları'ndaki zaferlerden sonra Danylo Lviv şehrini kurdu. 1259'da, Batı'dan gelen askerî yardım eksikliği nedeniyle, kral Orda'nın üstünlüğünü yeniden tanımak zorunda kaldı. Halefi Leo I, Polonya ve Litvanya'daki Altın Orda seferlerine sürekli olarak katıldı. 1303'te Danyliv'in torunu Kral I. Yuri, Galiçya metropolünü kurmayı başardı. 1308'de devlet, Cermen Şövalyeleri ve Mazovyalı prenslerle ittifak hâlinde Altın Orda'ya karşı mücadeleye başlayan oğulları Andrew ve Aslan II'ye geçti.
Ancak, ölümünden sonra, son hükümdar II. Yuri tekrar Altın Orda'nın vassalını ilan etti. 1340 yılında suikastı, Rus tahtına hanedan hakları olan komşu Polonya ve Litvanya'yı Galiçya-Volyn mirası için bir savaş başlatmaya itti.
Yabancı devlet egemenliği
14. yüzyılın sonunda, Ukrayna toprakları farklı eyaletlerin bir parçasıydı. Litvanya daha önce Kiev, Çernihiv ve Volhinya topraklarını fethetti. Polonya Galiçya ve Podolia'da hüküm sürdü. Ukrayna'nın güney bozkırı, 1447'de kurulan Kırım Hanlığı ve Transkarpatya - Macaristan'ın yönetimi altındaydı.
15. yüzyılın sonunda, Litvanya, Moskof ve Kırım sınırında, Zaporozhye'nin "vahşi bozkırlarında", kendilerini Kazaklar olarak adlandıran bir grup asker ortaya çıktı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzZjL0RteXRyb18lMjdCYWlkYSUyN19WeXNobmV2ZXRza3lfJTI4UG9ydHJhaXQlMkNfMTh0aF9jZW50dXJ5JTJDX05hdGlvbmFsX011c2V1bV9vZl90aGVfSGlzdG9yeV9vZl9Va3JhaW5lJTI5LnBuZy8xNTBweC1EbXl0cm9fJTI3QmFpZGElMjdfVnlzaG5ldmV0c2t5XyUyOFBvcnRyYWl0JTJDXzE4dGhfY2VudHVyeSUyQ19OYXRpb25hbF9NdXNldW1fb2ZfdGhlX0hpc3Rvcnlfb2ZfVWtyYWluZSUyOS5wbmc=.png)
16. yüzyıldan itibaren Siç onların askerî merkezi oldu. Zaporijya Ordusu'nun Kazakları, Milletler Topluluğu'nun yanındaki savaşlarda yer alan ayrı bir sosyal sınıf oluşturdu. Soyluların hukuki ve sosyal baskısı nedeniyle, Kazaklar sürekli olarak en büyükleri 1591-1593'teki Kosinsky ayaklanması, 1530-1596 Nalyvayk ayaklanması, 1635'in Zhmail ayaklanması, 1635'in Fedorovich ayaklanması, 1635'in Pavlus ayaklanması ve Pavlyuk ayaklanmasıydı. 1638 yılında ostryanin ayaklanması. Kazaklar, Commonwealth'de dinî ve ulusal baskıya maruz kalan Ukrayna nüfusunun haklarını defalarca savundu.
Kazak dönemi - 16-18 yüzyıllar
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzMzL0hvbmRpdXNfQm9oZGFuX0tobWVsbnl0c2t5LmpwZy8xNzBweC1Ib25kaXVzX0JvaGRhbl9LaG1lbG55dHNreS5qcGc=.jpg)
Kendilerine Kazak adını veren bu savaşçı insanlar; Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusya'sını talan ederek geçimlerini sağlıyorlardı. 1648 yılında Bohdan Khmelnytsky'nin önderliğindeki Kazaklar, Lehistan'a karşı büyük bir ayaklanma çıkardılar. Rusya'nın desteğiyle çıkarttıkları bu ayaklanmada başarılı olan Kazaklar Lehistan'dan özerklik kazanarak Zaporizya'da tarihteki ilk Ukrayna devleti olan Kazak Atamanlığı'nı kurdular. 17. yüzyılın ikinci yarısında bu bölge; Lehistan, Osmanlı Devleti ve Çarlık Rusya'sı arasında büyük çekişmelere sahne oldu ancak Lehistan ve Osmanlı Devleti'nin zayıflaması üzerine bu durumdan Rusya kârlı çıktı. 18. yüzyılın sonunda Lehistan'ın parçalanması sonucu Rusya, Ukrayna'nın büyük bir bölümüne el koydu.
1768-1774 Rus-Osmanlı Savaşı'ndan sonra Zaporijya Siçin, 1775'te Aziz Elizabeth kalesinden yürüyen Rus birlikleri tarafından yok edildi. Kazakların çoğu Kuban'a yerleştirildi, daha küçük bir grup ise Tuna Nehri'ni geçip Osmanlı topraklarında Sich'i kurdu, ta ki onlar da 19. yüzyılda Rus ordusu tarafından yok edilene kadar.
19. yüzyıl ve 20. yüzyılın başı
Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8yLzI2L1VrcmFpbmlhbl9wcm8tVHNlbnRyYWxuYV9SYWRhX2RlbW9uc3RyYXRpb25faW5fU29waGlhX1NxdWFyZSUyQ19LeWl2JTJDXzE5MTctMDMtMTclMkNfMDEuanBnLzIyMHB4LVVrcmFpbmlhbl9wcm8tVHNlbnRyYWxuYV9SYWRhX2RlbW9uc3RyYXRpb25faW5fU29waGlhX1NxdWFyZSUyQ19LeWl2JTJDXzE5MTctMDMtMTclMkNfMDEuanBn.jpg)
1917'de Rusya'daki Şubat Devrimi monarşiyi devirdi ve Geçici Hükümet ortaya çıktı. Bu olayların yankısı, Profesör Mykhailo Hrushevsky başkanlığında; 17 Mart'ta Kiev'de Merkez Konseyi'nin kurulmasıydı. 20 Kasım'da, Rusya'daki Ekim Devrimi ardından, Ukrayna'nın temsilci organı olan Merkez Rada, özerk bir kuruluşun ilan edildiğini ilan etti. Ukrayna Merkez Konseyi Ukrayna Halk Cumhuriyeti (UPR). 29 Nisan'da, Ukrayna monarşik kuvvetlerinin darbe etkisinin bir sonucu olarak, Orta Rada hükûmetinin yerini Hetman Pavlo Skoropadsky aldı. Skoropadsky rejimi, ana müttefikleri Almanların I. Dünya Savaşı'nda teslim olduğu Kasım ayına kadar sürdü. 14 Aralık'ta Simon Petliura liderliğindeki Rehber'in ayaklanması, hetmanatı devirip Cumhuriyet'i restore etti.
Sovyet Ukrayna'sı
Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM0L0JhYmlfWWFyLTA2LTE5NC5qcGcvMjIwcHgtQmFiaV9ZYXItMDYtMTk0LmpwZw==.jpg)
I. Dünya Savaşı'ndan sonra, 1919 yılında Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Bu cumhuriyet, 1922 yılında Sovyetler Birliği'ne katıldı. II. Dünya Savaşı başladıktan sonra, 22 Haziran 1941 tarihinde Alman Wehrmacht birlikleri, Sovyetler Birliği'ne girdiler. İşgal döneminde, 5-8 milyon civarında Ukraynalı yaşamını kaybetti; 500 bin civarında Yahudi, Naziler tarafından öldürüldü.
II. Dünya Savaşı sonrası
Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
Ukrayna'nın Sovyet dönemi tarihindeki en üzücü olaylardan birisi de 26 Nisan 1986 tarihindeki Çernobil reaktör kazasıdır. Bu kazadan dolayı ortaya çıkan radyoaktif serpinti, 350.000 kişinin olay bölgesinden uzaklaştırılmasına neden oldu.
Bağımsızlık
Bu alt başlığın genişletilmesi gerekiyor. Sayfayı düzenleyerek yardımcı olabilirsiniz. |
8 Aralık 1991'de Belarus, Rusya ve Ukrayna ortak bir karar alarak Sovyetler Birliği'ni resmen ortadan kaldırmaya karar verdi. Bağımsız Devletler Topluluğu ilan edildi ve Ukrayna bağımsız bir ülke haline geldi.
2004 yılında, Ukrayna tartışmalı bir ülke başkanlığı seçimi yaşadı. Turuncu Devrim adı verilen protestolar sonucu seçimler yenilendi ve Viktor Yuşçenko devlet başkanı seçildi.
2014 yılının başında gerçekleşen halk ayaklanması sonucunda devlet başkanı Viktor Yanukoviç istifasını vermek zorunda kaldı. Bu iç karışıklar yüzünden ve Kırım'da yapılan referandum sonucunda Rusya Kırım'ı yasa dışı olarak ilhak etti etti. Rusya 24 Şubat 2022 tarihinde, savaş ilan etmeden Ukrayna'ya saldırıya başladı. Rusya bu girişimin bölgedeki Rusların haklarını savunmak olduğunu belirterek, Birleşmiş Milletler Sözleşmesinin 51. maddesini gerekçe gösterdi.
Coğrafya
603.628 km² (233.062 mi²) yüzölçümü ve 2.782 km (1.729 mi) kıyı şeridi ile Ukrayna, dünyadaki en geniş 46. ülkedir. Tamamı Avrupa'da olan en geniş ülke ve Avrupa'daki en geniş ikinci ülkedir (Rusya'nın Avrupa'daki bölümünden sonra).
Ukrayna'da coğrafi açıdan Doğu Avrupa ovasının güneybatı kısmını oluşturan ova bölgeleri (toplam alanın %95'i) hâkimdir. Ukrayna'da sıradağlar da mevcuttur. Karpatlar, deniz seviyesinden 2061 m yukarıda yer alan ve Ukrayna'nın en yüksek zirvesinin yer aldığı Hoverla Dağı'nı barındırır. Kırım Dağları'nın en yüksek zirvesi ise Roma-Koş Dağı'nda (1.545 m) bulunmaktadır.
İdari bölümler
Ukrayna, 24 oblast (bölge), 1 özerk cumhuriyet (Kırım) ve 2 özel statülü şehirden (Kiev ve Sivastopol) oluşur.
Ukrayna'nın idari bölümleri | Oblast | ||||
---|---|---|---|---|---|
Özerk cumhuriyet | Özel statülü şehir | ||||
2020 nüfus sayımına göre Ukrayna'nın en büyük 30 şehri | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ||||||||||||||||
1. | Kiev | ![]() | 2. | Harkiv | ![]() | 3. | Odesa | ![]() | 4. | Dnipro | ![]() | 5. | Donetsk | ![]() | |||||
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | |||||||||||||||
6. | Zaporijya | ![]() | 7. | Lviv | ![]() | 8. | Krıvıy Rih | ![]() | 9. | Mikolayiv | ![]() | 10. | Sivastopol | ![]() | |||||
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ||||||||||||||||
11. | Mariupol | ![]() | 12. | Luhansk | ![]() | 13. | Vinnıtsya | ![]() | 14. | Simferopol | ![]() | 15. | Makiyivka | ![]() | |||||
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | |||||||||||||||
16. | Herson | ![]() | 17. | Çernihiv | ![]() | 18. | Poltava | ![]() | 19. | Hmelnitski | ![]() | 20. | Çerkası | ![]() | |||||
![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ||||||||||||||||
21. | Çernivtsi | ![]() | 22. | Jıtomir | ![]() | 23. | Sumı | ![]() | 24. | Rivne | ![]() | 25. | Horlivka | ![]() | |||||
![]() | ![]() | ![]() | |||||||||||||||||
26. | İvano-Frankivsk | ![]() | 27. | Kamyanske | ![]() | 28. | Kropıvnıtski | ![]() | 29. | Ternopil | ![]() | 30. | Lutsk | ![]() |
Politika
![]() | ![]() |
Volodimir Zelenski Devlet Başkanı | Denis Şmihal Başbakan |
Ukrayna 1991 yılında Sovyetler Birliği'nden ayrıldıktan sonra ekonomik ve siyasal açıdan ciddi problemler yaşadı. İktidarlar için en önemli sorun politik yakınlıkta Rusya ya da Avrupa Birliği arasında tercih yapmaktı. Zira halkın seçimdeki tercihi bu politik duruşa göre şekilleniyordu. Ancak Rusya yanlısı partiler ile Avrupa Birliği yanlısı partilerin toplamda hemen hemen eşit oya ulaşması istikrarlı bir siyasi yapının oluşmasını engelledi.
1994 yılında yapılan ilk çok partili seçimde Komünist Parti %13,6 oy oranıyla galip gelirken, ona en yakın parti %5 oyla Demokratik Blok oldu. Buna karşın Bağımsız adaylar mecliste egemen duruma geldiler.
1998 seçimlerinde ise yine Komünist Parti %24,7 oyla birinci oldu ve Rusya ile birliği savunan diğer partilerle birlikte mecliste hakim konuma geldi. Ancak bu partiler 2004 yılında batı yanlılarının Turuncu Darbesi ile uğraşmak zorunda kaldılar. Bu darbeyle iktidara gelen AB ve batı yanlısı partiler ise oy kaybederek iktidarı yine Rusya taraftarlarına bırakmak zorunda kaldılar. Bu istikrarsız ortamda iktidardaki Bölgeler Partisi'nin Avrupa Birliği ile müzakereleri askıya alması ülkede yeni bir siyasi kriz yarattı. Kasım 2013 - Şubat 2014 yıllarında AB yanlılarının toplu ayaklanması sonucunda Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç istifa etti ve Rusya'ya kaçtı. Bu gelişmeler de ülkenin fiilî olarak ikiye bölünmesine sebep oldu. Kırım yasal olmayan bir referandumla Rusya'ya katılma kararı alırken, doğuda Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti adıyla iki Rus destekli kukla devlet kuruldu.
Politik sistem
Ukrayna, üniter bir demokratik parlamenter başkanlık cumhuriyeti ve çok partili bir siyasi sisteme sahip. Ukrayna'da aşağıdaki devlet iktidar kurumları faaliyet göstermektedir: Devlet Başkanı, yasama organı, yürütme ve yargı. Yürütme organını Bakanlar Kurulu, merkezî yürütme organları ve yerel yürütme organları temsil eder. Meclise, parlamentoya Ukrayna Verkhovna Radası denir. Yargı, Ukrayna Anayasa Mahkemesi ve genel yargı mahkemeleri tarafından temsil edilmektedir - çeşitli davaların genel ve ihtisas mahkemeleri sistemi.
Yasama organı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2JhL1BldHJvX1Bvcm9zaGVua29fb25fRGF5X29mX0NvbnN0aXR1dGlvbl9vZl9Va3JhaW5lXzIwMTYtMDYtMjhfMTYuanBnLzIyMHB4LVBldHJvX1Bvcm9zaGVua29fb25fRGF5X29mX0NvbnN0aXR1dGlvbl9vZl9Va3JhaW5lXzIwMTYtMDYtMjhfMTYuanBn.jpg)
Ukrayna Anayasası'nın 75. maddesine göre, Parlamento - Ukrayna'nın Verkhovna Radası - Ukrayna'daki tek yasama organıdır. Ukrayna'nın Verkhovna Radası'nın anayasal bileşimi, evrensel, eşit ve doğrudan oy hakkı temelinde 5 yıl boyunca gizli oyla seçilen 450 milletvekilinden oluşuyor. Halkın milletvekillerinin yetkileri Ukrayna Anayasası ve kanunlarıyla belirlenir.
Ukrayna Cumhurbaşkanı
Ukrayna Anayasası'nın 102. maddesine göre, Ukrayna Cumhurbaşkanı devlet başkanı, devlet egemenliği, Ukrayna'nın toprak bütünlüğü, Ukrayna Anayasası'na uyulması, insan ve sivil haklar ve özgürlüklerin garantisidir. Ukrayna Anayasası ve Ukrayna yasalarına dayanarak ve bunlara göre, Cumhurbaşkanı Ukrayna topraklarını bağlayıcı kararlar ve emirler çıkarır. 2019 Ukrayna başkanlık seçimi sonucunda Volodımır Zelenskyi, 20 Mayıs 2019'dan beri Ukrayna'nın mevcut devlet başkanıdır.
Silahlı kuvvetler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9mL2Y3L0tpc3NpbmdfdGhlX2ZsYWcuanBnLzIyMHB4LUtpc3NpbmdfdGhlX2ZsYWcuanBn.jpg)
Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra Ukrayna, topraklarında dünyanın üçüncü büyük nükleer silah cephaneliği ile donatılmış 780.000 kişilik bir askerî gücü devraldı. Mayıs 1992'de Ukrayna, ülkenin tüm nükleer silahları elden çıkarmak için Rusya'ya vermeyi ve Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'na nükleer silahı olmayan bir ülke olarak katılmayı kabul ettiği Lizbon Protokolü'nü imzaladı. Ukrayna anlaşmayı 1994'te onayladı ve 1996'da ülke nükleer silahlardan arındı.
Ukrayna, konvansiyonel silahların azaltılmasına yönelik tutarlı adımlar attı. Tankların, topların ve zırhlı araçların azaltılması çağrısında bulunan Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması'nı imzaladı (ordu kuvvetleri 300.000'e indirildi). Ülke, mevcut conscript temelli orduyu profesyonel gönüllü askeri’ye dönüştürmeyi planlamaktadır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8wLzAxL0hldCUyN21hbl9TYWhhaWRhY2hueWlfaWRlX25hX2Nob3Jub211X21vcmlfMjAxMi0wNy0xNy5qcGcvMjIwcHgtSGV0JTI3bWFuX1NhaGFpZGFjaG55aV9pZGVfbmFfY2hvcm5vbXVfbW9yaV8yMDEyLTA3LTE3LmpwZw==.jpg)
Ukrayna, barışı koruma operasyonlarında giderek daha büyük bir rol oynamaktadır. 3 Ocak 2014 Cuma günü, Ukraynalı fırkateyn Hetman Sagaidachniy Avrupa Birliği'nin korsanlıkla mücadelesine Atalanta Operasyonu’na katıldı ve iki ay Somali kıyılarındaki AB Deniz Kuvvetleri'nin bir parçası oldu. Ukrayna birlikleri Ukrayna-Polonya Taburu'nun bir parçası olarak Kosova'da konuşlandı.
BM Geçici Kuvveti'nin bir parçası olarak Lübnan'da bir Ukrayna birimi görevlendirildi. Sierra Leone'de konuşlandırılmış bir bakım ve eğitim taburu da vardı. 2003-05'te Polonya komutası altındaki Irak'taki Çokuluslu gücün bir parçası olarak Ukraynalı bir birlik konuşlandırıldı. Dünya‘da toplam Ukrayna silahlı kuvvetlerinin konuşlandırılması 562 askerdir.
A.B.D. askeri kuvvetleri dahil diğer devletlerin askeri birimleri, Ukrayna’da düzenli olarak Ukrayna kuvvetleriyle birlikte uluslararası askeri tatbikatlara katılırlar.
Bağımsızlığın ardından Ukrayna kendisini tarafsız bir devlet ilan etti. Ülkenin Rusya Federasyonu, diğer BDT ülkeleri ile sınırlı bir askeri ortaklığı ve 1994'ten beri NATO ile ortaklığı vardır. 2000'lerde hükûmet NATO'ya meyletti ve ittifakla daha derin bir işbirliği 2002'de imzalanan NATO-Ukrayna Eylem Planı tarafından belirlendi. Daha sonra NATO'ya katılma sorununun gelecekte bir noktada ulusal bir referandumla yanıtlanması gerektiği konusunda anlaşmaya varıldı. Kısa süre önce görevden alınan Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç, Ukrayna ve NATO arasındaki mevcut işbirliği düzeyini yeterli gördü ve Ukrayna'nın NATO'ya katılmasına karşıydı. 2008 Bükreş zirvesi sırasında NATO, Ukrayna'nın katılım kriterlerini karşıladığı zaman sonunda NATO üyesi olacağını açıkladı.
Ekonomi
Tüm SSCB devletlerinde olduğu gibi Ukrayna'da da ekonomi ve üretimin bütün sektörleri başta Rusya olmak üzere diğer Sovyet cumhuriyetlerine bağlıydı. 1991'de SSCB dağıldıktan sonra Ukrayna'da birçok fabrika ve işletme kalmıştı ancak yeni kurulan ülkeler derin ekonomik ve siyasal krizler yaşamakta oldukları için Sovyetler zamanındaki ilişkiler kesilmişti; bu nedenle işletmeler, fabrikalar çalışamıyordu. Yeni piyasa koşullarında ekonominin yeniden yaşama dönüştürülmesi ve canlandırılması yıllar aldı. Haksız özelleştirme sonucu SSCB'den kalan fabrikaların çoğu yeni oligarşinin temsilcilerine neredeyse bedava satılmıştı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9iL2I2LzIwMC11YWgtMjAyMC0xLnBuZy8yMjBweC0yMDAtdWFoLTIwMjAtMS5wbmc=.png)
Şimdi Ukrayna'nın ekonomisi canlanmış durumda, çok iyi çalışmaktadır. Ukrayna'da maden kömürü rezervleri çoktur ancak yeni teknolojilerin yetersizliği nedeniyle maden kömürü çıkarımı pek gelişmiş değildir ve ocaklarda sık sık gaz patlamaları meydana gelmektedir. Başlıca ihracatlar, maden kömürü; büyük çaplı borular ve hurda demirdir. Ukrayna'nın tarımı gelişmiştir ancak AB ve WTI (DTÖ) engelleri yüzünden Ukrayna tarım ürünlerini fazla ihraç edememektedir. Doğal gaz konusunda Ukrayna, tüm Avrupa gibi Rusya'ya bağlıdır; petrol konusunda da Rusya'ya ve Asya ülkelerine bağımlılık söz konusudur. Ukrayna'da sıradan yurttaşların yaşam düzeyi orta; yoksul sayılabilen insanların sayısı, tüm nüfusun %0,7'si civarındadır. Aynı zamanda iktidarda bulunanlar (oligarşi) çok zenginlerdir. 2007-2008 başında enflasyon oranları yükselmiştir (2007 - %17; Ocak 2008 - %2,9). Ukrayna'nın gelişmişlik oranı %87,3'tür. Son yıllarda sanayileşme ve teknoloji büyük bir artış göstermiştir. Sonuç olarak Ukrayna, Doğu Avrupa'nın 2. gelişmiş ülkesidir.
2016’da, 2010’dan bu yana ilk kez ekonomi %2’den fazla büyüdü. Dünya Bankası‘nın açıklamasına göre, büyüme 2017’de %2, 2018’de %3,5 olarak öngörülüyor.
Demografi
Etnik gruplar
Etnik grup | 2001 nüfusu (bin) | 2001 nüfusu (%) | 1989 nüfusu (%) |
---|---|---|---|
Ukraynalılar | 37.541,7 | 77,8 | 72,7 |
Ruslar | 8.334,1 | 17,3 | 22,1 |
Beyaz Ruslar | 275,8 | 0,6 | 0,9 |
Moldovalılar | 258,6 | 0,5 | 0,6 |
Kırım Tatarları | 248,2 | 0,5 | 0 |
Bulgarlar | 204,6 | 0,4 | 0,5 |
Macarlar | 156,6 | 0,3 | 0,4 |
Rumenler | 151,0 | 0,3 | 0,3 |
Lehler | 144,1 | 0,3 | 0,4 |
Yahudiler | 103,6 | 0,2 | 0,9 |
Ermeniler | 99,9 | 0,2 | 0,1 |
Yunanlar | 91,5 | 0,2 | 0,2 |
Tatarlar (Kazan Tatarları) | 73,3 | 0,2 | 0,2 |
Çingeneler | 47,6 | 0,1 | 0,1 |
Azeriler | 45,2 | 0,1 | 0 |
Gürcüler | 34,2 | 0,1 | 0 |
Almanlar | 33,3 | 0,1 | 0,1 |
Gagavuzlar | 31,9 | 0,1 | 0,1 |
Diğer | 177,1 | 0,4 | 0,4 |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9kL2Q3L1VrcmFpbmlhbl9sYW5nLnBuZy8zMDBweC1Va3JhaW5pYW5fbGFuZy5wbmc=.png)
Eski zamanlarda Ukrayna'ya Rutenya da denmiştir. Bilimsel açıdan kabul edilen, en yaygın görüş; Ukraynalıların, Rusların ve Belarusların (Beyaz Rusların), tahminen 14-16. yüzyıllarda Doğu Slav kavimlerinden kaynaklanmış olmaları şeklindedir. Öte yandan, Sovyet kaynakları ve günümüz Rusya Federasyonu'nda kabul edilen kaynaklar, Ukraynalıların ve Belarusların Ruslardan geldiklerini söyler ancak 8-9. yüzyıllarda kurulan, merkezi çağdaş Ukrayna'nın başkenti Kiev'de bulunan ve sonradan Kiev Rus Devleti adı verilen devlette eski Slav kavimlerinin temsilcilerinin yaşadıkları bir gerçektir ve mevcut vakayinamelerde ulus olarak Rus, Ukraynalı adı geçmemektedir.
Bu konuda, günümüz Ukrayna'sında yaygın kaynaklar aslında Rusların Ukraynalılardan kaynaklandığını iddia eder. Yaklaşık 14. yüzyıla kadar varlığını sürdüren eski Kiev Rus Devleti'nde yaşayan ulus, Ukraynalılarmış; Moğollar geldikten sonra Ukraynalıların çoğu, Kiev'i terk edip kuzeye doğru göç etmeye başlamış ve sonra, yeni bir devletin başkenti olacak Moskova adlı bir kenti kurmuş. Yeni devletin adı, Moskova Rus Devleti; sonra Rus Çarlığı, sonra da Rus İmparatorluğudur yani bu görüşe göre, günümüzde Moskova'da ve etrafında yaşayan ulus, Kiev'den gelen Ukrayna kökenli ulusmuş; Kiev'de ve Ukrayna'da günümüzde yaşamakta olan ulus ise Ukraynalı ve Moğol-Tatar karışımıymış, diye bir görüş de yaygındır. Ruslar, SSCB zamanında Ukraynalılara yoğun bir şekilde baskı yapmışlar; onlara Rus kültür ve dilini yoğun bir şekilde aşılamışlardır. Öyle ki, Ukraynalıların ayrı bir ulus olduğunu düşünenler hapse atılmış; baskı altına alınmıştır. Yoğun baskılar sonucu Ukraynalılar, ayrı bir ulus olduklarını ayrı bir dil konuştuklarını yıllarca kimseye anlatamamışlardır. Bağımsızlıktan sonra Ukrayna dili resmî dil olmuş, okullarda ve günlük yaşamda Ukrayna dili yoğun bir şekilde kullanılmaya başlamıştır.
Urumlar
Urumlar (Urumca урумлар Urumlar), daha çok Ukrayna'da Mariupol'da, daha az olarak da Gürcistan'da Parmaksız (Tsalka), Rusya, Kazakistan ve Yunanistan'da yaşayan Rum Ortodoks Türk halkı. “Kırım’ın 1779-80 yıllarında, Rus Çarlığı’nın Hristiyan Osmanlı tebaası politikaları gereği, II. Yekaterina’nın iradesi ile Kırım’dan tehcir edilmişlerdir. Ukrayna hükûmeti hem Urumların hem de Rumeylerin azınlık haklarını tanımış ve güvence altına almıştır. Adları olan Urum kelimesi ses türemesi yoluyla Rum kelimesinden türetilmiştir. Bu ön türeme Urum < Rum örneğine benzer biçimde Urus < Rus örneği verilebilir. Kuzey Kafkasya'da Çerkesçe konuşan Urımlar (Çerkes Rumları) ile karıştırmamak gerekir.
Resmî kayıtlarda Yunan olarak adlandırılan Urumlar, kendilerini asla Yunan olarak görmemekte ve Yunanlardan dinî inançları hariç tamamen farklı olduklarını açıkça vurgulamaktadırlar. Türk dilli Urumlar ile Yunan dilli Rumeyler birbirine karıştırılmakta ve her ikisi birlikte Greko-Tatarlar (ya da Azakönü Grekleri Греки Приазов'я) adıyla da anılmaktadırlar. Bugün Greko-Tatarların nüfusu yaklaşık olarak 120 ile 130 bin civarında olup, bunların % 60-65'i Urum, geriye kalanları ise Rumey'dir. Urum ve Rumeylerin 2001 yılındaki nüfusları ayırt etmeksizin birlikte 77,5 bin kişidir. Kırımda yaşarlarken eskiden Rumeylere Tat, Urumlara ise Bazaryane adı da verilmiştir. Urumlar arasında Tat balası, Urum belası («Rum çocuğu, Urum belâsıdır») atasözü kullanılır.
Aile yapısı, gelenekleri ve geleneksel uygulamaları Anadolu ve çevresinde yaşayan diğer Türk halklarıyla benzerlik gösterir. Düğünlerdeki oyunlar Kırım Tatar Türklerinin oyunları gibidir.
Kırım Tatarları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi8zLzM0L0glQzQlQjFkJUM0JUIxcmVsbGV6X2luX0NyaW1lYV8xMS5qcGcvMjIwcHgtSCVDNCVCMWQlQzQlQjFyZWxsZXpfaW5fQ3JpbWVhXzExLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi9hL2EyL1VrcmF5bmElMjdkYWtpX1QlQzMlQkNya19oYWxrbGFyJUM0JUIxbiVDNCVCMW5fb3JhbiVDNCVCMW4lQzQlQjFfZyVDMyVCNnN0ZXJlbl9iaXJfaGFyaXRhLnBuZy8yMjBweC1Va3JheW5hJTI3ZGFraV9UJUMzJUJDcmtfaGFsa2xhciVDNCVCMW4lQzQlQjFuX29yYW4lQzQlQjFuJUM0JUIxX2clQzMlQjZzdGVyZW5fYmlyX2hhcml0YS5wbmc=.png)
Kırım Tatarları,anayurtları Karadeniz'in kuzeyindeki Kırım Yarımadası olan ulustur. Ukrayna'nın ana Müslüman unsurunu teşkil ederler. Yoğun olarak Kırım, Özbekistan, Tuna Irmağı'nın Karadeniz'e döküldüğü bölge (Romanya ve Bulgaristan) ve Türkiye'de yaşarlar. Türkiye'de 2 milyondan fazla kişinin Kırım-Tatar kökenli olduğu tahmin edilmektedir.
Kırım Tatarları, II. Dünya Savaşında Ruslar tarafından Almanlarla iş birliği yaptıkları gerekçesiyle Kırım'dan Sibirya'ya ve Orta Asya'ya sürülmüşlerdir. Bu sürgünler esnasında binlerce Kırım Tatarı trenlerle Sibirya'ya giderken soğuk ve açlıktan yollarda ölmüştür; daha sonra Kırım'a dönmelerine izin verilmiştir. Bugün, Kırım Tatarları Kırım nüfusunun yaklaşık %13 kadarını meydana getirmektedirler ve zaman içinde sürgündeki Tatarlar da geri dönerek yoğunluğu artırmaktadırlar.
Din
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi82LzZlLyVEMCU5MiVEMCVCRSVEMCVCQiVEMCVCRSVEMCVCNCVEMCVCOCVEMCVCQyVEMCVCOCVEMSU4MCVEMSU4MSVEMSU4QyVEMCVCQSVEMCVCOCVEMCVCOV8lRDElODElRDAlQkUlRDAlQjElRDAlQkUlRDElODAlMkNfJUQwJUIyJUQwJUI4JUQwJUI0XyVEMCVCNyVEMSU5Nl8lRDElODElRDElODIlRDAlQkUlRDElODAlRDAlQkUlRDAlQkQlRDAlQjhfJUQwJUIyJUQxJTg1JUQwJUJFJUQwJUI0JUQxJTgzLmpwZy8yMjBweC0lRDAlOTIlRDAlQkUlRDAlQkIlRDAlQkUlRDAlQjQlRDAlQjglRDAlQkMlRDAlQjglRDElODAlRDElODElRDElOEMlRDAlQkElRDAlQjglRDAlQjlfJUQxJTgxJUQwJUJFJUQwJUIxJUQwJUJFJUQxJTgwJTJDXyVEMCVCMiVEMCVCOCVEMCVCNF8lRDAlQjclRDElOTZfJUQxJTgxJUQxJTgyJUQwJUJFJUQxJTgwJUQwJUJFJUQwJUJEJUQwJUI4XyVEMCVCMiVEMSU4NSVEMCVCRSVEMCVCNCVEMSU4My5qcGc=.jpg)
Ukrayna, kilisenin devletten ve okuldan ayrıldığı laik bir devlettir. Ukrayna Anayasası, vicdan ve din özgürlüğünü garanti eder. Ukrayna'da baskın din Hristiyanlıktır. Ortodoks Hristiyanlık, ülkede başlıca Ukrayna Ortodoks Kilisesi ve Ukrayna Ortodoks Kilisesi (Moskova Patrikhanesi) tarafından temsil edilmektedir.
Takipçi sayısı açısından ikinci sırada, pratikte Ortodoksluğun ayin ve manevi geleneklerine benzeyen; ancak Papa ile tam komünyon içerisinde bulunan vardır. nüfusun yaklaşık %2'sini oluşturmaktadır. Ukrayna bağımsızlığının başlamasından bu yana sayıları önemli ölçüde artmıştır.
Hristiyanlıktan sonra ikinci büyük din İslam'dır. Ukrayna'da yaklaşık yarım milyon Müslüman yaşamakta olup, bunların yarısından fazlası Kırım Tatarlarıdır.
Kültür
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly91cGxvYWQud2lraW1lZGlhLm9yZy93aWtpcGVkaWEvY29tbW9ucy90aHVtYi84LzgwL1J1c2hueWtfLV9Va3JhaW5lX2VtYnJvaWRlcmVkX2RlY29yYXRpdmVfdG93ZWxzLi5qcGcvMjIwcHgtUnVzaG55a18tX1VrcmFpbmVfZW1icm9pZGVyZWRfZGVjb3JhdGl2ZV90b3dlbHMuLmpwZw==.jpg)
Ukrayna gelenekleri, ülkedeki baskın din olan Ortodoks Hristiyanlık'tan büyük ölçüde etkilenmiştir. Cinsiyet rolleri de daha geleneksel olma eğilimindedir ve büyükanne ve büyükbabalar çocuk yetiştirmede Batı'dakinden daha büyük bir rol oynar. Ukrayna kültürü, doğu ve batı komşularından da etkilenmiştir bu kültürel etki Ukrayna mimarisi, müziği ve sanatına yansımıştır.
Komünist dönem, Ukrayna'nın sanat ve edebiyatı üzerinde oldukça güçlü bir etkiye sahipti. 1932'de Stalin, "Edebiyat ve Sanat Örgütlerinin Yeniden İnşası Üzerine" adlı bir kararname yayınlayarak Sovyetler Birliği'nde sosyalist gerçekçi devlet politikasını benimsedi. Bu, yaratıcılığı büyük ölçüde baskı altına aldı. 1980'lerde glasnost (açıklık) ilan edildi ve Sovyet sanatçıları ve yazarları yeniden kendilerini istedikleri gibi ifade etmekte özgür oldular.
Pysanky olarak bilinen Paskalya yumurtası geleneğinin Ukrayna'da köklü bir geçmişi vardır. Bu yumurtalar üzerine bir desen oluşturmak için mumla çizimler yapılır; daha sonra yumurtalara hoş renklerini vermek için boya sürülür, boya yumurtanın daha önce mumla kaplanmış kısımlarını etkilemez. Yumurtanın tamamı boyandıktan sonra mum kaplı kısmı çıkarılır ve yumurtanın üzerinde sadece renkli desen süslemesi kalır. Bu gelenek binlerce yıllıktır ve Hristiyanlığın Ukrayna'ya yayılmasından önceki geçmiş dönemlere uzanmaktadır. Karpat Dağları'nın etekleri yakınındaki Kolomyia şehrinde 2000 yılında Pysanka Müzesi inşa edildi. Müze daha sonra 2007 yılında Ukrayna'nın Yedi Harikası'nın bir parçası olarak aday gösterildi ve modern Ukrayna anıtı olarak kabul edildi.
Kaynakça
- ^ "Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version — Revision from 01.02.2014)". Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2. Zakon2.rada.gov.ua. 1 Şubat 2014. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Nisan 2014.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ "Population (by estimate) as of 1 January 2022". ukrcensus.gov.ua. 6 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Şubat 2022.
- ^ a b c d "Report for Selected Countries and Subjects". World Economic Outlook Database. International Monetary Fund. Ekim 2013. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2013.
- ^ "Gini index". World Bank. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2013.
- ^ "2013 Human Development Report Statistics" (PDF). Human Development Report 2013. United Nations Development Programme. 14 Mart 2013. 10 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2013.
- ^ "Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час " Події " Україна " Кореспондент". Ua.korrespondent.net. 7 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ekim 2011.
- ^ "The World Factbook – Ukraine". Central Intelligence Agency. 7 Ocak 2014. 9 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2014.
- ^ (2011). Global Clinical Trials (İngilizce). Elsevier. s. 345. ISBN .
- ^ (2008). Future of Google Earth (İngilizce). BookSurge. s. 174. ISBN . 13 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2014.
- ^ "Basic facts about Ukraine". Ukrainian consul in NY. 26 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Kasım 2010.
- ^ Magocsi 2010.
- ^ Prat, Sandrine; Péan, Stéphane C.; Crépin, Laurent; Drucker, Dorothée G.; Puaud, Simon J.; Valladas, Hélène; Lázničková-Galetová, Martina; Plicht, Johannes van der; Yanevich, Alexander (17 Haziran 2011). "The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe: Direct Dating, Culture and Behavior". . 6 (6). ss. e20834. Bibcode:2011PLoSO...620834P. doi:10.1371/journal.pone.0020834. (PMC) 3117838 $2. (PMID) 21698105.
- ^ Jennifer Carpenter (20 Haziran 2011). "Early human fossils unearthed in Ukraine". BBC. 30 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Haziran 2011.
- ^ a b "Declaration of State Sovereignty of Ukraine". Verkhovna Rada of Ukraine. 27 Eylül 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;European Commission Trade Ukraine
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ "Next to Kyrgyzstan and Djibouti — Ukraine's Results in Corruption Perceptions Index 2019". Transparency International. 23 Ocak 2020. 13 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ Bohdan Ben (25 Eylül 2020). "Why Is Ukraine Poor? Look To The Culture Of Poverty". VoxUkraine. 6 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mart 2021.
- ^ "Ukraine becomes world's third biggest grain exporter in 2011 – minister" (Basın açıklaması). Black Sea Grain. 20 Ocak 2012. 31 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Aralık 2013.
- ^ "World Trade Report 2013". World Trade Organization. 2013. 22 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2014.
- ^ "Ukraine Military Strength (2020)". Global Firepower. 26 Ocak 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2020.
- ^ a b c d e f Plokhy 2017.
- ^ Третій_Універсал Української Центральної Ради. 13 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Чисельність наявного населення України станом на 1 січня 2020 року" (PDF). database.ukrcensus.gov.ua. . 22 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Mart 2022.
- ^ "Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020" (XLSX). rosstat.gov.ru (Rusça). . 21 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "The history of the Armed Forces of Ukraine". . 31 Mayıs 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Temmuz 2008.
- ^ "Ukraine Special Weapons". GlobalSecurity.org. 22 Kasım 2002 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007.
- ^ a b "White Book 2006" (PDF). Ministry of Defence of Ukraine. 8 Kasım 2007 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007.
- ^ "Ukrainian Navy Warship Hetman Sagaidachniy Joins EU Naval Force Counter Piracy Operation Atalanta". Eunavfor.eu. 6 Ocak 2014. 28 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2014.
- ^ "Multinational Peacekeeping Forces in Kosovo, KFOR". Ministry of Defence of Ukraine. 31 Mayıs 2004 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2007.
- ^ "Peacekeeping". Ministry of Defence of Ukraine. 29 Aralık 2003 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2008.
- ^ "Kyiv Post. Independence. Community. Trust - Politics - Parliament approves admission of military units of foreign states to Ukraine for exercises". 22 Mayıs 2010. 22 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Ukrayna'da İş". 5 Mart 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2017.
- ^ "Census results ["Sayım sonuçları"]" (PDF). ukrcensus.gov.ua. 2021.
- ^ Altınkaynak, Erdoğan. Mazlum Türk halklarından Urumlar 27 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Hatiboğlu, Vecihe (1979). Türk Tarihinin başlangıcı 24 Aralık 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Türkoloji dergisi, C. VIII, Ankara 1979
- ^ Tekin, Feridun (2007). Urum Türkçesi sesbilgisi üzerine 18 Ağustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Karadeniz Araştırmaları/ Balkan, Kafkas, Doğu Avrupa ve Anadolu İncelemeleri Dergisi, sayı:14, sayfa: 93-100, Yaz 2007
- ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>
etiketi;refErdoğanaltınkaynak2004
isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: ) - ^ "Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року". 24 Kasım 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mart 2013.
- ^ Kasapoğlu Çengel, Hülya (2004). Ukrayna'daki Urum Türkleri ve Folkloru 27 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Milli Folklor, 2004, Yıl. 16, S. 16, s. 59
- ^ Altınkaynak, Erdoğan (2007). Urumlarda Aile, Gelenekleri ve Kurumsal Yapısı 13 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 2/4, sayfa: 98-105, Fall 2007
- ^ "2012 Report on International Religious Freedom - Ukraine". United States Department of State. 20 Mayıs 2013. 3 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2013.
Kullanılan Kaynaklar
Dış bağlantılar
Ukrayna hakkında daha fazla bilgi edinin | |
![]() | Vikisözlük'te tanımlar |
![]() | Commons'ta dosyalar |
![]() | Vikihaber'de haberler |
![]() | Vikisöz'de alıntılar |
![]() | Vikigezgin'de seyahat bilgileri |
- "Ukrayna". The World Factbook (2024 bas.). CIA.
- ABD Dışişleri Bakanlığında Ukrayna 8 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. verileri
- Curlie'de Ukrayna (DMOZ tabanlı)
- BBC News'da Ukrayna 8 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Wikimedia Atlas'da Ukraine
- Hükûmet
- Ukrayna Cumhurbaşkanlığı9 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Ukrayna Hükûmet Portali 7 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Ukrayna Parlamentosu29 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Ukrayna Ukraynaca Ukrayina romanize Ukraina Ukraynaca telaffuz ʊkrɐˈjinɐ Dogu Avrupa da bir ulkedir 8 603 549 km yuzolcumuyle tamami Avrupa da olan en buyuk ulkedir 9 10 11 Doguda ve kuzeydoguda Rusya kuzeyde Belarus batida Polonya ve Slovakya guneybatida Macaristan Romanya ve Moldova nin komsusudur Ayrica guneyde Karadeniz ve Azak Denizi ne kiyisi bulunmaktadir 12 UkraynaUkrayina Ukraynaca Bayrak ArmaMilli mars Ukraynaca Derzhavnij Gimn Ukrayini Derjavnyi Himn Ukrainy Ukrayna Henuz Olmedi source source track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track track Ukrayna konumuUkrayna nin Avrupa da konumu Ukrayna konumu yesil Rusya nin 2022 isgalinin baslangicinda Ukrayna nin Rus isgali altindaki topraklari acik yesil Baskent ve en buyuk sehirKievResmi dil ler UkraynacaTaninan bolgesel dil ler 18 dil 1 AlmancaBeyaz RuscaBulgarcaCingeneceErmeniceGagavuzcaKaraycaKirim TatarcasiKirimcakcaLehceMacarcaMoldovacaRumence RuscaRusinceSlovakcaYidisYunancaAzericeEtnik gruplar 2001 2 77 8 Ukraynalilar 17 3 Ruslar 0 4 Kirim Tatarlari 4 5 diger belirtilmemisDemonimUkraynaliHukumetYari baskanlik sistemli uniter anayasal cumhuriyet Devlet BaskaniVolodimir Zelenski BasbakanDenis SmihalYasama organiVerkhovna RadaKurulus Kiev Knezligi879 Galicya Volhinya Kralligi1199 Kazak Hetmanligi18 Agustos 1649 Ukrayna Halk Cumhuriyeti10 Haziran 1917 Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti10 Mart 1919 Soyvetler Birligi nden bagimsizlik24 Agustos 1991 Mevcut anayasa28 Haziran 1996 Rusya nin Kirim i ilhaki18 Mart 2014 Rusya nin Ukrayna yi isgali24 Subat 2022Yuzolcumu Toplam603 549 km2 46 Su 7Nufus 2022 sayimi41 167 336 3 Kirim haric 36 Yogunluk73 8 km2 115 GSYIH SAGP 2021 tahmini Toplam576 106 milyar 4 40 Kisi basina13 943 4 86 GSYIH nominal 2021 tahmini Toplam164 593 milyar 4 55 Kisi basina3 984 4 110 Gini 2019 26 6 dusukIGE 2019 0 779 6 yuksek 74 Para birimiHrivna UAH Zaman dilimiUTC 2 7 DAS Yaz YSU UTC 3 DAYS Trafik akisisagTelefon kodu 380ISO 3166 koduUKRInternet alan adi ua ukrResmi site ukraine ua1 Aralikta bir bagimsizlik referandumu yapildi ardindan 26 Aralik ta Ukrayna nin bagimsizligi tamamlandi Simdiki anayasa 28 Haziran 1996 da kabul edildi Ukrayna ve cevresinde modern insanlarin yerlesimi Kirim Daglari ndaki Gravettiyen kulturunun kanitlariyla birlikte MO 32 000 yilina kadar uzanmaktadir 13 14 Orta Cag doneminde Ukraynali kimliginin temelini olusturan guclu Kiev Knezligi nin kurulmasiyla birlikte Dogu Slav kulturunun onemli bir merkezi haline geldi 13 yuzyilda Kiev Knezligi nin cesitli prensliklere bolunmesi ve Mogol istilasinin sebep oldugu yikimin sonucu olarak bolgesel birlik coktu ve bolge Polonya Litvanya Birligi Avusturya Macaristan ve Osmanli imparatorluklari Rusya Carligi gibi cesitli gucler arasinda mucadelelere sahne olmus yonetilmis ve bolunmustur 17 ve 18 yuzyillarda Kazak Hetmanligi kuruldu ve zenginlesti ancak hetmanlik topraklari sonunda Polonya ve Rus Imparatorlugu arasinda bolundu Rus Devrimi nin ardindan Ukrayna nin kendi kaderini tayin hakki mucadelesi dogrultusunda Ukrayna ulusal hareketi ortaya cikti ve 23 Haziran 1917 de uluslararasi alanda taninan Ukrayna Halk Cumhuriyeti kuruldu Ikinci Dunya Savasi ndan sonra Ukrayna nin bati kismi Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ile birlesti ve tum ulke Sovyetler Birligi nin bir parcasi oldu Ukrayna Sovyetler Birligi nin dagilmasinin ardindan 1991 yilinda bagimsizligini kazandi Bagimsizliga muteakip Ukrayna tarafsizligini ilan etmistir 15 1994 yilinda NATO ile bir ortaklik kurarken Rusya ve diger Bagimsiz Devletler Toplulugu ulkeleriyle sinirli bir askeri ortaklik kurdu 2013 yilinda Baskan Viktor Yanukovic hukumetinin Ukrayna Avrupa Birligi Ortaklik Anlasmasi ni askiya almaya ve Rusya ile daha yakin ekonomik baglar kurmaya karar vermesinin ardindan birkac ay suren ve Yevromaydan olarak bilinen bir gosteri ve protesto dalgasi basladi ve daha sonra bu gosteriler ve protestolar artarak devam ederek Yanukovic in devrilmesine ve yeni bir hukumetin kurulmasina yol acan 2014 Ukrayna devrimi ile son buldu Bu olaylar Mart 2014 te Rusya nin Kirim i ilhakinin ve Nisan 2014 te Donbass Savasi nin arka planini olusturdu 1 Ocak 2016 da Ukrayna Derin ve Kapsamli Serbest Ticaret Bolgesi icinde yer almak icin Avrupa Birligi ne basvuruda bulundu 16 Ukrayna Insani Gelisme Endeksi nde 74 sirada yer alan gelismekte olan bir ulkedir Moldova ile birlikte Avrupa nin en fakir ulkesidir ve cok yuksek yoksulluk orani ve ciddi yolsuzluktan muzdariptir 17 18 Ancak genis verimli tarim arazileri nedeniyle Ukrayna dunyanin en buyuk tahil ihracatcilari arasinda yer almaktadir 19 20 Ayni zamanda Rusya ve Fransa dan sonra Avrupa nin en buyuk ucuncu ordusuna sahiptir 21 Ukrayna yari baskanlik sistemi ile kuvvetler ayriligi ilkesine sahip uniter bir cumhuriyettir Ulke Birlesmis Milletler Avrupa Konseyi AGIT GUAM orgutu ve Lublin Ucgeni uyesidir ve hicbir zaman uye olmamasina ragmen Bagimsiz Devletler Toplulugu nin kurucu devletleri arasinda yer alir Icindekiler 1 Tarihce 1 1 Kiev Knezligi 879 1240 1 2 Yabanci devlet egemenligi 1 3 Kazak donemi 16 18 yuzyillar 1 4 19 yuzyil ve 20 yuzyilin basi 1 5 Sovyet Ukrayna si 1 6 II Dunya Savasi sonrasi 1 7 Bagimsizlik 2 Cografya 3 Idari bolumler 4 Politika 4 1 Politik sistem 4 1 1 Yasama organi 4 1 2 Ukrayna Cumhurbaskani 4 2 Silahli kuvvetler 5 Ekonomi 6 Demografi 6 1 Etnik gruplar 6 1 1 Urumlar 6 1 2 Kirim Tatarlari 6 2 Din 7 Kultur 8 Kaynakca 8 1 Kullanilan Kaynaklar 9 Dis baglantilarTarihcedegistirAna madde Ukrayna tarihi nbsp Hersonisos Ukrayna nin eski Slav dilinde sinir ulkesi anlamina geldigi dusunulmektedir 22 Onceden Rutenya Rusca Rus olarak da adlandirilan 22 ulke Slavlar dan once sirayla Iskitler Hunlar Hazar Turkleri Kipcaklar Pecenekler Kumanlar Oguzlar ve Altinordu Devleti Osmanli Devleti tarafindan kontrol edilmistir 22 Ukrayna nin baskenti Kiev 9 yuzyilin ortalarina kadar Hazar Kaganligi nin bir parcasiydi 22 Bu donemde sehrin ismi Sambat idi 22 Hazar Kaganligi nin Ukrayna uzerindeki hakimiyeti MS 860 ta Viking krali Rurik in komutanlari tarafindan sona erdirildi Bolge Vikingler in kurdugu Kiev Knezligi nin bir parcasi oldu 22 Kiev Knezligi 879 1240 degistir Ana maddeler Kiev Knezligi ve Galicya Volhinya Kralligi 9 yuzyildan itibaren Ukrayna topraklari Polyany Kiev liderligindeki Rus topraklarinin merkezi oldu 882 de Kiev kendisini Rus sehirlerinin annesi ilan eden ve Varangian Rurik hanedaninin gucunu kuran Varang krali Oleg 882 912 tarafindan ele gecirildi Prenses Olga 945 965 doneminde oglu Sviatoslav Ihorovych 965 972 ve torunu Volodymyr Sviatoslavych 980 1015 Rus devletinin topraklari komsu Dogu Slav Baltik ve Finno Ugric kabilelerini Kiev e boyun egerek genisletildi 988 yilinda Volodymyr doneminde Rutenliler gelecek binlerce yil icin Ukrayna topraklarinin medeni bagliligini belirleyen Bizans tan Hristiyanligi kabul ettiler ve Avrupa monarsileri onunla hesaplasmaya basladi Ancak 11 13 yuzyillarda feodal parcalanma sureci zayiflamasina neden oldu Kiev Knezligi nin gerilemesinden sonra Ukrayna topraklarinin siyasi ekonomik ve kulturel merkezi Galicya Volyn eyaletine tasindi nbsp Kiev Knezligi nin sinirlari 1054 1132 Rostislavlar tarafindan yonetilen Galicya daki bagimsiz beylikler 1084 ten Przemysl Terebovlia ve Zvenigorod daki merkezlerle ortaya cikti 1141 de Volodymyrko Volodarovych onlari Yaroslav Osmomysl doneminde zirveye ulasan tek bir Galicya prensligi olarak birlestirdi 1199 da Roma Galicya ve Volhynia yi tek bir Galicya Volyn devletinde birlestirdi 1245 te Mogol istilasinin gerceklestigi oglu ve varisi Daniel Altin Orda bagimliligini kabul etti ancak Katolik Avrupa nin bagimsizlik mucadelesinde yardimini umarak Polonya Macaristan Mazovya ve Cermen Duzeni ile gizli ittifaklar yapti Papa Masum IV ten Rusya Krali nin taci olan otokratin isaretini kabul etti 1256 civarinda Kuremsa Mogollari ndaki zaferlerden sonra Danylo Lviv sehrini kurdu 1259 da Bati dan gelen askeri yardim eksikligi nedeniyle kral Orda nin ustunlugunu yeniden tanimak zorunda kaldi Halefi Leo I Polonya ve Litvanya daki Altin Orda seferlerine surekli olarak katildi 1303 te Danyliv in torunu Kral I Yuri Galicya metropolunu kurmayi basardi 1308 de devlet Cermen Sovalyeleri ve Mazovyali prenslerle ittifak halinde Altin Orda ya karsi mucadeleye baslayan ogullari Andrew ve Aslan II ye gecti Ancak olumunden sonra son hukumdar II Yuri tekrar Altin Orda nin vassalini ilan etti 1340 yilinda suikasti Rus tahtina hanedan haklari olan komsu Polonya ve Litvanya yi Galicya Volyn mirasi icin bir savas baslatmaya itti Yabanci devlet egemenligidegistir Ana maddeler Litvanya Buyuk Dukaligi Kirim Hanligi Osmanli Imparatorlugu Polonya Litvanya Birligi Rus Imparatorlugu ve Lehistan Kralligi 14 yuzyilin sonunda Ukrayna topraklari farkli eyaletlerin bir parcasiydi Litvanya daha once Kiev Cernihiv ve Volhinya topraklarini fethetti Polonya Galicya ve Podolia da hukum surdu Ukrayna nin guney bozkiri 1447 de kurulan Kirim Hanligi ve Transkarpatya Macaristan in yonetimi altindaydi 15 yuzyilin sonunda Litvanya Moskof ve Kirim sinirinda Zaporozhye nin vahsi bozkirlarinda kendilerini Kazaklar olarak adlandiran bir grup asker ortaya cikti nbsp Dmytro Vyshnevetskyi Ukrayna Kazaklarinin ilk liderlerinden biri ve Zaporijya Sicin kurucusu 16 yuzyildan itibaren Sic onlarin askeri merkezi oldu Zaporijya Ordusu nun Kazaklari Milletler Toplulugu nun yanindaki savaslarda yer alan ayri bir sosyal sinif olusturdu Soylularin hukuki ve sosyal baskisi nedeniyle Kazaklar surekli olarak en buyukleri 1591 1593 teki Kosinsky ayaklanmasi 1530 1596 Nalyvayk ayaklanmasi 1635 in Zhmail ayaklanmasi 1635 in Fedorovich ayaklanmasi 1635 in Pavlus ayaklanmasi ve Pavlyuk ayaklanmasiydi 1638 yilinda ostryanin ayaklanmasi Kazaklar Commonwealth de dini ve ulusal baskiya maruz kalan Ukrayna nufusunun haklarini defalarca savundu Kazak donemi 16 18 yuzyillardegistir nbsp Hetman Bohdan Hmelnitski Polonya egemenligine karsi duzenledigi 1648 ayaklanmasindan sonra Ukrayna da bagimsiz Kazak Hetmanligi ni kurdu Ana maddeler Kazak Hetmanligi ve Zaporijya Sici Kendilerine Kazak adini veren bu savasci insanlar Lehistan Osmanli Devleti ve Carlik Rusya sini talan ederek gecimlerini sagliyorlardi 1648 yilinda Bohdan Khmelnytsky nin onderligindeki Kazaklar Lehistan a karsi buyuk bir ayaklanma cikardilar Rusya nin destegiyle cikarttiklari bu ayaklanmada basarili olan Kazaklar Lehistan dan ozerklik kazanarak Zaporizya da tarihteki ilk Ukrayna devleti olan Kazak Atamanligi ni kurdular 17 yuzyilin ikinci yarisinda bu bolge Lehistan Osmanli Devleti ve Carlik Rusya si arasinda buyuk cekismelere sahne oldu ancak Lehistan ve Osmanli Devleti nin zayiflamasi uzerine bu durumdan Rusya karli cikti 18 yuzyilin sonunda Lehistan in parcalanmasi sonucu Rusya Ukrayna nin buyuk bir bolumune el koydu 1768 1774 Rus Osmanli Savasi ndan sonra Zaporijya Sicin 1775 te Aziz Elizabeth kalesinden yuruyen Rus birlikleri tarafindan yok edildi Kazaklarin cogu Kuban a yerlestirildi daha kucuk bir grup ise Tuna Nehri ni gecip Osmanli topraklarinda Sich i kurdu ta ki onlar da 19 yuzyilda Rus ordusu tarafindan yok edilene kadar 19 yuzyil ve 20 yuzyilin basidegistir Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Ana maddeler Harkov Guberniyasi ve Cernigov Guberniyasi Daha fazla bilgi I Dunya Savasi nda Ukrayna Rus Devrimi nden sonra Ukrayna Ukrayna Bagimsizlik Savasi ve Sovyet Ukrayna Savasi nbsp Kiev deki miting 1917 1917 de Rusya daki Subat Devrimi monarsiyi devirdi ve Gecici Hukumet ortaya cikti Bu olaylarin yankisi Profesor Mykhailo Hrushevsky baskanliginda 17 Mart ta Kiev de Merkez Konseyi nin kurulmasiydi 20 Kasim da Rusya daki Ekim Devrimi ardindan Ukrayna nin temsilci organi olan Merkez Rada ozerk bir kurulusun ilan edildigini ilan etti Ukrayna Merkez Konseyi Ukrayna Halk Cumhuriyeti UPR 23 29 Nisan da Ukrayna monarsik kuvvetlerinin darbe etkisinin bir sonucu olarak Orta Rada hukumetinin yerini Hetman Pavlo Skoropadsky aldi Skoropadsky rejimi ana muttefikleri Almanlarin I Dunya Savasi nda teslim oldugu Kasim ayina kadar surdu 14 Aralik ta Simon Petliura liderligindeki Rehber in ayaklanmasi hetmanati devirip Cumhuriyet i restore etti Sovyet Ukrayna sidegistir Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Ayrica bakiniz Holodomor Dogu Cephesi II Dunya Savasi Reichskommissariat Ukraine ve Ukrayna da Holokost nbsp Babi Yar 1941 yilinda Nazilerin Holokost kapsaminda 100 150 bin kisiyi oldurdugu mekan I Dunya Savasi ndan sonra 1919 yilinda Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu Bu cumhuriyet 1922 yilinda Sovyetler Birligi ne katildi II Dunya Savasi basladiktan sonra 22 Haziran 1941 tarihinde Alman Wehrmacht birlikleri Sovyetler Birligi ne girdiler Isgal doneminde 5 8 milyon civarinda Ukraynali yasamini kaybetti 500 bin civarinda Yahudi Naziler tarafindan olduruldu II Dunya Savasi sonrasidegistir Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Ukrayna nin Sovyet donemi tarihindeki en uzucu olaylardan birisi de 26 Nisan 1986 tarihindeki Cernobil reaktor kazasidir Bu kazadan dolayi ortaya cikan radyoaktif serpinti 350 000 kisinin olay bolgesinden uzaklastirilmasina neden oldu Bagimsizlikdegistir Bu alt basligin genisletilmesi gerekiyor Sayfayi duzenleyerek yardimci olabilirsiniz Ana maddeler Turuncu Devrim Yevromaydan ve Onur Devrimi Ayrica bakiniz Ukrayna nin modern tarihi Donbass Savasi Rusya nin Kirim i ilhaki ve 2022 Rusya nin Ukrayna yi isgali 8 Aralik 1991 de Belarus Rusya ve Ukrayna ortak bir karar alarak Sovyetler Birligi ni resmen ortadan kaldirmaya karar verdi Bagimsiz Devletler Toplulugu ilan edildi ve Ukrayna bagimsiz bir ulke haline geldi 2004 yilinda Ukrayna tartismali bir ulke baskanligi secimi yasadi Turuncu Devrim adi verilen protestolar sonucu secimler yenilendi ve Viktor Yuscenko devlet baskani secildi 2014 yilinin basinda gerceklesen halk ayaklanmasi sonucunda devlet baskani Viktor Yanukovic istifasini vermek zorunda kaldi Bu ic karisiklar yuzunden ve Kirim da yapilan referandum sonucunda Rusya Kirim i yasa disi olarak ilhak etti etti Rusya 24 Subat 2022 tarihinde savas ilan etmeden Ukrayna ya saldiriya basladi Rusya bu girisimin bolgedeki Ruslarin haklarini savunmak oldugunu belirterek Birlesmis Milletler Sozlesmesinin 51 maddesini gerekce gosterdi Cografyadegistir nbsp Kiev Cernobil Jitomir Lutsk Lviv Sivastopol Yalta Simferopol Mikolayiv Kerc Berdyansk Mariupol Donetsk Luhansk Zaporijya Dnipro Harkov Kriviy Rih Kropivnitski Cernihiv Cernivtsi Ujhorod Odesa Reni Ismailiye Dinyester Dinyeper Karadeniz Azak Denizi KIRIM YEDISAN BUCAK VOLHINYA PODOYA KIZIL RUTENYA DONBAS Hoverla R U S Y A B E L A R U S P O L O N Y A SLOVAKYA MAC R O M E N Y A SIRB Mol Ana madde Ukrayna cografyasi 603 628 km 233 062 mi yuzolcumu ve 2 782 km 1 729 mi kiyi seridi ile Ukrayna dunyadaki en genis 46 ulkedir Tamami Avrupa da olan en genis ulke ve Avrupa daki en genis ikinci ulkedir Rusya nin Avrupa daki bolumunden sonra Ukrayna da cografi acidan Dogu Avrupa ovasinin guneybati kismini olusturan ova bolgeleri toplam alanin 95 i hakimdir Ukrayna da siradaglar da mevcuttur Karpatlar deniz seviyesinden 2061 m yukarida yer alan ve Ukrayna nin en yuksek zirvesinin yer aldigi Hoverla Dagi ni barindirir Kirim Daglari nin en yuksek zirvesi ise Roma Kos Dagi nda 1 545 m bulunmaktadir nbsp Karpat Biyosfer Rezervi Zakarpatya nbsp Azak Sivas Ulusal Doga Parki Herson nbsp Ukrayna Bozkir Tabiati Koruma Alani Donetsk nbsp Kirec Tasi Florasi Tabiati Koruma Alani Donetsk nbsp Kirim Tabiati Koruma Alani Kirim nbsp Kaniv Tabiati Koruma Alani Cerkasi Idari bolumlerdegistirAna madde Ukrayna nin idari birimleri Ukrayna 24 oblast bolge 1 ozerk cumhuriyet Kirim ve 2 ozel statulu sehirden Kiev ve Sivastopol olusur Ukrayna nin idari bolumleri Oblast nbsp nbsp Volin nbsp Rivne nbsp Jitomir nbsp Kiev nbsp Hmelnitski nbsp Ternopil nbsp Ivano Fr nbsp Zak nbsp Cernivtsi nbsp Vinn nbsp Cerkasi nbsp Kirov nbsp Mikolayiv nbsp Poltava nbsp Cernihiv nbsp Sumi nbsp Harkov nbsp Dnipro nbsp Odesa nbsp Zaporijya nbsp Donetsk nbsp Luhansk nbsp Lviv nbsp Herson nbsp Kirim Azak Denizi Karadeniz Rusya Belarus Polonya Romanya Moldova Kiev Sivastopol nbsp Vinnitsya nbsp Volin nbsp Dnipropetrovsk nbsp Donetsk nbsp Jitomir nbsp Zakarpatya nbsp Zaporijya nbsp I Frankivsk nbsp Kiev nbsp Kirovohrad nbsp Luhansk nbsp Lviv nbsp Mikolayiv nbsp Odessa nbsp Poltava nbsp Rivne nbsp Sumi nbsp Ternopil nbsp Harkiv nbsp Herson nbsp Hmelnitski nbsp Cerkasi nbsp Cernivtsi nbsp Cernihiv Ozerk cumhuriyet Ozel statulu sehir nbsp Kirim Ozerk Cumhuriyeti nbsp Kiev nbsp Sivastopol 2020 nufus sayimina gore Ukrayna nin en buyuk 30 sehri 24 25 nbsp nbsp nbsp nbsp 1 Kiev nbsp 2 967 360 2 Harkiv nbsp 1 443 207 3 Odesa nbsp 1 017 699 4 Dnipro nbsp 990 724 5 Donetsk nbsp 908 456 nbsp nbsp nbsp nbsp nbsp 6 Zaporijya nbsp 731 922 7 Lviv nbsp 724 314 8 Kriviy Rih nbsp 619 278 9 Mikolayiv nbsp 480 080 10 Sivastopol nbsp 449 138 nbsp nbsp nbsp nbsp nbsp 11 Mariupol nbsp 436 569 12 Luhansk nbsp 401 297 13 Vinnitsya nbsp 370 707 14 Simferopol nbsp 342 054 15 Makiyivka nbsp 341 362 nbsp nbsp nbsp nbsp nbsp 16 Herson nbsp 286 958 17 Cernihiv nbsp 286 899 18 Poltava nbsp 286 649 19 Hmelnitski nbsp 274 582 20 Cerkasi nbsp 271 459 nbsp nbsp nbsp nbsp nbsp 21 Cernivtsi nbsp 267 060 22 Jitomir nbsp 264 318 23 Sumi nbsp 262 119 24 Rivne nbsp 246 003 25 Horlivka nbsp 242 224 nbsp nbsp nbsp nbsp nbsp 26 Ivano Frankivsk nbsp 237 686 27 Kamyanske nbsp 231 915 28 Kropivnitski nbsp 225 339 29 Ternopil nbsp 223 462 30 Lutsk nbsp 217 315Politikadegistir nbsp nbsp Volodimir Zelenski Devlet Baskani Denis Smihal Basbakan Ukrayna 1991 yilinda Sovyetler Birligi nden ayrildiktan sonra ekonomik ve siyasal acidan ciddi problemler yasadi Iktidarlar icin en onemli sorun politik yakinlikta Rusya ya da Avrupa Birligi arasinda tercih yapmakti Zira halkin secimdeki tercihi bu politik durusa gore sekilleniyordu Ancak Rusya yanlisi partiler ile Avrupa Birligi yanlisi partilerin toplamda hemen hemen esit oya ulasmasi istikrarli bir siyasi yapinin olusmasini engelledi 1994 yilinda yapilan ilk cok partili secimde Komunist Parti 13 6 oy oraniyla galip gelirken ona en yakin parti 5 oyla Demokratik Blok oldu Buna karsin Bagimsiz adaylar mecliste egemen duruma geldiler 1998 secimlerinde ise yine Komunist Parti 24 7 oyla birinci oldu ve Rusya ile birligi savunan diger partilerle birlikte mecliste hakim konuma geldi Ancak bu partiler 2004 yilinda bati yanlilarinin Turuncu Darbesi ile ugrasmak zorunda kaldilar Bu darbeyle iktidara gelen AB ve bati yanlisi partiler ise 2012 secimlerinde oy kaybederek iktidari yine Rusya taraftarlarina birakmak zorunda kaldilar Bu istikrarsiz ortamda iktidardaki Bolgeler Partisi nin Avrupa Birligi ile muzakereleri askiya almasi ulkede yeni bir siyasi kriz yaratti Kasim 2013 Subat 2014 yillarinda AB yanlilarinin toplu ayaklanmasi sonucunda Devlet Baskani Viktor Yanukovic istifa etti ve Rusya ya kacti Bu gelismeler de ulkenin fiili olarak ikiye bolunmesine sebep oldu Kirim yasal olmayan bir referandumla Rusya ya katilma karari alirken doguda Donetsk Halk Cumhuriyeti ve Luhansk Halk Cumhuriyeti adiyla iki Rus destekli kukla devlet kuruldu Politik sistemdegistir Ukrayna uniter bir demokratik parlamenter baskanlik cumhuriyeti ve cok partili bir siyasi sisteme sahip Ukrayna da asagidaki devlet iktidar kurumlari faaliyet gostermektedir Devlet Baskani yasama organi yurutme ve yargi Yurutme organini Bakanlar Kurulu merkezi yurutme organlari ve yerel yurutme organlari temsil eder Meclise parlamentoya Ukrayna Verkhovna Radasi denir Yargi Ukrayna Anayasa Mahkemesi ve genel yargi mahkemeleri tarafindan temsil edilmektedir cesitli davalarin genel ve ihtisas mahkemeleri sistemi Yasama organidegistir nbsp Ukrayna Yuksek Surasi Ukrayna Anayasasi nin 75 maddesine gore Parlamento Ukrayna nin Verkhovna Radasi Ukrayna daki tek yasama organidir Ukrayna nin Verkhovna Radasi nin anayasal bilesimi evrensel esit ve dogrudan oy hakki temelinde 5 yil boyunca gizli oyla secilen 450 milletvekilinden olusuyor Halkin milletvekillerinin yetkileri Ukrayna Anayasasi ve kanunlariyla belirlenir Ukrayna Cumhurbaskanidegistir Ukrayna Anayasasi nin 102 maddesine gore Ukrayna Cumhurbaskani devlet baskani devlet egemenligi Ukrayna nin toprak butunlugu Ukrayna Anayasasi na uyulmasi insan ve sivil haklar ve ozgurluklerin garantisidir Ukrayna Anayasasi ve Ukrayna yasalarina dayanarak ve bunlara gore Cumhurbaskani Ukrayna topraklarini baglayici kararlar ve emirler cikarir 2019 Ukrayna baskanlik secimi sonucunda Volodimir Zelenskyi 20 Mayis 2019 dan beri Ukrayna nin mevcut devlet baskanidir Silahli kuvvetlerdegistir nbsp Henadii Lachkov Cok Uluslu Kuvvet Irak taki Ukrayna birliginin komutani ulkesinin bayragini opuyor Sovyetler Birligi nin dagilmasindan sonra Ukrayna topraklarinda dunyanin ucuncu buyuk nukleer silah cephaneligi ile donatilmis 780 000 kisilik bir askeri gucu devraldi 26 27 Mayis 1992 de Ukrayna ulkenin tum nukleer silahlari elden cikarmak icin Rusya ya vermeyi ve Nukleer Silahlarin Yayilmasini Onleme Anlasmasi na nukleer silahi olmayan bir ulke olarak katilmayi kabul ettigi Lizbon Protokolu nu imzaladi Ukrayna anlasmayi 1994 te onayladi ve 1996 da ulke nukleer silahlardan arindi 26 Ukrayna konvansiyonel silahlarin azaltilmasina yonelik tutarli adimlar atti Tanklarin toplarin ve zirhli araclarin azaltilmasi cagrisinda bulunan Avrupa da Konvansiyonel Silahli Kuvvetler Antlasmasi ni imzaladi ordu kuvvetleri 300 000 e indirildi Ulke mevcut conscript temelli orduyu profesyonel gonullu askeri ye donusturmeyi planlamaktadir 28 nbsp Ukrayna firkateyni Hetman Sahaydachniy U130 Ukrayna barisi koruma operasyonlarinda giderek daha buyuk bir rol oynamaktadir 3 Ocak 2014 Cuma gunu Ukraynali firkateyn Hetman Sagaidachniy Avrupa Birligi nin korsanlikla mucadelesine Atalanta Operasyonu na katildi ve iki ay Somali kiyilarindaki AB Deniz Kuvvetleri nin bir parcasi oldu 29 Ukrayna birlikleri Ukrayna Polonya Taburu nun bir parcasi olarak Kosova da konuslandi 30 BM Gecici Kuvveti nin bir parcasi olarak Lubnan da bir Ukrayna birimi gorevlendirildi Sierra Leone de konuslandirilmis bir bakim ve egitim taburu da vardi 2003 05 te Polonya komutasi altindaki Irak taki Cokuluslu gucun bir parcasi olarak Ukraynali bir birlik konuslandirildi Dunya da toplam Ukrayna silahli kuvvetlerinin konuslandirilmasi 562 askerdir 31 A B D askeri kuvvetleri dahil diger devletlerin askeri birimleri Ukrayna da duzenli olarak Ukrayna kuvvetleriyle birlikte uluslararasi askeri tatbikatlara katilirlar 32 Bagimsizligin ardindan Ukrayna kendisini tarafsiz bir devlet ilan etti 15 Ulkenin Rusya Federasyonu diger BDT ulkeleri ile sinirli bir askeri ortakligi ve 1994 ten beri NATO ile ortakligi vardir 2000 lerde hukumet NATO ya meyletti ve ittifakla daha derin bir isbirligi 2002 de imzalanan NATO Ukrayna Eylem Plani tarafindan belirlendi Daha sonra NATO ya katilma sorununun gelecekte bir noktada ulusal bir referandumla yanitlanmasi gerektigi konusunda anlasmaya varildi 28 Kisa sure once gorevden alinan Ukrayna Devlet Baskani Viktor Yanukovic Ukrayna ve NATO arasindaki mevcut isbirligi duzeyini yeterli gordu ve Ukrayna nin NATO ya katilmasina karsiydi 2008 Bukres zirvesi sirasinda NATO Ukrayna nin katilim kriterlerini karsiladigi zaman sonunda NATO uyesi olacagini acikladi EkonomidegistirAna madde Ukrayna ekonomisi Tum SSCB devletlerinde oldugu gibi Ukrayna da da ekonomi ve uretimin butun sektorleri basta Rusya olmak uzere diger Sovyet cumhuriyetlerine bagliydi 1991 de SSCB dagildiktan sonra Ukrayna da bircok fabrika ve isletme kalmisti ancak yeni kurulan ulkeler derin ekonomik ve siyasal krizler yasamakta olduklari icin Sovyetler zamanindaki iliskiler kesilmisti bu nedenle isletmeler fabrikalar calisamiyordu Yeni piyasa kosullarinda ekonominin yeniden yasama donusturulmesi ve canlandirilmasi yillar aldi Haksiz ozellestirme sonucu SSCB den kalan fabrikalarin cogu yeni oligarsinin temsilcilerine neredeyse bedava satilmisti nbsp Grivna 1996 tarihinden beri Ukrayna nin para birimidir Simdi Ukrayna nin ekonomisi canlanmis durumda cok iyi calismaktadir Ukrayna da maden komuru rezervleri coktur ancak yeni teknolojilerin yetersizligi nedeniyle maden komuru cikarimi pek gelismis degildir ve ocaklarda sik sik gaz patlamalari meydana gelmektedir Baslica ihracatlar maden komuru buyuk capli borular ve hurda demirdir Ukrayna nin tarimi gelismistir ancak AB ve WTI DTO engelleri yuzunden Ukrayna tarim urunlerini fazla ihrac edememektedir Dogal gaz konusunda Ukrayna tum Avrupa gibi Rusya ya baglidir petrol konusunda da Rusya ya ve Asya ulkelerine bagimlilik soz konusudur Ukrayna da siradan yurttaslarin yasam duzeyi orta yoksul sayilabilen insanlarin sayisi tum nufusun 0 7 si civarindadir Ayni zamanda iktidarda bulunanlar oligarsi cok zenginlerdir 2007 2008 basinda enflasyon oranlari yukselmistir 2007 17 Ocak 2008 2 9 Ukrayna nin gelismislik orani 87 3 tur Son yillarda sanayilesme ve teknoloji buyuk bir artis gostermistir Sonuc olarak Ukrayna Dogu Avrupa nin 2 gelismis ulkesidir 2016 da 2010 dan bu yana ilk kez ekonomi 2 den fazla buyudu Dunya Bankasi nin aciklamasina gore buyume 2017 de 2 2018 de 3 5 olarak ongoruluyor 33 DemografidegistirAyrica bakiniz Ukrayna da konusulan diller Etnik gruplardegistir Etnik grup 2001 nufusu bin 2001 nufusu 1989 nufusu Ukraynalilar 37 541 7 77 8 72 7 Ruslar 8 334 1 17 3 22 1 Beyaz Ruslar 275 8 0 6 0 9 Moldovalilar 258 6 0 5 0 6 Kirim Tatarlari 248 2 0 5 0 Bulgarlar 204 6 0 4 0 5 Macarlar 156 6 0 3 0 4 Rumenler 151 0 0 3 0 3 Lehler 144 1 0 3 0 4 Yahudiler 103 6 0 2 0 9 Ermeniler 99 9 0 2 0 1 Yunanlar 91 5 0 2 0 2 Tatarlar Kazan Tatarlari 73 3 0 2 0 2 Cingeneler 47 6 0 1 0 1 Azeriler 45 2 0 1 0 Gurculer 34 2 0 1 0 Almanlar 33 3 0 1 0 1 Gagavuzlar 31 9 0 1 0 1 Diger 177 1 0 4 0 4 nbsp Ukraynalilarin Ukrayna icindeki yasam alani Eski zamanlarda Ukrayna ya Rutenya da denmistir Bilimsel acidan kabul edilen en yaygin gorus Ukraynalilarin Ruslarin ve Belaruslarin Beyaz Ruslarin tahminen 14 16 yuzyillarda Dogu Slav kavimlerinden kaynaklanmis olmalari seklindedir Ote yandan Sovyet kaynaklari ve gunumuz Rusya Federasyonu nda kabul edilen kaynaklar Ukraynalilarin ve Belaruslarin Ruslardan geldiklerini soyler ancak 8 9 yuzyillarda kurulan merkezi cagdas Ukrayna nin baskenti Kiev de bulunan ve sonradan Kiev Rus Devleti adi verilen devlette eski Slav kavimlerinin temsilcilerinin yasadiklari bir gercektir ve mevcut vakayinamelerde ulus olarak Rus Ukraynali adi gecmemektedir Bu konuda gunumuz Ukrayna sinda yaygin kaynaklar aslinda Ruslarin Ukraynalilardan kaynaklandigini iddia eder Yaklasik 14 yuzyila kadar varligini surduren eski Kiev Rus Devleti nde yasayan ulus Ukraynalilarmis Mogollar geldikten sonra Ukraynalilarin cogu Kiev i terk edip kuzeye dogru goc etmeye baslamis ve sonra yeni bir devletin baskenti olacak Moskova adli bir kenti kurmus Yeni devletin adi Moskova Rus Devleti sonra Rus Carligi sonra da Rus Imparatorlugudur yani bu goruse gore gunumuzde Moskova da ve etrafinda yasayan ulus Kiev den gelen Ukrayna kokenli ulusmus Kiev de ve Ukrayna da gunumuzde yasamakta olan ulus ise Ukraynali ve Mogol Tatar karisimiymis diye bir gorus de yaygindir Ruslar SSCB zamaninda Ukraynalilara yogun bir sekilde baski yapmislar onlara Rus kultur ve dilini yogun bir sekilde asilamislardir Oyle ki Ukraynalilarin ayri bir ulus oldugunu dusunenler hapse atilmis baski altina alinmistir Yogun baskilar sonucu Ukraynalilar ayri bir ulus olduklarini ayri bir dil konustuklarini yillarca kimseye anlatamamislardir Bagimsizliktan sonra Ukrayna dili resmi dil olmus okullarda ve gunluk yasamda Ukrayna dili yogun bir sekilde kullanilmaya baslamistir Urumlardegistir Ana madde Urumlar Urumlar Urumca urumlar Urumlar daha cok Ukrayna da Mariupol da daha az olarak da Gurcistan da Parmaksiz Tsalka Rusya Kazakistan ve Yunanistan da yasayan Rum Ortodoks Turk halki Kirim in 1779 80 yillarinda Rus Carligi nin Hristiyan Osmanli tebaasi politikalari geregi II Yekaterina nin iradesi ile Kirim dan tehcir edilmislerdir Ukrayna hukumeti hem Urumlarin hem de Rumeylerin azinlik haklarini tanimis ve guvence altina almistir 35 Adlari olan Urum kelimesi ses turemesi yoluyla Rum kelimesinden turetilmistir Bu on tureme Urum lt Rum ornegine benzer bicimde Urus lt Rus ornegi verilebilir 36 Kuzey Kafkasya da Cerkesce konusan Urimlar Cerkes Rumlari ile karistirmamak gerekir Resmi kayitlarda Yunan olarak adlandirilan Urumlar kendilerini asla Yunan olarak gormemekte ve Yunanlardan dini inanclari haric tamamen farkli olduklarini acikca vurgulamaktadirlar 37 Turk dilli Urumlar ile Yunan dilli Rumeyler birbirine karistirilmakta ve her ikisi birlikte Greko Tatarlar ya da Azakonu Grekleri Greki Priazov ya adiyla da anilmaktadirlar Bugun Greko Tatarlarin nufusu yaklasik olarak 120 ile 130 bin civarinda olup bunlarin 60 65 i Urum geriye kalanlari ise Rumey dir 38 Urum ve Rumeylerin 2001 yilindaki nufuslari ayirt etmeksizin birlikte 77 5 bin kisidir 39 Kirimda yasarlarken eskiden Rumeylere Tat Urumlara ise Bazaryane adi da verilmistir 38 Urumlar arasinda Tat balasi Urum belasi Rum cocugu Urum belasidir atasozu kullanilir 40 Aile yapisi gelenekleri ve geleneksel uygulamalari Anadolu ve cevresinde yasayan diger Turk halklariyla benzerlik gosterir Dugunlerdeki oyunlar Kirim Tatar Turklerinin oyunlari gibidir 41 Kirim Tatarlaridegistir Ana madde Kirim Tatarlari nbsp Kirim Tatarlari nbsp Ukrayna daki Turki halklarin oranini gosteren bir harita Kirim Tatarlari anayurtlari Karadeniz in kuzeyindeki Kirim Yarimadasi olan ulustur Ukrayna nin ana Musluman unsurunu teskil ederler Yogun olarak Kirim Ozbekistan Tuna Irmagi nin Karadeniz e dokuldugu bolge Romanya ve Bulgaristan ve Turkiye de yasarlar Turkiye de 2 milyondan fazla kisinin Kirim Tatar kokenli oldugu tahmin edilmektedir Kirim Tatarlari II Dunya Savasinda Ruslar tarafindan Almanlarla is birligi yaptiklari gerekcesiyle Kirim dan Sibirya ya ve Orta Asya ya surulmuslerdir Bu surgunler esnasinda binlerce Kirim Tatari trenlerle Sibirya ya giderken soguk ve acliktan yollarda olmustur daha sonra Kirim a donmelerine izin verilmistir Bugun Kirim Tatarlari Kirim nufusunun yaklasik 13 kadarini meydana getirmektedirler ve zaman icinde surgundeki Tatarlar da geri donerek yogunlugu artirmaktadirlar Dindegistir nbsp Ukrayna Ortodoks Kilisesi Ukrayna kilisenin devletten ve okuldan ayrildigi laik bir devlettir Ukrayna Anayasasi vicdan ve din ozgurlugunu garanti eder Ukrayna da baskin din Hristiyanliktir Ortodoks Hristiyanlik ulkede baslica Ukrayna Ortodoks Kilisesi ve Ukrayna Ortodoks Kilisesi Moskova Patrikhanesi tarafindan temsil edilmektedir Takipci sayisi acisindan ikinci sirada pratikte Ortodokslugun ayin ve manevi geleneklerine benzeyen ancak Papa ile tam komunyon icerisinde bulunan Ukrayna Yunan Katolik Kilisesi vardir Protestan Hristiyanlar nufusun yaklasik 2 sini olusturmaktadir Ukrayna bagimsizliginin baslamasindan bu yana sayilari onemli olcude artmistir Hristiyanliktan sonra ikinci buyuk din Islam dir Ukrayna da yaklasik yarim milyon Musluman yasamakta olup bunlarin yarisindan fazlasi Kirim Tatarlaridir 42 KulturdegistirAna madde Ukrayna kulturu Ayrica bakiniz Ukrayna daki muzeler listesi ve Visivanka nbsp Geleneksel Ukrayna Paskalya yumurtalari pysanky koleksiyonu Pysanky uzerindeki motifler eski Slav kulturunden gelmektedir nbsp Rusnik Ukrayna naksi Ukrayna gelenekleri ulkedeki baskin din olan Ortodoks Hristiyanlik tan buyuk olcude etkilenmistir Cinsiyet rolleri de daha geleneksel olma egilimindedir ve buyukanne ve buyukbabalar cocuk yetistirmede Bati dakinden daha buyuk bir rol oynar Ukrayna kulturu dogu ve bati komsularindan da etkilenmistir bu kulturel etki Ukrayna mimarisi muzigi ve sanatina yansimistir Komunist donem Ukrayna nin sanat ve edebiyati uzerinde oldukca guclu bir etkiye sahipti 1932 de Stalin Edebiyat ve Sanat Orgutlerinin Yeniden Insasi Uzerine adli bir kararname yayinlayarak Sovyetler Birligi nde sosyalist gercekci devlet politikasini benimsedi Bu yaraticiligi buyuk olcude baski altina aldi 1980 lerde glasnost aciklik ilan edildi ve Sovyet sanatcilari ve yazarlari yeniden kendilerini istedikleri gibi ifade etmekte ozgur oldular Pysanky olarak bilinen Paskalya yumurtasi geleneginin Ukrayna da koklu bir gecmisi vardir Bu yumurtalar uzerine bir desen olusturmak icin mumla cizimler yapilir daha sonra yumurtalara hos renklerini vermek icin boya surulur boya yumurtanin daha once mumla kaplanmis kisimlarini etkilemez Yumurtanin tamami boyandiktan sonra mum kapli kismi cikarilir ve yumurtanin uzerinde sadece renkli desen suslemesi kalir Bu gelenek binlerce yilliktir ve Hristiyanligin Ukrayna ya yayilmasindan onceki gecmis donemlere uzanmaktadir Karpat Daglari nin etekleri yakinindaki Kolomyia sehrinde 2000 yilinda Pysanka Muzesi insa edildi Muze daha sonra 2007 yilinda Ukrayna nin Yedi Harikasi nin bir parcasi olarak aday gosterildi ve modern Ukrayna aniti olarak kabul edildi Kaynakcadegistir Law of Ukraine On Principles of State Language Policy Current version Revision from 01 02 2014 Document 5029 17 Article 7 Regional or minority languages Ukraine Paragraph 2 Zakon2 rada gov ua 1 Subat 2014 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Nisan 2014 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi Ethnic composition of the population of Ukraine 2001 Census isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme Population by estimate as of 1 January 2022 ukrcensus gov ua 6 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Subat 2022 a b c d Report for Selected Countries and Subjects World Economic Outlook Database International Monetary Fund Ekim 2013 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Ekim 2013 Gini index World Bank 19 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Mart 2013 2013 Human Development Report Statistics PDF Human Development Report 2013 United Nations Development Programme 14 Mart 2013 10 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 16 Mart 2013 Rishennya Radi Ukrayina 30 zhovtnya perejde na zimovij chas Podiyi Ukrayina Korespondent Ua korrespondent net 7 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ekim 2011 The World Factbook Ukraine Central Intelligence Agency 7 Ocak 2014 9 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Ocak 2014 Chin Richard 2011 Global Clinical Trials Ingilizce Elsevier s 345 ISBN 0 12 381537 1 Evans Chandler 2008 Future of Google Earth Ingilizce BookSurge s 174 ISBN 1 4196 8903 7 13 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Haziran 2014 Basic facts about Ukraine Ukrainian consul in NY 26 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Kasim 2010 Magocsi 2010 Prat Sandrine Pean Stephane C Crepin Laurent Drucker Dorothee G Puaud Simon J Valladas Helene Laznickova Galetova Martina Plicht Johannes van der Yanevich Alexander 17 Haziran 2011 The Oldest Anatomically Modern Humans from Far Southeast Europe Direct Dating Culture and Behavior PLOS ONE 6 6 ss e20834 Bibcode 2011PLoSO 620834P doi 10 1371 journal pone 0020834 PMC 3117838 2 PMID 21698105 Jennifer Carpenter 20 Haziran 2011 Early human fossils unearthed in Ukraine BBC 30 Ocak 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Haziran 2011 a b Declaration of State Sovereignty of Ukraine Verkhovna Rada of Ukraine 27 Eylul 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2007 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi European Commission Trade Ukraine isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme Next to Kyrgyzstan and Djibouti Ukraine s Results in Corruption Perceptions Index 2019 Transparency International 23 Ocak 2020 13 Subat 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Subat 2020 Bohdan Ben 25 Eylul 2020 Why Is Ukraine Poor Look To The Culture Of Poverty VoxUkraine 6 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Mart 2021 Ukraine becomes world s third biggest grain exporter in 2011 minister Basin aciklamasi Black Sea Grain 20 Ocak 2012 31 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Aralik 2013 World Trade Report 2013 World Trade Organization 2013 22 Temmuz 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2014 Ukraine Military Strength 2020 Global Firepower 26 Ocak 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Temmuz 2020 a b c d e f Plokhy 2017 Tretij Universal Ukrayinskoyi Centralnoyi Radi 13 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Chiselnist nayavnogo naselennya Ukrayini stanom na 1 sichnya 2020 roku PDF database ukrcensus gov ua Derzhavna sluzhba statistiki Ukrayini 22 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 18 Mart 2022 Chislennost postoyannogo naseleniya Rossijskoj Federacii po municipalnym obrazovaniyam na 1 yanvarya 2020 XLSX rosstat gov ru Rusca Federalna sluzhba derzhavnoyi statistiki 21 Agustos 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b The history of the Armed Forces of Ukraine Ministry of Defence of Ukraine 31 Mayis 2004 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Temmuz 2008 Ukraine Special Weapons GlobalSecurity org 22 Kasim 2002 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2007 a b White Book 2006 PDF Ministry of Defence of Ukraine 8 Kasim 2007 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2007 Ukrainian Navy Warship Hetman Sagaidachniy Joins EU Naval Force Counter Piracy Operation Atalanta Eunavfor eu 6 Ocak 2014 28 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2014 Multinational Peacekeeping Forces in Kosovo KFOR Ministry of Defence of Ukraine 31 Mayis 2004 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2007 Peacekeeping Ministry of Defence of Ukraine 29 Aralik 2003 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mayis 2008 Kyiv Post Independence Community Trust Politics Parliament approves admission of military units of foreign states to Ukraine for exercises 22 Mayis 2010 22 Mayis 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Ukrayna da Is 5 Mart 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Mayis 2017 Census results Sayim sonuclari PDF ukrcensus gov ua 2021 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link Altinkaynak Erdogan Mazlum Turk halklarindan Urumlar 27 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Hatiboglu Vecihe 1979 Turk Tarihinin baslangici 24 Aralik 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Turkoloji dergisi C VIII Ankara 1979 Tekin Feridun 2007 Urum Turkcesi sesbilgisi uzerine 18 Agustos 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Karadeniz Arastirmalari Balkan Kafkas Dogu Avrupa ve Anadolu Incelemeleri Dergisi sayi 14 sayfa 93 100 Yaz 2007 a b Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi refErdoganaltinkaynak2004 isimli refler icin metin saglanmadi Bkz Kaynak gosterme Pro kilkist ta sklad naselennya Ukrayini za pidsumkami Vseukrayinskogo perepisu naselennya 2001 roku 24 Kasim 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Mart 2013 Kasapoglu Cengel Hulya 2004 Ukrayna daki Urum Turkleri ve Folkloru 27 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Milli Folklor 2004 Yil 16 S 16 s 59 Altinkaynak Erdogan 2007 Urumlarda Aile Gelenekleri ve Kurumsal Yapisi 13 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Turkish Studies International Periodical For the Languages Literature and History of Turkish or Turkic Volume 2 4 sayfa 98 105 Fall 2007 2012 Report on International Religious Freedom Ukraine United States Department of State 20 Mayis 2013 3 Eylul 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Aralik 2013 Kullanilan Kaynaklardegistir Magocsi Paul R 2010 A history of Ukraine The land and its peoples 2 bas Toronto University of Toronto Press ISBN 978 1442610217 Plokhy Serhii 2017 The gates of Europe A history of Ukraine New York Basic Books ISBN 978 0465094868 Dis baglantilardegistirVikipedi nin kardes projelerinden Ukrayna hakkinda daha fazla bilgi edinin nbsp Vikisozluk te tanimlar nbsp Commons ta dosyalar nbsp Vikihaber de haberler nbsp Vikisoz de alintilar nbsp Vikigezgin de seyahat bilgileri Ukrayna The World Factbook 2024 bas CIA Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link ABD Disisleri Bakanliginda Ukrayna 8 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi verileri Curlie de Ukrayna DMOZ tabanli BBC News da Ukrayna 8 Haziran 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Wikimedia Atlas da Ukraine Hukumet Ukrayna Cumhurbaskanligi9 Subat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Ukrayna Hukumet Portali 7 Aralik 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Ukrayna Parlamentosu29 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi https tr wikipedia org w index php title Ukrayna amp oldid 33760213 sayfasindan alinmistir