Ölçü aleti, fiziksel nicelik ölçmeye yarayan bir cihazdır. , kalite güvencesi ve mühendislikte kullanılan ölçme; gerçek şeylerin ve olayların, fiziksel niceliklerini elde etme ve kıyaslama etkinliğidir. Yerleşik standart nesneler ve olaylar ölçü birimleri olarak kullanılır ve ölçme işlemi; üzerinde çalışılan unsur ve bununla ilişkili ölçü birimi hakkında bir sayı verir. Ölçü aracının kullanımını tanımlayan araçlar ve formel , elde edilen sayıların arasındaki ilişkilerin vasıtalarıdır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNd0x6SXdNREF3WDA1aGRYUnBiSFZ6WDA1bGJXOWZjbTl2YlM1cWNHY3ZNakl3Y0hndE1qQXdNREJmVG1GMWRHbHNkWE5mVG1WdGIxOXliMjl0TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Tüm ölçü araçları ve ölçüm belirsizliğine çeşitli düzeylerde yatkındır.
Bilim insanları, mühendisler ve diğerleri, ölçümlerini yapabilmek için çok çeşitlilikte aletlere ihtiyaç duyarlar. Bu aletler; cetvel ve kronometre gibi basit cisimlerden, elektron mikroskobu ve parçacık hızlandırıcı gibi karmaşık cihazlara kadar değişkenlik gösterir. Sanal cihazlar, çağdaş ölçü araçlarının geliştirilmesinde geniş ölçüde kullanılır.
Zaman
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpRMUwwMXZiblJ5WlVkdmRYTnpaWFF3TURFdWFuQm5Mekl5TUhCNExVMXZiblJ5WlVkdmRYTnpaWFF3TURFdWFuQm4uanBn.jpg)
Güneş saati, geçmiş çağlarda sık kullanılan bir zaman ölçme aletiydi. Günümüzde genel olarak kullanılan ölçme aletleri saat ve kol saatidir. Yüksek hassasiyet düzeyinde zaman ölçümleri için atom saati kullanılır.
Enerji
Enerji, enerji sayacı ile ölçülür. Enerji sayaçlarına örnek olarak:
Elektrik sayacı
Elektrik sayacı, enerjiyi kilowatt saat olarak doğrudan ölçer.
Gaz sayacı
Gaz sayacı, kullanılan gazın hacmini kaydederek dolaylı yoldan ölçer. Ölçümden elde edilen değer, gazın enerji değeriyle çarpılarak harcanan enerjiye çevrilebilir.
Güç (enerji akısı)
Enerji değiş tokuşu yapan bir fiziksel sistem, birim zamanda yapılan enerji değiş tokuşu ile açıklanabilir. Bu, enerji akısı olarak da bilinir.
Güç değerlerinin sıralaması için bakınız: .
Aksiyon
Aksiyon, işlem süresince geçen zamandaki (enerji üzerine zaman integrali) toplam enerjiyi tanımlar. Açısal momentumunkiyle aynı boyuta sahiptir.
- , ışığın ölçülmüş hareketinin (Planck sabiti) hesaplanmasına izin veren bir voltaj ölçümü sağlar. (bakınızfotoelektrik etki)
Mekanik
Bu kavram, klâsik mekanik ve sürekli ortamlar mekaniğinde bulunan temel kemiyetleri kapsar. ancak sıcaklıkla ilişkili soruları veya kemiyetleri hariç tutmaya çalışır.
Uzunluk (mesafe)
Uzunluk birimlerinin sıralaması için bakınız:
Alan
Alan birimlerinin sıralaması için bakınız:
Hacim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJM0wxTnBiWEJzWlY5TlpXRnpkWEpwYm1kZlEzVndMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFUYVcxd2JHVmZUV1ZoYzNWeWFXNW5YME4xY0M1cWNHYz0uanBn.jpg)
- (katılar)
- (katılar)
- (taneli katılar, sıvılar)
- cihazları (sıvılar)
- (sıvılar)
- (sıvılar)
- , (gazlar)
Katı maddenin yoğunluğu biliniyorsa, hacim hesaplamak için tartma işlemi.
Hacim birimlerinin sıralaması için bakınız:
Kütle veya hacim akış ölçümü
Hız (uzunluk akısı)
- , Doppler etkisiyle dolaylı yoldan hız ölçmede kullanılan bir .
- Hız göstergesi
- Takometre (dönme hızı)
- Varyometre
Hız birimlerinin sıralaması için bakınız:
İvme
Kütle
- Kantar
- Terazi
- Kütle spektrometrisi kütleyi değil, ölçer.
Kütle birimlerinin sıralaması için bakınız: Büyüklük kıyaslaması (kütle)
Doğrusal momentum
Kuvvet (doğrusal momentum akısı)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCa0wxQnlhVzU2YVhCZlZHOXljbWxqWld4c2FTNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RVSEpwYm5wcGNGOVViM0p5YVdObGJHeHBMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Basınç (doğrusal momentumun akı yoğunluğu)
- Anemometre (rüzgârın hızını belirlemede kullanılır)
- Barometre (atmosfer basıncını ölçmede kullanılır)
- Manometre, bakınız: basınç ölçümü
- Pitot tüpü (hız belirlemede kullanılır)
- (otomotiv sanayide kullanılır)
Basınç birimlerinin sıralaması için bakınız:
Açı
Açısal hız veya birim zamanda dönme
Açısal hız birimlerinin sıralaması için bakınız: Büyüklük kıyaslaması (açısal hız)
Frekans sıralaması için bakınız:
Tork
Üç boyutlu uzayda konumlandırma
Navigasyon hakkındaki kısma bakınız.
Düzey
Yön
Mekanik nicelikler tarafından taşınan enerji, mekanik iş
- , dolaylı yoldan hesaplamayla veya ölçmeyle
Elektrik, elektronik ve elektrik mühendisliği
Elektriksel yükle ilgili değerlendirmeler; elektrik ve elektroniğe hükmeder. Elektriksel yük, elektromanyetik alan vasıtasıyla birbirleriyle etkileşime girer. Eğer yük hareket etmiyorsa, o alana elektriksel alan denir. Yükler hareket ederek, özellikle elektriksel olarak nötr iletkende elektrik akımı oluşturuyorsa, o alana manyetik alan denir. Elektriğe nitelik (potansiyel) verilebilir ve elektriksel yük, elektriğin maddemsi özelliğidir. Temel elektrodinamikte enerji (veya güç); potansiyelin, o potansiyeldeki elektriksel yük (veya akım) miktarıyla çarpılması ile hesaplanır: potansiyel x yük (veya akım). (Bakınız: Klasik elektromanyetizma ve Elektromanyetizmanın eşdeğişim formülasyonu)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJMUwwVnNaV04wY205elkyOXdaUzV3Ym1jdk1qSXdjSGd0Uld4bFkzUnliM05qYjNCbExuQnVadz09LnBuZw==.png)
Elektrik yükü
- , triboelektrik etkisine yol açan fenomenini yeniden onaylamak için kullanılır.
- , Coulomb tarafından elektriksel yük ve kuvvet arasında ilişki kurabilmek için kullanılmıştır.
Elektriksel yük birimlerinin sıralaması için bakınız:
Elektrik akımı (yük akımı)
Voltaj (elektrik potansiyeli farkı)
- Direnç ölçer
- , elektrik sinyallerinin kullanarak metal kablolardaki hataları tanımlar ve bulur.
- Wheatstone köprüsü
- (veya kapasimetre)
Elektrik veya elektrik enerjisi ile taşınan enerji
Elektrik ile taşınan güç (enerjinin akımı)
Elektriksel alan (elektriksel potansiyelin negatif gradyanı, birim uzunluğa düşen voltaj)
Ses ölçü aleti
Manyetik alan sıralaması için bakınız:
Kombinasyon araçları
- Multimetre (veya elektriksel ölçü aleti), asgari olarak: ampermetre, voltmetre ve direnç ölçer fonksiyonlarını bir araya getirir.
- , direnç ölçer, kapasimetre ve indüktans ölçer fonksiyonlarını bir araya getirir. Ölçme yönteminin olması nedeniyle bileşen köprü olarak da bilinir.
Sıcaklık ilişkili değerlendirmeler termodinamiğe hükmeder. Isıyla ilişkili belirgin iki özellik vardır:
- — sıcaklık, örneğin: kor halindeki kömürün, siyah kömürden farklı ısıl niteliği vardır.
- Maddemsi özellik — entropi, örneğin: bir kor halindeki kömür bir tencere suyu yeterince ısıtmaz ama yüz tanesi ısıtır.
Termodinamikte enerji, ısıl potansiyel ile o potansiyeldeki entropi miktarının çarpımıyla hesaplanır: sıcaklık x entropi.
Entropi sürtünmeyle üretilebilir ama yok edilemez.
Madde miktarı (veya mol sayısı)
Kimyada tanıtılan ve genellikle dolaylı yolla ölçülen fiziksel nicelik. Eğer maddenin türü ve kütlesi biliniyorsa; atom kütlesi veya molekül kütlesi (periyodik tablodan bakılır, kütle spektrometresi ile kütle ölçülür), maddenin miktarını birim olarak doğrudan verir. Belli başlı molar değerler verilmişse, bahsi geçen maddenin miktarı hacim, kütle veya yoğunluk ölçerek bulunabilir. Ayrıca bakınız: molar kütle.
- Spektroskopi
- prensibi: sıcaklık ve hacim veya gaz basıncı arasındaki ilişki (gaz yasaları).
- prensibi: sıvının sıcaklığı ve hacmiyle ilişkili (genleşme).
- prensibi: güneş ışıması akısı yoğunluğu, yüzey sıcaklığıyla ilişkilidir ()
- prensibi: ışığın tayfsal şiddetinin sıcaklığa bağımlılığı (Planck yasası), örneğin: ışığın rengi, kaynağının sıcaklığına bağlıdır, −50 °C ila +4000 °C olabilir.
- Not: ısıl kondüksiyon yerine ısıl radyasyonun ölçümü veya ısıl ; hiçbir fiziksel temasın, sıcaklık ölçümünde () gerekli olmadığı anlamına gelir.
- Not2: ısıl uzay görüntüleri termografiyle elde edilir.
- prensibi: fizik ve sanayide uygulandığı şekliyle; sıcaklık ve metallerin elektriksel direnci arasındaki ilişki 10 ila 1000 kelvindir.
- prensibi: sıcaklık ve katının uzunluğu arasındaki ilişki (genleşme).
- Termistör prensibi: sıcaklık ve seramik veya polimerlerin elektriksel direnci arasındaki ilişki 0,01 ila 2000 kelvindir (−273.14 ila 1,700 °C).
- Termokupl (veya ısıl çift) prensibi: sıcaklık ve metallerin kesişim noktaları voltajı arasındaki ilişki ((Termoelektrik etki#Seebeck etkisi)) −200 °C ila +1350 °C'dir.
- Termometre
- Termopil, birbiriyle bağlanmış bir grup termokupldur.
- Üçlü nokta, termometre kalibrasyonu için kullanılır.
Görüntüleme teknolojisi
- Termografik kamera, ısı yayılımını belirlemek için mikrobolometre kullanır.
Tekniksel olarak benzeri unsurlar madde biliminde yöntemleri içerisinde görülebilir. Ayrıca bakınız: Sıcaklık ölçümü ve .
Sıcaklık birimlerinin sıralaması için bakınız:
Entropi veya termal enerji vasıtasıyla taşınan enerji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMkwwcHZkV3hsWDJGd2NHRnlZWFIxY3k1d2JtY3ZNakl3Y0hndFNtOTFiR1ZmWVhCd1lYSmhkSFZ6TG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Buna; ısıl kütle veya enerjinin ısıl katsayısı, tepkime enerjisi, ısı aktarımı dahildir. Kimyasal tepkimeler gibi nedenlerle ortaya çıkan enerjinin entropi tarafından taşınmasını ölçen kalorimetreler, pasif kalorimetre olarak adlandırılır. Ölçülecek numuneyi belli miktarda entropiyle dolduran, numuneyi ısıtan kalorimetrelere ise aktif kalorimetre denir.
- , radyasyonun ısıtma gücünü ölçer.
- Sabit sıcaklık kalorimetresi, faz değişimi kalorimetresidir; örneğin veya faz değişimini gözlemleyen diğer herhangi bir kalorimetre veya sıcaklık ölçümü için ayarlı faz değişimini kullanan bir kalorimetre.
- , bomba kalorimetresi olarak da adlandırılır.
- Sabit basınç kalorimetresi, entalpi ölçer veya kahve fincanı kalorimetresi.
- Ayrıca bakınız: Kalorimetre veya
Entropi
Entropi; enerji ve sıcaklık ölçümüyle dolaylı olarak bulunabilir.
Entropi aktarımı
Faz değişimi kalorimetresinin enerji değerinin, mutlak sıcaklığa bölünmesiyle değiştirilen entropi miktarı elde edilir. Faz değişimi entropi oluşturmaz, bu yüzden entropi ölçümüne uygundur. Bu şekilde entropi üretmeden, belirli sıcaklıklardaki enerji ölçümleri işlenerek dolaylı yoldan entropi değerleri bulunur.
- , faz değişim kalorimetresi
- , birbirine bağlanmış termokuplların oluşturduğu Termopilleri kullanarak entropinin akısını veya o anki yoğunluğunu belirler.
Entropi içeriği
Numunenin sıcaklığı neredeyse mutlak sıfıra düşecek kadar soğutulur, örneğin numuneyi sıvı helyuma daldırarak. Mutlak sıfırda herhangi bir maddenin entropisi olmadığı varsayılır (bakınız: Termodinamik üçüncü kanunu). Sonrasında, soğutulmuş maddeyi entropiyle doldurarak istenilen sıcaklığa getirmek için iki aktif kalorimetre çeşidi kullanılır:
- , entalpi ölçer, aktiftir.
- , faz değişim kalorimetresi, aktiftir.
Entropi üretimi
Isıl olmayan taşıyıcılardan enerji aktaran işlemler entropi üretir (örneğin: Count Rumford tarafından bulunan mekanik/elektriksel sürtünme). Ya üretilen entropi ya da ısı ölçülür veya ısıl olmayan taşıyıcının aktarılmış enerjisi ölçülebilir.
- Kalorimetre
- Er ya da geç ısıya ve ortam sıcaklığına dönüşecek işi ölçen herhangi bir aygıt.
- Enerji kaybetmeden sıcaklığını düşüren entropi, entropi üretir (örneğin: izole bir çubukta kondüksiyon: ısıl sürtünme oluşturur).
Enerjinin sıcaklık katsayısı veya ısı sığası
Sıcaklık değişimi ve ısıyla taşınan enerji ile ilgili orantısal bir etmendir. Eğer madde gaz ise, bu katsayı kayda değer bir şekilde sabit hacim veya sabit basınçta ölçülmeye bağımlıdır.
- , bomba kalorimetresi
- Sabit basınç kalorimetresi, entalpi ölçer
Isı sığası birimlerinin sıralaması için bakınız:
Genleşme katsayısı
- ; erime noktası ve verir.
- , bir sıvının kaynama noktasını ölçen bir aygıt. Bu aygıt aynı zamanda; etkisindan faydalanarak, solventin molekül kütlesini hesaplayan yönteminin bir parçasıdır.
- Ayrıca bakınız: , ısı.
Sürekli ortamlar mekaniği üzerine daha fazlası
Buna, maddenin özelliklerini ölçen araçların çoğu dahildir. Katı hal fiziğinin içinde bulunan yoğun madde fiziğinde; katıları, sıvıları ve ikisinin arasındakiler () üzerinde çalışılır. Akışkanlar mekaniğinde ise; sıvı, gaz, plazma ve bunların arasındaki maddeler (süperkritik akışkanlar) üzerinde çalışılır.
Bu kavram, sıvıların ve kristal gibi sıkıştırılmış katıların hakkında bilgi verir. ise tanecikli ve gözenekli katıların yoğunluğu hakkında bilgi verir.
- (sıvılar)
- (gazlar)
- (gazlar
- Hidrometre (sıvılar)
- (sıvılar)
- (katılar)
Yoğunluk birimlerinin sıralaması için bakınız:
Katının sertliği
Sıvının şekli ve yüzeyi
- Lazerin oluşturduğu anazlizi
Sıkıştırılmış maddenin şekil değiştirmesi
Katının (elastisite modülü)
- , kullanır. Küçük bir mekanik uyarım, maddenin titremesine yol açar. Titreşim elastik özelliklere, yoğunluğa, şekle ve iç yapılara bağlıdır.
Katının
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJKbEwwUjFZM1JwYkdsMGVTNXpkbWN2TWpJd2NIZ3RSSFZqZEdsc2FYUjVMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
Katının , veya
Katının veya süspansiyonun
Sıvının akmazlığı
Sıvının yüzey gerilimi
Görüntüleme teknolojisi
- Tomografi, bir nesneye hasar vermeden iç yapısının 2 veya 3 boyutlu görüntülerini analizi ve kaydı için kullanılan bir aygıttır.
Gaz sürtünmesi ve direnci
- Ayrıca bakınız: , malzeme bilimi
Yoğun maddenin elektriksel özellikleri hakkında daha fazlası, gaz
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpOaUwwVnNaV04wY205amFHVnRhV05oYkY5bGJHVnRaVzUwWDNkcGRHaGZjMkZzZEY5aWNtbGtaMlV1Y0c1bkx6SXlNSEI0TFVWc1pXTjBjbTlqYUdWdGFXTmhiRjlsYkdWdFpXNTBYM2RwZEdoZmMyRnNkRjlpY21sa1oyVXVjRzVuLnBuZw==.png)
, , (dielektrik sabiti) veya
Bu tür ölçümler, molekül dipol değerlerinin bulunmasında yardımcı olur.
- Ayrıca bakınız:
veya veya molar Gibbs serbest enerjisi
Maddenin reaktandan ürüne dönüşüm yapması, maddenin hâlleri arasında değişim, kimyasal tepkimeler veya çekirdek tepkimeleri veya membran yoluyla difüzyon gibi faz konversiyonlarında toplam enerji dengesi vardır. Özellikle sabit basınç ve sabit sıcaklıkta molar enerji dengesi; madde potansiyeli veya kimyasal potansiyel veya molar Gibbs serbest enerjisini tanımlar ve bu şekilde kapalı sistemde işlemin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilgisini verir.
Entropiyi dahil eden enerji dengesinin iki kısmı vardır: maddenin değişmiş entropi içeriğinin nedeni olan denge ve tepkimenin kendisi tarafından salınan veya alınan enerjinin nedeni olan diğeri, yani Gibbs serbest enerjisi değişimi. Tepkime enerjisinin toplamına ve entropi içeriğinin değişiminden sorumlu enerjiye entalpi de denir. Genellikle tüm entalpi entropi tarafından taşınır ve bu şekilde kalorimetre vasıtasıyla ölçülebilir.
Kimyasal tepkimelerdeki standart durumlar için ya molar entropi içeriği ya da molar Gibbs enerjisi ile belirlenmiş bir sıfır noktası çizelgelenir. Ayrıca molar entropi içeriği ve molar entalpi de aynı işlemde kullanılabilir. (Bakınız: , )
Redoks tepkimesinin madde potansiyeli, genellikle akümülatör kullanarak elektrokimyasal olarak belirlenir
Diğer değerler kalorimetreyle dolaylı yoldan belirlenebilir veya faz diyagramları kullanılabilir.
- Ayrıca bakınız: Elektrokimya
Yoğun maddenin mikroyapı-altı özellikleri, gaz
- Kızılötesi spektroskopi
- Radyo frekans spektrometreleri; kullanım alanları: Nükleer manyetik rezonans, ferromanyetik rezonans
- , incelenecek maddeye X ışını saçar ve ile görüntü oluşturur. Kristal yapıları incelemek için aynı prensibi X ışını kristalografisi kullanır. Amorf katıların belli bir motifi yoktur ve dolayısıyla kimliklendirilebilirler.
lack a distinct pattern and are identifyable thereby.
Görüntüleme teknolojisi, mikroskoplar
- Elektron mikroskobu
- Optik mikroskop ışığın yansıyabilirliğinden faydalanarak görüntü oluşturmak için kullanılır.
- X ışını mikroskobu
- Ayrıca bakınız: spektroskopi, .
Maddedeki sıkıştırma dalgaları, ses
Mikrofonların bazen hassasiyeti ses yansımasıyla artar. Bakınız:
- Mikrofon veya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJMEwxQnlhWE50TFhKaGFXNWliM2N1YzNabkx6SXlNSEI0TFZCeWFYTnRMWEpoYVc1aWIzY3VjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaUwwVnNaV3QwY205dFlXNTVaWFJwYTE5VVlYbG1YMVJTTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxRmJHVnJkSEp2YldGdWVXVjBhV3RmVkdGNVpsOVVVaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Durgun kütlesi olmayan ışık ve radyasyon
- elektromanyetik radyasyonun enerjisini ölçer.
- kamera
- İnterferometre
- Radyo teleskoplar
- Tayfölçer
- Ayrıca bakınız:
Basınç (doğrusal momentumun anlık yoğunluğu)
The measure of the total power of light emitted.
- for measuring the total radiant flux of a light source
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVeUwwTmhkR2h2WkdWZmNtRjVYM1IxWW1WZlpHbGhaM0poYlMxbGJpNXpkbWN2TWpJd2NIZ3RRMkYwYUc5a1pWOXlZWGxmZEhWaVpWOWthV0ZuY21GdExXVnVMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
- Crookes tüpü
- Katot ışını tüpü, fosfor kaplı anot
and
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaakwxTndaV04wY21VdWMzWm5Mekl5TUhCNExWTndaV04wY21VdWMzWm5MbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
İyonlaştırıcı radyasyona ışın parçacıkları ve ışın dalgaları dahildir. Özellikle X ışını ve gama ışını, çarpışma süreciyle bir atomdan elektron koparmak içinyeterli miktarda (ısıl olmayan) enerji aktarır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZeUwxQm9lWE5wWTJsemRGOVRkSFZrZVdsdVoxOUJiSEJvWVY5U1lYbHpYMGRRVGkweU1EQXdMVEF3TURNNE1TNXFjR2N2TWpJd2NIZ3RVR2g1YzJsamFYTjBYMU4wZFdSNWFXNW5YMEZzY0doaFgxSmhlWE5mUjFCT0xUSXdNREF0TURBd016Z3hMbXB3Wnc9PS5qcGc=.jpg)
Parçacık ve ışın akısı
- Kabarcık odası
- Bulut odası
- Dozölçer, değişik çalışma prensiplerine sahip bir aygıt
- Geiger sayacı
- Mikrokanal plaka dedektörü
- ,
Kimliklendirme ve içerik
Buna kimyasal madde, herhangi bir çeşit ışın, temel parçacık, (veya kuazi parçacık]] dahildir. Bu başlığın dışındaki pek çok ölçü aygıtı; kimliklendirme işleminde kullanılabilir veya en azından bu işlemin bir parçası olabilirler.
- Ayrıca bakınız: analitik kimya; özellikle veya
Karışımlardaki madde içeriği, madde kimliklendirmesi
- Kromatografi, gaz kromatografisi karışımları ayırır. Madde çeşitlerinin hız değişiklikleri, istenilen ayırma işlemini elde eder.
- ; soğurumu ve bu sayede derişimi ölçer.
- Kütle spektrometresi, yüklü parçacıkların kütle-yük oranı temelinden kimyasal yapıyı kimliklendirir.
- veya bulanıklık ölçer
- Refraktometre, maddenin kırılma indisini belirleyerek dolaylı yoldan ölçer
- Duman dedektörü
- Ultrasantrifüj, karışımları ayırır. Santrifüjün kuvvet alanında, yoğunluğu farklı olan maddeler ayrılmaya başlar.
pH: bir çözeltideki proton derişimi
- Higrometre, havadaki su yoğunluğunu ölçer
- topraktaki su dengesini ölçer
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpJeUwwUmhYMVpwYm1OcFgxWnBkSEoxZG1WZlRIVmpYMVpwWVhSdmRYSXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVVJoWDFacGJtTnBYMVpwZEhKMWRtVmZUSFZqWDFacFlYUnZkWEl1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Parlaklık: fotometri
Fotometri, gözün algıladığı parlaklık bakımından ışık ölçümüdür. Fonometrik nicelikler; gözün kalıp alan , her dalga boyunun katkısını ölçerek elde ettiği anolojik radyometrik niceliklerden köken almaktadır.
- Çeşitli ışıkölçerler:
- Pozometre, aydınlanma şiddeti ölçmek için kullanılır. Fotoğraflarda pozlandırma için kullanılan bir araçtır. Örneğin: birim bölgeye düşen ışık akısı.
- , ölçmek için kullanılır. Örneğin: birim bölgeye ve birim tam açıya düşen ışık akısı.
- bir ışık kaynağından saçılan toplam ışık akısını toplamak ve ardında ışıkölçer yoluyla ölçmek için kullanılır.
- , fotoğrafik bir materyalin ışığı ne kadar yansıtıp ne kadar geçirdiğini ölçmek için kullanılır.
Olası değer aralıkları için büyüklük kıyaslamalarına bakınız:
Renk:
- , renkleri nicelendirmek ve iş akışı görüntülemesi kalibrasyonunda kullanılır.
İşitme
Ses şiddeti ( biriminden)
- Kulaklık, hoparlör, kalibre aracı; kulağın ölçmek için kullanılır.
- , kulağın arkasındaki işitme sisteminden eşgürültü eğrisine kalibre edilir.
Koku
Sıcaklık
Ayrıca bakınız:
Kanla ilişkili değişkenler kan testi maddesinde belirtilmiştir.
- Elektrokardiyografi, kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder.
- , kan şekeri düzeyini belirlemede kullanılır.
- Tansiyon aleti (veya sfingomanometre), kan basıncını belirlemede kullanılır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpKakwxTndhWEp2YldWMFpYSXRaM0oxYm1Sd2NtbHVlbWx3TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxVGNHbHliMjFsZEdWeUxXZHlkVzVrY0hKcGJucHBjQzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Solunum sisteminde karbondioksitin yoğunluğu veya kısmi basıncı
- (veya kapnografi)
Sinir sistemi (sinirlerin bilgiyi elektriksel olarak işlemesi ve iletmesi)
- Elektroensefalografi, beynin elektriksel aktivitesini kaydeder
Kasların ortaya koyduğu güç ve iş
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZeEwwRndhV3RoYkRSRUxtZHBaaTh5TWpCd2VDMUJjR2xyWVd3MFJDNW5hV1k9LmdpZg==.gif)
- Bilgisayarlı tomografi
- Manyetik rezonans görüntüleme
- Ultrasonografi
- Radyoloji
- Tomografi, geometrik nesnenin iç yapısının temsili 2 veya 3 boyutlu görüntü oluşturabilmek için, o nesnenin üzerinde uygulanan yıkımsal olmayan çoklu ölçüm analizi aygıtı ve yöntemidir.
Ayrıca bakınız: ve .
See also .
Ayrıca bakınız: and . Ayrıca bakınız: .
Astronomi
Ayrica bakınız: ve .
Askerî
Teleskop ve deniz navigasyon araçları gibi bâzı araçların, yüzyıllardır askerî uygulamaları olmuştur. Öte yandan; askerî etkinliklerdeki ölçü araçlarının rolü, 19. yüzyılın ortalarından başlayarak uygulamalı bilim vasıtasıyla gelişen teknolojiyle birlikte katlanarak artmıştır. Askerî ölçü araçları, bu maddede tanımlanan navigasyon, astronomi, optik, görüntüleme ve hareketli cisim kinetiği gibi pek çok araç kategorisinde ilerleme kaydetmiştir. Askerî araçlar genel olarak; uzağı görme, karanlıkta görme, bir cismin coğrafî konumunu belirleme ve hareketli bir cismin yolunu ve doğrultusunu bilmek ve kontrol etmek gibi konularda yoğunlaşmıştır. Bu araçların ön plâna çıktığı özellikleri arasında kullanılabilirlik, hız, ve doğruluk ve kesinliktir.
Kategorisiz, özelleşmiş veya genelleşmiş uygulamalar
- , deneysel bir odadaki hayvan etkinliklerini ölçer ve kaydeder.
- , taşıyıcı bant üzerindeki eşyaların ağırlığını ölçer; az veya fazla ağırlığı olanları reddeder.
- , işlenmiş fotoğraf filmi veya transparan madde içinden geçiş yapan veya yansıtıcı bir maddeden yansıyan ışığı ölçer.
- , ölçer.
- , fiziksel bir niceliğin uzaysal varyasyonlarını ölçmeye yarayan aygıtların tümüdür. Örneğin olduğu gibi.
- Parkmetre, belli bir yerde (genelde ücretli) park etmiş bir taşıtın orada durduğu zamanı ölçer.
- , önceden ödenmiş bir hesaptan kullanılan posta bedelini ölçer.
- , tarafından işlenen sinyal gücünü ölçer.
- Sensör, az etkileşimle ölçüm yapan aygıtlar için kullanılan şemsiye tabir. Genellikle teknik uygulamalarda kullanılır.
- Spektrometre, fizikçiler tarafından kullanılan önemli bir alet.
- , anten ve iletim hattı arasındaki uyuşum kalitesini kontrol eder.
- , metal kablolardaki hataları bulur
- , (veya geometrik tolerans) denetlemesi için geometrik yer ölçümü yapar.
Kurgusal aygıtlar
- , bilimkurgu serisi Star Trek kökenli çok amaçlı tarama cihazı.
- , bilimkurgu serisi Doctor Who kökenli çok amaçlı tarama cihazı.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
Wikimedia Commons'ta Ölçü aleti ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Olcu aleti fiziksel nicelik olcmeye yarayan bir cihazdir kalite guvencesi ve muhendislikte kullanilan olcme gercek seylerin ve olaylarin fiziksel niceliklerini elde etme ve kiyaslama etkinligidir Yerlesik standart nesneler ve olaylar olcu birimleri olarak kullanilir ve olcme islemi uzerinde calisilan unsur ve bununla iliskili olcu birimi hakkinda bir sayi verir Olcu aracinin kullanimini tanimlayan araclar ve formel elde edilen sayilarin arasindaki iliskilerin vasitalaridir Denizler Altinda Yirmi Bin Fersah taki Kaptan Nemo ve Pierre Aronnax olcu aletleri uzerinde kafa yorarlarken daki bir dinlenme tesisinde ve Tum olcu araclari ve olcum belirsizligine cesitli duzeylerde yatkindir Bilim insanlari muhendisler ve digerleri olcumlerini yapabilmek icin cok cesitlilikte aletlere ihtiyac duyarlar Bu aletler cetvel ve kronometre gibi basit cisimlerden elektron mikroskobu ve parcacik hizlandirici gibi karmasik cihazlara kadar degiskenlik gosterir Sanal cihazlar cagdas olcu araclarinin gelistirilmesinde genis olcude kullanilir ZamanBir zaman olcme cihazi olan kol saati Gunes saati gecmis caglarda sik kullanilan bir zaman olcme aletiydi Gunumuzde genel olarak kullanilan olcme aletleri saat ve kol saatidir Yuksek hassasiyet duzeyinde zaman olcumleri icin atom saati kullanilir EnerjiEnerji enerji sayaci ile olculur Enerji sayaclarina ornek olarak Elektrik sayaci Elektrik sayaci enerjiyi kilowatt saat olarak dogrudan olcer Gaz sayaci Gaz sayaci kullanilan gazin hacmini kaydederek dolayli yoldan olcer Olcumden elde edilen deger gazin enerji degeriyle carpilarak harcanan enerjiye cevrilebilir Guc enerji akisi Enerji degis tokusu yapan bir fiziksel sistem birim zamanda yapilan enerji degis tokusu ile aciklanabilir Bu enerji akisi olarak da bilinir Guc degerlerinin siralamasi icin bakiniz AksiyonAksiyon islem suresince gecen zamandaki enerji uzerine zaman integrali toplam enerjiyi tanimlar Acisal momentumunkiyle ayni boyuta sahiptir isigin olculmus hareketinin Planck sabiti hesaplanmasina izin veren bir voltaj olcumu saglar bakinizfotoelektrik etki MekanikBu kavram klasik mekanik ve surekli ortamlar mekaniginde bulunan temel kemiyetleri kapsar ancak sicaklikla iliskili sorulari veya kemiyetleri haric tutmaya calisir Uzunluk mesafe Uzunluk birimlerinin siralamasi icin bakiniz Alan Planimetre Alan birimlerinin siralamasi icin bakiniz Hacim Hacim olcmek icin siklikla kullanilan bir katilar katilar taneli katilar sivilar cihazlari sivilar sivilar sivilar gazlar Kati maddenin yogunlugu biliniyorsa hacim hesaplamak icin tartma islemi Hacim birimlerinin siralamasi icin bakiniz Kutle veya hacim akis olcumu Gaz sayaci Su sayaciHiz uzunluk akisi Doppler etkisiyle dolayli yoldan hiz olcmede kullanilan bir Hiz gostergesi Takometre donme hizi Varyometre Hiz birimlerinin siralamasi icin bakiniz Ivme IvmeolcerKutle Terazi Dengelenmis kuvvetlerle kutle olcumu yapmaya yarayan arac Kantar Terazi Kutle spektrometrisi kutleyi degil olcer Kutle birimlerinin siralamasi icin bakiniz Buyukluk kiyaslamasi kutle Dogrusal momentum Kuvvet dogrusal momentum akisi mutlak basinc olcumu Dunya nin civa Hg barometresinin calisma prensibi Basinc dogrusal momentumun aki yogunlugu Anemometre ruzgarin hizini belirlemede kullanilir Barometre atmosfer basincini olcmede kullanilir Manometre bakiniz basinc olcumu Pitot tupu hiz belirlemede kullanilir otomotiv sanayide kullanilir Basinc birimlerinin siralamasi icin bakiniz Aci Gonyometre Iletki Oktant Sekstant TeodolitAcisal hiz veya birim zamanda donme Takometre Acisal hiz birimlerinin siralamasi icin bakiniz Buyukluk kiyaslamasi acisal hiz Frekans siralamasi icin bakiniz Tork Dinamometre Tork anahtariUc boyutlu uzayda konumlandirma Navigasyon hakkindaki kisma bakiniz Duzey Su terazisiYon JiroskopMekanik nicelikler tarafindan tasinan enerji mekanik is dolayli yoldan hesaplamayla veya olcmeyleElektrik elektronik ve elektrik muhendisligiElektriksel yukle ilgili degerlendirmeler elektrik ve elektronige hukmeder Elektriksel yuk elektromanyetik alan vasitasiyla birbirleriyle etkilesime girer Eger yuk hareket etmiyorsa o alana elektriksel alan denir Yukler hareket ederek ozellikle elektriksel olarak notr iletkende elektrik akimi olusturuyorsa o alana manyetik alan denir Elektrige nitelik potansiyel verilebilir ve elektriksel yuk elektrigin maddemsi ozelligidir Temel elektrodinamikte enerji veya guc potansiyelin o potansiyeldeki elektriksel yuk veya akim miktariyla carpilmasi ile hesaplanir potansiyel x yuk veya akim Bakiniz Klasik elektromanyetizma ve Elektromanyetizmanin esdegisim formulasyonu Net elektriksel yuku saptamaya yarayan bir elektroskop Elektrik yuku triboelektrik etkisine yol acan fenomenini yeniden onaylamak icin kullanilir Coulomb tarafindan elektriksel yuk ve kuvvet arasinda iliski kurabilmek icin kullanilmistir Elektriksel yuk birimlerinin siralamasi icin bakiniz Elektrik akimi yuk akimi Ampermetre Pens ampermetre GalvanometreVoltaj elektrik potansiyeli farki Osiloskop zaman bagimli voltak nicelendirmeyi saglar VoltmetreElektriksel direnc elektriksel iletken ve ozdirenc Direnc olcer elektrik sinyallerinin kullanarak metal kablolardaki hatalari tanimlar ve bulur Wheatstone koprusuElektrik kapasitesi veya kapasimetre Induktans Elektrik veya elektrik enerjisi ile tasinan enerji Elektrik sayaciElektrik ile tasinan guc enerjinin akimi WattmetreElektriksel alan elektriksel potansiyelin negatif gradyani birim uzunluga dusen voltaj Elektrik alan olcerManyetik alan Pusula Hall etkisi sensoru Manyetometre SQUIDSes olcu aleti Sofometre Manyetik alan siralamasi icin bakiniz Kombinasyon araclari Multimetre veya elektriksel olcu aleti asgari olarak ampermetre voltmetre ve direnc olcer fonksiyonlarini bir araya getirir direnc olcer kapasimetre ve induktans olcer fonksiyonlarini bir araya getirir Olcme yonteminin olmasi nedeniyle bilesen kopru olarak da bilinir TermodinamikSicaklik iliskili degerlendirmeler termodinamige hukmeder Isiyla iliskili belirgin iki ozellik vardir sicaklik ornegin kor halindeki komurun siyah komurden farkli isil niteligi vardir Maddemsi ozellik entropi ornegin bir kor halindeki komur bir tencere suyu yeterince isitmaz ama yuz tanesi isitir Termodinamikte enerji isil potansiyel ile o potansiyeldeki entropi miktarinin carpimiyla hesaplanir sicaklik x entropi Entropi surtunmeyle uretilebilir ama yok edilemez Madde miktari veya mol sayisi Kimyada tanitilan ve genellikle dolayli yolla olculen fiziksel nicelik Eger maddenin turu ve kutlesi biliniyorsa atom kutlesi veya molekul kutlesi periyodik tablodan bakilir kutle spektrometresi ile kutle olculur maddenin miktarini birim olarak dogrudan verir Belli basli molar degerler verilmisse bahsi gecen maddenin miktari hacim kutle veya yogunluk olcerek bulunabilir Ayrica bakiniz molar kutle Sicaklik Spektroskopi prensibi sicaklik ve hacim veya gaz basinci arasindaki iliski gaz yasalari prensibi sivinin sicakligi ve hacmiyle iliskili genlesme prensibi gunes isimasi akisi yogunlugu yuzey sicakligiyla iliskilidir prensibi isigin tayfsal siddetinin sicakliga bagimliligi Planck yasasi ornegin isigin rengi kaynaginin sicakligina baglidir 50 C ila 4000 C olabilir Not isil konduksiyon yerine isil radyasyonun olcumu veya isil hicbir fiziksel temasin sicaklik olcumunde gerekli olmadigi anlamina gelir Not2 isil uzay goruntuleri termografiyle elde edilir prensibi fizik ve sanayide uygulandigi sekliyle sicaklik ve metallerin elektriksel direnci arasindaki iliski 10 ila 1000 kelvindir prensibi sicaklik ve katinin uzunlugu arasindaki iliski genlesme Bimetal serit Termistor prensibi sicaklik ve seramik veya polimerlerin elektriksel direnci arasindaki iliski 0 01 ila 2000 kelvindir 273 14 ila 1 700 C Termokupl veya isil cift prensibi sicaklik ve metallerin kesisim noktalari voltaji arasindaki iliski Termoelektrik etki Seebeck etkisi 200 C ila 1350 C dir Termometre Termopil birbiriyle baglanmis bir grup termokupldur Uclu nokta termometre kalibrasyonu icin kullanilir Goruntuleme teknolojisi Termografik kamera isi yayilimini belirlemek icin mikrobolometre kullanir Tekniksel olarak benzeri unsurlar madde biliminde yontemleri icerisinde gorulebilir Ayrica bakiniz Sicaklik olcumu ve Kategori Termometreler Sicaklik birimlerinin siralamasi icin bakiniz Entropi veya termal enerji vasitasiyla tasinan enerji Sicaklik olcum aygiti olmayan aktif bir kalorimetre Buna isil kutle veya enerjinin isil katsayisi tepkime enerjisi isi aktarimi dahildir Kimyasal tepkimeler gibi nedenlerle ortaya cikan enerjinin entropi tarafindan tasinmasini olcen kalorimetreler pasif kalorimetre olarak adlandirilir Olculecek numuneyi belli miktarda entropiyle dolduran numuneyi isitan kalorimetrelere ise aktif kalorimetre denir radyasyonun isitma gucunu olcer Sabit sicaklik kalorimetresi faz degisimi kalorimetresidir ornegin veya faz degisimini gozlemleyen diger herhangi bir kalorimetre veya sicaklik olcumu icin ayarli faz degisimini kullanan bir kalorimetre bomba kalorimetresi olarak da adlandirilir Sabit basinc kalorimetresi entalpi olcer veya kahve fincani kalorimetresi Ayrica bakiniz Kalorimetre veyaEntropi Entropi enerji ve sicaklik olcumuyle dolayli olarak bulunabilir Entropi aktarimi Faz degisimi kalorimetresinin enerji degerinin mutlak sicakliga bolunmesiyle degistirilen entropi miktari elde edilir Faz degisimi entropi olusturmaz bu yuzden entropi olcumune uygundur Bu sekilde entropi uretmeden belirli sicakliklardaki enerji olcumleri islenerek dolayli yoldan entropi degerleri bulunur faz degisim kalorimetresi birbirine baglanmis termokupllarin olusturdugu Termopilleri kullanarak entropinin akisini veya o anki yogunlugunu belirler Entropi icerigi Numunenin sicakligi neredeyse mutlak sifira dusecek kadar sogutulur ornegin numuneyi sivi helyuma daldirarak Mutlak sifirda herhangi bir maddenin entropisi olmadigi varsayilir bakiniz Termodinamik ucuncu kanunu Sonrasinda sogutulmus maddeyi entropiyle doldurarak istenilen sicakliga getirmek icin iki aktif kalorimetre cesidi kullanilir entalpi olcer aktiftir faz degisim kalorimetresi aktiftir Entropi uretimi Isil olmayan tasiyicilardan enerji aktaran islemler entropi uretir ornegin Count Rumford tarafindan bulunan mekanik elektriksel surtunme Ya uretilen entropi ya da isi olculur veya isil olmayan tasiyicinin aktarilmis enerjisi olculebilir Kalorimetre Er ya da gec isiya ve ortam sicakligina donusecek isi olcen herhangi bir aygit Enerji kaybetmeden sicakligini dusuren entropi entropi uretir ornegin izole bir cubukta konduksiyon isil surtunme olusturur Enerjinin sicaklik katsayisi veya isi sigasi Sicaklik degisimi ve isiyla tasinan enerji ile ilgili orantisal bir etmendir Eger madde gaz ise bu katsayi kayda deger bir sekilde sabit hacim veya sabit basincta olculmeye bagimlidir bomba kalorimetresi Sabit basinc kalorimetresi entalpi olcer Isi sigasi birimlerinin siralamasi icin bakiniz Genlesme katsayisi Erime noktasi erime noktasi ve verir Kaynama noktasi bir sivinin kaynama noktasini olcen bir aygit Bu aygit ayni zamanda etkisindan faydalanarak solventin molekul kutlesini hesaplayan yonteminin bir parcasidir Ayrica bakiniz isi Surekli ortamlar mekanigi uzerine daha fazlasiBuna maddenin ozelliklerini olcen araclarin cogu dahildir Kati hal fiziginin icinde bulunan yogun madde fiziginde katilari sivilari ve ikisinin arasindakiler uzerinde calisilir Akiskanlar mekaniginde ise sivi gaz plazma ve bunlarin arasindaki maddeler superkritik akiskanlar uzerinde calisilir Yogunluk Bu kavram sivilarin ve kristal gibi sikistirilmis katilarin hakkinda bilgi verir ise tanecikli ve gozenekli katilarin yogunlugu hakkinda bilgi verir sivilar gazlar gazlar Hidrometre sivilar sivilar katilar Yogunluk birimlerinin siralamasi icin bakiniz Katinin sertligi DurometreSivinin sekli ve yuzeyi Lazerin olusturdugu anazliziSikistirilmis maddenin sekil degistirmesi Katinin elastisite modulu kullanir Kucuk bir mekanik uyarim maddenin titremesine yol acar Titresim elastik ozelliklere yogunluga sekle ve ic yapilara baglidir Katinin Olcum sonuclari a kirilgan b kirilma noktali tellesebilen c kirilma noktasiz tellesebilen Katinin veya Katinin veya suspansiyonun Sivinin akmazligi PolarimetreSivinin yuzey gerilimi Goruntuleme teknolojisi Tomografi bir nesneye hasar vermeden ic yapisinin 2 veya 3 boyutlu goruntulerini analizi ve kaydi icin kullanilan bir aygittir Gaz surtunmesi ve direnci Ruzgar tuneliAyrica bakiniz Kategori Malzeme bilimi malzeme bilimiYogun maddenin elektriksel ozellikleri hakkinda daha fazlasi gazElektrokimyasal hucre madde potansiyelini hesaplamak icin kullanilan bir aygit dielektrik sabiti veya Kondansator Bu tur olcumler molekul dipol degerlerinin bulunmasinda yardimci olur Manyetik alinganlik veya miknatislanma Ayrica bakiniz Kategori Madde icinde elektrik ve manyetik alanlarveya veya molar Gibbs serbest enerjisi Maddenin reaktandan urune donusum yapmasi maddenin halleri arasinda degisim kimyasal tepkimeler veya cekirdek tepkimeleri veya membran yoluyla difuzyon gibi faz konversiyonlarinda toplam enerji dengesi vardir Ozellikle sabit basinc ve sabit sicaklikta molar enerji dengesi madde potansiyeli veya kimyasal potansiyel veya molar Gibbs serbest enerjisini tanimlar ve bu sekilde kapali sistemde islemin gerceklesip gerceklesmeyecegi bilgisini verir Entropiyi dahil eden enerji dengesinin iki kismi vardir maddenin degismis entropi iceriginin nedeni olan denge ve tepkimenin kendisi tarafindan salinan veya alinan enerjinin nedeni olan digeri yani Gibbs serbest enerjisi degisimi Tepkime enerjisinin toplamina ve entropi iceriginin degisiminden sorumlu enerjiye entalpi de denir Genellikle tum entalpi entropi tarafindan tasinir ve bu sekilde kalorimetre vasitasiyla olculebilir Kimyasal tepkimelerdeki standart durumlar icin ya molar entropi icerigi ya da molar Gibbs enerjisi ile belirlenmis bir sifir noktasi cizelgelenir Ayrica molar entropi icerigi ve molar entalpi de ayni islemde kullanilabilir Bakiniz Redoks tepkimesinin madde potansiyeli genellikle akumulator kullanarak elektrokimyasal olarak belirlenir Diger degerler kalorimetreyle dolayli yoldan belirlenebilir veya faz diyagramlari kullanilabilir Ayrica bakiniz ElektrokimyaYogun maddenin mikroyapi alti ozellikleri gazKizilotesi spektroskopi Radyo frekans spektrometreleri kullanim alanlari Nukleer manyetik rezonans ferromanyetik rezonansKristal yapi incelenecek maddeye X isini sacar ve ile goruntu olusturur Kristal yapilari incelemek icin ayni prensibi X isini kristalografisi kullanir Amorf katilarin belli bir motifi yoktur ve dolayisiyla kimliklendirilebilirler lack a distinct pattern and are identifyable thereby Goruntuleme teknolojisi mikroskoplar Elektron mikroskobu Gecirimli elektron mikroskobu Optik mikroskop isigin yansiyabilirliginden faydalanarak goruntu olusturmak icin kullanilir Atomik kuvvet mikroskobu Taramali elektron mikroskobu Taramali tunelleme mikroskobu X isini mikroskobuAyrica bakiniz spektroskopi Isinlar dalga ve parcacik Maddedeki sikistirma dalgalari ses Mikrofonlarin bazen hassasiyeti ses yansimasiyla artar Bakiniz Sismograf Mikrofon veyaGunes isigini ayirmada kullanilan bir aygit Elektromanyetik tayfDurgun kutlesi olmayan isik ve radyasyon elektromanyetik radyasyonun enerjisini olcer kamera Interferometre Radyo teleskoplar TayfolcerAyrica bakiniz Kategori Optik aletlerFoton polarizasyonu PolarizorBasinc dogrusal momentumun anlik yogunlugu The measure of the total power of light emitted for measuring the total radiant flux of a light sourceKatot isin tupu Durgun kutleli radyasyon parcacik radyasyonu Katot isini Crookes tupu Katot isini tupu fosfor kapli anotand Stern Gerlach deneyiElektromanyetik tayfin iyonlastirici olmayan radyasyon cesitlerini gosteren baska bir gorsel Iyonlastirici radyasyon Iyonlastirici radyasyona isin parcaciklari ve isin dalgalari dahildir Ozellikle X isini ve gama isini carpisma sureciyle bir atomdan elektron koparmak icinyeterli miktarda isil olmayan enerji aktarir Alfa dalgalarini belirleyen bulut odasi Parcacik ve isin akisi Kabarcik odasi Bulut odasi Dozolcer degisik calisma prensiplerine sahip bir aygit Geiger sayaci Mikrokanal plaka dedektoru Kimliklendirme ve icerikBuna kimyasal madde herhangi bir cesit isin temel parcacik veya kuazi parcacik dahildir Bu basligin disindaki pek cok olcu aygiti kimliklendirme isleminde kullanilabilir veya en azindan bu islemin bir parcasi olabilirler Ayrica bakiniz analitik kimya ozellikle veyaKarisimlardaki madde icerigi madde kimliklendirmesi Kromatografi gaz kromatografisi karisimlari ayirir Madde cesitlerinin hiz degisiklikleri istenilen ayirma islemini elde eder sogurumu ve bu sayede derisimi olcer Kutle spektrometresi yuklu parcaciklarin kutle yuk orani temelinden kimyasal yapiyi kimliklendirir veya bulaniklik olcer Refraktometre maddenin kirilma indisini belirleyerek dolayli yoldan olcer Duman dedektoru Ultrasantrifuj karisimlari ayirir Santrifujun kuvvet alaninda yogunlugu farkli olan maddeler ayrilmaya baslar pH bir cozeltideki proton derisimi pH belirteciNem Higrometre havadaki su yogunlugunu olcer topraktaki su dengesini olcerInsan vucudu ve duyulariLeonardo da Vinci tarafindan cizilmis Vitruvius Adami Gallerie dell Accademia Venedik 1458 90 Gorme Parlaklik fotometri Fotometri gozun algiladigi parlaklik bakimindan isik olcumudur Fonometrik nicelikler gozun kalip alan her dalga boyunun katkisini olcerek elde ettigi anolojik radyometrik niceliklerden koken almaktadir Cesitli isikolcerler Pozometre aydinlanma siddeti olcmek icin kullanilir Fotograflarda pozlandirma icin kullanilan bir aractir Ornegin birim bolgeye dusen isik akisi olcmek icin kullanilir Ornegin birim bolgeye ve birim tam aciya dusen isik akisi bir isik kaynagindan sacilan toplam isik akisini toplamak ve ardinda isikolcer yoluyla olcmek icin kullanilir fotografik bir materyalin isigi ne kadar yansitip ne kadar gecirdigini olcmek icin kullanilir Olasi deger araliklari icin buyukluk kiyaslamalarina bakiniz Renk renkleri nicelendirmek ve is akisi goruntulemesi kalibrasyonunda kullanilir Isitme Ses siddeti biriminden Kulaklik hoparlor kalibre araci kulagin olcmek icin kullanilir kulagin arkasindaki isitme sisteminden esgurultu egrisine kalibre edilir Koku Sicaklik Tibbi termometre Ayrica bakiniz Dolasim sistemi Kanla iliskili degiskenler kan testi maddesinde belirtilmistir Elektrokardiyografi kalbin elektriksel etkinligini kaydeder kan sekeri duzeyini belirlemede kullanilir Tansiyon aleti veya sfingomanometre kan basincini belirlemede kullanilir Solunum sistemi Spirometre A borusuna uflemek B hacmini doldurur geri kalan unsurlar kuvvet dengesini saglar SpirometreSolunum sisteminde karbondioksitin yogunlugu veya kismi basinci veya kapnografi Sinir sistemi sinirlerin bilgiyi elektriksel olarak islemesi ve iletmesi Elektroensefalografi beynin elektriksel aktivitesini kaydeder Kaslarin ortaya koydugu guc ve is Metabolizma Vucut yag analiziTibbi goruntuleme Uc boyutlu temsil olarak islenmis ekokardiyografi Bilgisayarli tomografi Manyetik rezonans goruntuleme Ultrasonografi Radyoloji Tomografi geometrik nesnenin ic yapisinin temsili 2 veya 3 boyutlu goruntu olusturabilmek icin o nesnenin uzerinde uygulanan yikimsal olmayan coklu olcum analizi aygiti ve yontemidir Ayrica bakiniz ve MeteorolojiSee also Kategori Meteorolojik alet ve ekipmanlar Navigasyon ve nivelmanAyrica bakiniz and Kategori Seyir Ayrica bakiniz AstronomiRadyo astronomi Teleskop Ayrica bakiniz ve Kategori Gozlemevleri AskeriTeleskop ve deniz navigasyon araclari gibi bazi araclarin yuzyillardir askeri uygulamalari olmustur Ote yandan askeri etkinliklerdeki olcu araclarinin rolu 19 yuzyilin ortalarindan baslayarak uygulamali bilim vasitasiyla gelisen teknolojiyle birlikte katlanarak artmistir Askeri olcu araclari bu maddede tanimlanan navigasyon astronomi optik goruntuleme ve hareketli cisim kinetigi gibi pek cok arac kategorisinde ilerleme kaydetmistir Askeri araclar genel olarak uzagi gorme karanlikta gorme bir cismin cografi konumunu belirleme ve hareketli bir cismin yolunu ve dogrultusunu bilmek ve kontrol etmek gibi konularda yogunlasmistir Bu araclarin on plana ciktigi ozellikleri arasinda kullanilabilirlik hiz ve dogruluk ve kesinliktir Kategorisiz ozellesmis veya genellesmis uygulamalar deneysel bir odadaki hayvan etkinliklerini olcer ve kaydeder tasiyici bant uzerindeki esyalarin agirligini olcer az veya fazla agirligi olanlari reddeder islenmis fotograf filmi veya transparan madde icinden gecis yapan veya yansitici bir maddeden yansiyan isigi olcer olcer fiziksel bir niceligin uzaysal varyasyonlarini olcmeye yarayan aygitlarin tumudur Ornegin oldugu gibi Parkmetre belli bir yerde genelde ucretli park etmis bir tasitin orada durdugu zamani olcer onceden odenmis bir hesaptan kullanilan posta bedelini olcer tarafindan islenen sinyal gucunu olcer Sensor az etkilesimle olcum yapan aygitlar icin kullanilan semsiye tabir Genellikle teknik uygulamalarda kullanilir Spektrometre fizikciler tarafindan kullanilan onemli bir alet anten ve iletim hatti arasindaki uyusum kalitesini kontrol eder metal kablolardaki hatalari bulur veya geometrik tolerans denetlemesi icin geometrik yer olcumu yapar Kurgusal aygitlar bilimkurgu serisi Star Trek kokenli cok amacli tarama cihazi bilimkurgu serisi Doctor Who kokenli cok amacli tarama cihazi Ayrica bakinizSensor Olcu birimleri MetrolojiKaynakcaWikimedia Commons ta Olcu aleti ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir