Bu maddenin daha doğru ve güvenilir bilgi sunması için güncellenmesi gerekmektedir. Daha fazla bilgi için bakınız. (Temmuz 2022) |
Türkiye, OECD ve G20'nin kurucu üyesidir ve ülkeleri, 'ler ve YSÜ'ler arasında sınıflandırılmaktadır. 2023 yılı itibarıyla Türkiye ekonomisi nominal GSYİH'ye göre dünyanın en büyük 17, Avrupa'nın ise Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya ve İspanya'dan sonra en büyük 6'ıncı ülkesi konumundadır. ekonomisidir. Aynı zamanda SAGP'ye göre dünyanın en büyük 11, Avrupa'nın ise en büyük 5. ekonomisidir. IMF'ye göre Türkiye üst-orta gelirli, karma piyasalı, gelişmekte olan bir ekonomiye sahipken, Dünya Bankası'na göre Türkiye, 2024 yılında kişi başı GSYİH'e göre yüksek gelirli ülkeler sınıfına girecektir. Ülke, dünyada en çok ziyaret edilen dördüncü destinasyondur ve hem çok uluslu hem de ulusal firmalar tarafından kurulan 1.500'den fazla Ar-Ge merkezine sahiptir. Türkiye dünyanın önde gelen tarım ürünleri, tekstil, motorlu taşıtlar, ulaşım ekipmanları, inşaat malzemeleri, tüketici elektroniği ve ev aletleri üreticileri arasında yer almaktadır.
Türkiye ekonomisi | |
---|---|
Derece | |
Para birimi | Türk lirası (TRY) |
Mali yıl | takvim yılı |
Ticaret organizasyonları | G-20, OECD, AB Gümrük Birliği, DTÖ, ECO, BSEC |
İstatistikler | |
GSYİH | 1,154 trilyon $ (2023) (TÜİK) |
GSYİH büyüme |
|
Kişi başı GSYİH | 13,1 bin $ |
Sektörel GSYİH dağılımı | |
Enflasyon (TÜFE) | ▲ %61.98 (TÜİK, 2023) ▲ %129.27 (ENAG Grup, 2023) |
Yoksulluk sınırı altındaki nüfus |
|
Gini katsayısı | |
İşgücü |
|
Sektörel işgücü dağılımı | |
İşsizlik | ▼ %8,7 (2024/1. Çeyrek) ▼ %16,7 genç (15 - 24 yaş arası; Eylül 2023) |
Ortalama gayrisafi maaş | TRY ~17,002 / 514€ / $554 aylık (Ocak, 2024) |
TRY ~20,002 / 605€ / $652 aylık (Ocak, 2024) | |
İş yapılma kolaylığı sıralaması | |
Dış ticaret | |
İhracat | |
İhraç malları | |
Ana ihracat ortakları | |
İthalat | |
İthalat malları | |
Ana ithalat ortakları |
|
DYY sermayesi |
|
Cari hesap | ▼ −$45,2 milyar $ (2023) |
Gayrisafi dış borç | ▲ NET DIŞ BORÇ: $267,712 Brüt Toplam: $475,768 milyar, Kamu: 240,913; Özel Sektör: $234,854 (29/09/2023) |
Kamu maliyesi | |
▼ GSYİH'nın %26.2'i (2023) | |
GSYİH'nın %−2.5'i (2023 tahm.) | |
Gelirler | 172.8 milyar (2017 tahm.) |
Giderler | 185.8 milyar (2017 tahm.) |
Ekonomik yardım | donor: $6.182 milyar, GSMG'nin %0.79'u |
Kredi derecelendirme | |
Dış rezervler | |
Ana veri kaynağı: CIA World Fact Book Diğer bir bilgi verilmemiş, değerlerin tümü ABD Doları ile ifade edilmiştir. |
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBMkwxUmxiVzExZWw4eU1ERTJYMmxvY21GallYUXVhbkJuTHpNeU1IQjRMVlJsYlcxMWVsOHlNREUyWDJsb2NtRmpZWFF1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZNUwxUjFjbXRsZVY5emRISjFZM1IxY21WZmIyWmZSMFJRWDJKNVgzTmxZM1J2Y25NdWNHNW5Mekl5TUhCNExWUjFjbXRsZVY5emRISjFZM1IxY21WZmIyWmZSMFJRWDJKNVgzTmxZM1J2Y25NdWNHNW4ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJSbEx6SXdNVEpmVkNWRE15VkNRM0pyYVhsbFh5VkROQ1ZDTUdoeVlXTmhkQ1ZETkNWQ01TNXpkbWN2TWpJd2NIZ3RNakF4TWw5VUpVTXpKVUpEY210cGVXVmZKVU0wSlVJd2FISmhZMkYwSlVNMEpVSXhMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
Günümüzde Türkiye'nin pek çok bölgesi sanayi toplumu olarak nitelenebilir. Türkiye sanayi toplumuna hızlı geçiş olgusunu Müslüman toplumlar arasında başarıyla gerçekleştirebilen az sayıdaki ülkeden birisidir.
Türkiye, 2016 yılı itibarıyla, nüfusun çoğunluğunun Müslüman olduğu ülkeler arasında Endonezya'dan sonra ikinci büyük ekonomidir. Türkiye'yi Suudi Arabistan, BAE, Mısır ve Bangladeş izler. Türk dünyasının da en gelişmiş iktisadı olan Türkiye'yi Kazakistan izler.
Tarihi
1923-1938
Kuruluş yıllarında Osmanlı'nın yıkılış döneminin savaş yenilgileri geçmişiyle başlayan Türkiye iktisadı 1923 sonrası yıllarda harap vaziyetteydi. İstanbul ve İzmir haricinde ne sanayi, ne sermaye sınıfı, ne altyapı, ne de eğitim mevcuttu. En basit ürünler dahi ithal edilmek zorundaydı. Anadolu'daki büyük toprak sahipleri de sanayi burjuvazisini oluşturmaktan çok uzaktı.
Cumhuriyetin ilk on beş yılında, Türkiye Cumhuriyeti Devleti, ilk yıllarında uyguladığı iktisadi devrimlerle, siyasi bağımsızlığının ardından iktisadi bağımsızlığını da kazanma yolunda önemli adımlar atmıştır.
Atatürk Dönemi'nde sadece bürokratların değil tüm halkın mülkiyet hakkını tanımış ve 1923-1938 yılları arasında Türkiye ekonomisi %7,5 büyüyerek dünyanın en hızlı kalkınan ülkelerden biri oldu.
1933 yılında, Sümerbank'ın kurulması ve Mevduatı Koruma Kanunu ile Ödünç Para Verme İşleri Kanunlarının kabul edilmeleri başlıca iktisadi olaylardır. Devlet bu tarihte ilk kez faiz oranlarını belirlemeye başlamıştır.
1924-1929 arası yılda ortalama yüzde 10,9, sanayi üretim ise yüzde 8,5 oranında artış kaydetmiştir. Bu sonuç, üretim kapasitesine yapılan ilavelerden çok, geçmişte meydana gelen kapasite boşluklarının kullanılmasının bir sonucudur.
29 Ekim 1929’da ABD’de yaşanan iktisadi krizden genç Türkiye Cumhuriyeti de etkilenmiş; devletçi, müdahaleci ve korumacı politikalar uygulanmaya başlanmıştır. 1923-1929 yılları arasında özel sektör girişimlerinin ülke kalkınmasında yetersiz kaldığını düşünen CHP, 1931 yılında programına devletçiliği almıştır.
1935'te Atatürk’ün devletçilik kavramı hakkındaki görüşleri şöyledir:
- Türkiye’nin tatbik ettiği devletçilik sistemi 19. asırdan beri sosyalizm nazariyatçılarının ileri sürdüğü fikirlerden alınarak tercüme edilmiş bir sistem değildir. Bu, Türkiye’nin ihtiyaçlarından doğmuş Türkiye’ye has bir sistemdir. Devletçiliğin bizde manası şudur: Fertlerin hususi teşebbüslerini esas tutmak, fakat büyük bir milletin ve geniş bir memleketin bütün ihtiyaçlarını ve birçok şeylerin yapılmadığını göz önünde tutarak memleket iktisadiyatını devletin eline alması.
İktisat kongreleri
17 Şubat 1923 tarihinde düzenlenen I. İktisat Kongresi'deki tablo ile, Türk Kurtuluş Savaşından galip çıkan Türkiye, Osmanlı'dan devralınan borç yükü ile karşı karşıya, halkın büyük çoğunluğu fakir ve eğitimsiz, sanayisi yok denecek kadar az ve sermaye birikiminden yoksun, geri kalmış bir ülke konumundaydı. Bu Kongrenin ortaya konulan fikirler açısından o devrin Türkiye iktisadını yeniden inşa etmede büyük katkıları olmuştur.
1981 yılında düzenlenen ise, iktisadi ve siyasi bunalımların gözlendiği, iktisadi olarak içe dönük sanayileşmenin yarattığı bunalımların biriktiği ve hemen ardından bu alanlarda büyük değişimlerin gözlendiği bir dönemde düzenlenmiştir.
1992 yılında düzenlenen , bu değişim ortasında olan ve coğrafi açıdan etrafında siyasi çalkalanmaların gözlendiği Türkiye için, iktisadi açıdan gelecek yüzyıla hazırlanmada, hedefleri belirlemede, kamu ve özel kesimin fikirlerini ortaya koymada önemli bir yere sahiptir.
1930 yılında Merkez Bankası kurulmuş ve Türk Parasını Koruma Kanunu TBMM'de kabul edilmiştir. Merkez Bankası özerk bir yapıya sahiptir ve para politikalarının belirlenmesinde önemli rol oynar.
II. Dünya Savaşı sonrası yıllar
1950'li yıllarda Demokrat Parti iktidarları, dünyadaki gelişmelerin de etkisiyle daha açık bir ekonomiyi desteklemiştir. DP iktidarları, geçmiş yılların aksine özel sektöre ve tarıma ağırlık vermiştir. Marshall Yardımları ile tarımda makineleşme hızlanmış yeni alanların tarıma açılmasıyla tarımsal üretim artışa geçmiştir. Ancak on yılın sonraki aşamalarında fiyatların tarım işkolu aleyhine geçmesi ve DP'nin beklediği seviyelerin aksine düşük kalan sıcak para akışı nedeniyle beklenen başarılar elde edilememiştir. Demokrat Parti on yılın ikinci yarısında zorda kalan tarım işkolunu destekleme amacıyla Toprak Mahsulleri Ofisi'ni aktif bir şekilde kullanmıştır. Ancak bu kullanım ülkeye mali bir yük oluşturmuştur. 1950'ler aynı zamanda dış ticaretin serbestleştiği özellikle mamul malların ithalatının kolaylaştığı yıllar olmuştur.
II. Dünya Savaşı sonrasına kadar devlet iktisadıyla yaşayan toplum, 1950'den sonra ABD'nin de etkisiyle büyük bir sanayi kalkınma sürecine girdi. Bugün de sürmekte olan bu kalkınma süreci özellikle büyük toprak sahiplerinin, hızla modern sermaye sınıfına dönüşmesine yolaçtı. Anadolu'nun kalkınması ve alt yapısının oluşması sürecinde 200 milyar Amerikan dolarından fazla borç oluştu. Güneydoğu Anadolu Projesi ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu teşvik programları hâlen sürmektedir.
1960'larda, Türkiye tarım işkolunu temel alan anlayıştan sanayileşmeye önem veren anlayışa geri döndü. Askeri yönetim tarafından kurulan Devlet Planlama Teşkilatı, 1950'lerde yaşanan seçmene yönelik popülist politikaların yerine daha planlı bir ekonomik politika yaratma çabasının en önemli göstergesidir. Oluşturulan Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, iç pazara yönelik sanayileşmeye önem vermekte ve tarım işkolunu ihmal etmekteydi. 1965 yılında tek başına iktidar olan Adalet Partisi DPT'nı özel sektörü desteklemek için kullandı. Özellikle Turgut Özal'ın DPT müsteşarı olmasıyla özel sektöre verilen önem yükseldi.
Ortalama %6'nın üzerindeki iktisadi gelişme ile beraber büyük bir değişim ve modernleşme başladı. Öncelikle İstanbul, İzmir ve Batı bölgeleri, 1980'den sonra da bütün Anadolu illerinde büyük sermaye ve sanayi oluştu. Bir milyar Amerikan doları ve üzeri sermayeye sahip holding sayısı 25'i geçti. Bunun altındaki yüzbinlerce büyük, orta ve ufak ölçekteki şirket ve oluşan işçi sınıfı dinamik bir iktisadın taşıyıcıları oldular. Arap ülkelerinde petrol sayesinde oluşan refah, Türkiye'de toplumun çalışmasıyla zor şartlarda oluştu.
24 Ocak kararları
24 Ocak Kararları ile 1980 öncesi dönemde uygulanan ithal ikameci büyüme stratejisi terk edilerek dışa açık büyüme stratejisi uygulamaya konulmuş ve büyüme stratejisi, temel olarak, verimlilikte artış sağlamayı ve iktisadın rekabet gücünü artırmayı amaçlamıştır. Bu çerçevede, piyasa iktisadının kurumsallaşması yönünde adımlar atılmıştır.
Makro-ekonomik eğilimler
Türkiye OECD (1961) ve G20 büyük ekonomilerinin (1999) bir kurucu üyesidir. 31 Aralık 1995 yılından bu yana, Türkiye ayrıca AB Gümrük Birliği'nin bir parçasıdır.
Birçok ekonominin son küresel mali durgunlukta kurtarılabilirliği mümkün olmakla birlikte, Türk ekonomisi, Avrupa'nın en hızlı büyüyen ekonomisi olarak ayakta kalmış, 2010 yılında %9.2 ve 2011 yılında %8,5 oranında genişlemiş ve Dünya'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri olmuştur. Bu nedenle, Türkiye 2004 yılından bu yana "AB Maastricht kriterlerinde yüzde 60" kamu borç stoku karşılama oranına sahiptir. Benzer şekilde, 2002'den 2011'e bütçe dengesi AB Maastricht kriterlerinde bütçe açığı yüzde 3'ten daha az, yüzde 10'dan daha fazla bir şekilde düşmüştür.
CIA gelişmiş bir ülke olarak Türkiye'yi sınıflandırılmıştır. Türkiye sık sık ekonomistler ve siyaset bilimciler tarafından yeni sanayileşmiş ülke olarak sınıflandırılmış;Merrill Lynch, Dünya Bankası ve The Economist gelişmekte olan bir piyasa ekonomisi olarak Türkiye'yi tarif etmiştir.
Dünya Bankası, 2007 yılında kişi başına düşen GSYİH açısından Türkiye'yi üst-orta gelirli bir ülke olarak sınıflandırmıştır. Lisans üstü ödeme ortalama 2010 yılında adam-saat başına 10,02 dolar kadardır.
Forbes dergisi tarafından yapılan bir ankete göre, İstanbul, Türkiye'nin mali sermaye başkentidir, 2013 yılında toplam 37 milyarder bulunan şehir Moskova (84 milyarder), New York (62 milyarder), Hong Kong (43 milyarder) ve Londra'nın (43 milyarder) ardından dünyada 5'incidir.
2009 yılında Türk hükûmeti geçici otomobil vergi kesintileri, ev aletleri ve konut gibi 2007-2012 küresel finansal krizin etkilerini azaltmak için bazı çeşitli ekonomik teşvik önlemlerini tanıtmıştır. Sonuç olarak, dayanıklı tüketim malları üretimi, otomotiv üretimindeki azalmaya rağmen, %7,2 oranında artmıştır.
Türk Hisse Senedi Piyasası ve kredi derecelendirme kuruluşları olumlu yanıt vermiştir. The Economist'e göre, Türkiye'de hisse senedi fiyatları neredeyse 2009 yılı boyunca iki katına çıkmıştır. 8 Ocak 2010 tarihinde Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Moody's Türkiye'nin notunu bir kademe yükseltti. 2012 yılında, Fitch 18 yıllık boşluk sonrası yatırım notunu (uzun vadeli yabancı para cinsinden Temerrüt Derecelendirmesini (IDR) BBB-'den BB+'ya yükseltti ve IDR BB+'dan BBB'ye (uzun vadeli yerel para birimi BBB'ye yükseltildi)) Türkiye'nin kredi notunu yükseltti. bunu, Mayıs 2013'te Moody's'in bir derecelendirme yükseltmesi izledi, düşük hizmet yatırım notu Baa3 ile Türkiye'nin devlet tahvili notunu yukarı çekti. Karar Moody's'in iki yılda ilk yatırım dereceli Türkiye notunu ve puanını artırmak için ülkenin "önemli ekonomik ve kamu maliyesi metriklerinde görüntülenen en son ve gelecekte beklenen gelişmeler" temelinde olduğunu resmî tablosunda belirtmiştir.
Türk Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, Türkiye'nin finans kurumlarının küresel ekonomik krizin olduğu bir dönemde, son üç yıl içinde kâr elde ettiğini ve Türkiye'nin bunu yapan nadir ülkelerden biri olduğunu söyledi. Türkiye dünyanın en büyük on beşinci, Avrupa'nın altıncı büyük ekonomisidir ve Türk ekonomisi 2010 yılının ilk altı ayında %11 büyümüştür. Türkiye ekonomisi OECD içinde en büyük büyüme oranına sahip ülkedir. Uluslararası Para Fonu'na göre (IMF) Türkiye millî gelir artışında Çin'i, Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya ve Japonya'yı aşacaktır.
Tarım işkolu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNEwweGhibVJ6WVhSZllYUmhkSFZ5YTE4eU5HRjFaekF5WHpVM2JTNXFjR2N2TWpBd2NIZ3RUR0Z1WkhOaGRGOWhkR0YwZFhKclh6STBZWFZuTURKZk5UZHRMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Türkiye topraklarının %24,5'i 1., 2. ve 3. sınıf topraklardan oluşur. Tarım topraklarının %90'ı bu nitelikli topraklardan oluşur. 77,9 milyon hektar Türkiye arazisinin 26,3 milyon hektarı tarımda kullanılır. Miras ve arazi hukuku nedeniyle sürekli parçalanarak küçülen tarla büyüklüğü ortalama 60 hektara inmiştir. Tarımın 2002 yılında millî gelire (230,5 milyar$) katkısı %10,3 (23,7 milyar$) seviyesindedir. 2011 yılı millî gelir 772,3 milyar $, tarım geliri 62,7 milyar$ ile millî gelirin %8,1'idir. 2002 yılında toplam istihdamın (21,3 milyon), %34,9'u (7,4 milyon) tarımda çalışmaktadır. 2011 yılında ise 24,1 milyonluk toplam çalışan sayısının 6,1 milyonu (%25,5) tarımda çalışmaktadır. Tarımda çalışanların oransal olarak önemli ölçüde azalması gelişen ülkelere has bir özelliktir. Türkiye'de 1968 yılında tarımsal GSYİHnin ekonomideki payı %33,5 iken 2010 yılında %9,1'e gerilemiştir.
Tarım dışı sektörler (sanayi, hizmet, turizm vb.) daha fazla büyüdüğü için tarımda çalışanlar ilerleyen yıllarda azalmaya devam edecektir. 2002 yılında millî gelir 3.492 $ iken çiftçinin geliri 1.064 $'dır. 2011 yılında millî gelir 10.444 $, çiftçinin millî geliri 3.653 $'dır. Tarımın ihracattaki payı oran olarak fazla değişmese de miktar olarak artmıştır: 2002 yılı; 36 milyar$ toplam ihracat, 4 milyar $ tarım ihracatı (%11,2). 2011 yılı; 134,9 milyar $ toplam ihracat, 15,3 milyar $ tarım ihracatı (%11,3) yapılmıştır.
Hayvancılık işkolu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZekx5VkROQ1ZDTUd4c1pYSmxSeVZETXlWQ05uSmxTMmtsUXpVbE9VWnBRbUVsUXpVbE9VWWxRelFsUWpGdVlVUWxRek1sUWtNbFF6VWxPVVpsYmtJbFF6TWxRa041SlVNekpVSkRhMkpoSlVNMUpUbEdVMkY1SlVNMEpVSXhjeVZETkNWQ01TNXdibWN2TWpJd2NIZ3RKVU0wSlVJd2JHeGxjbVZISlVNekpVSTJjbVZMYVNWRE5TVTVSbWxDWVNWRE5TVTVSaVZETkNWQ01XNWhSQ1ZETXlWQ1F5VkROU1U1Um1WdVFpVkRNeVZDUTNrbFF6TWxRa05yWW1FbFF6VWxPVVpUWVhrbFF6UWxRakZ6SlVNMEpVSXhMbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
Tarım işkoluyla yakın ilişkili olan ve pek çok bölgede küçük aile çiftliklerinin tarımla beraber yürüttüğü haycancılık başlıca altı ana dala ayrılır:
- Büyükbaş Hayvancılık
- Küçükbaş Hayvancılık
- Kümes Hayvancılığı
- Arıcılık
- Balıkçılık
- İpek Böceği Yetiştiriciliği
Türkiye 2023 yıl ortası irtibariyle 16 milyon 688 bin büyükbaş ve 53 milyon 274 bin küçükbaşa sahiptir.
Sanayi işkolu
Ekonomik sektörlerin GSYİH içindeki payı (2014)
Cumhuriyetin ilk yıllarında devlet temel tüketim ve ara malları alanında ithal ikamesi sağlamak amacıyla un, şeker, pamuk ile kömür, demir ve akaryakıt üretimine özellikle öncelik vermiş, cumhuriyetin ilk on bir yılında dört şeker fabrikası açılmıştır.
Demokrat Parti iktidarları, geçmiş yılların aksine özel sektöre ve tarıma ağırlık vermiştir. Marshall Yardımları ile tarımda makineleşme hızlanmış yeni alanların tarıma açılmasıyla tarımsal üretim artışa geçmiştir. Bu dönemde sanayileşmeye ağırlık verilmemiştir. Dışa açılmayla ile birlikte mamul malların ithalatı kolaylaşmış, bu da ithal ikamesi yoluyla sanayileşme politikasının oluşturduğu sanayiyi zora sokmuştur.
1960'larda Devlet Planlama Teşkilatı'nın kurulması ile birlikte sanayileşme yeniden önem kazanmış ve yine ithal ikamesi yolu benimsenmiştir. Özellikle Adalet Parti iktidarı ile birlikte iç pazara yönelik üretim yapan sanayi kuruluşları bu teşkilat aracılığıyla desteklenmiştir. Ancak teşkilatın özerk olmaması bir süre sonra etkisini azaltmış ve beklenen uzun vadeli sonuçlardansa, kısa vadeli ve tüketim mallarının üretimine önem veren bir sanayi anlayışı ortaya çıkmıştır.
1980'lerde dışa açılmanın hız kazanması ile birlikte ithal ikamesi yoluyla sanayileşme politikası uygulanabilirliğini ve global konjonktür içinde geçerliliğini yitirmişti. Daha önceki on yıllarda sanayisini ithal ikamesinden, katma değerli ürünler üreten bir sanayiye çeviremediği için Uzak Doğu'da Japonya ve Güney Kore, Avrupa'da İtalya ve İspanya gibi örneklerde görülen ekonomik mucizeleri gerçekleştirememiştir. Bu dönüşümün gerçekleşmemesinin en önemli sebebi siyasal iktidarların gerekli iradeyi göstererek uzun vadeli hedeflere odaklanmak yerine günü kurtarmayı tercih etmesidir. Global rekabet gücü zayıf Türk sanayisi, hızlı bir dışa açılma karşısında zayıf kalmıştır.
Türkiye'de sanayinin GSYİH içindeki payı 1980'lerin sonunda %34'ten 2013'te %27'ye kadar düşmüştür. Türkiye'de sanayinin 21. yüzyılın başında aşması gereken en önemli sorunlar, düşük tasarruf ve yatırım oranları, kadınların iş gücüne katılımının düşüklüğü, eğitim seviyesinin ve kalitesinin düşüklüğü ile araştırma-geliştirme bütçelerinin azlığıdır. Bu eksilerle birlikte Türk sanayisi ucuz ve görece nitelikli iş gücü ile özellikle otomotiv, dayanıklı tüketim mamulleri ve giyim işkolunda dış yatırımları çekmektedir.
Tüketici elektroniği ve ev aletleri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoaUwxWmxjM1JsYkY5c2IyZHZMbk4yWnk4eE5qQndlQzFXWlhOMFpXeGZiRzluYnk1emRtY3VjRzVuLnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCakwwNWxkMTlDWld0dlgyeHZaMjh1YzNabkx6RTJNSEI0TFU1bGQxOUNaV3R2WDJ4dloyOHVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Türkiye Vestel üretilen ve 2006 yılında kıtadaki satılan tüm televizyonlar bir dörtte, Avrupa'nın en büyük televizyon üreticisi konumundadır. Ocak 2005 itibarıyla, Vestel ve onun rakibi Türk elektronik ve beyaz eşya markası Beko, Avrupa'da üretilen tüm televizyonların yarıdan fazlasını sağlamıştır. Başka bir Türk elektronik markası Profilo-Telra, 2005 yılında Avrupa'nın en büyük üçüncü TV üreticisi oldu. Tüketici elektroniği alanındaki Türk kuruluşlarının AB pazar payı, AB ile Türkiye arasında imzalanan Gümrük Birliği anlaşması ile önemli ölçüde artmıştır: bu artış dijital cihazlarda %3'ten %15'e 2005 yılında %50'den fazla, 1995 yılında %5 den fazla renkli TV ve %3 den %18'e beyaz eşyada olmuştur.
Tekstil ve giyim
Türk şirketleri, 2006 yılında 13.98 milyar dolar değerinde giyim ihracatı yapmış; bunun 10.67 milyar dolardan fazlası (%76.33) AB üyesi ülkelere yapılmıştır.
Motorlu taşıtlar ve otomotiv ürünleri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVeUwxUmxiWE5oWDBScFlXMXZibVJmUW5WelgybHVYMDFoYm01b1pXbHRYekV3TUY4M09EQXdMbXB3Wnk4eE5qQndlQzFVWlcxellWOUVhV0Z0YjI1a1gwSjFjMTlwYmw5TllXNXVhR1ZwYlY4eE1EQmZOemd3TUM1cWNHYz0uanBn.jpg)
2008 yılında Türkiye (Birleşik Krallık arkasında ve İtalya'nın üzerinde), Avrupa'da beşinci büyük üretici olarak ve dünyanın on ikinci en büyük üreticisi olarak sıralamada yer aldı ve 1.225.400 motorlu taşıt üretti.
Otomotiv sanayisi 1960'ların sonlarından bu yana ekonominin önemli bir parçasıdır. İşkolunda etkinlik gösteren kuruluşlar ağırlıklı olarak Marmara Bölgesi'nde yer almaktadır. Araba üreticileri ve parça tedarikçilerinin bir kümelenmesi ile, Türk otomotiv işkolu, 2008 yılında motorlu taşıt ve bileşenlerinde 22.94 milyar dolar değeri üzerinde ihracat ile üretim üslerinden küresel ağın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.
Çoklu birim trenler, lokomotifler ve vagonlar
TÜLOMSAŞ (1894), TÜVASAŞ (1951) ve EUROTEM (2006) yüksek hızda EMU ve DMU modelleri içeren Türkiye'de çok üniteli tren, lokomotif ve vagonlarda büyük üreticiler arasında yer almaktadır.
Gemi yapımı
Türkiye dünyanın önde gelen gemi uluslarından biridir; 2007 yılında Türk tersaneleri sayı bakımından (İtalya, ABD ve Kanada'nın arkasında) Dünyada 4., sipariş edilen gemi ve sayısı bakımından (Çin, Güney Kore ve Japonya'nın arkasında) mega yat siparişlerinde Dünyada 4'üncü sırada yer almaktadır.
Savunma sanayisi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpreUwxTlBUVjlqY25WcGMyVmZiV2x6YzJsc1pWOXRiMk5yZFhCZmIyNWZUVk5RVDE4eU1ERTBMbXB3Wldjdk1qSXdjSGd0VTA5TlgyTnlkV2x6WlY5dGFYTnphV3hsWDIxdlkydDFjRjl2Ymw5TlUxQlBYekl3TVRRdWFuQmxadz09LmpwZWc=.jpeg)
Türkiye'de birçok gelişmiş silahlanma üreticileri vardır. Yıllık ihracat 2014 yılındaki değeriyle 1,6 milyar dolara ulaşmıştır.MKEK, TUSAŞ, ASELSAN, ROKETSAN, FNSS, Nurol Makina, Otokar ve HAVELSAN büyük üreticiler arasındadır. 11 Temmuz 2002 tarihinde, Türkiye F-35 Müşterek Taarruz Uçağı (JSF) geliştirme programının Seviye 3 ortağı olmuştur. TUSAŞ Türk Hava Kuvvetleri için F-16 Fighting Falcon gibi çeşitli uçak türleri ve modellerini üretmiştir. Türkiye son zamanlarda yurt içinde 0.8m çözünürlüklü keşif uydusu (Göktürk-1 projesi) dahil olmak üzere yeni askerî /istihbarat uydularının yapımını başlatmış, Türk Millî İstihbarat Teşkilatı ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından kullanılmak üzere 2 metre çözünürlüklü keşif uydusunu (Göktürk-2 projesi) yapmıştır. Diğer önemli ürünler arasında Altay ana muharebe tankı, A400M, TUSAŞ T-FX, TF-2000 AAW sınıfı fırkateyn, Milgem sınıfı korvet, Anka İHA, Aselsan İzci UGV, T-155 Fırtına kundağı motorlu obüsü, J-600T füzesi, T- 129 saldırı helikopteri, Roketsan UMTAS tanksavar füzesi, Roketsan Cirit lazer güdümlü roket, Panter Obüsü, , Otokar Cobra ve Akrep, BMC Kirpi, FNSS Pars 6x6 ve 8x8 ZPT, Nurol Ejder 6x6 ZPT, TOROS topçu roket sistemi Bayraktar Mini İHA, ve SOM seyir füzesi bulunmaktadır.
Demir-Çelik sanayisi
Türkiye 8. sırada yer almaktadır. 2013 yılında, toplam çelik üretimi 29 milyon ton olmuştur. Türkiye'nin ham çelik üretimi, 2011 yılında 34,1 milyon ton gibi rekor bir seviyeye ulaşmıştır. Kayda değer üreticiler (2 milyon ton üzeri üretim yapan) ve üst çelik üreten şirketler arasında:
- Erdemir (7.1 milyon ton) (47.) (Sadece Erdemir-Türkiye; Erdemir-Romanya dahil değildir)
- (4.4 milyon ton) (72.)
- (3.6 milyon ton) (76.)
- Diler (2,3 milyon ton) (108.)
- Çolakoğlu (2,1 milyon ton) (110.)
Bilim ve Teknoloji
TÜBİTAK, Türkiye'de kalkınma, bilim, teknoloji ve yenilik politikaları için önde gelen bir devlet kuruluşudur.TÜBA Türkiye'de bilimsel etkinliklerin teşviki için özerk bir bilimsel kurumdur.TAEK Türkiye'nin resmî nükleer enerji kurumudur. Hedefleri arasında akademik nükleer enerji araştırma ve geliştirme ve barışçıl nükleer araçların uygulanması bulunmaktadır.
Askeri teknolojilerde araştırma ve geliştirme için Türk hükûmetinin diğerleri kuruluşları arasında TUSAŞ, Aselsan, Havelsan, Roketsan ve MKE vardır. Türk Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ve Millî Savunma Bakanlığı tarafından işletilen bir uzay aracı üretim ve sınama tesisidir. Türk Uzay Fırlatma Sistemi Türkiye'nin uzay aracı fırlatma yeteneğini geliştirmek için bir projedir. Bir uzay limanı yapımı, uydu fırlatma araçlarının geliştirilmesi yanı sıra uzak yer istasyonlarının kurulmasını içerir.
İnşaat ve müteahhitlik işkolu
Türk inşaat ve müteahhitlik işkolu dünyanın önde gelen, en rekabetçi ve dinamik inşaat/müteahhitlik işkollarından biridir. 2009 yılında 33 Türk inşaat/müteahhitlik şirketi toplamda Türk inşaat/müteahhitlik işkolu için Engineering News-Record tarafından hazırlanan bir araştırmada En Büyük Uluslararası Müteahhitler Listesinde Çin'in ardından Dünyanın en büyük ikinci kümelenmesi seçildi.
Veri
Aşağıdaki tablo 1980-2020 yılları arasında gösterge niteliğindeki temel ekonomik verileri göstermektedir. %5'in altındaki enflasyon yeşil renkle gösterilmiştir.
Yıl | GSYİH (milyar ABD doları, SAGP) | GSYİH (bugünkü milyar ABD doları, World Bank) | Kişi başına GSYİH (ABD doları, SAGP) | Kişi başına nominal (PPP) GSMH (bugünkü ABD doları, World Bank) | GSYİH büyümesi (reel) | Enflasyon oranı (Yüzde olarak) | İşsizlik (Yüzde olarak) | Hükûmet borcu (GSYİH'nin yüzdesi olarak) |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1980 | 155.4 | n/a | 3,491 | 1,860 | ![]() | ▲%110.6 | %7.2 | n/a |
1981 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%36.4 | ![]() | n/a |
1982 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%31.1 | ▲%7.6 | n/a |
1983 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%31.3 | ▼%7.5 | n/a |
1984 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%48.4 | ▼%7,4 | n/a |
1985 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%44.5 | ▼%7.0 | n/a | |
1986 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%34.6 | ▲%7.7 | n/a |
1987 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%38.9 | ▲%8.1 | n/a |
1988 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%73.7 | ▲%8.7 | n/a |
1989 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%63.3 | ▼%8.6 | n/a |
1990 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%60.3 | ▼%8.0 | n/a |
1991 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%66.0 | ▼%7.7 | n/a |
1992 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%70.1 | ▲%7.9 | n/a |
1993 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%66.1 | ▲%8.4 | n/a |
1994 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%104.5 | ▼%8.0 | n/a |
1995 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%89.6 | ▼%7.1 | n/a |
1996 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%80.2 | ▼%6.1 | n/a |
1997 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%85.7 | ▲%6.3 | n/a |
1998 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%84.7 | ▲%6.4 | n/a |
1999 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%64.9 | ▲%7.2 | n/a |
2000 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%55.0 | ▼%6.0 | %51.6 |
2001 | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%54.2 | ▲%7.8 | ▲%76.1 |
2002 | ![]() | 240.2 | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%45.1 | ▲%9.8 | ▼%72.1 |
2003 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%25.3 | ▲%9.9 | ▼%65.7 |
2004 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.6 | ▼%9.7 | ▼%57.7 |
2005 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.2 | ▼%9.5 | ▼%50.7 |
2006 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%9.6 | ▼%9.0 | ▼%44.7 |
2007 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.8 | ▲%9.2 | ▼%38.2 |
2008 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%10.4 | ▲%10.0 | ![]() |
2009 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%6.2 | ▲%13.1 | ▲%43.9 |
2010 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.6 | ▼%11.1 | ▼%40.1 |
2011 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%6.5 | ▼%9.1 | ▼%36.5 |
2012 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.9 | ▼%8.4 | ▼%32.7 |
2013 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%7.5 | ▲%9.0 | ▼%31.4 |
2014 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%8.9 | ▲%9.9 | ▼%28.8 |
2015 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%7.7 | ▲%10.3 | ▼%27.6 |
2016 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%7.8 | ▲%10.9 | ▲%28.3 |
2017 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%11.1 | ![]() | ▼%28.2 |
2018 | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%16.3 | ▲%11.0 | ▲%30.2 |
2019 | n/a | ![]() | n/a | ![]() | ![]() | ▲%11.8 | ▲%13.4 | |
2020 | n/a | ![]() | n/a | n/a | n/a | ▲%14.6 | n/a | n/a |
Türkiye'nin dolar ve TL bazında GSMH'sı ve enflasyon endeksi
Yıl | Milyar US-$ | Milyar ₺ | Büyüme % |
---|---|---|---|
2005 | 361.500 | 488.100 | 7,6 |
2004 | 300.600 | 428.900 | 9,9 |
2003 | 239.800 | 356.700 | 5,9 |
2002 | 180.100 | 273.500 | 7,9 |
2001 | 146.100 | 176.500 | -9,5 |
2000 | 201.500 | 125.600 | 6,3 |
Kaynak: |
Yıl | Toplam İç Büyüme | US Dolar Değişimi | Enflasyon Endeksi (2000=100) |
---|---|---|---|
1980 | 5,000,000 | 71.300 TL | 0.008 |
1985 | 35,000,000 | 521.49 TL | 0.041 |
1990 | 393,000,000 | 2,634.10 TL | 0.34 |
1995 | 7,762,000,000 | 46,634.58 TL | 6.50 |
2000 | 124,583,000,000 | 628,477.02 TL | 100 |
2005 | 487,202 | 1.34 YTL | 327 |
Yıllık büyüme oranları
Yıl | 1. Çeyrek | 2. Çeyrek | 3. Çeyrek | 4. Çeyrek | Yıllık Büyüme | |
---|---|---|---|---|---|---|
1999 | -6,1 | -2,1 | -4,3 | -1,2 | ![]() | |
2000 | 4,0 | 6,9 | 8,2 | 7,0 | ![]() | |
2001 | 2,4 | -7,2 | -7,3 | -10,0 | ![]() | |
2002 | -1,1 | 7,9 | 7,1 | 11,2 | ![]() | |
2003 | 6,6 | 3,4 | 5,8 | 6,6 | ![]() | |
2004 | 10,8 | 11,6 | 8,3 | 8,5 | ![]() | |
2005 | 9,6 | 7,9 | 8,1 | 10,5 | ![]() | |
2006 | 6,7 | 9,6 | 6,1 | 6,3 | ![]() | |
2007 | 8,3 | 3,2 | 3,6 | 5,5 | ![]() | |
2008 | 7,2 | 2,3 | 1,0 | -5,9 | ![]() | |
2009 | -14,4 | -6,7 | -1,5 | 3,1 | ![]() | |
2010 | 7,0 | 8,1 | 8,7 | 9,7 | ![]() | |
2011 | 11,7 | 11,5 | 11,6 | 9,9 | ![]() | |
2012 | 6,8 | 5,0 | 3,6 | 4,2 | ![]() | |
2013 | 8,5 | 9,8 | 8,9 | 6,9 | ![]() | |
2014 | 8,7 | 2,9 | 3,7 | 5,9 | ![]() | |
2015 | 3,6 | 7,2 | 5,8 | 7,5 | ![]() | |
2016 | 4,8 | 4,9 | -0,8 | 4,2 | ![]() | |
2017 | 5,3 | 5,3 | 11,5 | 7,3 | ![]() | |
2018 | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%16.3 | ▲%11.0 | ▲%110.2 |
2019 | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%15.2 | ▲%13.7 | ▲%32.6 |
2020 | ![]() | ![]() | ![]() | ▲%12.3 | ▼%13.1 | ▲%36.8 |
Hizmetler işkolu
Ulaştırma
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpObUwwRjBZWFIxY210ZlFXbHljRzl5ZEY5TFlYSmhhMkZ6TFRFdWFuQm5Mekl5TUhCNExVRjBZWFIxY210ZlFXbHljRzl5ZEY5TFlYSmhhMkZ6TFRFdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNEwxUjFjbXRwYzJoZlFXbHliR2x1WlhOZk1UTTFNRE15TVM1cWNHY3ZNakl3Y0hndFZIVnlhMmx6YUY5QmFYSnNhVzVsYzE4eE16VXdNekl4TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
2013 yılı itibarıyla Türkiye'de 55 sivil havaalanı bulunmaktadır ve bunların 22 tanesi uluslararası havalimanı statüsündedir. ACI verilerine göre Mart 2015 sonu itibarıyla İstanbul Atatürk Havalimanı 15. en yoğun havalimanıdır. İstanbul'un yeni (üçüncü) uluslararası havalimanının yılda 150 milyon yolcuya hizmet verecek şekilde, dünyanın en büyük havalimanı olması planlanıyor.Türk Hava Yolları, 1933 yılından bu yana Türkiye'nin bayrak taşıyıcısıdır.Türk Hava Yolları Dünya çapında 126 ülkede 435 noktaya uçuş gerçekleştirerek dünyanın en çok ülkesine uçan havayolu şirketi olmuştur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOakwxUkRSRVJmU0ZRNE1EQXdNRjlUYVdWdFpXNXpYMVpsYkdGeWJ5NXFjR2N2TVRVd2NIZ3RWRU5FUkY5SVZEZ3dNREF3WDFOcFpXMWxibk5mVm1Wc1lYSnZMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Demiryolu ağı toplam uzunluğu elektrikli hat olarak 2133 km olmak üzere, 2008 yılında 10.991 km ile dünyada 22. sıradadır.TCDD 2003 yılında yüksek hızlı demiryolu hatları inşa etmeye başladı. Ankara'dan Eskişehir üzerinden İstanbul'a 533 km uzunluğa sahip ilk hat büyük oranda yapılmıştır ve hizmete alınmıştır. Bu iki şehir arasındaki 6-7 saatlik yolculuk süresini 3 saat 30 dakikaya indirmiştir. İlk etapta 245 km'lik ve 65 dakikalık bir tahmini yolculuk süresine sahip Ankara-Eskişehir hattı tamamlanmıştır. Denemeler 23 Nisan 2007 tarihinde başlamış ve gelir kazanç hizmeti 13 Mart 2009 tarihinde başlamıştır. Hattın Eskişehir-İstanbul bölümü 2012 yılında hizmete girmiştir. Marmaray tüp geçit tüneli ile Avrupa ve Asya kıtası arasındaki ilk doğrudan demiryolu bağlantısını kurulmuştur. Ankara-Konya arasında 212 km'lik uzunluğa sahip ikinci yüksek hızlı demiryolu hattı, 2011 yılında işletime geçmiştir. Osmaneli-Bursa, Polatlı-İzmir ve Ankara-Sivas yüksek hızlı demiryolu hatları inşa halindedir.
2016 yılı itibarıyla, ülkede 2159 km otoban ve 20.825 km bölünmüş yol olmak üzere, karayoları genel müdürlüğünün sorumluluğunda 66.437 km'lik bir karayolu ağı vardır.
2010 yılı itibarıyla, Türk deniz ticaret filosu dünyada 7. sıradadır, 1199 gemi (kayıtlı 604 dâhil) bulundurmaktadır. Türkiye'nin kıyı şeridi gezilebilir su yolları 1.200 km'dir.
2008 yılında ülkenin topraklarına yayılmış doğal gaz boru hatları 7555 kilometre (4694 mil) ve petrol boru hatları 3636 kilometredir (2259 mil).
Haberleşme
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFNUwxUWxRek1sUWtOeWEzTmhkRjlzYjJkdkxuTjJaeTh6TURCd2VDMVVKVU16SlVKRGNtdHpZWFJmYkc5bmJ5NXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
2008 yılı itibarıyla, dünyada 18. sırada yer alan Türkiye, 17.502.000 işletimde sabit telefona sahiptir; aynı yıl içinde dünyada 15. sırada yer alan ülkede 65,824,000 kayıtlı cep telefonu bulunmaktadır. En büyük sabit telefon operatörü olan TTNET ayrıca Türkiye'nin en büyük internet servis sağlayıcısıdır ve sahibi Türk Telekom olmaktadır. Ülkenin en büyük cep telefonu operatörleri arasında Turkcell, Vodafone Türkiye ve Türk Telekom bulunmaktadır.
Telekomünikasyon Kurumunun kurulmasının ardından 2004 yılında başlayan telekomünikasyon özelleşme süreci hâlen devam etmektedir. Özel sektör şirketleri mobil telefon, şehirlerarası telefon ve internet erişimi etkinliklerinde bulunmaktadır. Ek sayısal borsalara abonelikte hızlı bir artış vardır; teknolojik açıdan gelişmiş şehirlerarası gövde hatları ağı inşası, fiber optik kablo ve sayısal mikrodalga radyo rölesi gibi her ikisini birden kullanarak, kent merkezleri arasındaki iletişimi kolaylaştırmaktadır. Mobil-hücresel telefon servisine abone sayısı hızla büyürken, ülkenin uzak bölgeleri, bir yerel uydu sistemi ile ulaşılır olmaktadır.
Ana hat uluslararası telefon hizmeti SEA-ME-WE 3 denizaltı haberleşme kablosu ile İtalya, Yunanistan, İsrail, Bulgaristan, Romanya ve Rusya ile Türkiye'yi birbirine bağlar, Akdeniz'de ve Karadeniz'de denizaltında fiber optik kablo ağları bulunmaktadır. 2002 yılında, 12 Intelsat uydu yer istasyonu vardı; ve Inmarsat ve Eutelsat sistemlerinde 328 mobil uydu terminalleri bulunmaktaydı.
Türksat A.Ş., Türksat serisi uyduları yöneten Türkiye'nin birincil uydu iletişim işleticisidir. TÜBİTAK ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, RASAT ve Göktürk-2 gibi bilimsel gözlem uyduları ve keşif uydularını geliştirmiştir.
2001 yılı itibarıyla, ülkede 16 AM, 107 FM ve 6 kısa dalga radyo istasyonu vardır.
2008 yılı itibarıyla, dünyada 15. sırada yer alan Türkiye'de, 24.483.000 internet kullanıcısı vardır; 2009 yılı itibarıyla, dünyada 27. sırada yer alan ülkede 2.961.000 internet barındırıcısı vardır.
Turizm işkolu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGaUx5VkRNeVU1Tm13bFF6TWxRa05rWlc1cGVsOXZibDkwYUdWZlZIVnljWFZ2YVhObFgwTnZZWE4wSlRKRFgxUjFjbXRsZVM1cWNHY3ZNakl3Y0hndEpVTXpKVGsyYkNWRE15VkNRMlJsYm1sNlgyOXVYM1JvWlY5VWRYSnhkVzlwYzJWZlEyOWhjM1FsTWtOZlZIVnlhMlY1TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Türkiye son yıllarda çok önemli bir turizm merkezi haline gelmiş bulunmaktadır. 1980 yılında sadece 326 milyon dolar olan turizm gelirleri, yaklaşık 24 kat artarak 2001 yılında 8,1 milyar dolar düzeyine yükselmiştir. Turizm gelirlerindeki yıllık ortalama artış oranı yüzde 16,5 olmuştur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJMUwweHBjbUZmWTI5cGJpNXdibWN2TWpnd2NIZ3RUR2x5WVY5amIybHVMbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
Kaliteli tıbbi hizmetleri ve yetenekli doktorları ile Türkiye, düşük fiyatları ve Avrupa ile Orta Doğu arasındaki konumu ile önemli bir sağlık turizmi bölgesi olmuştur. Yabancı turist sayısı 2002 ve 2005 yılları arasında 12.8 milyondan 21.2 milyona ulaşmıştır ki, bu sayı Türkiye'yi "Yabancı Ziyaretçiler için En İyi 10 Ülke" sıralamasına sokmuştur.
Finans işkolu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCbEwwSmhibXRoYkdGeVgwTmhaR1JsYzJsZkpVTTFKVGxGZFdKaGRGOHlNREV5TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxQ1lXNXJZV3hoY2w5RFlXUmtaWE5wWHlWRE5TVTVSWFZpWVhSZk1qQXhNaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Merkez Bankası 1930 yılında kurulmuştur. Osmanlı Devleti zamanında merkez bankası statüsü İngiliz-Fransız ortak sermayesi ile kurulmuş olan Bank-ı Osmani-i Şahane'ye aitti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türkiye'de kâğıt para basma hakkını tek başına elinde bulundurmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti'nin para ve kredi politikasını yürüten banka bağımsız bir ekonomik kuruluş konumundadır.
Türkiye'de ilk resmî borsa 1866 yılında adıyla kurulmuştur. Günümüze kadar birçok isim ve adres değişikliği yaşayan Türkiye borsaları istikrara 1985 yılında kurulup, 2 Aralık 1986 tarihinde ilk seansını açan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ile kavuşmuştur. Bu borsa da 2013 yılında bir isim revizyonuna giderek Borsa İstanbul adını ve BIST kısaltmasını almıştır. Borsa İstanbul'un ortaklık yapısı incelendiğinde en yüksek paya %49 ile Hazine Müsteşarlığı'nın sahip olduğu, müsteşarlığı %36.6 payla Borsa İstanbul A.Ş'nin, %5 pay ile NASDAQ'ın, %1.3 pay ile Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği'nin takip ettiği görülmektedir. Geriye kalan %8.1'lik pay diğer ortaklara aittir.İstanbul Altın Borsası 1995 yılında kurulmuştur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZeEwxTnZaM1YwYjNwMVgwRnVhMkZ5WVY5VWRYSnJaWGt1YW5Cbkx6TXlNSEI0TFZOdlozVjBiM3AxWDBGdWEyRnlZVjlVZFhKclpYa3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması ile devlet bankacılık işkolunu canlandırmak amacıyla devlet bankaları kurmuştur. Devletçiliğin güçlendiği dünya savaşı öncesi 1929-1939 yılları arasında devlet bankalarının sayısı ve ağırlığı artmıştır. 1929 yılından sonra neredeyse 50 yıl yabancı sermayeli banka kurulmamıştır. İşkolu 1980 sonrası deregülasyonlarla rahatlamış, 1990 yılından sonra ise son derece aktif hale gelmiştir. Ancak bu yıllarda devlet ile yakın ilişkileri olan iş adamlarına tanınan imtiyazlar ve düzenlemelerdeki boşluklar sebebiyle birçok banka halk arasında "hortumlama" olarak bilinen faaliyetlerde bulunmuş ve işkolu 1990'ların sonunda bir çıkmaza girmiştir. Bu çıkmaz 2000 ve 2001 yıllarında iki krizin patlak vermesine önemli ölçüde sebep olmuştur. Krizler sonrasında Kemal Derviş'in katkılarıyla yeniden düzenlenen bankacılık sistemi çok daha sağlıklı bir çerçeveye oturtulmuştur. Bugün Türkiye'nin en büyük şirketleri bankalar olmuştur. Fortune dergisinin Global 2000 isimli dünyanın en büyük 2000 şirketinden oluşturulan listede Türkiye'yi temsil eden 12 şirketin 5'i bankalardır.
Borçlanma
Tahviller, Türkiye'de Türk Ticaret Kanunu kapsamında anonim şirketler tarafından ihraç edilebildikleri gibi devlet tarafından da ihraç edilebilirler. Devlet tahvili olarak adlandırılan bu tür tahviller, devletin 1 yıldan uzun vadeli borçlanma ihtiyaçlarını karşılamak için Hazine Müsteşarlığı aracılığı ile ihraç ettiği borçlanma senetleridir. Devlet iç borçlanma senedi (DİBS) niteliğindeki bu finansal aracın anapara geri ödemesi ve faiz getirisi devletin garantisi altındadır. Tahviller, ihraç eden kurum açısından, bir borçlanma kâğıdı niteliğinde olmakla birlikte, borç veren karşı kişi ve/veya kurum açısından bir yatırım aracı niteliği taşırlar. Dolayısıyla tahvile yatırım yapan bir yatırımcının beklentisi, tahvil ihraç eden kuruma ödünç verdiği anaparanın getirisi olarak, faiz geliri elde etmek ve ödünç verdiği para ile birlikte bunu tahsil edebilmektir. Tahvil ihraç eden kurumun tahvilin vadesi boyunca elde edeceği faaliyet sonuçlarına göre oluşacak kâr/zarar durumu yatırımcının anaparasının ve faiz getirisinin ödenmesi ile ilişkilendirilmez.
Özel sektör borçlanması
Faiz ve anapara geri ödemeleri, her durumda, tahvil ihraç eden kurum için bir mükellefiyettir (). Bu nedenledir ki tahvil ihraç uygulamaları ve alım-satım işlemleri Türk Ticaret Kanunu (TTK) çerçevesinde ve yatırımcıların korunması amacıyla ancak, Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Hazine Müsteşarlığı gibi sektör ve piyasa düzenleyici kamusal kurumların oluşturduğu düzenlemeler kapsamında yapılabilir ve müteakiben denetlenir. Bono ise tahvil ile aynı nitelikte olmakla birlikte kısa vadeli bir borçlanma aracıdır ve ıskonto edilerek ihraç edilir.
İşletme tarafından üretim kapasitesini doğrudan artırmaya yönelik olmayan, sadece kıymetli bir evrakı satın almak amacıyla yapılan harcamalar ise mali yatırımlar olarak adlandırılır (Balçık, 2003, 4). Tanımda geçen kıymetli evrak uygulamada karşımıza tahvil ve hisse senedi olarak çıkmaktadır. Gerçekten de her iki finansal enstrüman ticaret hukuku açısından kıymetli evrak niteliğindedir. Buna ilaveten taşınabilir ve alım-satıma konu edilebilme özellikleri tahvil ve hisse senedine menkul kıymet niteliği kazandırmaktadır. Bu durumda tahvil ve hisse senetlerine yapılan yatırımları menkul kıymet yatırımları olarak adlandırmak mümkündür.
En büyük şirketler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVM0wweGxkbVZ1ZEY4eU1ERXhYMEYxWnk1cWNHY3ZNalF3Y0hndFRHVjJaVzUwWHpJd01URmZRWFZuTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Forbes dergisi tarafından dünyanın en büyük 2000 kamu şirketi yıllık sıralamasında - 2014 yılında, 12 Türk şirketi Forbes Global 2000 listesinde yer almıştır. Bankacılık işkolu listesinde 2 şirket, takip eden telekomünikasyon işkolu listesinde 5 şirket yer aldı, ulaşım ve içecek işkollarından birer şirketin ardından 2 konglomerat yer aldı. Halka açık şirketler şunlardır:
Bu bölümün daha doğru ve güvenilir bilgi sunması için güncellenmesi gerekmektedir. Daha fazla bilgi için bakınız. (Nisan 2019) |
Dünya Sıralaması | Kuruluş | İş kolu | Gelir (milyar $) | Kârlar (milyar $) | Varlıklar (milyar $) | Piyasa değeri (milyar $) |
---|---|---|---|---|---|---|
274 | Türkiye İş Bankası | Bankacılık | 14.58 | 2.32 | 114.27 | 9.92 |
288 | Garanti Bankası | Bankacılık | 9.53 | 1.87 | 101.34 | 14.93 |
321 | Koç Holding | Konglomera | 34.72 | 1.41 | 27.36 | 10.65 |
343 | Akbank | Bankacılık | 7.93 | 1.69 | 90.38 | 13.24 |
414 | Sabancı Holding | Konglomera | 12.96 | 0.91 | 96.15 | 8.1 |
534 | Halk Bankası | Bankacılık | 6.42 | 1.57 | 61.1 | 7.94 |
609 | Vakıfbank | Bankacılık | 6.27 | 0.88 | 62.94 | 4.85 |
666 | Turkcell | Telekomünikasyon | 5.96 | 1.23 | 9.97 | 12.48 |
683 | Türk Telekom | Telekomünikasyon | 6.92 | 0.68 | 8.49 | 9.91 |
934 | Enka İnşaat | İnşaat | 6.54 | 0.65 | 8.47 | 9.65 |
1507 | Efes İçecek Grubu | İçecek | 4.83 | 1.37 | 10.41 | 6.75 |
1872 | Türk Hava Yolları | Ulaştırma | 9.87 | 0.36 | 11.82 | 4.29 |
Dış ticaret ve yatırım
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNeEwwVlZYMkZ1WkY5VWRYSnJaWGxmVEc5allYUnZjbDlOWVhBdWNHNW5Mekl5TUhCNExVVlZYMkZ1WkY5VWRYSnJaWGxmVEc5allYUnZjbDlOWVhBdWNHNW4ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaakx6SXdNVFJmVkhWeWEyVjVYMUJ5YjJSMVkzUnpYMFY0Y0c5eWRGOVVjbVZsYldGd0xuQnVaeTh6TURCd2VDMHlNREUwWDFSMWNtdGxlVjlRY205a2RXTjBjMTlGZUhCdmNuUmZWSEpsWlcxaGNDNXdibWM9LnBuZw==.png)
2012 yılı itibarıyla, Türkiye'nin ana ticaret ortakları arasında Almanya, Rusya ve Çin bulunmaktadır. AB menşeli yabancı yatırımdan yararlanan Türkiye, ülkeye ihracatta ve sanayi üretimini artırmak için 1995 yılında imzalanan Avrupa Birliği ile gümrük birliğinde çıkar sağlamıştır.
Türkiye aynı zamanda Orta ve Doğu Avrupa ve BDT içinde 1.5 milyar dolardan fazla doğrudan yabancı yatırımlarda kaynak sağlamıştır. Ülke olarak Rusya'da %32 oranında yatırım yapılmış, birincil olarak Karadeniz komşuları Bulgaristan ve Romanya'da doğal kaynaklar ve inşaat işkolunda %46 oranında yatırım yapmıştır. Türk şirketlerinin yaklaşık 100 milyon dolar civarı Polonya'da büyükçe bir DYY sermayesi vardır.
İnşaat ve müteahhitlik şirketleri önemli oyuncuları arasında Enka, Tekfen, ve bulunur, yanı sıra üç sanayi topluluğu arasında Anadolu Efes Grubu, Şişecam Grubu ve Vestel Grubu bulunur. Ülke dış satımı 2007 yılında 115.3 milyar dolara ulaştı, ancak ithalat çoğunlukla doğal gaz ve ham petrol gibi enerji kaynaklarında artan talep nedeniyle, 162.1 milyar dolara yükselmiştir. 2015 yılı itibarıyla Türkiye'nin ana dış satımı 153,6 milyar dolar ve ana dış alımı 204,3 milyar dolardır. Son yirmi yılda ihracatta önemli bir değişim olmuştur. Doğal gazın payı 1980 yılında %74, 1990 yılında %30 ve 2005 yılında %12 düşmüştür. Orta ve yüksek teknoloji ürünlerinin payı, 1980'de %5'e, 1990'da %14'e ve 2005 yılında %43'e çıkmıştır.
2022 yılında Türkiye'nin toplam ihracaatı 253.6 milyar dolar iken bu rakam 2023 yılında 255.8 milyar dolar olmuştur.
Doğal kaynaklar
Türkiye'de, dünyada üretimi yapılan 90 madenden, 60 kadarının üretimi yapılmaktadır. MTA verilerine göre dünyada 132 ülke arasından maden üretim değeri açısından 28. sıradadır. Maden çeşitliliğinde 10. sıradadır. Üretimi ve ticareti dünya ölçeğinde yapılan 90 madenden 13'ü Türkiye'de bulunmamaktadır. 50 madende yeterli kaynağı bulunurken 27 maden işletme açısından ekonomik değildir. Bu veriler ışığında Türkiye maden çeşitlilik ve miktarı açısından kısmen kendine yeten bir ülke kabul edilir.
Türkiye'de yeterli düzeyde bulunmayan madenler şunlardır; bakır, grafit, manganez, boya toprakları, alüminyum, kurşun, maden kömürü, çinko, zirkon, arsenik, titan, talk, demir, mika, kükürt, nikel, kil, fosfat. Türkiye'nin zengin madenleri şunlardır: Bor, barit, alçı taşı (jips), mermer, lületaşı, diyatomit, manyezit, perlit, stronsiyum tuzları, fluorit, , kireçtaşı (mermer), ponza, zeolit, sodyum sülfat, profilit, kuvarsit-kuvars, linyit, kayatuzu, feldspat, olivin, dolomit, altın, silis kumu, bentonit, asbest, , kalsit, zımpara taşı.
Türkiye'de madenciliğin GSYH içindeki payı 2009 yılında %1,5 ile gelişmiş ülkeler ortalamasının (%4) oldukça altındadır. Türkiye maden ihracatından elde ettiği gelir; 2004 yılında 0,65 milyar $, 2008'de 2,1 milyar $, 2009'da 1,58 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. 2000 yılında 1,6 milyar $ olan madenciliğin GSYHya katkısı, 2014 yılında 15,7 milyar $'a yükselmiştir.
Türkiye kaliteli ve bol olan madenlerini ihraç ederken, ülkede bulunmayan ve sanayinin ihtiyacı olan madenleri ithal etmektedir. Türkiye mermer (doğal taşlar), bor, krom, manyezit, sodyum feldspat, bakır, çinko, barit, alçı, ponza ihraç etmektedir. Kömür, demir, fosfat, doğal taşlar ve mermer, bakır, manyezit, krom, potasyum feldspat, kükürt, grafit, silis kumu ithal etmektedir.
Bor varlığı bakımından Dünyanın %72'lik rezervi ile ilk ülkesidir. Türkiye dünyadaki sanayi hammadde madenlerinin %2,5'ini, kömür madenlerinin %1'ini, jeotermal enerjinin %0,8'ini, mermerin %33'ünü, metalik madenlerin %0,4'ünü barındırmaktadır. Ayrıca demir, bakır, alüminyum, magnezyum, mermer gibi birçok doğal kaynak işlenerek tüketilmekte ve ihraç edilmektedir.
Enerji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k4MUx6VmtMMEowWTE5d2FYQmxiR2x1WlY5eWIzVjBaUzV3Ym1jPS5wbmc=.png)
Türkiye, enerji ihtiyacı olarak, petrol tüketiminin yaklaşık %90’ını ithalat ile karşılıyor. 1990'lı yıllarda doğalgaz kullanımına son derece yoğun bir biçimde geçiş yaşandı. Özellikle büyük kentlerin ısınma sistemleri doğalgazla çalışır hale getirildi. Hidroelektrik üretim biçimi açısından elinde çok büyük fırsatlar olan bir ülke olmasına karşın Türkiye, doğalgazı elektrik üretiminde de kullanmaya başladı. Doğalgaz ve petrol rezervi bulunan Türkiye petrol ve doğal gaz ihraç eder. Ancak OPEC'e üye değildir.
Türkiye, kömür de ihraç etmektedir,[] ne var ki, kalitesiz ve taklit olan ayrıca Çernobil faciasına damgasını vuran ithal Sibirya kömürü de pazarlarda daha fazla yer kaplıyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ya da kısaca BTC, Azerbaycan petrolünü Gürcistan üzerinden Türkiye’nin Akdeniz kıyılarına taşımayı amaçlayan bir petrol boru hattı projesidir. Tüm Dünya'da ucuz ve istikrarlı enerji kaynaklarına sahip olabilmek için yoğun bir mücadelenin yaşandığı ve Sovyetler Birliği’nin 1991 yılının sonunda resmen dağılmasının ardından Kafkaslar ve Hazar Denizi çevresinin bu mücadelenin en çok hissedildiği bölge olduğu düşüldüğünde BTC Boru Hattı'nın stratejik bir öneme sahip olduğu söylenebilir.
Nükleer enerji
Nüfusun artan enerji ihtiyaçlarını karşılamak ve yaşam standartlarında sürekli yükseltmeyi sağlamak için, Türkiye birkaç nükleer santral inşa etmeyi planlamaktadır. Deneysel reaktör inşası ardından, büyük ölçekli nükleer santral inşa etme önerileri TAEK tarafından erken 1950'lerde sunulmuş, ancak çabalar ve defalarca ilgili üreticiler tarafından üretilen teklifler, yüksek maliyetler ve güvenlik kaygıları nedeniyle iptal edilmiştir. Türkiye her zaman yerel ve çevrimiçi yakıt ikmali yapılabilir, ucuz ve kullanılabilir doğal uranyum yakan Candu nükleer reaktörlerini seçmiştir. CANDU Reaktörleri nükleer silah sınıfı plütonyum üretmek için idealdir ve bu Türkiye'nin komşuları arasında huzursuz duygulara neden olmuştur. Türkiye'nin ilk nükleer güç santrallerinin Akdeniz kıyısında Mersin'in (bakınız Akkuyu Nükleer Enerji Santrali) inşa edileceği beklenmekte; Karadeniz kıyısında Sinop (bakınız Sinop Nükleer Enerji Santrali); ve yine Karadeniz kıyısında Kırklareli'nin de (bakınız ) birer santralin yapımı beklenmektedir.
Jeotermal enerji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpaaEwwSnZlbU5oWVdSaFgzZHBibVJtWVhKdExtcHdaeTh4TlRCd2VDMUNiM3BqWVdGa1lWOTNhVzVrWm1GeWJTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Türkiye dünyanın beşinci en yüksek doğrudan kullanımlı jeotermal enerji yeterliliğine sahiptir.
Enerji güvenliği
Sürdürülebilir enerji gelişiminin desteklenmesi ve enerji projeleri için yatırım çekme, arttırıcı enerji güvenliği konusunda ve AB iç enerji pazarı ilkeleri temelinde üye devlet enerji piyasalarının yakınsaklığı gibi Türkiye'nin dört önemli konusu vardır: AB enerji programının, bir ortak ülkesi olmakta ve yaygın ve bölgesel çıkarları bulunmaktadır.
Türkiye'de yenilenebilir enerjinin toplam enerji üretimine oranı %25-26 civarında olmakta, bu iki AB ortalamasında bulunmaktadır.[] Türkiye 2023 yılına kadar bunu %30'a yükseltmeyi planlamaktadır.[]
Madenler
Türkiye çeşitlilik açısından dünya minerallerinde onuncu sırada yer alan bir üreticidir. Yaklaşık 60 farklı maden Türkiye'de çıkarılmakta ve işlenmektedir. Ülkenin en zengin maden yatakları arasında, Türkiye'de rezerv bakımından dünya toplamının %72'sini oluşturan, bor tuzları bulunmaktadır. CIA World Factbook'a göre, diğer doğal kaynaklar kömür, demir cevheri, bakır, krom, uranyum, antimon, cıva, altın, barit, borat, (stronsiyum), zımpara (mineral), feldspat, kalker, manyezit, mermer, perlit, pomza dahil, (ottaş), kil, tarıma elverişli arazi, hidroelektrik ve jeotermal enerjidir.[]
Çevre
9 Ağustos 1991'de, Türk Çevre Bakanlığı'nın (şu anda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) kurulmasıyla birlikte, Türkiye en önemli çevre sorunlarından bazılarını ele alarak önemli bir ilerleme yapmaya başlamıştır. Bu bağlamda en etkileyici gelişmeler İstanbul ve Ankara'daki hava kirliliğinin önemli miktarda azalması olmuştur. En acil ihtiyaçlar arasında su arıtma tesisleri, atık su arıtma tesisleri, katı atık yönetimi ve biyoçeşitliliğin korunmasıdır.[]
Bölgesel eşitsizlikler
Doğu ve Güneydoğu'da yoksulluk, düşük ekonomik üretim ve işsizlik yüksek düzeyde iken, ülkenin zenginliği, özellikle Kuzeybatı ve Batıda derişik olmaktadır. Ancak, son on yılda Türkiye'de sürekli ekonomik büyüme ile paralel olarak, Anadolu'nun bazı kısımlarında daha yüksek bir ekonomik seviyeye ulaşma başlamıştır. Bu şehirler Anadolu Kaplanları olarak bilinmektedir.
- En zengin ve en yoksul NUTS-2 bölgeleri (2017 GSYİH SAGP)
Bölge | Kişi başına 2017 GSYİH'sı | ||
---|---|---|---|
Euro cinsinden | AB-28 ortalaması % olarak | ||
![]() | 20,282 | %52.73 | |
En zengin | İstanbul | 29,000 | %60.8 |
Ankara | 28,900 | %58.33 | |
Kocaeli | 25,000 | %55.2 | |
Bursa | 22,000 | %52.4 | |
Tekirdağ | 20,700 | %51.65 | |
İzmir | 18,500 | %48.1 | |
Antalya | 17,600 | %45.76 | |
Balıkesir | 17,000 | %44.2 | |
Aydın | 16,500 | %42.9 | |
Zonguldak | 16,000 | %41.6 | |
Manisa | 15,590 | %40.53 | |
Adana | 14,600 | %37.96 | |
Kırıkkale | 14,000 | %39 | |
Konya | 14,400 | %36.4 | |
Samsun | 13,200 | %34.32 | |
Kayseri | 12,000 | %31.2 | |
Trabzon | 11,000 | %28.598 | |
Kastamonu | 10,000 | %26 | |
Erzurum | 9,600 | %24.96 | |
Hatay | 9,000 | %23.098 | |
Malatya | 8,600 | %22.358 | |
Gaziantep | 8,000 | %20.8 | |
Mardin | 7,700 | %20.02 | |
Şanlıurfa | 7,000 | %18.2 | |
Ağrı | 6,500 | %16.9 | |
En yoksul | Van | 6,000 | %15.6 |
Kaynak: Eurostat - ESA 95
- En zengin ve en yoksul NUTS-1 bölgeleri (2017 GSYİH SAGP)
Bölge | Kişi başına 2017 GSYİH'sı | ||
---|---|---|---|
Euro cinsinden | AB-28 ortalaması % olarak | ||
![]() | 20,282 | %52.73 | |
En zengin | İstanbul | 24,000 | %62.395 |
East Marmara | 22,500 | %58.495 | |
West Anatolia | 20,900 | 54.336 | |
West Marmara | 19,700 | %51.216 | |
Ege | 19,400 | %50.435 | |
Akdeniz | 15,900 | %41.3363 | |
Batı Karadeniz | 14,300 | %37.177 | |
Orta Anadolu | 13,800 | %35.877 | |
Doğu Karadeniz | 12,500 | %32.497 | |
Kuzeydoğu Anadolu | 9,400 | %24.44 | |
Güneydoğu Anadolu | 8,650 | %23.089 | |
En yoksul | 8,600 | %22.358 |
Kaynak: Eurostat - ESA 95
2006 yılı bütçesi
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nün 2006 yılı verilerine göre Türkiye'de 19 il giderlerinden fazla gelir üreterek geri kalan bölgelerin kalkınmasına ve giderlerinin karşılanmasına destek oldular. Önceki yıllarda bu yeterlilik oranına ulaşan il sayısı 2004 ve 2005 yıllarında 13'te kalmıştı.
2014 yılı Türkiye ekonomisinin basamak düşmesi
Center for Economics and Business Research'ın raporu doğrultusunda 2013 yılı içerisinde dünyanın en büyük 17. ekonomisi olan Türkiye, 2014 yılsonu verileri sonucunda iki basamak düşerek Hollanda ve Suudi Arabistan'dan sonra 19. sıraya gerilemiştir.
Ayrıca bakınız
Notlar
- ^ EU-SILC, European Union Statistics on Income and Living Conditions: Gelir ve Yaşam Koşullarına İlişkin Avrupa Birliği İstatistikleri
Kaynakça
- ^ a b c d e f g h i . cia.gov. CIA. 10 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Donemsel-Gayrisafi-Yurt-Ici-Hasila-III.-Ceyrek:-Temmuz---Eylul,-2023-49663&dil=1. Eksik ya da boş
|başlık=
() - ^ [GSYİH - İşkollarına Göre Dağılım]. World Factbook. CIA. 2016. 10 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ . TÜİK. 5 Aralık 2023. 4 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2023.
- ^ . ENAGrup – Enflasyon Araştırma Grubu. 4 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Aralık 2023.
- ^ [Ulusal yoksulluk sınırlarındaki yoksul insan sayısı oranı (nüfusun %'si)]. data.worldbank.org (İngilizce). Dünya Bankası. 12 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ [Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altındaki insanlar]. ec.europa.eu (İngilizce). Eurostat. 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ [Avrupa, Orta Asya Ekonomik Güncellemesi, 2020 İlkbahar: COVID-19 ile Mücadele]. openknowledge.worldbank.org (İngilizce). Dünya Bankası. ss. 75, 76. 11 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Nisan 2020.
- ^ [Eşdeğer harcanabilir gelirin Gini katsayısı - EU-SILC anketi]. ec.europa.eu (İngilizce). Eurostat. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ "Labor force, total - Turkey". data.worldbank.org. Dünya Bankası & Uluslararası Çalışma Örgütü. 14 Nisan 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Aralık 2020.
- ^ . TÜİK. 2022. 14 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ . tr.tradingeconomics.com. Eylül 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2023.
- ^ "Erdogan Under Pressure as Covid Leaves Turks Losing Hope of Work" [Covid Türklerin İş Umudunu Kaybetmesine Yol Açarken Erdoğan Baskı Altında]. bloomberg.com (İngilizce). Bloomberg. 27 Aralık 2020. 25 Ocak 2021 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Aralık 2020.
- ^ [Sıralamalar ve İş Yapma Kolaylığı Puanı]. doingbusiness.org (İngilizce). DoingBusiness. 15 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ekim 2018.
- ^ a b 2 Ekim 2019. "Türkiye 2023'te 255,8 Milyar Dolarla İhracatta Yeni Bir Rekora İmza Attı". TİM - Türkiye İhracatçılar Meclisi. 31 Ocak 2024 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Ocak 2024.
- ^ a b c "Arşivlenmiş kopya". 1 Kasım 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 7 Şubat 2021.
- ^ "World Bank 2019". www.aa.com.tr. 16 Ekim 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Mart 2019.
- ^ . World Factbook. CIA. 5 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2013.
- ^ . hurriyetdailynews.com. Hurriyet Daily News. 8 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2019.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Aralık 2023.
- ^ (PDF). oecd.org. OECD. 2016. 20 Nisan 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.
- ^ "Turkey ranks second in the world for humanitarian aid, named most generous donor" [En cömert bağışçı seçildiği insani yardımda Türkiye, dünyada ikinci sırada] (İngilizce). Daily Sabah. 15 Ağustos 2017. 18 Eylül 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 21 Eylül 2017.
- ^ a b "S&P, Moody's send Turkey deeper into junk territory". Financial Times. 17 Ağustos 2018. 10 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2018.
- ^ . Financial Times. 30 Temmuz 2018. 14 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ağustos 2018.
- ^ . . 6 Kasım 2020. 28 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Kasım 2020.
- ^ . 17 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Mart 2015.
- ^ (2003). "Multinationals, Ideology, and Organized Labor". The Limits of Convergence. Princeton University Press. ss. 126 (Table 5.1). ISBN .
- ^ David Waugh (2000). "Manufacturing industries (chapter 19), World development (chapter 22)". Geography, An Integrated Approach (3. bas.). Nelson Thornes Ltd. ss. 563, 576-579, 633, and 640. ISBN .
- ^ N. Gregory Mankiw (2007). Principles of Economics (4. bas.). Cengage Learning. ISBN .
- ^ "IMF WEO Database of April 2022 – Emerging and Developing – Europe". International Monetary Fund. 6 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Mayıs 2022.
- ^ . www.unwto.org (İngilizce). 9 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2023.
- ^ Ekin İnal; Mert Müstecaplıoğlu (29 Mart 2021). . . 1 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ekim 2023.
- ^ (PDF). 31 Ekim 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2020.
- ^ Türkiye'nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi
- ^ a b "Gross domestic product 2011". Türkiye İstatistik Kurumu. 21 Aralık 2012. 18 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Nisan 2013.
- ^ Developed Countries 9 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., World Factbook, CIA.
- ^ Guillén, Mauro F. (2003). "Multinationals, Ideology, and Organized Labor". The Limits of Convergence. Princeton University Press. ss. 126 (Tablo 5.1). ISBN .
- ^ David Waugh (2000). "Manufacturing industries (bölüm 19), World development (bölüm 22)". Geography, An Integrated Approach (3. bas.). Nelson Thornes Ltd. ss. 563, 576-579, 633, ve 640. ISBN .
- ^ N. Gregory Mankiw (2007). Principles of Economics (4. bas.). ISBN .
- ^ "Turkey's economy sees recovery signs as risks remain_İngilizce_Xinhua". Xinhua. 28 Haziran 2009. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Fund management". The Economist. 16 Temmuz 2009. 27 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ a b . Worldbank.org.tr. 28 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Forbes Top 10 Billionaire Cities - Moscow Beats New York Again". Forbes. 14 Mart 2013. 14 Ekim 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Aralık 2014.
- ^ 25 Ağustos 2009 (25 Ağustos 2009). "Turkish recovery needs more time". Asia Times Online. 29 Haziran 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Stockmarkets 25 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde .". The Economist. 7 Ocak 2010.
- ^ Eric Martin (7 Ağustos 2012). "Goldman Sachs's MIST Topping BRICs as Smaller Markets Outperform". Bloomberg.com. 10 Aralık 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ Butler, Daren (5 Kasım 2012). "Turkey Regains Investment-Grade Rating After Long Wait". Reuters. 1 Ekim 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ Daren Butler (17 Mayıs 2013). "UPDATE 1-Turkey hails new investment grading but worries about money flows". Reuters. 18 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mayıs 2013.
- ^ Ye Xie; Selçuk Gökoluk (17 Mayıs 2013). "Turkey Raised to Investment Grade by Moody's on Debt Cuts". Bloomberg. Bloomberg L.P. 8 Haziran 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 18 Mayıs 2013.
- ^ a b "Temel Göstergeler ve Tarımın Payı" (PDF). TÜRKİYE TARIM SEKTÖRÜ RAPORU. tobb.org.tr. 2013. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 25 Mart 2015.
- ^ EGE, Hüsnü (2011). (PDF). TARIM SEKTÖRÜNÜN EKONOMİDEKİ YERİ VE ÖNEMİ. tepge.gov.tr. 23 Kasım 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mart 2015.
- ^ "Tüik 2023 Hayvansal Üretim İstatistikleri". Tüik. 28 Eylül 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Eylül 2023.
- ^ a b Yıllık Ekonomik Rapor 2014 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. maliye.gov.tr
- ^ Michael Kuser. "The Unknown TV Giant". Businessweek.com. 16 Haziran 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ Boulden, Jim (17 Ocak 2005). "Turkey switches on to TV market". CNN.com. 9 Haziran 2008 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2008.
- ^ "Europe's No. 3 TV Manufacturer, a Private Company: PROFILO-TELRA". Business Wire. BNET. 19 Ağustos 2005. 30 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2008.
- ^ "2006 yılında Türk Hazır Giyim Sektörü İhracat Başarımı 28 Kasım 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde .," ITKIB
- ^ "Türkiye otomotiv sektöründe büyüyor". Ulaşım Online. 29 Haziran 2009. 15 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Temmuz 2009.
- ^ "2008 PRODUCTION STATISTICS". OICA. 18 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Otomotiv İhracatı 2008'de 22 Milyar 944 Milyon Dolara Ulaştı". Haberler. 8 Aralık 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "2008'de otomotiv ihracatı rekor kırdı". HaberX. 29 Ağustos 2011. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.[]
- ^ (İngilizce). Catania Investments. 5 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Savunma Sanayi İhracat Artışı, Türkiye Ortalamasının Dört Katından Fazla Oldu". Milliyet. 28 Eylül 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 27 Şubat 2015.
- ^ "Turkey signs $1.78 bln deal to buy warplanes". Reuters. 11 Mayıs 2007. 8 Haziran 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ "Turkey signs contract to buy 30 F-16 block 50+ jets". F-16.net. 25 Ekim 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ Türkiye Çelik Üreticileri Derneği. . dcud.org.tr. 17 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ Turkish Steel Producers Association. . dcud.org.tr. 17 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ekim 2016.
- ^ "Who We Are? - THE SCIENTIFIC AND TECHNOLOGICAL RESEARCH COUNCIL OF TURKEY". tubitak.gov.tr. 18 Kasım 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ . tuba.gov.tr. 21 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ . 8 Haziran 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ "Space Launch System Project" (İngilizce). Undersecretariat for Defence Industries. 3 Eylül 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 20 Aralık 2013.
- ^ Bekdil, Burak Ege (28 Temmuz 2013). "Turkey's Sat-Launcher Plans Raise Concerns" (İngilizce). Defense News. 30 Ağustos 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013.
- ^ Bekdil, Burak Ege (12 Aralık 2013). "Turkey Spends Big on Innovation" (İngilizce). Defense News. 20 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2013.
- ^ (İngilizce). Turkishcontractors.com. 25 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Turkey 2nd on top international contractors list" (İngilizce). Hurriyetdailynews.com. 1 Kasım 2011 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "The Top 225 International Contractors" (İngilizce). Enr.construction.com. 24 Ağustos 2011. 27 Haziran 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "Report for Selected Countries and Subjects" [Seçili Ülkeler ve Konular için Rapor]. imf.org (İngilizce). Uluslararası Para Fonu. 12 Eylül 2018 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Eylül 2018.
- ^ "Report for Selected Countries and Subjects" [Seçili Ülkeler ve Konular için Rapor]. imf.org (İngilizce). Uluslararası Para Fonu. 24 Nisan 2020 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 25 Aralık 2019.
- ^ . World Bank. 19 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ . World Bank. 10 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ . Skytrax. 12 Temmuz 2012. 27 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2013.
- ^ a b "Turkish Airlines named best airline in Europe for fifth year in a row - BUSINESS". 19 Kasım 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ a b . Turkish Airlines. 19 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2016.
- ^ "Türkiye'deki Havaalanları". 20 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Kasım 2016.
- ^ "Year to date Passenger Traffic". ACI. 23 Nisan 2015. 29 Aralık 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 25 Nisan 2015.
- ^ "It will be the biggest airport of the world". 24 Ocak 2013. 19 Kasım 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 24 Ocak 2013.
- ^ "Newsweek: "Istanbul's New Erdoğan-Backed Airport to Be Named After... Erdoğan"". 8 Şubat 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ Gianluca Mezzofiore. "Erdogan Airport: Istanbul's Super Hub 'to be Named After Turkey's President-Elect'". International Business Times UK. 4 Nisan 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ . 27 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ a b c d e f g h i j k l "CIA World Factbook: Turkey". Cia.gov. 18 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ . 29 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ "TCDD.gov.tr". 5 Kasım 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 5 Kasım 2016.
- ^ . Karayolları Genel Müdürlüğü, kgm.gov.tr. 9 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2016.
- ^ Son erişim tarihi 11-02-2007
- ^ . 17 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2015.
- ^ (PDF). 27 Eylül 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mart 2015.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2015.
- ^ a b c . Milliyet. 3 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2021.
- ^ "2014 Forbes 2000 List: Turkish Companies". The World's Biggest Public Companies (İngilizce). Forbes. 19 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 17 Mart 2015.
- ^ "Foreign Trade Statistics as of October 2012" (İngilizce). Türkiye İstatistik Kurumu. 30 Kasım 2006. 21 Aralık 2012 tarihinde kaynağından (Word belgesi) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2008.
- ^ Bartolomiej Kaminski (1 Mayıs 2006). "Turkey's evolving trade integration into Pan-European markets" (PDF) (İngilizce). Dünya Bankası. 12 Haziran 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 29 Ağustos 2008.
- ^ "CIA World Factbook: Turkey - Economy". Cia.gov. 18 Ocak 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ 2 Ekim 2019 (2 Ekim 2019). . ParaAnaliz. 3 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.
- ^ a b c (PDF). Dünyada ve Türkiye’de Madencilik Sektörü. fenimining.com. 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2015.
- ^ a b (PDF). MADENCİLİK SEKTÖRÜ. kutso.org.tr. 2014. 2 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mart 2015.
- ^ . 23 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Kasım 2016.
- ^ Lund, J. W.; Freeston, D. H.; Boyd, T. L. (2005). "Direct application of geothermal energy: 2005 Worldwide review". Geothermics (İngilizce). 34 (6). ss. 691-727. doi:10.1016/j.geothermics.2005.09.003.
- ^ . Inogate.org. 19 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "25-26 percent of Turkey's energy production is renewable". Anadolu Agency. 10 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 14 Nisan 2013.
- ^ . Mevzuat.adalet.gov.tr. 18 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2011.
- ^ "ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞININ TEŞKİLAT VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME". Mevzuat.adalet.gov.tr. 4 Temmuz 2011. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 9 Aralık 2013.
- ^ "Anchors aweigh". The Economist. 21 Ekim 2010. 2 Kasım 2010 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 30 Ekim 2010.
- ^ "Veri: En zengin ve en yoksul NUTS-2 bölgeleri (2017 GSYİH SAGP)" (PDF). appsso.eurostat.ec.europa.eu. Eurostat. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.
- ^ "Veri: En zengin ve en yoksul NUTS-1 bölgeleri (2017 GSYİH SAGP)". appsso.eurostat.ec.europa.eu. Eurostat. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 4 Nisan 2020.
- ^ Veri. 23 Ekim 2017 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Kasım 2016.
- ^ "Hürriyet Ekonomi". 1 Eylül 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Aralık 2014. Erişim: 29 Aralık 2014
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Bu maddenin daha dogru ve guvenilir bilgi sunmasi icin guncellenmesi gerekmektedir Daha fazla bilgi icin tartisma sayfasina bakiniz Temmuz 2022 Turkiye OECD ve G20 nin kurucu uyesidir ve ulkeleri ler ve YSU ler arasinda siniflandirilmaktadir 2023 yili itibariyla Turkiye ekonomisi nominal GSYIH ye gore dunyanin en buyuk 17 Avrupa nin ise Almanya Fransa Ingiltere Italya ve Ispanya dan sonra en buyuk 6 inci ulkesi konumundadir ekonomisidir Ayni zamanda SAGP ye gore dunyanin en buyuk 11 Avrupa nin ise en buyuk 5 ekonomisidir IMF ye gore Turkiye ust orta gelirli karma piyasali gelismekte olan bir ekonomiye sahipken Dunya Bankasi na gore Turkiye 2024 yilinda kisi basi GSYIH e gore yuksek gelirli ulkeler sinifina girecektir Ulke dunyada en cok ziyaret edilen dorduncu destinasyondur ve hem cok uluslu hem de ulusal firmalar tarafindan kurulan 1 500 den fazla Ar Ge merkezine sahiptir Turkiye dunyanin onde gelen tarim urunleri tekstil motorlu tasitlar ulasim ekipmanlari insaat malzemeleri tuketici elektronigi ve ev aletleri ureticileri arasinda yer almaktadir Turkiye ekonomisiLevent finans merkezi IstanbulDerece17 20 2023 SAGP 11 2023 Para birimiTurk lirasi TRY Mali yiltakvim yiliTicaret organizasyonlariG 20 OECD AB Gumruk Birligi DTO ECO BSECIstatistiklerGSYIH1 154 trilyon 2023 TUIK GSYIH buyume 11 4 2021 5 5 2022 4 5 2023 Kisi basi GSYIH13 1 bin Sektorel GSYIH dagilimitarim 3 8 sanayi 32 3 hizmet 60 7 2017 tahm Enflasyon TUFE 61 98 TUIK 2023 129 27 ENAG Grup 2023 Yoksulluk siniri altindaki nufus 10 4 2018 Yoksulluk veya sosyal dislanma riski altinda 11 7 AROPE 2019 Gunde 5 50 dan az 3 3 2020 mali yili Gini katsayisi41 7 orta 2019 Isgucu34 334 2022 53 1 istihdam orani 2022 Yaklasik 3 2 milyon Turk yurtdisinda calisiyorSektorel isgucu dagilimitarim 8 5 sanayi 26 6 hizmet 64 9 2016 Issizlik 8 7 2024 1 Ceyrek 16 7 genc 15 24 yas arasi Eylul 2023 Ortalama gayrisafi maasTRY 17 002 514 554 aylik Ocak 2024 TRY 20 002 605 652 aylik Ocak 2024 Is yapilma kolayligi siralamasi33 cok kolay 2020 Dis ticaretIhracat 255 8 milyar 2023 25 2023 Ihrac mallaritasima ekipmanimakinelermetal urunlerkonfeksiyonelektronikgidatekstilplastikAna ihracat ortaklari Almanya 9 8 Birlesik Krallik 6 7 Italya 5 9 Irak 5 0 ABD 5 0 Ispanya 4 7 Fransa 4 5 Hollanda 2 9 Israil 2 4 Belcika 2 4 2019 Ithalat 361 774 milyar 2023 24 2021 Ithalat mallariyakitlarmakinekimyasallaryari mamullerulasim araclariAna ithalat ortaklari Rusya 11 Cin 9 9 Almanya 9 8 ABD 5 9 Italya 4 9 Birlesik Krallik 3 6 Fransa 3 5 Iran 3 5 Guney Kore 3 0 2019 DYY sermayesi 180 3 milyar 31 Aralik 2017 tahm Yurt disi 47 44 milyar 31 Aralik 2017 tahm Cari hesap 45 2 milyar 2023 Gayrisafi dis borc NET DIS BORC 267 712 Brut Toplam 475 768 milyar Kamu 240 913 Ozel Sektor 234 854 29 09 2023 Kamu maliyesi GSYIH nin 26 2 i 2023 GSYIH nin 2 5 i 2023 tahm Gelirler172 8 milyar 2017 tahm Giderler185 8 milyar 2017 tahm Ekonomik yardimdonor 6 182 milyar GSMG nin 0 79 uKredi derecelendirmeStandard amp Poor s B Moody s Ba3 Fitch BB Scope BDis rezervler 134 2 milyar Mayis 2024 Ana veri kaynagi CIA World Fact Book Diger bir bilgi verilmemis degerlerin tumu ABD Dolari ile ifade edilmistir Ulkelere gore en cok satilan urunler Temmuz 2016 TIM AR GEYillar icinde ekonomik iskollarinin GSYIH icindeki oranlarinin degisimi mavi tarim kirmizi sanayi sari hizmet 2012 Turkiye ihrac urunleri 1 Gunumuzde Turkiye nin pek cok bolgesi sanayi toplumu olarak nitelenebilir Turkiye sanayi toplumuna hizli gecis olgusunu Musluman toplumlar arasinda basariyla gerceklestirebilen az sayidaki ulkeden birisidir Turkiye 2016 yili itibariyla nufusun cogunlugunun Musluman oldugu ulkeler arasinda Endonezya dan sonra ikinci buyuk ekonomidir Turkiye yi Suudi Arabistan BAE Misir ve Banglades izler Turk dunyasinin da en gelismis iktisadi olan Turkiye yi Kazakistan izler Tarihi1923 1938 Kurulus yillarinda Osmanli nin yikilis doneminin savas yenilgileri gecmisiyle baslayan Turkiye iktisadi 1923 sonrasi yillarda harap vaziyetteydi Istanbul ve Izmir haricinde ne sanayi ne sermaye sinifi ne altyapi ne de egitim mevcuttu En basit urunler dahi ithal edilmek zorundaydi Anadolu daki buyuk toprak sahipleri de sanayi burjuvazisini olusturmaktan cok uzakti Cumhuriyetin ilk on bes yilinda Turkiye Cumhuriyeti Devleti ilk yillarinda uyguladigi iktisadi devrimlerle siyasi bagimsizliginin ardindan iktisadi bagimsizligini da kazanma yolunda onemli adimlar atmistir Ataturk Donemi nde sadece burokratlarin degil tum halkin mulkiyet hakkini tanimis ve 1923 1938 yillari arasinda Turkiye ekonomisi 7 5 buyuyerek dunyanin en hizli kalkinan ulkelerden biri oldu 1933 yilinda Sumerbank in kurulmasi ve Mevduati Koruma Kanunu ile Odunc Para Verme Isleri Kanunlarinin kabul edilmeleri baslica iktisadi olaylardir Devlet bu tarihte ilk kez faiz oranlarini belirlemeye baslamistir 1924 1929 arasi yilda ortalama yuzde 10 9 sanayi uretim ise yuzde 8 5 oraninda artis kaydetmistir Bu sonuc uretim kapasitesine yapilan ilavelerden cok gecmiste meydana gelen kapasite bosluklarinin kullanilmasinin bir sonucudur 29 Ekim 1929 da ABD de yasanan iktisadi krizden genc Turkiye Cumhuriyeti de etkilenmis devletci mudahaleci ve korumaci politikalar uygulanmaya baslanmistir 1923 1929 yillari arasinda ozel sektor girisimlerinin ulke kalkinmasinda yetersiz kaldigini dusunen CHP 1931 yilinda programina devletciligi almistir 1935 te Ataturk un devletcilik kavrami hakkindaki gorusleri soyledir Turkiye nin tatbik ettigi devletcilik sistemi 19 asirdan beri sosyalizm nazariyatcilarinin ileri surdugu fikirlerden alinarak tercume edilmis bir sistem degildir Bu Turkiye nin ihtiyaclarindan dogmus Turkiye ye has bir sistemdir Devletciligin bizde manasi sudur Fertlerin hususi tesebbuslerini esas tutmak fakat buyuk bir milletin ve genis bir memleketin butun ihtiyaclarini ve bircok seylerin yapilmadigini goz onunde tutarak memleket iktisadiyatini devletin eline almasi Iktisat kongreleri 17 Subat 1923 tarihinde duzenlenen I Iktisat Kongresi deki tablo ile Turk Kurtulus Savasindan galip cikan Turkiye Osmanli dan devralinan borc yuku ile karsi karsiya halkin buyuk cogunlugu fakir ve egitimsiz sanayisi yok denecek kadar az ve sermaye birikiminden yoksun geri kalmis bir ulke konumundaydi Bu Kongrenin ortaya konulan fikirler acisindan o devrin Turkiye iktisadini yeniden insa etmede buyuk katkilari olmustur 1981 yilinda duzenlenen ise iktisadi ve siyasi bunalimlarin gozlendigi iktisadi olarak ice donuk sanayilesmenin yarattigi bunalimlarin biriktigi ve hemen ardindan bu alanlarda buyuk degisimlerin gozlendigi bir donemde duzenlenmistir 1992 yilinda duzenlenen bu degisim ortasinda olan ve cografi acidan etrafinda siyasi calkalanmalarin gozlendigi Turkiye icin iktisadi acidan gelecek yuzyila hazirlanmada hedefleri belirlemede kamu ve ozel kesimin fikirlerini ortaya koymada onemli bir yere sahiptir 1930 yilinda Merkez Bankasi kurulmus ve Turk Parasini Koruma Kanunu TBMM de kabul edilmistir Merkez Bankasi ozerk bir yapiya sahiptir ve para politikalarinin belirlenmesinde onemli rol oynar II Dunya Savasi sonrasi yillar 1950 li yillarda Demokrat Parti iktidarlari dunyadaki gelismelerin de etkisiyle daha acik bir ekonomiyi desteklemistir DP iktidarlari gecmis yillarin aksine ozel sektore ve tarima agirlik vermistir Marshall Yardimlari ile tarimda makinelesme hizlanmis yeni alanlarin tarima acilmasiyla tarimsal uretim artisa gecmistir Ancak on yilin sonraki asamalarinda fiyatlarin tarim iskolu aleyhine gecmesi ve DP nin bekledigi seviyelerin aksine dusuk kalan sicak para akisi nedeniyle beklenen basarilar elde edilememistir Demokrat Parti on yilin ikinci yarisinda zorda kalan tarim iskolunu destekleme amaciyla Toprak Mahsulleri Ofisi ni aktif bir sekilde kullanmistir Ancak bu kullanim ulkeye mali bir yuk olusturmustur 1950 ler ayni zamanda dis ticaretin serbestlestigi ozellikle mamul mallarin ithalatinin kolaylastigi yillar olmustur II Dunya Savasi sonrasina kadar devlet iktisadiyla yasayan toplum 1950 den sonra ABD nin de etkisiyle buyuk bir sanayi kalkinma surecine girdi Bugun de surmekte olan bu kalkinma sureci ozellikle buyuk toprak sahiplerinin hizla modern sermaye sinifina donusmesine yolacti Anadolu nun kalkinmasi ve alt yapisinin olusmasi surecinde 200 milyar Amerikan dolarindan fazla borc olustu Guneydogu Anadolu Projesi ile Dogu ve Guneydogu Anadolu tesvik programlari halen surmektedir 1960 larda Turkiye tarim iskolunu temel alan anlayistan sanayilesmeye onem veren anlayisa geri dondu Askeri yonetim tarafindan kurulan Devlet Planlama Teskilati 1950 lerde yasanan secmene yonelik populist politikalarin yerine daha planli bir ekonomik politika yaratma cabasinin en onemli gostergesidir Olusturulan Birinci Bes Yillik Kalkinma Plani ic pazara yonelik sanayilesmeye onem vermekte ve tarim iskolunu ihmal etmekteydi 1965 yilinda tek basina iktidar olan Adalet Partisi DPT ni ozel sektoru desteklemek icin kullandi Ozellikle Turgut Ozal in DPT mustesari olmasiyla ozel sektore verilen onem yukseldi Ortalama 6 nin uzerindeki iktisadi gelisme ile beraber buyuk bir degisim ve modernlesme basladi Oncelikle Istanbul Izmir ve Bati bolgeleri 1980 den sonra da butun Anadolu illerinde buyuk sermaye ve sanayi olustu Bir milyar Amerikan dolari ve uzeri sermayeye sahip holding sayisi 25 i gecti Bunun altindaki yuzbinlerce buyuk orta ve ufak olcekteki sirket ve olusan isci sinifi dinamik bir iktisadin tasiyicilari oldular Arap ulkelerinde petrol sayesinde olusan refah Turkiye de toplumun calismasiyla zor sartlarda olustu 24 Ocak kararlari 24 Ocak Kararlari ile 1980 oncesi donemde uygulanan ithal ikameci buyume stratejisi terk edilerek disa acik buyume stratejisi uygulamaya konulmus ve buyume stratejisi temel olarak verimlilikte artis saglamayi ve iktisadin rekabet gucunu artirmayi amaclamistir Bu cercevede piyasa iktisadinin kurumsallasmasi yonunde adimlar atilmistir Makro ekonomik egilimlerTurkiye OECD 1961 ve G20 buyuk ekonomilerinin 1999 bir kurucu uyesidir 31 Aralik 1995 yilindan bu yana Turkiye ayrica AB Gumruk Birligi nin bir parcasidir Bircok ekonominin son kuresel mali durgunlukta kurtarilabilirligi mumkun olmakla birlikte Turk ekonomisi Avrupa nin en hizli buyuyen ekonomisi olarak ayakta kalmis 2010 yilinda 9 2 ve 2011 yilinda 8 5 oraninda genislemis ve Dunya nin en hizli buyuyen ekonomilerinden biri olmustur Bu nedenle Turkiye 2004 yilindan bu yana AB Maastricht kriterlerinde yuzde 60 kamu borc stoku karsilama oranina sahiptir Benzer sekilde 2002 den 2011 e butce dengesi AB Maastricht kriterlerinde butce acigi yuzde 3 ten daha az yuzde 10 dan daha fazla bir sekilde dusmustur CIA gelismis bir ulke olarak Turkiye yi siniflandirilmistir Turkiye sik sik ekonomistler ve siyaset bilimciler tarafindan yeni sanayilesmis ulke olarak siniflandirilmis Merrill Lynch Dunya Bankasi ve The Economist gelismekte olan bir piyasa ekonomisi olarak Turkiye yi tarif etmistir Dunya Bankasi 2007 yilinda kisi basina dusen GSYIH acisindan Turkiye yi ust orta gelirli bir ulke olarak siniflandirmistir Lisans ustu odeme ortalama 2010 yilinda adam saat basina 10 02 dolar kadardir Forbes dergisi tarafindan yapilan bir ankete gore Istanbul Turkiye nin mali sermaye baskentidir 2013 yilinda toplam 37 milyarder bulunan sehir Moskova 84 milyarder New York 62 milyarder Hong Kong 43 milyarder ve Londra nin 43 milyarder ardindan dunyada 5 incidir 2009 yilinda Turk hukumeti gecici otomobil vergi kesintileri ev aletleri ve konut gibi 2007 2012 kuresel finansal krizin etkilerini azaltmak icin bazi cesitli ekonomik tesvik onlemlerini tanitmistir Sonuc olarak dayanikli tuketim mallari uretimi otomotiv uretimindeki azalmaya ragmen 7 2 oraninda artmistir Turk Hisse Senedi Piyasasi ve kredi derecelendirme kuruluslari olumlu yanit vermistir The Economist e gore Turkiye de hisse senedi fiyatlari neredeyse 2009 yili boyunca iki katina cikmistir 8 Ocak 2010 tarihinde Uluslararasi kredi derecelendirme kurulusu Moody s Turkiye nin notunu bir kademe yukseltti 2012 yilinda Fitch 18 yillik bosluk sonrasi yatirim notunu uzun vadeli yabanci para cinsinden Temerrut Derecelendirmesini IDR BBB den BB ya yukseltti ve IDR BB dan BBB ye uzun vadeli yerel para birimi BBB ye yukseltildi Turkiye nin kredi notunu yukseltti bunu Mayis 2013 te Moody s in bir derecelendirme yukseltmesi izledi dusuk hizmet yatirim notu Baa3 ile Turkiye nin devlet tahvili notunu yukari cekti Karar Moody s in iki yilda ilk yatirim dereceli Turkiye notunu ve puanini artirmak icin ulkenin onemli ekonomik ve kamu maliyesi metriklerinde goruntulenen en son ve gelecekte beklenen gelismeler temelinde oldugunu resmi tablosunda belirtmistir Turk Cumhurbaskani Abdullah Gul Turkiye nin finans kurumlarinin kuresel ekonomik krizin oldugu bir donemde son uc yil icinde kar elde ettigini ve Turkiye nin bunu yapan nadir ulkelerden biri oldugunu soyledi Turkiye dunyanin en buyuk on besinci Avrupa nin altinci buyuk ekonomisidir ve Turk ekonomisi 2010 yilinin ilk alti ayinda 11 buyumustur Turkiye ekonomisi OECD icinde en buyuk buyume oranina sahip ulkedir Uluslararasi Para Fonu na gore IMF Turkiye milli gelir artisinda Cin i Amerika Birlesik Devletleri Brezilya ve Japonya yi asacaktir Tarim iskolu Ataturk Baraji Guneydogu Anadolu Projesi ndeki 22 barajin en buyugudur Proje 22 baraj 19 hidroelektrik santrali ve 1 82 milyon hektarlik arazinin sulamasini icermektedir Projenin toplam maliyetinin 32 milyar dolar oldugu tahmin ediliyor Santrallerin toplam kurulu gucu 7476 MW olup yillik enerji uretimi 27 TWh olarak tahmin edilmektedir Turkiye topraklarinin 24 5 i 1 2 ve 3 sinif topraklardan olusur Tarim topraklarinin 90 i bu nitelikli topraklardan olusur 77 9 milyon hektar Turkiye arazisinin 26 3 milyon hektari tarimda kullanilir Miras ve arazi hukuku nedeniyle surekli parcalanarak kuculen tarla buyuklugu ortalama 60 hektara inmistir Tarimin 2002 yilinda milli gelire 230 5 milyar katkisi 10 3 23 7 milyar seviyesindedir 2011 yili milli gelir 772 3 milyar tarim geliri 62 7 milyar ile milli gelirin 8 1 idir 2002 yilinda toplam istihdamin 21 3 milyon 34 9 u 7 4 milyon tarimda calismaktadir 2011 yilinda ise 24 1 milyonluk toplam calisan sayisinin 6 1 milyonu 25 5 tarimda calismaktadir Tarimda calisanlarin oransal olarak onemli olcude azalmasi gelisen ulkelere has bir ozelliktir Turkiye de 1968 yilinda tarimsal GSYIHnin ekonomideki payi 33 5 iken 2010 yilinda 9 1 e gerilemistir Tarim disi sektorler sanayi hizmet turizm vb daha fazla buyudugu icin tarimda calisanlar ilerleyen yillarda azalmaya devam edecektir 2002 yilinda milli gelir 3 492 iken ciftcinin geliri 1 064 dir 2011 yilinda milli gelir 10 444 ciftcinin milli geliri 3 653 dir Tarimin ihracattaki payi oran olarak fazla degismese de miktar olarak artmistir 2002 yili 36 milyar toplam ihracat 4 milyar tarim ihracati 11 2 2011 yili 134 9 milyar toplam ihracat 15 3 milyar tarim ihracati 11 3 yapilmistir Hayvancilik iskolu Turkiyede kisi basina dusen buyukbas yogunlugu 2022 TUIK verileri Tarim iskoluyla yakin iliskili olan ve pek cok bolgede kucuk aile ciftliklerinin tarimla beraber yuruttugu haycancilik baslica alti ana dala ayrilir Buyukbas Hayvancilik Kucukbas Hayvancilik Kumes Hayvanciligi Aricilik Balikcilik Ipek Bocegi Yetistiriciligi Turkiye 2023 yil ortasi irtibariyle 16 milyon 688 bin buyukbas ve 53 milyon 274 bin kucukbasa sahiptir Sanayi iskolu Ekonomik sektorlerin istihdam icindeki payi 2014 Tarim 22 3 Sanayi 20 1 Hizmet 50 3 Insaat 7 4 Ekonomik sektorlerin GSYIH icindeki payi 2014 Tarim 6 Sanayi 28 3 Hizmet 59 8 Insaat 6 0 Cumhuriyetin ilk yillarinda devlet temel tuketim ve ara mallari alaninda ithal ikamesi saglamak amaciyla un seker pamuk ile komur demir ve akaryakit uretimine ozellikle oncelik vermis cumhuriyetin ilk on bir yilinda dort seker fabrikasi acilmistir Demokrat Parti iktidarlari gecmis yillarin aksine ozel sektore ve tarima agirlik vermistir Marshall Yardimlari ile tarimda makinelesme hizlanmis yeni alanlarin tarima acilmasiyla tarimsal uretim artisa gecmistir Bu donemde sanayilesmeye agirlik verilmemistir Disa acilmayla ile birlikte mamul mallarin ithalati kolaylasmis bu da ithal ikamesi yoluyla sanayilesme politikasinin olusturdugu sanayiyi zora sokmustur 1960 larda Devlet Planlama Teskilati nin kurulmasi ile birlikte sanayilesme yeniden onem kazanmis ve yine ithal ikamesi yolu benimsenmistir Ozellikle Adalet Parti iktidari ile birlikte ic pazara yonelik uretim yapan sanayi kuruluslari bu teskilat araciligiyla desteklenmistir Ancak teskilatin ozerk olmamasi bir sure sonra etkisini azaltmis ve beklenen uzun vadeli sonuclardansa kisa vadeli ve tuketim mallarinin uretimine onem veren bir sanayi anlayisi ortaya cikmistir 1980 lerde disa acilmanin hiz kazanmasi ile birlikte ithal ikamesi yoluyla sanayilesme politikasi uygulanabilirligini ve global konjonktur icinde gecerliligini yitirmisti Daha onceki on yillarda sanayisini ithal ikamesinden katma degerli urunler ureten bir sanayiye ceviremedigi icin Uzak Dogu da Japonya ve Guney Kore Avrupa da Italya ve Ispanya gibi orneklerde gorulen ekonomik mucizeleri gerceklestirememistir Bu donusumun gerceklesmemesinin en onemli sebebi siyasal iktidarlarin gerekli iradeyi gostererek uzun vadeli hedeflere odaklanmak yerine gunu kurtarmayi tercih etmesidir Global rekabet gucu zayif Turk sanayisi hizli bir disa acilma karsisinda zayif kalmistir Turkiye de sanayinin GSYIH icindeki payi 1980 lerin sonunda 34 ten 2013 te 27 ye kadar dusmustur Turkiye de sanayinin 21 yuzyilin basinda asmasi gereken en onemli sorunlar dusuk tasarruf ve yatirim oranlari kadinlarin is gucune katiliminin dusuklugu egitim seviyesinin ve kalitesinin dusuklugu ile arastirma gelistirme butcelerinin azligidir Bu eksilerle birlikte Turk sanayisi ucuz ve gorece nitelikli is gucu ile ozellikle otomotiv dayanikli tuketim mamulleri ve giyim iskolunda dis yatirimlari cekmektedir Tuketici elektronigi ve ev aletleri Vestel ve Beko tuketici elektronigi ve ev aletlerinde Avrupa da en buyuk ureticiler arasinda yer alan Turk markalaridir Turkiye Vestel uretilen ve 2006 yilinda kitadaki satilan tum televizyonlar bir dortte Avrupa nin en buyuk televizyon ureticisi konumundadir Ocak 2005 itibariyla Vestel ve onun rakibi Turk elektronik ve beyaz esya markasi Beko Avrupa da uretilen tum televizyonlarin yaridan fazlasini saglamistir Baska bir Turk elektronik markasi Profilo Telra 2005 yilinda Avrupa nin en buyuk ucuncu TV ureticisi oldu Tuketici elektronigi alanindaki Turk kuruluslarinin AB pazar payi AB ile Turkiye arasinda imzalanan Gumruk Birligi anlasmasi ile onemli olcude artmistir bu artis dijital cihazlarda 3 ten 15 e 2005 yilinda 50 den fazla 1995 yilinda 5 den fazla renkli TV ve 3 den 18 e beyaz esyada olmustur Tekstil ve giyim Turk sirketleri 2006 yilinda 13 98 milyar dolar degerinde giyim ihracati yapmis bunun 10 67 milyar dolardan fazlasi 76 33 AB uyesi ulkelere yapilmistir Motorlu tasitlar ve otomotiv urunleri TEMSA Otokar ve BMC gibi Turk otomotiv kuruluslari dunyanin en buyuk kamyonet otobus ve kamyon ureticileri arasinda yer almaktadir 2008 yilinda Turkiye Birlesik Krallik arkasinda ve Italya nin uzerinde Avrupa da besinci buyuk uretici olarak ve dunyanin on ikinci en buyuk ureticisi olarak siralamada yer aldi ve 1 225 400 motorlu tasit uretti Otomotiv sanayisi 1960 larin sonlarindan bu yana ekonominin onemli bir parcasidir Iskolunda etkinlik gosteren kuruluslar agirlikli olarak Marmara Bolgesi nde yer almaktadir Araba ureticileri ve parca tedarikcilerinin bir kumelenmesi ile Turk otomotiv iskolu 2008 yilinda motorlu tasit ve bilesenlerinde 22 94 milyar dolar degeri uzerinde ihracat ile uretim uslerinden kuresel agin ayrilmaz bir parcasi haline gelmistir Coklu birim trenler lokomotifler ve vagonlar TULOMSAS 1894 TUVASAS 1951 ve EUROTEM 2006 yuksek hizda EMU ve DMU modelleri iceren Turkiye de cok uniteli tren lokomotif ve vagonlarda buyuk ureticiler arasinda yer almaktadir Gemi yapimi Turkiye dunyanin onde gelen gemi uluslarindan biridir 2007 yilinda Turk tersaneleri sayi bakimindan Italya ABD ve Kanada nin arkasinda Dunyada 4 siparis edilen gemi ve sayisi bakimindan Cin Guney Kore ve Japonya nin arkasinda mega yat siparislerinde Dunyada 4 uncu sirada yer almaktadir Savunma sanayisi SOM seyir fuzesi TUBITAK SAGE ve ROKETSAN tarafindan Turk Hava Kuvvetleri icin gelistirilmistir Turkiye de bircok gelismis silahlanma ureticileri vardir Yillik ihracat 2014 yilindaki degeriyle 1 6 milyar dolara ulasmistir MKEK TUSAS ASELSAN ROKETSAN FNSS Nurol Makina Otokar ve HAVELSAN buyuk ureticiler arasindadir 11 Temmuz 2002 tarihinde Turkiye F 35 Musterek Taarruz Ucagi JSF gelistirme programinin Seviye 3 ortagi olmustur TUSAS Turk Hava Kuvvetleri icin F 16 Fighting Falcon gibi cesitli ucak turleri ve modellerini uretmistir Turkiye son zamanlarda yurt icinde 0 8m cozunurluklu kesif uydusu Gokturk 1 projesi dahil olmak uzere yeni askeri istihbarat uydularinin yapimini baslatmis Turk Milli Istihbarat Teskilati ve Turk Silahli Kuvvetleri tarafindan kullanilmak uzere 2 metre cozunurluklu kesif uydusunu Gokturk 2 projesi yapmistir Diger onemli urunler arasinda Altay ana muharebe tanki A400M TUSAS T FX TF 2000 AAW sinifi firkateyn Milgem sinifi korvet Anka IHA Aselsan Izci UGV T 155 Firtina kundagi motorlu obusu J 600T fuzesi T 129 saldiri helikopteri Roketsan UMTAS tanksavar fuzesi Roketsan Cirit lazer gudumlu roket Panter Obusu Otokar Cobra ve Akrep BMC Kirpi FNSS Pars 6x6 ve 8x8 ZPT Nurol Ejder 6x6 ZPT TOROS topcu roket sistemi Bayraktar Mini IHA ve SOM seyir fuzesi bulunmaktadir Demir Celik sanayisi Turkiye 8 sirada yer almaktadir 2013 yilinda toplam celik uretimi 29 milyon ton olmustur Turkiye nin ham celik uretimi 2011 yilinda 34 1 milyon ton gibi rekor bir seviyeye ulasmistir Kayda deger ureticiler 2 milyon ton uzeri uretim yapan ve ust celik ureten sirketler arasinda Erdemir 7 1 milyon ton 47 Sadece Erdemir Turkiye Erdemir Romanya dahil degildir 4 4 milyon ton 72 3 6 milyon ton 76 Diler 2 3 milyon ton 108 Colakoglu 2 1 milyon ton 110 Bilim ve Teknoloji TUBITAK Turkiye de kalkinma bilim teknoloji ve yenilik politikalari icin onde gelen bir devlet kurulusudur TUBA Turkiye de bilimsel etkinliklerin tesviki icin ozerk bir bilimsel kurumdur TAEK Turkiye nin resmi nukleer enerji kurumudur Hedefleri arasinda akademik nukleer enerji arastirma ve gelistirme ve bariscil nukleer araclarin uygulanmasi bulunmaktadir Askeri teknolojilerde arastirma ve gelistirme icin Turk hukumetinin digerleri kuruluslari arasinda TUSAS Aselsan Havelsan Roketsan ve MKE vardir Turk Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi Turk Havacilik ve Uzay Sanayii ve Milli Savunma Bakanligi tarafindan isletilen bir uzay araci uretim ve sinama tesisidir Turk Uzay Firlatma Sistemi Turkiye nin uzay araci firlatma yetenegini gelistirmek icin bir projedir Bir uzay limani yapimi uydu firlatma araclarinin gelistirilmesi yani sira uzak yer istasyonlarinin kurulmasini icerir Insaat ve muteahhitlik iskolu Turk insaat ve muteahhitlik iskolu dunyanin onde gelen en rekabetci ve dinamik insaat muteahhitlik iskollarindan biridir 2009 yilinda 33 Turk insaat muteahhitlik sirketi toplamda Turk insaat muteahhitlik iskolu icin Engineering News Record tarafindan hazirlanan bir arastirmada En Buyuk Uluslararasi Muteahhitler Listesinde Cin in ardindan Dunyanin en buyuk ikinci kumelenmesi secildi VeriAsagidaki tablo 1980 2020 yillari arasinda gosterge niteligindeki temel ekonomik verileri gostermektedir 5 in altindaki enflasyon yesil renkle gosterilmistir Yil GSYIH milyar ABD dolari SAGP GSYIH bugunku milyar ABD dolari World Bank Kisi basina GSYIH ABD dolari SAGP Kisi basina nominal PPP GSMH bugunku ABD dolari World Bank GSYIH buyumesi reel Enflasyon orani Yuzde olarak Issizlik Yuzde olarak Hukumet borcu GSYIH nin yuzdesi olarak 1980 155 4 n a 3 491 1 860 0 8 110 6 7 2 n a1981 177 3 n a 3 896 1 860 4 4 36 4 7 2 n a1982 194 8 n a 4 168 1 570 3 4 31 1 7 6 n a1983 212 1 n a 4 278 1 400 0 3 31 3 7 5 n a1984 234 6 n a 4 624 1 310 6 8 48 4 7 4 n a1985 252 4 4 863 1 310 4 3 44 5 7 0 n a1986 275 4 n a 5 190 1 450 6 9 34 6 7 7 n a1987 310 7 n a 5 731 1 740 10 0 38 9 8 1 n a1988 328 4 n a 6 158 1 860 2 1 73 7 8 7 n a1989 342 1 n a 6 323 1 920 0 3 63 3 8 6 n a1990 387 5 n a 7 002 2 310 9 3 60 3 8 0 n a1991 404 1 n a 7 158 2 590 0 9 66 0 7 7 n a1992 438 1 n a 7 633 2 940 6 0 70 1 7 9 n a1993 484 6 n a 8 308 3 140 8 0 66 1 8 4 n a1994 467 9 n a 7 896 2 680 5 5 104 5 8 0 n a1995 512 0 n a 8 507 2 850 7 2 89 6 7 1 n a1996 557 9 n a 9 130 2 920 7 0 80 2 6 1 n a1997 610 1 n a 9 837 3 190 7 5 85 7 6 3 n a1998 635 8 n a 10 106 3 440 3 1 84 7 6 4 n a1999 623 7 n a 9 773 3 590 3 4 64 9 7 2 n a2000 680 2 n a 10 509 4 320 6 6 55 0 6 0 51 62001 654 3 n a 9 973 3 580 6 0 54 2 7 8 76 12002 707 0 240 2 10 648 3 590 6 4 45 1 9 8 72 12003 761 6 314 6 11 335 3 950 5 6 25 3 9 9 65 72004 858 0 408 9 12 615 5 270 9 6 8 6 9 7 57 72005 965 4 506 3 14 018 6 820 9 0 8 2 9 5 50 72006 1 065 8 557 1 15 284 7 880 7 1 9 6 9 0 44 72007 1 149 2 681 3 16 280 8 950 5 0 8 8 9 2 38 22008 1 181 6 770 4 16 522 9 850 0 8 10 4 10 0 38 22009 1 134 6 649 3 15 635 9 640 4 7 6 2 13 1 43 92010 1 245 9 777 16 900 10 490 8 5 8 6 11 1 40 12011 1 412 9 838 8 18 909 11 310 11 1 6 5 9 1 36 52012 1 507 9 880 6 19 938 11 960 4 8 8 9 8 4 32 72013 1 662 4 957 8 21 683 12 030 8 5 7 5 9 0 31 42014 1 779 6 938 9 22 905 12 630 5 2 8 9 9 9 28 82015 1 908 4 864 3 24 236 12 030 6 1 7 7 10 3 27 62016 1 994 0 869 7 24 982 11 260 3 2 7 8 10 9 28 32017 2 183 3 858 9 27 017 10 980 7 4 11 1 10 9 28 22018 2 299 8 778 4 28 044 10 520 2 8 16 3 11 0 30 22019 n a 761 4 n a 9 690 0 8 11 8 13 42020 n a 719 5 n a n a n a 14 6 n a n aTurkiye nin dolar ve TL bazinda GSMH si ve enflasyon endeksi Yil Milyar US Milyar Buyume 2005 361 500 488 100 7 62004 300 600 428 900 9 92003 239 800 356 700 5 92002 180 100 273 500 7 92001 146 100 176 500 9 52000 201 500 125 600 6 3Kaynak Yil Toplam Ic Buyume US Dolar Degisimi Enflasyon Endeksi 2000 100 1980 5 000 000 71 300 TL 0 0081985 35 000 000 521 49 TL 0 0411990 393 000 000 2 634 10 TL 0 341995 7 762 000 000 46 634 58 TL 6 502000 124 583 000 000 628 477 02 TL 1002005 487 202 1 34 YTL 327Yillik buyume oranlari Yil 1 Ceyrek 2 Ceyrek 3 Ceyrek 4 Ceyrek Yillik Buyume1999 6 1 2 1 4 3 1 2 3 42000 4 0 6 9 8 2 7 0 6 62001 2 4 7 2 7 3 10 0 6 02002 1 1 7 9 7 1 11 2 6 42003 6 6 3 4 5 8 6 6 5 62004 10 8 11 6 8 3 8 5 9 62005 9 6 7 9 8 1 10 5 9 02006 6 7 9 6 6 1 6 3 7 12007 8 3 3 2 3 6 5 5 5 02008 7 2 2 3 1 0 5 9 0 82009 14 4 6 7 1 5 3 1 4 72010 7 0 8 1 8 7 9 7 8 52011 11 7 11 5 11 6 9 9 11 12012 6 8 5 0 3 6 4 2 4 82013 8 5 9 8 8 9 6 9 8 52014 8 7 2 9 3 7 5 9 5 22015 3 6 7 2 5 8 7 5 6 12016 4 8 4 9 0 8 4 2 3 22017 5 3 5 3 11 5 7 3 7 42018 2 406 2 28 044 3 0 16 3 11 0 110 22019 2 406 3 29 723 0 9 15 2 13 7 32 62020 2 471 7 30 253 1 8 12 3 13 1 36 8Hizmetler iskoluUlastirma Istanbul Ataturk Havalimani Dunya da 15 en islek havaalanidir Turk Hava Yollari Turkiye nin bayrak tasiyicisi arka arkaya 2011 den 2015 e bes yil Avrupa nin en iyi havayolu sirketi olarak Skytrax tarafindan secilmistir Dunya capinda 126 ulkede destinasyonlari ile Turk Hava Yollari 2016 yilinda uctugu ulke sayisina gore dunyanin en buyuk tasiyicisidir 2013 yili itibariyla Turkiye de 55 sivil havaalani bulunmaktadir ve bunlarin 22 tanesi uluslararasi havalimani statusundedir ACI verilerine gore Mart 2015 sonu itibariyla Istanbul Ataturk Havalimani 15 en yogun havalimanidir Istanbul un yeni ucuncu uluslararasi havalimaninin yilda 150 milyon yolcuya hizmet verecek sekilde dunyanin en buyuk havalimani olmasi planlaniyor Turk Hava Yollari 1933 yilindan bu yana Turkiye nin bayrak tasiyicisidir Turk Hava Yollari Dunya capinda 126 ulkede 435 noktaya ucus gerceklestirerek dunyanin en cok ulkesine ucan havayolu sirketi olmustur TCDD nin TCDD HT80000 serisi Yuksek Hizli Treni Demiryolu agi toplam uzunlugu elektrikli hat olarak 2133 km olmak uzere 2008 yilinda 10 991 km ile dunyada 22 siradadir TCDD 2003 yilinda yuksek hizli demiryolu hatlari insa etmeye basladi Ankara dan Eskisehir uzerinden Istanbul a 533 km uzunluga sahip ilk hat buyuk oranda yapilmistir ve hizmete alinmistir Bu iki sehir arasindaki 6 7 saatlik yolculuk suresini 3 saat 30 dakikaya indirmistir Ilk etapta 245 km lik ve 65 dakikalik bir tahmini yolculuk suresine sahip Ankara Eskisehir hatti tamamlanmistir Denemeler 23 Nisan 2007 tarihinde baslamis ve gelir kazanc hizmeti 13 Mart 2009 tarihinde baslamistir Hattin Eskisehir Istanbul bolumu 2012 yilinda hizmete girmistir Marmaray tup gecit tuneli ile Avrupa ve Asya kitasi arasindaki ilk dogrudan demiryolu baglantisini kurulmustur Ankara Konya arasinda 212 km lik uzunluga sahip ikinci yuksek hizli demiryolu hatti 2011 yilinda isletime gecmistir Osmaneli Bursa Polatli Izmir ve Ankara Sivas yuksek hizli demiryolu hatlari insa halindedir 2016 yili itibariyla ulkede 2159 km otoban ve 20 825 km bolunmus yol olmak uzere karayolari genel mudurlugunun sorumlulugunda 66 437 km lik bir karayolu agi vardir 2010 yili itibariyla Turk deniz ticaret filosu dunyada 7 siradadir 1199 gemi kayitli 604 dahil bulundurmaktadir Turkiye nin kiyi seridi gezilebilir su yollari 1 200 km dir 2008 yilinda ulkenin topraklarina yayilmis dogal gaz boru hatlari 7555 kilometre 4694 mil ve petrol boru hatlari 3636 kilometredir 2259 mil Haberlesme Turksat Turkiye nin birincil iletisim uydusu operatorudur Turksat adli bir dizi uydulari kontrol eder TUBITAK ve Turk Havacilik ve Uzay Sanayii RASAT ve Gokturk 2 gibi bilimsel gozlem uydulari ve kesif uydularini gelistirmistir 2008 yili itibariyla dunyada 18 sirada yer alan Turkiye 17 502 000 isletimde sabit telefona sahiptir ayni yil icinde dunyada 15 sirada yer alan ulkede 65 824 000 kayitli cep telefonu bulunmaktadir En buyuk sabit telefon operatoru olan TTNET ayrica Turkiye nin en buyuk internet servis saglayicisidir ve sahibi Turk Telekom olmaktadir Ulkenin en buyuk cep telefonu operatorleri arasinda Turkcell Vodafone Turkiye ve Turk Telekom bulunmaktadir Telekomunikasyon Kurumunun kurulmasinin ardindan 2004 yilinda baslayan telekomunikasyon ozellesme sureci halen devam etmektedir Ozel sektor sirketleri mobil telefon sehirlerarasi telefon ve internet erisimi etkinliklerinde bulunmaktadir Ek sayisal borsalara abonelikte hizli bir artis vardir teknolojik acidan gelismis sehirlerarasi govde hatlari agi insasi fiber optik kablo ve sayisal mikrodalga radyo rolesi gibi her ikisini birden kullanarak kent merkezleri arasindaki iletisimi kolaylastirmaktadir Mobil hucresel telefon servisine abone sayisi hizla buyurken ulkenin uzak bolgeleri bir yerel uydu sistemi ile ulasilir olmaktadir Ana hat uluslararasi telefon hizmeti SEA ME WE 3 denizalti haberlesme kablosu ile Italya Yunanistan Israil Bulgaristan Romanya ve Rusya ile Turkiye yi birbirine baglar Akdeniz de ve Karadeniz de denizaltinda fiber optik kablo aglari bulunmaktadir 2002 yilinda 12 Intelsat uydu yer istasyonu vardi ve Inmarsat ve Eutelsat sistemlerinde 328 mobil uydu terminalleri bulunmaktaydi Turksat A S Turksat serisi uydulari yoneten Turkiye nin birincil uydu iletisim isleticisidir TUBITAK ve Turk Havacilik ve Uzay Sanayii RASAT ve Gokturk 2 gibi bilimsel gozlem uydulari ve kesif uydularini gelistirmistir 2001 yili itibariyla ulkede 16 AM 107 FM ve 6 kisa dalga radyo istasyonu vardir 2008 yili itibariyla dunyada 15 sirada yer alan Turkiye de 24 483 000 internet kullanicisi vardir 2009 yili itibariyla dunyada 27 sirada yer alan ulkede 2 961 000 internet barindiricisi vardir Turizm iskolu Sik sik dunyaca unlu hem seyahat hem de turizm dergileri tarafindan dunyanin en iyi 5 plaji arasinda gosterilen Uluslararasi Cevre Egitim Vakfi tarafindan resmi Mavi Bayrak odullu turkuvaz ve tonlari ile unlu Turkiye nin Turkuvaz Kiyisi Oludeniz Turkiye son yillarda cok onemli bir turizm merkezi haline gelmis bulunmaktadir 1980 yilinda sadece 326 milyon dolar olan turizm gelirleri yaklasik 24 kat artarak 2001 yilinda 8 1 milyar dolar duzeyine yukselmistir Turizm gelirlerindeki yillik ortalama artis orani yuzde 16 5 olmustur 1 Turk Lirasi Kaliteli tibbi hizmetleri ve yetenekli doktorlari ile Turkiye dusuk fiyatlari ve Avrupa ile Orta Dogu arasindaki konumu ile onemli bir saglik turizmi bolgesi olmustur Yabanci turist sayisi 2002 ve 2005 yillari arasinda 12 8 milyondan 21 2 milyona ulasmistir ki bu sayi Turkiye yi Yabanci Ziyaretciler icin En Iyi 10 Ulke siralamasina sokmustur Finans iskolu Bankalar Caddesi Osmanli doneminde Istanbul un finans merkezi oldu 1892 yilinda tamamlanan merkezi sagdaki ilk binadir Merkez Bankasi 1930 yilinda kurulmustur Osmanli Devleti zamaninda merkez bankasi statusu Ingiliz Fransiz ortak sermayesi ile kurulmus olan Bank i Osmani i Sahane ye aitti Turkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi Turkiye de kagit para basma hakkini tek basina elinde bulundurmaktadir Turkiye Cumhuriyeti nin para ve kredi politikasini yuruten banka bagimsiz bir ekonomik kurulus konumundadir Turkiye de ilk resmi borsa 1866 yilinda adiyla kurulmustur Gunumuze kadar bircok isim ve adres degisikligi yasayan Turkiye borsalari istikrara 1985 yilinda kurulup 2 Aralik 1986 tarihinde ilk seansini acan Istanbul Menkul Kiymetler Borsasi ile kavusmustur Bu borsa da 2013 yilinda bir isim revizyonuna giderek Borsa Istanbul adini ve BIST kisaltmasini almistir Borsa Istanbul un ortaklik yapisi incelendiginde en yuksek paya 49 ile Hazine Mustesarligi nin sahip oldugu mustesarligi 36 6 payla Borsa Istanbul A S nin 5 pay ile NASDAQ in 1 3 pay ile Turkiye Sermaye Piyasalari Birligi nin takip ettigi gorulmektedir Geriye kalan 8 1 lik pay diger ortaklara aittir Istanbul Altin Borsasi 1995 yilinda kurulmustur Ankara icinde Sogutozu is bolgesi Turkiye Cumhuriyeti nin kurulmasi ile devlet bankacilik iskolunu canlandirmak amaciyla devlet bankalari kurmustur Devletciligin guclendigi dunya savasi oncesi 1929 1939 yillari arasinda devlet bankalarinin sayisi ve agirligi artmistir 1929 yilindan sonra neredeyse 50 yil yabanci sermayeli banka kurulmamistir Iskolu 1980 sonrasi deregulasyonlarla rahatlamis 1990 yilindan sonra ise son derece aktif hale gelmistir Ancak bu yillarda devlet ile yakin iliskileri olan is adamlarina taninan imtiyazlar ve duzenlemelerdeki bosluklar sebebiyle bircok banka halk arasinda hortumlama olarak bilinen faaliyetlerde bulunmus ve iskolu 1990 larin sonunda bir cikmaza girmistir Bu cikmaz 2000 ve 2001 yillarinda iki krizin patlak vermesine onemli olcude sebep olmustur Krizler sonrasinda Kemal Dervis in katkilariyla yeniden duzenlenen bankacilik sistemi cok daha saglikli bir cerceveye oturtulmustur Bugun Turkiye nin en buyuk sirketleri bankalar olmustur Fortune dergisinin Global 2000 isimli dunyanin en buyuk 2000 sirketinden olusturulan listede Turkiye yi temsil eden 12 sirketin 5 i bankalardir BorclanmaTahviller Turkiye de Turk Ticaret Kanunu kapsaminda anonim sirketler tarafindan ihrac edilebildikleri gibi devlet tarafindan da ihrac edilebilirler Devlet tahvili olarak adlandirilan bu tur tahviller devletin 1 yildan uzun vadeli borclanma ihtiyaclarini karsilamak icin Hazine Mustesarligi araciligi ile ihrac ettigi borclanma senetleridir Devlet ic borclanma senedi DIBS niteligindeki bu finansal aracin anapara geri odemesi ve faiz getirisi devletin garantisi altindadir Tahviller ihrac eden kurum acisindan bir borclanma kagidi niteliginde olmakla birlikte borc veren karsi kisi ve veya kurum acisindan bir yatirim araci niteligi tasirlar Dolayisiyla tahvile yatirim yapan bir yatirimcinin beklentisi tahvil ihrac eden kuruma odunc verdigi anaparanin getirisi olarak faiz geliri elde etmek ve odunc verdigi para ile birlikte bunu tahsil edebilmektir Tahvil ihrac eden kurumun tahvilin vadesi boyunca elde edecegi faaliyet sonuclarina gore olusacak kar zarar durumu yatirimcinin anaparasinin ve faiz getirisinin odenmesi ile iliskilendirilmez Ozel sektor borclanmasi Faiz ve anapara geri odemeleri her durumda tahvil ihrac eden kurum icin bir mukellefiyettir Bu nedenledir ki tahvil ihrac uygulamalari ve alim satim islemleri Turk Ticaret Kanunu TTK cercevesinde ve yatirimcilarin korunmasi amaciyla ancak Sermaye Piyasasi Kurulu SPK ve Bankacilik Duzenleme ve Denetleme Kurumu BDDK Hazine Mustesarligi gibi sektor ve piyasa duzenleyici kamusal kurumlarin olusturdugu duzenlemeler kapsaminda yapilabilir ve muteakiben denetlenir Bono ise tahvil ile ayni nitelikte olmakla birlikte kisa vadeli bir borclanma aracidir ve iskonto edilerek ihrac edilir Isletme tarafindan uretim kapasitesini dogrudan artirmaya yonelik olmayan sadece kiymetli bir evraki satin almak amaciyla yapilan harcamalar ise mali yatirimlar olarak adlandirilir Balcik 2003 4 Tanimda gecen kiymetli evrak uygulamada karsimiza tahvil ve hisse senedi olarak cikmaktadir Gercekten de her iki finansal enstruman ticaret hukuku acisindan kiymetli evrak niteligindedir Buna ilaveten tasinabilir ve alim satima konu edilebilme ozellikleri tahvil ve hisse senedine menkul kiymet niteligi kazandirmaktadir Bu durumda tahvil ve hisse senetlerine yapilan yatirimlari menkul kiymet yatirimlari olarak adlandirmak mumkundur En buyuk sirketlerTurkiye Is Bankasi merkezi Levent Istanbul Forbes dergisi tarafindan dunyanin en buyuk 2000 kamu sirketi yillik siralamasinda 2014 yilinda 12 Turk sirketi Forbes Global 2000 listesinde yer almistir Bankacilik iskolu listesinde 2 sirket takip eden telekomunikasyon iskolu listesinde 5 sirket yer aldi ulasim ve icecek iskollarindan birer sirketin ardindan 2 konglomerat yer aldi Halka acik sirketler sunlardir Bu bolumun daha dogru ve guvenilir bilgi sunmasi icin guncellenmesi gerekmektedir Daha fazla bilgi icin tartisma sayfasina bakiniz Nisan 2019 Dunya Siralamasi Kurulus Is kolu Gelir milyar Karlar milyar Varliklar milyar Piyasa degeri milyar 274 Turkiye Is Bankasi Bankacilik 14 58 2 32 114 27 9 92288 Garanti Bankasi Bankacilik 9 53 1 87 101 34 14 93321 Koc Holding Konglomera 34 72 1 41 27 36 10 65343 Akbank Bankacilik 7 93 1 69 90 38 13 24414 Sabanci Holding Konglomera 12 96 0 91 96 15 8 1534 Halk Bankasi Bankacilik 6 42 1 57 61 1 7 94609 Vakifbank Bankacilik 6 27 0 88 62 94 4 85666 Turkcell Telekomunikasyon 5 96 1 23 9 97 12 48683 Turk Telekom Telekomunikasyon 6 92 0 68 8 49 9 91934 Enka Insaat Insaat 6 54 0 65 8 47 9 651507 Efes Icecek Grubu Icecek 4 83 1 37 10 41 6 751872 Turk Hava Yollari Ulastirma 9 87 0 36 11 82 4 29Dis ticaret ve yatirimTurkiye 1995 yilinda Avrupa Birligi Gumruk Birligi ne ABGB katildi 2006 yilinda Turk ihracatiHarvard Ekonomik Karmasiklik Atlasi 10 Kasim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde tarafindan saglanan Turkiye Ihracat Hasila agaci haritasi 2014 2012 yili itibariyla Turkiye nin ana ticaret ortaklari arasinda Almanya Rusya ve Cin bulunmaktadir AB menseli yabanci yatirimdan yararlanan Turkiye ulkeye ihracatta ve sanayi uretimini artirmak icin 1995 yilinda imzalanan Avrupa Birligi ile gumruk birliginde cikar saglamistir Turkiye ayni zamanda Orta ve Dogu Avrupa ve BDT icinde 1 5 milyar dolardan fazla dogrudan yabanci yatirimlarda kaynak saglamistir Ulke olarak Rusya da 32 oraninda yatirim yapilmis birincil olarak Karadeniz komsulari Bulgaristan ve Romanya da dogal kaynaklar ve insaat iskolunda 46 oraninda yatirim yapmistir Turk sirketlerinin yaklasik 100 milyon dolar civari Polonya da buyukce bir DYY sermayesi vardir Insaat ve muteahhitlik sirketleri onemli oyunculari arasinda Enka Tekfen ve bulunur yani sira uc sanayi toplulugu arasinda Anadolu Efes Grubu Sisecam Grubu ve Vestel Grubu bulunur Ulke dis satimi 2007 yilinda 115 3 milyar dolara ulasti ancak ithalat cogunlukla dogal gaz ve ham petrol gibi enerji kaynaklarinda artan talep nedeniyle 162 1 milyar dolara yukselmistir 2015 yili itibariyla Turkiye nin ana dis satimi 153 6 milyar dolar ve ana dis alimi 204 3 milyar dolardir Son yirmi yilda ihracatta onemli bir degisim olmustur Dogal gazin payi 1980 yilinda 74 1990 yilinda 30 ve 2005 yilinda 12 dusmustur Orta ve yuksek teknoloji urunlerinin payi 1980 de 5 e 1990 da 14 e ve 2005 yilinda 43 e cikmistir 2022 yilinda Turkiye nin toplam ihracaati 253 6 milyar dolar iken bu rakam 2023 yilinda 255 8 milyar dolar olmustur Dogal kaynaklarTurkiye de dunyada uretimi yapilan 90 madenden 60 kadarinin uretimi yapilmaktadir MTA verilerine gore dunyada 132 ulke arasindan maden uretim degeri acisindan 28 siradadir Maden cesitliliginde 10 siradadir Uretimi ve ticareti dunya olceginde yapilan 90 madenden 13 u Turkiye de bulunmamaktadir 50 madende yeterli kaynagi bulunurken 27 maden isletme acisindan ekonomik degildir Bu veriler isiginda Turkiye maden cesitlilik ve miktari acisindan kismen kendine yeten bir ulke kabul edilir Turkiye de yeterli duzeyde bulunmayan madenler sunlardir bakir grafit manganez boya topraklari aluminyum kursun maden komuru cinko zirkon arsenik titan talk demir mika kukurt nikel kil fosfat Turkiye nin zengin madenleri sunlardir Bor barit alci tasi jips mermer luletasi diyatomit manyezit perlit stronsiyum tuzlari fluorit kirectasi mermer ponza zeolit sodyum sulfat profilit kuvarsit kuvars linyit kayatuzu feldspat olivin dolomit altin silis kumu bentonit asbest kalsit zimpara tasi Turkiye de madenciligin GSYH icindeki payi 2009 yilinda 1 5 ile gelismis ulkeler ortalamasinin 4 oldukca altindadir Turkiye maden ihracatindan elde ettigi gelir 2004 yilinda 0 65 milyar 2008 de 2 1 milyar 2009 da 1 58 milyar olarak gerceklesmistir 2000 yilinda 1 6 milyar olan madenciligin GSYHya katkisi 2014 yilinda 15 7 milyar a yukselmistir Turkiye kaliteli ve bol olan madenlerini ihrac ederken ulkede bulunmayan ve sanayinin ihtiyaci olan madenleri ithal etmektedir Turkiye mermer dogal taslar bor krom manyezit sodyum feldspat bakir cinko barit alci ponza ihrac etmektedir Komur demir fosfat dogal taslar ve mermer bakir manyezit krom potasyum feldspat kukurt grafit silis kumu ithal etmektedir Bor varligi bakimindan Dunyanin 72 lik rezervi ile ilk ulkesidir Turkiye dunyadaki sanayi hammadde madenlerinin 2 5 ini komur madenlerinin 1 ini jeotermal enerjinin 0 8 ini mermerin 33 unu metalik madenlerin 0 4 unu barindirmaktadir Ayrica demir bakir aluminyum magnezyum mermer gibi bircok dogal kaynak islenerek tuketilmekte ve ihrac edilmektedir Enerji Baku Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hatti Turkiye enerji ihtiyaci olarak petrol tuketiminin yaklasik 90 ini ithalat ile karsiliyor 1990 li yillarda dogalgaz kullanimina son derece yogun bir bicimde gecis yasandi Ozellikle buyuk kentlerin isinma sistemleri dogalgazla calisir hale getirildi Hidroelektrik uretim bicimi acisindan elinde cok buyuk firsatlar olan bir ulke olmasina karsin Turkiye dogalgazi elektrik uretiminde de kullanmaya basladi Dogalgaz ve petrol rezervi bulunan Turkiye petrol ve dogal gaz ihrac eder Ancak OPEC e uye degildir Turkiye komur de ihrac etmektedir kaynak belirtilmeli ne var ki kalitesiz ve taklit olan ayrica Cernobil faciasina damgasini vuran ithal Sibirya komuru de pazarlarda daha fazla yer kapliyor Baku Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hatti ya da kisaca BTC Azerbaycan petrolunu Gurcistan uzerinden Turkiye nin Akdeniz kiyilarina tasimayi amaclayan bir petrol boru hatti projesidir Tum Dunya da ucuz ve istikrarli enerji kaynaklarina sahip olabilmek icin yogun bir mucadelenin yasandigi ve Sovyetler Birligi nin 1991 yilinin sonunda resmen dagilmasinin ardindan Kafkaslar ve Hazar Denizi cevresinin bu mucadelenin en cok hissedildigi bolge oldugu dusuldugunde BTC Boru Hatti nin stratejik bir oneme sahip oldugu soylenebilir Nukleer enerji Nufusun artan enerji ihtiyaclarini karsilamak ve yasam standartlarinda surekli yukseltmeyi saglamak icin Turkiye birkac nukleer santral insa etmeyi planlamaktadir Deneysel reaktor insasi ardindan buyuk olcekli nukleer santral insa etme onerileri TAEK tarafindan erken 1950 lerde sunulmus ancak cabalar ve defalarca ilgili ureticiler tarafindan uretilen teklifler yuksek maliyetler ve guvenlik kaygilari nedeniyle iptal edilmistir Turkiye her zaman yerel ve cevrimici yakit ikmali yapilabilir ucuz ve kullanilabilir dogal uranyum yakan Candu nukleer reaktorlerini secmistir CANDU Reaktorleri nukleer silah sinifi plutonyum uretmek icin idealdir ve bu Turkiye nin komsulari arasinda huzursuz duygulara neden olmustur Turkiye nin ilk nukleer guc santrallerinin Akdeniz kiyisinda Mersin in bakiniz Akkuyu Nukleer Enerji Santrali insa edilecegi beklenmekte Karadeniz kiyisinda Sinop bakiniz Sinop Nukleer Enerji Santrali ve yine Karadeniz kiyisinda Kirklareli nin de bakiniz birer santralin yapimi beklenmektedir Jeotermal enerji Bozcaada da bir ruzgar ciftligi Turkiye dunyanin besinci en yuksek dogrudan kullanimli jeotermal enerji yeterliligine sahiptir Enerji guvenligi Surdurulebilir enerji gelisiminin desteklenmesi ve enerji projeleri icin yatirim cekme arttirici enerji guvenligi konusunda ve AB ic enerji pazari ilkeleri temelinde uye devlet enerji piyasalarinin yakinsakligi gibi Turkiye nin dort onemli konusu vardir AB enerji programinin bir ortak ulkesi olmakta ve yaygin ve bolgesel cikarlari bulunmaktadir Turkiye de yenilenebilir enerjinin toplam enerji uretimine orani 25 26 civarinda olmakta bu iki AB ortalamasinda bulunmaktadir kaynak belirtilmeli Turkiye 2023 yilina kadar bunu 30 a yukseltmeyi planlamaktadir daha iyi kaynak gerekli Madenler Turkiye cesitlilik acisindan dunya minerallerinde onuncu sirada yer alan bir ureticidir Yaklasik 60 farkli maden Turkiye de cikarilmakta ve islenmektedir Ulkenin en zengin maden yataklari arasinda Turkiye de rezerv bakimindan dunya toplaminin 72 sini olusturan bor tuzlari bulunmaktadir CIA World Factbook a gore diger dogal kaynaklar komur demir cevheri bakir krom uranyum antimon civa altin barit borat stronsiyum zimpara mineral feldspat kalker manyezit mermer perlit pomza dahil ottas kil tarima elverisli arazi hidroelektrik ve jeotermal enerjidir kaynak belirtilmeli Cevre9 Agustos 1991 de Turk Cevre Bakanligi nin su anda Cevre ve Sehircilik Bakanligi kurulmasiyla birlikte Turkiye en onemli cevre sorunlarindan bazilarini ele alarak onemli bir ilerleme yapmaya baslamistir Bu baglamda en etkileyici gelismeler Istanbul ve Ankara daki hava kirliliginin onemli miktarda azalmasi olmustur En acil ihtiyaclar arasinda su aritma tesisleri atik su aritma tesisleri kati atik yonetimi ve biyocesitliligin korunmasidir kaynak belirtilmeli Bolgesel esitsizliklerDogu ve Guneydogu da yoksulluk dusuk ekonomik uretim ve issizlik yuksek duzeyde iken ulkenin zenginligi ozellikle Kuzeybati ve Batida derisik olmaktadir Ancak son on yilda Turkiye de surekli ekonomik buyume ile paralel olarak Anadolu nun bazi kisimlarinda daha yuksek bir ekonomik seviyeye ulasma baslamistir Bu sehirler Anadolu Kaplanlari olarak bilinmektedir En zengin ve en yoksul NUTS 2 bolgeleri 2017 GSYIH SAGP Bolge Kisi basina 2017 GSYIH siEuro cinsinden AB 28 ortalamasi olarakTurkiye 20 282 52 73En zengin Istanbul 29 000 60 8Ankara 28 900 58 33Kocaeli 25 000 55 2Bursa 22 000 52 4Tekirdag 20 700 51 65Izmir 18 500 48 1Antalya 17 600 45 76Balikesir 17 000 44 2Aydin 16 500 42 9Zonguldak 16 000 41 6Manisa 15 590 40 53Adana 14 600 37 96Kirikkale 14 000 39Konya 14 400 36 4Samsun 13 200 34 32Kayseri 12 000 31 2Trabzon 11 000 28 598Kastamonu 10 000 26Erzurum 9 600 24 96Hatay 9 000 23 098Malatya 8 600 22 358Gaziantep 8 000 20 8Mardin 7 700 20 02Sanliurfa 7 000 18 2Agri 6 500 16 9En yoksul Van 6 000 15 6 Kaynak Eurostat ESA 95 En zengin ve en yoksul NUTS 1 bolgeleri 2017 GSYIH SAGP Bolge Kisi basina 2017 GSYIH siEuro cinsinden AB 28 ortalamasi olarakTurkiye 20 282 52 73En zengin Istanbul 24 000 62 395East Marmara 22 500 58 495West Anatolia 20 900 54 336West Marmara 19 700 51 216Ege 19 400 50 435Akdeniz 15 900 41 3363Bati Karadeniz 14 300 37 177Orta Anadolu 13 800 35 877Dogu Karadeniz 12 500 32 497Kuzeydogu Anadolu 9 400 24 44Guneydogu Anadolu 8 650 23 089En yoksul 8 600 22 358 Kaynak Eurostat ESA 952006 yili butcesiMaliye Bakanligi Muhasebat Genel Mudurlugu nun 2006 yili verilerine gore Turkiye de 19 il giderlerinden fazla gelir ureterek geri kalan bolgelerin kalkinmasina ve giderlerinin karsilanmasina destek oldular Onceki yillarda bu yeterlilik oranina ulasan il sayisi 2004 ve 2005 yillarinda 13 te kalmisti 2014 yili Turkiye ekonomisinin basamak dusmesiCenter for Economics and Business Research in raporu dogrultusunda 2013 yili icerisinde dunyanin en buyuk 17 ekonomisi olan Turkiye 2014 yilsonu verileri sonucunda iki basamak duserek Hollanda ve Suudi Arabistan dan sonra 19 siraya gerilemistir Ayrica bakinizTurkiye deki bankalar listesi Turkiye merkezli sirketler listesi Turkiye de ekonomik krizler Turkiye de dis borc tarihi Uretici fiyat endeksi Turkiye Tuketici fiyat endeksi Turkiye Turkiye de issizlik Turkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanligi Turkiye de yetistirilen tarim urunleri Kirilgan besliNotlar EU SILC European Union Statistics on Income and Living Conditions Gelir ve Yasam Kosullarina Iliskin Avrupa Birligi IstatistikleriKaynakca a b c d e f g h i cia gov CIA 10 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Aralik 2020 https data tuik gov tr Bulten Index p Donemsel Gayrisafi Yurt Ici Hasila III Ceyrek Temmuz Eylul 2023 49663 amp dil 1 Eksik ya da bos baslik yardim Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link GSYIH Iskollarina Gore Dagilim World Factbook CIA 2016 10 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Aralik 2020 TUIK 5 Aralik 2023 4 Aralik 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Aralik 2023 ENAGrup Enflasyon Arastirma Grubu 4 Aralik 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Aralik 2023 Ulusal yoksulluk sinirlarindaki yoksul insan sayisi orani nufusun si data worldbank org Ingilizce Dunya Bankasi 12 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Aralik 2020 Yoksulluk veya sosyal dislanma riski altindaki insanlar ec europa eu Ingilizce Eurostat 11 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Aralik 2020 Avrupa Orta Asya Ekonomik Guncellemesi 2020 Ilkbahar COVID 19 ile Mucadele openknowledge worldbank org Ingilizce Dunya Bankasi ss 75 76 11 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Nisan 2020 Esdeger harcanabilir gelirin Gini katsayisi EU SILC anketi ec europa eu Ingilizce Eurostat 8 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Aralik 2020 Labor force total Turkey data worldbank org Dunya Bankasi amp Uluslararasi Calisma Orgutu 14 Nisan 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Aralik 2020 TUIK 2022 14 Nisan 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi tr tradingeconomics com Eylul 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Ekim 2023 Erdogan Under Pressure as Covid Leaves Turks Losing Hope of Work Covid Turklerin Is Umudunu Kaybetmesine Yol Acarken Erdogan Baski Altinda bloomberg com Ingilizce Bloomberg 27 Aralik 2020 25 Ocak 2021 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Aralik 2020 Siralamalar ve Is Yapma Kolayligi Puani doingbusiness org Ingilizce DoingBusiness 15 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ekim 2018 a b 2 Ekim 2019 Turkiye 2023 te 255 8 Milyar Dolarla Ihracatta Yeni Bir Rekora Imza Atti TIM Turkiye Ihracatcilar Meclisi 31 Ocak 2024 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Ocak 2024 a b c Arsivlenmis kopya 1 Kasim 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 7 Subat 2021 World Bank 2019 www aa com tr 16 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Mart 2019 World Factbook CIA 5 Ekim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Nisan 2013 hurriyetdailynews com Hurriyet Daily News 8 Agustos 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Subat 2019 Arsivlenmis kopya 23 Agustos 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Aralik 2023 PDF oecd org OECD 2016 20 Nisan 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 4 Nisan 2020 Turkey ranks second in the world for humanitarian aid named most generous donor En comert bagisci secildigi insani yardimda Turkiye dunyada ikinci sirada Ingilizce Daily Sabah 15 Agustos 2017 18 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 21 Eylul 2017 a b S amp P Moody s send Turkey deeper into junk territory Financial Times 17 Agustos 2018 10 Aralik 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Agustos 2018 Financial Times 30 Temmuz 2018 14 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Agustos 2018 6 Kasim 2020 28 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Kasim 2020 17 Kasim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Mart 2015 2003 Multinationals Ideology and Organized Labor The Limits of Convergence Princeton University Press ss 126 Table 5 1 ISBN 0 691 11633 4 David Waugh 2000 Manufacturing industries chapter 19 World development chapter 22 Geography An Integrated Approach 3 bas Nelson Thornes Ltd ss 563 576 579 633 and 640 ISBN 0 17 444706 X N Gregory Mankiw 2007 Principles of Economics 4 bas Cengage Learning ISBN 978 0 324 22472 6 IMF WEO Database of April 2022 Emerging and Developing Europe International Monetary Fund 6 Mayis 2022 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Mayis 2022 www unwto org Ingilizce 9 Mayis 2023 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Ekim 2023 Ekin Inal Mert Mustecaplioglu 29 Mart 2021 1 Aralik 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Ekim 2023 PDF 31 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 25 Mart 2020 Turkiye nin 200 Yillik Iktisadi Tarihi a b Gross domestic product 2011 Turkiye Istatistik Kurumu 21 Aralik 2012 18 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Nisan 2013 Developed Countries 9 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde World Factbook CIA Guillen Mauro F 2003 Multinationals Ideology and Organized Labor The Limits of Convergence Princeton University Press ss 126 Tablo 5 1 ISBN 0 691 11633 4 David Waugh 2000 Manufacturing industries bolum 19 World development bolum 22 Geography An Integrated Approach 3 bas Nelson Thornes Ltd ss 563 576 579 633 ve 640 ISBN 0 17 444706 X N Gregory Mankiw 2007 Principles of Economics 4 bas ISBN 0 324 22472 9 Turkey s economy sees recovery signs as risks remain Ingilizce Xinhua Xinhua 28 Haziran 2009 Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Fund management The Economist 16 Temmuz 2009 27 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 a b Worldbank org tr 28 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Forbes Top 10 Billionaire Cities Moscow Beats New York Again Forbes 14 Mart 2013 14 Ekim 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Aralik 2014 25 Agustos 2009 25 Agustos 2009 Turkish recovery needs more time Asia Times Online 29 Haziran 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Stockmarkets 25 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde The Economist 7 Ocak 2010 Eric Martin 7 Agustos 2012 Goldman Sachs s MIST Topping BRICs as Smaller Markets Outperform Bloomberg com 10 Aralik 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Butler Daren 5 Kasim 2012 Turkey Regains Investment Grade Rating After Long Wait Reuters 1 Ekim 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Daren Butler 17 Mayis 2013 UPDATE 1 Turkey hails new investment grading but worries about money flows Reuters 18 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mayis 2013 Ye Xie Selcuk Gokoluk 17 Mayis 2013 Turkey Raised to Investment Grade by Moody s on Debt Cuts Bloomberg Bloomberg L P 8 Haziran 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 18 Mayis 2013 a b Temel Gostergeler ve Tarimin Payi PDF TURKIYE TARIM SEKTORU RAPORU tobb org tr 2013 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 25 Mart 2015 EGE Husnu 2011 PDF TARIM SEKTORUNUN EKONOMIDEKI YERI VE ONEMI tepge gov tr 23 Kasim 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 25 Mart 2015 Tuik 2023 Hayvansal Uretim Istatistikleri Tuik 28 Eylul 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Eylul 2023 a b Yillik Ekonomik Rapor 2014 4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde maliye gov tr Michael Kuser The Unknown TV Giant Businessweek com 16 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Boulden Jim 17 Ocak 2005 Turkey switches on to TV market CNN com 9 Haziran 2008 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2008 Europe s No 3 TV Manufacturer a Private Company PROFILO TELRA Business Wire BNET 19 Agustos 2005 30 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2008 2006 yilinda Turk Hazir Giyim Sektoru Ihracat Basarimi 28 Kasim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde ITKIB Turkiye otomotiv sektorunde buyuyor Ulasim Online 29 Haziran 2009 15 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Temmuz 2009 2008 PRODUCTION STATISTICS OICA 18 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Otomotiv Ihracati 2008 de 22 Milyar 944 Milyon Dolara Ulasti Haberler 8 Aralik 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 2008 de otomotiv ihracati rekor kirdi HaberX 29 Agustos 2011 Erisim tarihi 29 Agustos 2011 olu kirik baglanti Ingilizce Catania Investments 5 Ekim 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Savunma Sanayi Ihracat Artisi Turkiye Ortalamasinin Dort Katindan Fazla Oldu Milliyet 28 Eylul 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 27 Subat 2015 Turkey signs 1 78 bln deal to buy warplanes Reuters 11 Mayis 2007 8 Haziran 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Turkey signs contract to buy 30 F 16 block 50 jets F 16 net 25 Ekim 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Turkiye Celik Ureticileri Dernegi dcud org tr 17 Eylul 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Turkish Steel Producers Association dcud org tr 17 Eylul 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Ekim 2016 Who We Are THE SCIENTIFIC AND TECHNOLOGICAL RESEARCH COUNCIL OF TURKEY tubitak gov tr 18 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2016 tuba gov tr 21 Ekim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2016 8 Haziran 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2016 Space Launch System Project Ingilizce Undersecretariat for Defence Industries 3 Eylul 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 20 Aralik 2013 Bekdil Burak Ege 28 Temmuz 2013 Turkey s Sat Launcher Plans Raise Concerns Ingilizce Defense News 30 Agustos 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Aralik 2013 Bekdil Burak Ege 12 Aralik 2013 Turkey Spends Big on Innovation Ingilizce Defense News 20 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Aralik 2013 Ingilizce Turkishcontractors com 25 Ekim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Turkey 2nd on top international contractors list Ingilizce Hurriyetdailynews com 1 Kasim 2011 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 The Top 225 International Contractors Ingilizce Enr construction com 24 Agustos 2011 27 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 Report for Selected Countries and Subjects Secili Ulkeler ve Konular icin Rapor imf org Ingilizce Uluslararasi Para Fonu 12 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Eylul 2018 Report for Selected Countries and Subjects Secili Ulkeler ve Konular icin Rapor imf org Ingilizce Uluslararasi Para Fonu 24 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 25 Aralik 2019 World Bank 19 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi World Bank 10 Mart 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Skytrax 12 Temmuz 2012 27 Haziran 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Nisan 2013 a b Turkish Airlines named best airline in Europe for fifth year in a row BUSINESS 19 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2016 a b Turkish Airlines 19 Mayis 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Haziran 2016 Turkiye deki Havaalanlari 20 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Kasim 2016 Year to date Passenger Traffic ACI 23 Nisan 2015 29 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 25 Nisan 2015 It will be the biggest airport of the world 24 Ocak 2013 19 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 24 Ocak 2013 Newsweek Istanbul s New Erdogan Backed Airport to Be Named After Erdogan 8 Subat 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2016 Gianluca Mezzofiore Erdogan Airport Istanbul s Super Hub to be Named After Turkey s President Elect International Business Times UK 4 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2016 27 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2016 a b c d e f g h i j k l CIA World Factbook Turkey Cia gov 18 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 29 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2016 TCDD gov tr 5 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 5 Kasim 2016 Karayollari Genel Mudurlugu kgm gov tr 9 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2016 Son erisim tarihi 11 02 2007 17 Mart 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Mart 2015 PDF 27 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 17 Mart 2015 Arsivlenmis kopya 19 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2015 a b c Milliyet 3 Mart 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Mart 2021 2014 Forbes 2000 List Turkish Companies The World s Biggest Public Companies Ingilizce Forbes 19 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 17 Mart 2015 Foreign Trade Statistics as of October 2012 Ingilizce Turkiye Istatistik Kurumu 30 Kasim 2006 21 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan Word belgesi arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2008 Bartolomiej Kaminski 1 Mayis 2006 Turkey s evolving trade integration into Pan European markets PDF Ingilizce Dunya Bankasi 12 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 29 Agustos 2008 CIA World Factbook Turkey Economy Cia gov 18 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Agustos 2011 2 Ekim 2019 2 Ekim 2019 ParaAnaliz 3 Ekim 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Nisan 2020 a b c PDF Dunyada ve Turkiye de Madencilik Sektoru fenimining com 2 Nisan 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 26 Mart 2015 a b PDF MADENCILIK SEKTORU kutso org tr 2014 2 Nisan 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 26 Mart 2015 23 Temmuz 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Kasim 2016 Lund J W Freeston D H Boyd T L 2005 Direct application of geothermal energy 2005 Worldwide review Geothermics Ingilizce 34 6 ss 691 727 doi 10 1016 j geothermics 2005 09 003 Inogate org 19 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2011 25 26 percent of Turkey s energy production is renewable Anadolu Agency 10 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 14 Nisan 2013 Mevzuat adalet gov tr 18 Mart 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Agustos 2011 CEVRE VE SEHIRCILIK BAKANLIGININ TESKILAT VE GOREVLERI HAKKINDA KANUN HUKMUNDE KARARNAME Mevzuat adalet gov tr 4 Temmuz 2011 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 9 Aralik 2013 Anchors aweigh The Economist 21 Ekim 2010 2 Kasim 2010 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 30 Ekim 2010 Veri En zengin ve en yoksul NUTS 2 bolgeleri 2017 GSYIH SAGP PDF appsso eurostat ec europa eu Eurostat 23 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Nisan 2020 Veri En zengin ve en yoksul NUTS 1 bolgeleri 2017 GSYIH SAGP appsso eurostat ec europa eu Eurostat 23 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 4 Nisan 2020 Veri 23 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Kasim 2016 Hurriyet Ekonomi 1 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Aralik 2014 Erisim 29 Aralik 2014