İsviçre, Batı, Orta ve Güney Avrupa'nın kesişme noktasında bulunan bir ülkedir. Federal otoritelerin merkezi Bern ile birlikte 26 kantondan oluşan bir federal cumhuriyettir. Kuzey sınırında Almanya, batısında Fransa, güneyinde İtalya, doğusunda Avusturya ile Lihtenştayn yer alır.
İsviçre Schweizerische Eidgenossenschaft (Almanca) Confédération suisse (Fransızca) Confederazione Svizzera (İtalyanca) Confederaziun svizra (Romanşça) İsviçre Konfederasyonu | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||
Başkent | Yok (kanunen)![]() | ||||||||||
En büyük | Zürih | ||||||||||
Resmî dil(ler) | |||||||||||
Etnik gruplar |
| ||||||||||
Demonim | İsviçreli | ||||||||||
Hükûmet | Doğrudan demokrasinin unsurları ile Federal cumhuriyet | ||||||||||
| |||||||||||
Yasama organı | Federal Meclis | ||||||||||
Eyaletler Konseyi | |||||||||||
Ulusal Konsey | |||||||||||
Tarihçe | |||||||||||
| |||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||
• Toplam | 41.285 km2 (136.) | ||||||||||
• Su (%) | 4,2 | ||||||||||
Nüfus | |||||||||||
• 2019 sayımı | 8.570.000 | ||||||||||
• Yoğunluk | 194/km2 (65.) | ||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2023 tahminî | ||||||||||
• Toplam | $660,86 milyar (35..) | ||||||||||
• Kişi başına | $75.880 (5..) | ||||||||||
GSYİH (nominal) | 2023 tahminî | ||||||||||
• Toplam | $824,73 milyar (18..) | ||||||||||
• Kişi başına | $94.696 (2..) | ||||||||||
Gini (2018) | ▼ 29.7 düşük · 19. | ||||||||||
İGE (2022) | çok yüksek · 1. | ||||||||||
Para birimi | İsviçre frangı (CHF) | ||||||||||
Zaman dilimi | UTC+01:00 (OAS) | ||||||||||
• Yaz (YSU) | UTC+02:00 (OAYS) | ||||||||||
Telefon kodu | |||||||||||
ISO 3166 kodu | CH | ||||||||||
İnternet alan adı | .ch | ||||||||||
Resmî site İsviçre Konfederasyonu |
İsviçre, denize kıyısı olmayan, Alpler, İsviçre Platosu ve Jura Dağları arasında bölünen, 41.285 km² yüzölçümüne sahip bir ülkedir. Alpler toprakların daha fazla bölümünü barındırırken 2021 verilerine göre yaklaşık 8,7 milyon insandan oluşan İsviçreli nüfus çoğunlukla en büyük şehirlerin bulunduğu platoda yoğunlaşmıştır. Bu şehirlerin arasında iki küresel kent ve ekonomik merkez olan Zürih ve Cenevre de vardır. İsviçre Konfederasyonunun uzun bir silahlı tarafsızlık tarihi vardır -1815 yılından bu yana uluslararası bir savaş durumu olmamıştır- ve 2002 yılına kadar Birleşmiş Milletler'e katılmamıştır. Yine de etkin bir dış politika sürdürmektedir ve sıklıkla dünya çapında barış kurma girişimlerine katılır. İsviçre aynı zamanda Kızılhaç'ın doğduğu ülkedir ve ikinci büyük BM merkezi de dahil olmak üzere çok sayıda uluslararası organizasyonun ev sahibidir. Avrupa seviyesinde, Avrupa Serbest Ticaret Birliğinin kurucu üyelerindendir ve Schengen Bölgesinin bir parçasıdır ancak Avrupa Birliği'nin ve Avrupa Ekonomik Alanının bir üyesi değildir.
İsviçre kişi başına düşen gayri safi yurt içi hasıla bakımından dünyadaki en zengin ülkelerden biridir ve her bir yetişkin için en yüksek malvarlığına (finansal ve finansal olmayan) sahiptir. Zürih ve Cenevre sırasıyla dünyadaki ikinci ve sekizinci yaşam kalitesine sahip şehirler olarak sıralanmaktadır. 2023 yılından nominal (GSYİH) bakımından dünyanın 18., satın alma gücü paritesine göre 35. büyük ekonomisine sahiptir. Malların ihracatında yirminci, ithalatında on sekizinci sıradadır.
İsviçre dil ve kültür açısından dört ana bölgeye ayrılabilir: Almanca, Fransızca, İtalyanca konuşulan bölgeler ile Romanşça konuşulan vadiler. Bu dil ayrılığı nedeniyle ülke, yerel dillerde farklı adlarla anılır: Almanca: SchweizAlmanca telaffuz: ; Fransızca: Suisse Fransızca telaffuz: ; İtalyanca: Svizzera İtalyanca telaffuz: ; Romanşça: Svizra. Ancak madeni paralarda ve pullarda bu dört dil yerine ülkenin Latince adı olan Confoederatio Helvetica kullanılır. Bu ad çoğu zaman "Helvetia" olarak kısaltılır. Ülkeye duyulan güçlü bağlılık duygusunun kaynağı ortak tarihsel zemin, federalizm ve doğrudan demokrasi gibi paylaşılan değerler ve kendini Alplerde yaşayanlar olarak tanımlama üzerine kurulmuştur. İsviçre Konfederasyonu'nun kurulması geleneksel olarak 1 Ağustos 1291 olarak kabul edilir ve her yıl yıldönümünde İsviçre Ulusal Günü kutlanır.
Etimoloji
Türkçede başına "i" harfi eklenerek Latince kökenli dillerden aktarılan İsviçre sözcüğü, İngilizcedeki Swiss sözcüğü gibi 16. yüzyılda kullanılmakta olan Fransızcadaki Suisse sözcüğünden gelmektedir.[] Ülkenin İngilizcedeki adı olan Switzerland, 16. ve 19. yüzyıl arasında kullanılan; fakat günümüzde kullanılmayan ve Swiss ile aynı anlamdaki Switzer sözcüğünden üretildi.Switzer sözcüğü ise Alamancadaki Schwiizer sözcüğünden türedi. Schwiizer şu an Schwyz kantonu olan bölge ve bu bölgede yaşayanlar için kullanılan bir terimdi ve aynı zamanda Eski İsviçre Federasyonunu oluşturan orman kantonlarından biriydi. 14. yüzyıldan beri kullanılmakta olan Ant kardeşliği (Almanca: Eidgenossen) sözcüğünün yanında, 1499'daki Swabian Savaşı'ndan sonra Swiss/Schweiz/Switzerland(İsviçre) sözcüğü de sahiplenilmeye başlandı.[]
Bir yer ismi olarak Schwyz ise ilk olarak 972'de Eski Yüksek Almancada Suittes biçiminde ve muhtemelen "yakmak" anlamındaki suedan sözcüğü ile ilişkili olarak ormanlık alanları yakarak yerleşime açmak anlamında kullanıldı. Sözcük 1499'daki Swabiyan Savaşı'na kadar sadece kantonu nitelemek için kullanılırken, giderek aşama aşama tüm konfederasyonu niteler hale geldi. Ülkenin İsviçre Almancasındaki adı olan Schwiiz çift anlamlı olarak hem kantonu hem ülkeyi ifade etmek için kullanılsa da, ülke adı kullanılırken başına die tanımlığı getirilmektedir. Yani İsviçre için d'Schwiizi kanton ve kantondaki şehir için sadece Schwyz kullanılmaktadır.
Yeni Latince ifade Confederatio Helvetica (Helvetler Konfederasyonu) İsviçre'nin federal bir devlet olarak 1848'de kurulmasından sonra tedrici bir biçimde gündeme geldi. 1879'da paraların üzerinde görüldü, 1902'de İsviçre Federal Sarayı'nın üzerine yazılarak tescillendi ve 1948'den sonra da resmî devlet mühürlerinde kullanılmaya başlandı. Sözcük, Antik Romalılar döneminden önce İsviçre Platosu'nda yaşayan ve Galyalı bir topluluk olan Helvet kabilesinden (Latince: Helvetii) üretildi. Helvetya, Johann Caspar Weissenbach'ın 1672'de sergilenen bir oyununda alegorik bir kadın kahramandı ve 17. yüzyılda İsviçre konfederasyonunun ulusal alegorisi hâline geldi.
Dört resmî dilden herhangi birine öncelik vermemek amacıyla Latince kullanılır. Ülke kısaltması olarak (CH) kullanılmasının nedeni de budur. Fransızca (Confédération suisse), İtalyanca (Confederazione Svizzera) ve Romanşça (Confederaziun svizra) resmî adları "İsviçre Konfederasyonu" olarak çevrilirken; Almanca resmî ad olan Schweizerische Eidgenossenschaft, "İsviçre Ant Kardeşliği" ya da "İsviçre Sözleşme Ülkesi" anlamına gelmektedir.
İsviçre kelimesi, Şvitser kökünden gelen İtalyanca kelime Svizzera'dan başına (statistik/istatistik, steam/istim) kelimelerinde olduğu gibi i- eklenerek Osmanlıca harflerle yazıldığında İsviçre(h) olmuştur.
Milattan sonra 10. yy. sonrası Orta Hollandaca ile yazılmış belgelerde "duutsch" (oku. düç) olarak geçiyor. Eski Yüksek Almanca dilinde "Duitisc" geçer. Almanca anlamına gelen İtalyanca kelime "Tedesco" da "Duitisc" kökündendir. Anlamı "halk ait" demektir. Hollandaca'ya İngilizler Dutch derler. Nasıl ki Hollanda Almancası, Almanya Almancası denmezse, İsviçre Almancası da yaygın olarak kullanımda olmasına rağmen hatalıdır. İsviçre'de Basel Bern Zürih üçgeninde konuşulan yanlışlıkla diyalekt tabir edilen Şvitserdüç'de yer alan "düç", "halka ait" anlamlı olup çok geniş bir coğrafyada kullanılır. Bu devir için kullanılan Alamanca tabiri de kaynağa muhtaçtır.
İsviçre düç dili, İsviçrece, İsviçre dili (Şvitserdüç) için en doğrusudur.
Tarihçe
İsviçre bir devlet olarak 1848 yılındaki İsviçre Federal Anayasası'nın kabulünden bu yana varlığını sürdürür. Bu devletin temelini oluşturan konfederasyonun kuruluşu ise 13. yüzyılın sonlarında gerçekleşmiştir.
Erken dönem tarihi
Bölgede en eski insansı (hominidae) varlığı 150.000 yıl öncesine kadar uzanır. En eski tarım yerleşimiyle ilgili bulgulara ise Gächlingen'de (MÖ 5300'lü yıllardan kalma) rastlanır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFNEwxUm9aV0YwWlhKZlMyRnBjMlZ5WVhWbmMzUXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVlJvWldGMFpYSmZTMkZwYzJWeVlYVm5jM1F1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Hallstatt ve La Tène kültürü (adını Neuchâtel Gölü'nün kuzeyinde bulunan La Tène arkeolojik kazı alanından alır) bölgede bilinen en erken kültürel kabilelerdir. La Tène kültürü muhtemelen Antik Yunan ve Etrüsk medeniyetlerinden etkilenerek geç Demir Çağı döneminde gelişip yayılmıştı. İsviçre bölgesindeki en önemli kabilelerden birisi de Helvetlerdi. MÖ 58 yılında gerçekleşen Bibracte Muharebesi'nde Julius Caesar'ın orduları Helvetleri yenilgiye uğratmış, daha sonra da (MÖ 15) Tiberius (2. Roma İmparatoru) ve kardeşi Drusus Alpleri tümüyle fethedip Roma İmparatorluğu'nun parçası hâline getirmişti. Helvetilerin yaşadığı bölge önce Roma'nın Gallia Belgica eyaletinin parçası olarak Confoederatio Helvetica adını aldı, daha sonraları ise Germania Superior eyaletinin parçası oldu. Günümüz İsviçre'sinin doğu kısımları ise Raetia eyaletine katılmıştı.
4. yüzyıldan itibaren İsviçre'nin batı bölgesi Burgonya Krallığı'na aitti. Alamanların 5. yüzyılda İsviçre Platosu'na, daha sonra 8. yüzyılda Alp vadilerine yerleşmesi sonucunda erken Orta çağ döneminde (Frank İmparatorluğu tarafından işgal edilene kadar) günümüz İsviçre toprakları Burgonya ve Alaman krallıkları arasında ikiye bölünmüş vaziyetteydi. 6. yüzyılda bütün İsviçre bölgesi Frank İmparatorluğu egemenliği altına girdi. 6. 7. ve 8. yüzyıllar boyunca da bölge Frank hegemonyası altında kaldı. Şarlman dönemindeki genişleme döneminden sonra Frank İmparatorluğu, 843 tarihli Verdun Antlaşması ile ikiye ayrıldı. İsviçre toprakları da Orta Francia ve Doğu Francia krallıkları arasında paylaşıldı. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu döneminde, 1000 yılı civarında bu bölge yeniden tek bir idare altında toplandı.
1200'lü yıllara gelindiğinde İsviçre platosu Savoie, Zähringer, Habsburg ve Kyburg hanedanları tarafından idare edilmekteydi.Uri kantonu, Schwyz kantonu, Unterwalden (Waldstätten) gibi bazı bölgeler de imparatorluğun doğrudan kontrolü altındaydı (Reichsfreiheit). 1264'te Kyburg Hanedanlığı çöktüğünde, Habsburg topraklarını İsviçre platosunun doğusuna kadar genişletti.
Eski İsviçre Federasyonu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOakwwSjFibVJsYzJKeWFXVm1MbXB3Wnk4eU1EQndlQzFDZFc1a1pYTmljbWxsWmk1cWNHYz0uanBn.jpg)
1291 yılında Uri, Schwyz ve Unterwalden kantonlarının oluşturduğu üç orman kantonu temsilcileri bir Federal Beyanname'nin altına imza attı. Beyannameye imza atan taraflar, o zamanlar Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu ile Avusturya Dükalığını elinde tutan Habsburg Hanedanı'nın hükmüne karşı çıkabilmek için birleşmeyi taahhüt ediyorlardı. Bu federasyon kantonları imparatordan, imparatorluk içinde otonom olduklarını garantileyen bir belge de aldı. Ancak iktidar Habsburg Hanedanı'nın eline geçince bu otonomiyi kabul etmeyen Habsburglar, yeni federasyona karşı saldırıya geçti. 15 Kasım 1315 günü gerçekleşen Morgarten Muharebesi'nde Habsburg ordusunu yenen İsviçreliler, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu içinde İsviçre Konfederasyonu'nun varlığını güven altına aldılar.
1353 yılına gelindiğinde ilk birleşen üç kantona ek olarak Glarus ve Zug kantonlarıyla, Luzern, Zürih ve Bern şehir devletleri de birliğe katılarak 15. yüzyıla kadar varlığını sürdüren (Zürih bir toprak anlaşmazlığı nedeniyle 1440 yılında konfederasyondan atıldı) ve sekiz eyaletten oluşan "Eski Federasyon"u kurdular. Bu birlik sonraki yüzyıllarda yeni katılımlarla daha da büyüdü. 1470'lerde Burgundiya dükü I. Charles'a karşı kazandıkları zaferler ve İsviçre paralı askerlerinin başarılarıyla federasyonun hem gücü hem de zenginliği arttı. İsviçre'nin kantonları sıralaması yapılırken geleneksel olarak, şehir devletlerini takiben kurucu kantonlar ilk sekiz "Eski Kanton" olarak önde anılırken, 1481 yılından sonra federasyona katılan diğer kantonlar ise tarih sırasına göre dizilmektedir. Kutsal Roma Cermen İmparatoru I. Maximilian'a karşı İsviçrelilerin 1499 yılında Svabya Savaşı'nda kazandığı zafer sonucunda, İsviçre, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'ndan ayrılıp de facto olarak bağımsızlığını kazandı.
1506 yılında Papa II. Julius, günümüzde hâlâ Vatikan'ı koruyan İsviçreli Muhafızları işe aldı. Federasyonun genişlemesi ve ilk savaşlarda elde edilen yenilmezlik unvanı, 1515 yılında Marignano Muharebesi'ndeki İsviçre yenilgisi ile ilk kez durakladı. Bazı kantonlarda Huldrych Zwingli'nin Reform'unun başarılı olması 1529 ve 1531 yıllarında kantonlar arası savaşların (Kappel Savaşları) çıkmasına neden oldu ve İsviçre, Katolik ve Protestan kantonlar şeklinde bölündü. Çatışmalarda Protestan birlikleri çözüldü ve Katolikler birçok kantonda kontrolü ele geçirdiler. 1531'de yapılan barış anlaşmasından sonra bazı kantonlarda Protestanlar ve Katolikler aynı kiliselerde ibadet etseler de Katolikler 7 kanton ile 2 yarım kantonda iktidarda iken, Protestanlar ancak 4 kanton ile 2 yarım kantonda kontrol sahibi olabildiler. 1648 yılında Westfalya Barış Antlaşması ile Avrupa ülkeleri İsviçre'nin Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'ndan ayrılmasını ve tarafsızlığını tanıdı. Aristokrat ailelerin artan otoriteryenizmi, 30 Yıl Savaşları sırasında ortaya çıkan ekonomik krizle de birleşerek 1653 yılında İsviçre köylü savaşlarına yol açtı. Bu çatışmaların arka planında yine Katolik-Protestan çatışması vardı. Kantonlar arasında anlaşmazlığın devam etmesi üzerine 1656 ve 1712 yıllarında Villmergen Çarpışmaları ile karşılıklı şiddet devam etti.
Fransız işgali dönemi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsa0wwRmpkR1ZmWkdWZlRTVkRNeVZCT1dScFlYUnBiMjVmYldkZk1EWTBNeTVxY0djdk1qQXdjSGd0UVdOMFpWOWtaVjlOSlVNekpVRTVaR2xoZEdsdmJsOXRaMTh3TmpRekxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
1798 yılında Fransız Devrimi kuvvetleri İsviçre'yi işgal etti ve zorla yeni bir anayasayı uygulattırdı. Bu anayasa ile ülkenin hükûmeti merkezîleştirdi ve kantonlar ortadan kaldırdı. Helvetia Cumhuriyeti olarak bilinen yeni devletin halk arasında hiç desteği yoktu.[] Yabancı işgal kuvvetleri tarafından zorla kabul ettirilen bu hükûmet, dinsel inanç özgürlüğü de dahil olmak üzere yüzyıllarca süren gelenekleri yıktı.[] Bu devlet, İsviçre'yi, Fransa'nın bir uydu devleti hâline geldi. Sık sık ortaya çıkan ayaklanmalar, Fransız birliklerinin varlığı nedeniyle başarıya ulaşamadı.[] 1798'in Eylül ayında Nidwalden İsyanı'nın Fransızlar tarafından kanlı bir şekilde bastırılması çok iyi karşılanmadı.[]
Fransa ile diğer ülkeler arasında savaş çıktıktan sonra İsviçre; Avusturya ve Rusya gibi başka devletler tarafından da işgal edildi. İsviçreliler, merkezî hükûmeti destekleyen "cumhuriyetçiler" ve kantonların özerkliğinin tekrar verilmesini isteyen "federalistler" arasında ikiye bölündü. Napolyon Bonapart, her iki tarafın önde gelen politikacılarını 1803 yılında Paris'te bir araya getirdi. Bu toplantının sonucunda İsviçre'nin özerkliğini büyük oranda geri veren ve 19 kantondan oluşan bir Konfederasyonu kuran Aracılık Yasası çıktı. Bu tarihten sonra İsviçre politikasının en önemli çatışma konusu, kantonların kendi kendini yönetme geleneği ile merkezî bir hükûmet gerekliliği arasında oldu.[] 1815 yılında Viyana Kongresi ile İsviçre'nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, tüm Avrupa güçleri tarafından tanındı. Bu tarihte, Valais, Neuchâtel ve Cenevre kantonlarının federasyona katılmasıyla birlikte İsviçre tarihteki en son genişlemeyi gerçekleştirdi.
1848 anayasası
1847 yılında ülkedeki Katolik ve Protestan kantonlar arasında bir iç savaş (Sonderbundskrieg) patlak verdi. O zamanlar hükûmette olan Radikal Parti'nin yaymaya çalıştığı daha üniter bir İsviçre fikrinden hoşlanmayan Katolikler, Sonderbund adını verdikleri özel bir antlaşma ortaya çıkardılar. Radikallerin de bu antlaşmaya karşı çıkması üzerine ortaya çıkan savaş bir aydan az sürdü ve yaklaşık yüz kayıp verildi.[] Küçük ayaklanmalar dışında bu çarpışma, İsviçre topraklarında yaşanan son silahlı çatışmaydı.[] İç savaştan sonra İsviçre referandum uygulamasına geçti ve 1849 yılında federal anayasa kabul edildi. Bu anayasa ile merkezî otorite kuruluyor ve kantonlar yerel konularda kendi kendilerini yönetebiliyorlardı. Nüfus artışı, Sanayi Devrimi ve tek para birimi kullanılması nedeniyle 1872 yılında önemli oranda revize edilen bu anayasa, savunma, ticaret ve adli konularda federal sorumlulukları da düzenlendi.
1893 yılında anayasa, olağan dışı bir şekilde doğrudan demokrasinin uygulanmasına yönelik olarak düzenlendi. Günümüzde de varlığını sürdüren bu sistem, dünyadaki tek örnek konumundadır.
20. yüzyıl
İsviçre 1920 yılında Milletler Cemiyeti’ne ve 1963 yılında da Avrupa Konseyi’ne katıldı. I. Dünya Savaşı’nda tarafsızlığını açıklayan ülke askerî olarak savaşa katılmadı.
II. Dünya Savaşı’nda da tarafsızlık açıklandı, bir Alman müdahalesi planlansa da bu gerçekleşmedi. Bu müdahalenin gerçekleşmemesinin nedenlerinden birisi olarak General Henri Guisan önderliğinde İsviçre Silahlı Kuvvetlerinin seferberliğe geçmesi gösterilir. Buna karşın İsviçre'nin bu savaşta tarafsız kalmadığı da ileri sürüldü. Bunlardan bir kısmı İsviçre vatandaşlarının Yahudi Soykırımı esnasında elde edilen paraların aklanmasına yardımcı oldukları, dolayısıyla İsviçre’nin tarafsızlığına gölge düştüğü üzerinde dururken bir diğer kısmı da İsviçre'nin, Almanya ve Mihver Kuvvetlere karşı yürütülen casusluk faaliyetlerinin bir merkezi hâline gelerek yenilmelerine yardımcı olduğu üzerinde yoğunlaşır.
II. Dünya Savaşı sırasında hem Müttefik Devletler hem de Mihver Devletleri tarafından İsviçre'nin ticareti abluka altına alındı. Nazi Almanyasına verilen borçların uzatılması ve ekonomik işbirliği, diğer ticaret ortaklarının varlıklarına ve ülkenin işgal edilme olasılığının artıp azalmasına göre sürekli bir değişim yaşadı. 1942'de Vichy Fransası üzerindeki kritik demiryolu bağlantısı koptuğunda ve İsviçre tamamen mihver devletlerle çevrelenmiş hale geldiğinde, verilen tavizler en üst noktasına çıktı. Savaş boyunca 300.000'den fazla mülteci ülkeye sığındı ve merkezi Cenevre'de bulunan Uluslararası Kızılhaç Komitesi bu çatışmalar sırasında oldukça önemli bir rol oynadı. Sert göçmenlik ve iltica politikaları, Nazi Almanyası ile İsviçre arasında ekonomik ilişkiler kadar önemli çatışmalar yarattı, hatta bu 20. yüzyılın sonuna kadar sürdü.
Savaş boyunca İsviçre Hava Kuvvetleri dönem dönem her iki tarafın hava kuvvetleri ile de çatışmalara girdi, Mayıs ve Haziran 1940'ta Nazi Hava Kuvvetlerine ait 11 uçak düşürdü. Almanya tehdit politikasını değiştirdikten sonra ise uçakları yere inmeye zorladı. Savaş boyunca 100'den fazla bombardıman uçağı ve personeli yakalandı ve hapse atıldı. 1944-45 yıllarında ise müttefik kuvvetleri yanlışlıkla, içlerinde Schaffhausen, Basel ve Zürih şehirlerinin de olduğu bazı bölgeleri bombaladı.
Savaştan sonra İsviçre hükûmeti İsviçre Yardımı adı verilen çeşitli yardım kuruluşlarının oluşturduğu fonların, savaştan zarar gören ülkelere gönderilmesine katkıda bulundu ve Avrupa ülkelerine yapılan Marshall Planı'ndan yararlandı. Bunlar ülkenin ekonomisinin gelişmesine katkıda bulundu.
1959 yılından itibaren kantonlarda kadınlara oy hakkı verilmeye başlandı. 1971 yılında federal düzeyde oy hakkının tanınması en son 1990 yılında Appenzell Innerrhoden kantonunda kadınlara oy hakkı verilmesinden sonra gerçekleşebildi. Bu tarihten sonra kadınlar hızla parlamentoya ve bakanlıklara girmeye başladı, yedi kişilik Federal hükûmet'e ilk olarak 1984-1989 arasında bakanlık yapan Elisabeth Kopp girdi. İlk kadın başbakan ise Ruth Dreifuss oldu.
1978 yılında Bern kantonunun bazı kısımları bağımsızlıklarını kazanarak yeni Jura kantonunu kurdu. 18 Nisan 1999’da İsviçre halkı ve kantonlar tamamen gözden geçirilen ve yenilenen bir federal anayasanın kabulü yönünde oy kullandı. 1999 anayasasına göre, federasyona özel olarak delege edilmemiş tüm güçler kantonların elindedir.
21. yüzyıl
İsviçre, 2002 yılında Birleşmiş Milletler’e tam üye oldu. EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği)’nın kurucu üyesi olan ülke, EEA (Avrupa Ekonomik Alanı)’nın bir parçası değildir. Avrupa Birliği’ne üye olmak için Mayıs 1992 tarihinde başvuru yapılmış olsa da Aralık 1992’de EEA için yapılan referandum sonucunda (EEA konusunda referandum yapan tek ülke İsviçre’dir) halkın EEA’ya girişi kabul etmemesi üzerine bu konuda başka bir girişimde bulunulmadı. Bu tarihten sonra AB konusunda çeşitli referandumlar yapılmasına rağmen bu girişimler yeterli destek alamadılar. Yine de İsviçre yasaları AB yasalarıyla uyumlu hale gelmek üzere yavaş yavaş düzenlendi ve hükûmet, Avrupa Birliği ile bir dizi karşılıklı antlaşma imzaladı. Avusturya’nın 1995 yılında AB’ye girmesiyle birlikte İsviçre ve Lihtenştayn tamamen AB ülkeleri ile çevrelenmiş oldu. 5 Haziran 2005’te İsviçreliler %55'lik çoğunlukla Schengen antlaşmasına katılmayı kabul etti. AB yorumcuları bu sonucu geleneksel olarak izolasyonist bir ülke olarak nitelendirilen İsviçre’nin bir iyi niyet gösterisi olarak değerlendirdiler.
Coğrafya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJabUwxSmxiR2xsWm10aGNuUmxYMU5qYUhkbGFYb3VjRzVuTHpJek1IQjRMVkpsYkdsbFptdGhjblJsWDFOamFIZGxhWG91Y0c1bi5wbmc=.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWakwxTmphSGRsYVhwZlozSmhkV0oxWlc1a1pXNWZjMlZ1ZEM1cWNHY3ZNakF3Y0hndFUyTm9kMlZwZWw5bmNtRjFZblZsYm1SbGJsOXpaVzUwTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Orta-batı Avrupa arasında yer alan İsviçre, Alpler'in kuzey ve güney yamaçlarında konumlanmıştır. 41.285 kilometrekarelik yüzölçümüyle İsviçre, Birleşmiş Milletler tarafından tanınan ülkeler arasında yüzölçümü bakımından en büyük 135. ülkedir. 2011 sayımına göre 7.954.700'lük nüfusa sahip olan ülkede, kilometrekareye ortalama 188 kişi düşmektedir. Engebeli bir araziye sahip olan ülkenin güney kısmında, kuzey kısmına oranla daha dağınık bir yerleşim görülür. Yaklaşık 100’e yakın dağlık alanı mevcut olan ülkede tren, dişli demiryolları, teleferik ve diğer ulaşım araçları çoğunlukla kullanılmaktadır.
Güneydeki İsviçre Alpleri, ortadaki İsviçre Platosu ve kuzeydeki Jura Dağları olmak üzere ülke üç ana topoğrafik alana ayrılabilir. Ülkeyi orta ve güneyinden kat eden sıradağlar olan Alpler, ülke topraklarının yaklaşık olarak %60'ını oluşturur. Ülkede bulunan zirvelerin yaklaşık yüz tanesi 4.000 metre (13.000 ft)'ye yakın veya daha da üzerindedir. 4.634 metre (15.203 ft) ile ülkenin en yüksek noktası Dufour Zirvesi'dir. İsviçre Alpleri'nin yüksek dorukları arasında, bazılarında buzul bulunan vadiler yer alır. Buralarda doğan Ren, Rhône, İnn, Aare ve Ticino gibi başlıca nehirler; Cenevre Gölü, Zürih Gölü, Neuchâtel Gölü ve Konstanz Gölü gibi göllere dökülür. 1.500'den fazla göle sahip olan İsviçre, Avrupa'daki temiz su rezervinin yaklaşık %6'sına sahiptir. Göller ve buzullar, ülke topraklarının yaklaşık olarak %6'sını oluşturur.
Yüksek dağlarla ayrılan birçok vadinin varlığı nedeniyle İsviçre'nin ekosistemleri çok hassastır ve hemen hemen her vadide kendine özgü ekolojiler oluşmuştur.[] Dağlık bölgelerde de diğer yükseltilerde bulunmayan zengin bir bitki örtüsü bulunur.[]
İklim ve çevre
İsviçre'nin yer yer farklılıklar göstermekle birlikte genelinde ılıman iklim görülür. Yaz ayları belirli bir sıklıkla yağmurlu ve mera ve otlatma için uygun olan sıcaklıkta ve nemlilikte geçer. Yaz aylarına kıyasla nem oranının düşük olduğu kış aylarında yüksek noktalarda istikrarlı hava koşulları seyrederken, alçak bölgelerde sıcaklık terselmesi gözükmekte dolayısıyla güneşsiz dönemler yaşanabilir.
Alplerin güney tarafına yoğun yağmur yağdığı dönemlerde, kuzey Alplere sıcak fön rüzgârları gelir. Alp vadilerinin iç kısımlarında en kuru hava koşulları (bu bölgeye doğru hareket eden bulutların, dağların üzerinden geçerken içeriklerinin önemli bir bölümünü kaybetmelerinde dolayı) oluşur. Alplerde bulunan Graubünden gibi geniş bölgelerdeki yağış oranı Valais gibi bağcılığın yapıldığı güney batı bölgelere kıyasla az olur. En yağışlı hava koşulları Alplerin yükseklerinde ve Ticino kantonunda görülür.
Tüm yıl görülmekle birlikte en çok yağmur yaz aylarında düşer. Genel olarak sonbahar en kurak mevsim olmakla ve kışlar yazlara göre daha az yağmur almakla birlikte, yıldan yıla İsviçre ikliminde mevsimsel farklılıklar göze çarpar.
Yüksek dağlarla çevrili özgün ekosistemlerden oluşan vadilerden dolayı, İsviçre'nin ekosistemi oldukça kırılgandır. İklimsel, coğrafi ve topoğrafik özellikleri de Alpler bölgesini iklim değişikliğine hassas kılar.
Bitki örtüsü ve hayvanlar: Ülke topraklarının %23’ünü ormanlar meydana getirir. Ormanların %70'i kozalaklı ağaçlarla, geri kalan kısmı geniş yapraklı ağaçlarla kaplıdır. Ormanlarda meşe, kayın, ceviz, çam ve kestane ağaçları vardır. Ormanlar İsviçre’nin kereste ihtiyacının yarısını sağlar. Yüksek Alp yamaçlarında dağ keçisi, tavşan, dağ sıçanı ve av kuşları yaşar.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpka0wwRnNaWFJ6WTJob2IzSnVYMlp5YjIxZlMyOXVhMjl5WkdsaGNHeGhkSG91YW5Cbkx6SXdNSEI0TFVGc1pYUnpZMmhvYjNKdVgyWnliMjFmUzI5dWEyOXlaR2xoY0d4aGRIb3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCaEwwcHZkWGd1YW5Cbkx6SXdNSEI0TFVwdmRYZ3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpobEwweGhaMjlmWkdsZlRIVm5ZVzV2TXk1cWNHY3ZNVGt6Y0hndFRHRm5iMTlrYVY5TWRXZGhibTh6TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Doğal kaynaklar
Madenler: Yeraltı kaynakları bakımından İsviçre fakirdir. Ülkede önemsiz birkaç kömür yatağı vardır. Yalnız tuz yatakları önemlidir.
Siyasi yapı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpRMUwwSjFibVJsYzJoaGRYTmZRbVZ5Ymw4eU1EQTVKVEpEWDBac2IyOW1abmt1YW5Cbkx6TXdNSEI0TFVKMWJtUmxjMmhoZFhOZlFtVnlibDh5TURBNUpUSkRYMFpzYjI5bVpua3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
Çift meclisli İsviçre parlamentosu Federal Meclis, Federal Hükûmet'ten ayrı olarak temel iktidar merkezidir. Federal Meclisi oluşturan Eyaletler Konseyi ve Ulusal Konsey yasa çıkarmak da dahil olmak üzere her açıdan eşit güce sahiptir.
1999 anayasasına göre, federasyona özel olarak delege edilmemiş tüm güçler kantonların elindedir.
Eyaletler konseyinin 46 üyesi (her kantondan iki ve yarım kantondan bir olmak üzere) doğrudan her kantonda seçilir. Ulusal Konsey’in 200 üyesi ise nispi temsil esaslarına dayanarak seçilir. Her iki meclise seçilenlerin görev süresi 4 yıldır. Referandumlar yoluyla her yurttaş federal hükûmet tarafından kabul edilmiş yasaların geçerliliğini sorgulayabilir ve federal anayasaya düzeltme yapılmasını isteyebilir. Bu haklar İsviçre'yi doğrudan demokrasi uygulanan bir ülke yapar.
Yürütme erki ve devlet başkanlığı görevi yedi üyeden oluşan Federal hükûmette toplanır. Her ne kadar anayasaya göre Meclis Konsey üyelerini seçse ve denetlese de, yasama sürecini yönlendirme ve federal yasaları uygulama konusunda Federal hükûmet yavaş yavaş önde gelen bir role kavuştu. Özel temsil görevlerini yürütmek üzere konseyi oluşturan yedi kişi içinden bir kişi bir yıllığına İsviçre Konfederasyon Başkanı olarak seçilir.
1959 yılından Aralık 2003'e kadar Federal hükûmette İsviçre’nin dört önemli siyasi partisi, federal meclisteki temsil oranlarına göre oluşan "sihirli formüle" göre temsil edilir: 2 üye Hristiyan Demokratlardan (CVP/PDC), 2 üye Sosyal Demokratlardan (SPS/PSS), 2 üye Liberal Demokratlardan (FDP/PRD) ve 1 üye de İsviçre Halk Partisinden (SVP/UDC). Konseydeki bu geleneksel üye dağılımı herhangi bir yasa ile tanımlanmış değildir ve 2003 seçimlerinden sonra Hristiyan Demokratlar ikinci sandalyelerini, o yıl meclis seçimlerinde en güçlü parti olarak çıkan İsviçre Halk Partisine kaptırdı.
Federal Yüksek Mahkeme’nin görevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yönetimin idari kararlara bakmaktır. Yüksek Mahkeme yargıçları, altı yıllık görev süresi için Federal Meclis tarafından seçilir.
Doğrudan demokrasi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpka0wweGhibVJ6WjJWdFpXbHVaR1ZmUjJ4aGNuVnpKVEpEWHpJd01Ea3VhbkJuTHpNd01IQjRMVXhoYm1SeloyVnRaV2x1WkdWZlIyeGhjblZ6SlRKRFh6SXdNRGt1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
1848 federal anayasanın uygulanmaya başlandığından beri İsviçre, Dünya üzerinde eşi benzeri olmayan bir hükûmet sistemi olan doğrudan demokrasiye ev sahipliği yapar.Parlamenter demokrasinin vazgeçilmez ögeleri olan meclis ve konseyler de bulunduğundan kimi zaman bu sistem yarı-doğrudan sistem olarak da adlandırılır. İsviçre doğrudan demokrasisinin federal düzeydeki araçları halkın hakları denilen anayasal girişim ve referandumdur.Kanton ve belediye düzeyinde de bu araçlar daha geniş ve farklı olarak uygulanır.
Meclis tarafından onaylanmış bir yasanın geçerliliğini sorgulamak isteyen bir grup yurttaş eğer yasanın çıkmasından sonraki 100 gün içinde yasaya karşı 50.000 imza toplayabilirlerse federal bir referandum isteğinde bulunabilirler. Bu durumda yasanın kabulü ya da reddi için ulusal düzeyde ve basit çoğunluk ile karar verilen bir oylama yapılır. Federal bir yasaya karşı sekiz kanton birleşerek de referandum isteğinde bulunabilir.
Benzer şekilde yurttaşlar bir anayasal değişikliği 18 aylık bir süre içinde destekleyen 100.000 imzaya ulaşabilirlerse federal anayasal girişim ile ulusal oylamaya gidebilirler. Meclis anayasal değişiklik isteğini tamamlayıcı olarak karşı öneri getirebilir ve seçmenler her iki önerinin kabulü durumunda seçeneklerini oy pusulalarında işaretler. Anayasal değişikliklerin, ister meclis tarafından getirilmiş ister anayasal girişimle sunulmuş olsun kabul edilmesi için hem ulusal düzeydeki oylamanın sonucunun çoğunluğu hem de kantonların sonuçlarının çoğunluğu olmak üzere çifte çoğunluk aranır.
İdarî yapılanma
İsviçre, 26 kantondan oluşmaktadır. Kantonların nüfusu 15.000 (Appenzell Innerrhoden) ile 1.253.500 (Zürich) arasında ve yüzölçümü de 37 km² (Basel-Stadt) ile 7.105 km² (Graubünden) arasında değişir. Kantonlarda toplam 2.889 belediye bulunmaktadır.
İsviçre içinde iki anklav (kuşatılmış toprak) bulunur: Almanya’ya ait olan Büsingen ile İtalya'ya ait olan Campione d'Italia.
Avusturya'nın Vorarlberg eyaletinde 11 Mayıs 1919 tarihinde yapılan referandum sonucunda halkın %80'i eyaletin İsviçre Konfederasyonuna katılması önerisini destekledi. Ancak Avusturya hükûmetinin, Müttefik kuvvetlerin, İsviçre liberallerinin, İtalyan İsviçrelilerin ve Fransız İsviçrelilerin karşı çıkmasıyla bu gerçekleşmedi.
Kanton | Başkent | Yüzölçümü (km²) | Nüfus | Nüfus yoğunluğu | Yabancıların oranı (2012) | Resmî dil(ler)i | |
---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | Aargau | Aarau | 1.729 | 1.392.026 | 805 | %24,6 | Almanca |
![]() | *Appenzell Ausserrhoden | Herisau | 243 | 53.307 | 219 | %14,3 | Almanca |
![]() | *Appenzell Innerrhoden | Appenzell | 173 | 15.741 | 91 | %10,0 | Almanca |
![]() | *Basel-Landschaft | Liestal | 518 | 275.321 | 532 | %19,7 | Almanca |
![]() | *Basel-Stadt | Basel | 37 | 186.221 | 5.033 | %33,7 | Almanca |
![]() | Bern | Bern | 5.959 | 984.726 | 165 | %13,5 | Almanca, Fransızca |
![]() | Fribourg | 1.671 | 284.546 | 170 | %19,8 | Almanca, Fransızca | |
![]() | Cenevre | Cenevre | 282 | 460.348 | 1.632 | %36,3 | Fransızca |
![]() | Glarus | Glarus | 685 | 39.214 | 57 | %21,4 | Fransızca |
![]() | Graubünden | Chur | 7.105 | 193.349 | 27 | %17,0 | Almanca, Romanşça, İtalyanca |
![]() | Jura | 838 | 70.532 | 84 | %12,7 | Fransızca | |
![]() | Luzern | Luzern | 1.493 | 381.879 | 256 | %16,7 | Almanca |
![]() | Neuchâtel | Neuchâtel | 803 | 173.123 | 216 | %23,9 | Fransızca |
![]() | *Nidwalden | Stans | 276 | 41.311 | 150 | %11,9 | Almanca |
![]() | *Obwalden | Sarnen | 491 | 35.878 | 73 | %13,4 | Almanca |
![]() | Schaffhausen | Schaffhausen | 298 | 77.107 | 259 | %23,9 | Almanca |
![]() | Schwyz | Schwyz | 908 | 147.881 | 163 | %19,0 | Almanca |
![]() | Solothurn | Solothurn | 791 | 256.941 | 325 | %19,7 | Almanca |
![]() | St. Gallen | St. Gallen | 2.026 | 483.101 | 239 | %22,2 | Almanca |
![]() | Thurgau | Frauenfeld | 991 | 251.939 | 254 | %22,6 | Almanca |
![]() | Ticino | Bellinzona | 2.812 | 336.888 | 120 | %26,8 | İtalyanca |
![]() | Uri | Altdorf | 1.077 | 35.381 | 33 | %10,1 | Almanca |
![]() | Valais | Sion | 5.224 | 316.773 | 61 | %21,5 | Almanca, Fransızca |
![]() | Vaud | Lozan | 3.212 | 725.791 | 226 | %31,4 | Fransızca |
![]() | Zug | Zug | 239 | 115.084 | 482 | %25,1 | Almanca |
![]() | Zürih | Zürih | 1.729 | 1.392.026 | 805 | %24,6 | Almanca |
*Bu kantonlar yarım kanton olarak adlandırılır ve Eyaletler Konseyi’nde tek üye ile temsil edilir. Diğer kantonlar ise meclise 2 üye gönderirler.
İsviçre'de bulunan uluslararası kuruluşlar
Özellikle İsviçre’nin tarafsızlığı nedeniyle hatırı sayılır bir miktarda uluslararası örgütün merkezi İsviçre’de bulunur. İsviçre'nin tarafsızlık politikası uluslararası arenada 1815 yılında Viyana Kongresi ile de tanındı. 1863 yılında İsviçre’de kurulan Kızıl Haç’ın merkezi hâlâ buradadır. İsviçre Avrupa Birliği’nin bir üyesi değildir ve 1990’ların başında yapılan referandum sonucunda İsviçre halkı AB’ye katılmayı reddetti. 2002 yılında Birleşmiş Milletler’e katılan İsviçre, bu örgüte en son katılan ülkelerden biridir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpGaEwwWnNZV2RmYjJaZmRHaGxYMUpsWkY5RGNtOXpjeTV6ZG1jdk1UY3djSGd0Um14aFoxOXZabDkwYUdWZlVtVmtYME55YjNOekxuTjJaeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
İsviçre'nin Cenevre kenti Kızılhaç ve Kızılay Hareketi ile Cenevre Sözleşmelerinin doğduğu yerdir. Ayrıca 2006 yılından bu yana Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'ne ev sahipliği yapar. Birleşmiş Milletlere katılan en son ülkelerden biri olmasına rağmen, New York'tan sonra Birleşmiş Milletlerin ikinci büyük merkezi olan Milletler Sarayı Cenevre'de bulunur. İsviçre Milletler Cemiyetinin kurucu üyesi ve ev sahibidir.
Birleşmiş Milletler genel merkezi burada bulunmamasına rağmen, İsviçre Konfederasyonu; Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Mülteciler için Birleşmiş Milletler Yüksek Komiserliği (UNHCR) gibi birçok BM ajansını barındırır ve Dünya Ticaret Örgütü de dahil olmak üzere 200 kadar uluslararası örgüte ev sahipliği yapar. Dünyanın karşı karşıya olduğu önemli konuları görüşmek üzere İsviçre'nin Davos kentine yabancı ülkelerden gelen siyasi liderler ve iş çevreleri, çevre ve sağlık konuları da dahil uluslararası konuların konuşulduğu Dünya Ekonomik Forumu yıllık toplantılarında bir araya gelirler.
Birçok uluslararası spor organizasyonu ve federasyonu da bu ülkede bulunur. FIBA Cenevre'de, UEFA (Avrupa Futbol Federasyonları Birliği) Nyon'da, FIFA (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği) ve Uluslararası Buz Hokeyi Federasyonu Zürih'te, Uluslararası Bisiklet Birliği Aigle'de ve Uluslararası Olimpiyat Komitesi Lozan'da bulunur.
Ordu
İsviçre Silahlı Kuvvetleri, kara ve hava kuvvetlerinden oluşmaktadır. Askerî personelin %5'ini profesyonel askerler oluşturur, geri kalan askerî personel ise 20 ile 34 yaş arası (özel durumlarda 50'ye kadar çıkar) erkek vatandaşlardır.[] Denize kıyısı olmayan bir ülkedir, bu yüzden deniz kuvvetleri bulunmamaktadır; fakat sınırlarda bulunan göllerde silahlı askeri devriye botları bulunur. İsviçre vatandaşlarının, Vatikan İsviçreli Muhafızlar ya da çifte vatandaş olanlar haricinde, başka bir ülkede askeri görev yapması yasaklanmıştır.[]
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpRMUwxTkxaSFF0Um1Gb2NucGxkV2RmTFY5VFkyaDNaV2w2WlhKZlFYSnRaV1ZmTFY5VGRHVmxiRjlRWVhKaFpHVmZNakF3Tmk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFUwdGtkQzFHWVdoeWVtVjFaMTh0WDFOamFIZGxhWHBsY2w5QmNtMWxaVjh0WDFOMFpXVnNYMUJoY21Ga1pWOHlNREEyTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
İsviçre milis sistemi askerlere ordu tarafından verilen ekipmanları, personelin kendine ait özel silahları da dahil, evlerinde tutmalarını şart koşar. Bazı kuruluşlar ve siyasi partiler bu uygulamayı tartışır ve uygunsuz görür fakat İsviçrelilerin büyük bölümü bu uygulamanın lehlerine olduğunu düşünmektedir.[]Zorunlu askerlik hizmeti tüm erkek İsviçre vatandaşlarını kapsar, kadınlar da gönüllü olarak askerlik yapabilirler. Erkekler genellikle 19 yaşında askerlik eğitimi için emir kağıdını alırlar. İsviçreli genç nüfusun yaklaşık üçte ikisi askerlik hizmeti için uygundur, uygun olmayanlar için ise alternatif hizmet şekilleri bulunur. Yıllık yaklaşık, 20.000 kişi 18 ila 21 hafta arasında askeri eğitim merkezlerinde eğitim görürler.[]
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVM0wwRjRZV3h3WDBaQkxURTRRMTgxTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxQmVHRnNjRjlHUVMweE9FTmZOUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
İsviçre'nin bütünlüğü ve tarafsızlığını sağlamak amacıyla bugüne kadar üç genel seferberlik ilan edildi. İlki 1870-1871 yıllarında Fransa-Prusya Savaşı dolayısıyla ilan edildi. İkincisi 1914 yılının Ağustos ayında, I. Dünya Savaşı'nın patlak vermesi üzerine ilan edildi. Ordunun üçüncü seferberliği ise 1939 Eylül'ünde, Almanya'nın Polonya üzerine saldırması üzerine Henri Guisan'ın general olarak seçilmesiyle ilan edildi.
Tarafsızlık politikası nedeniyle, İsviçre ordusu diğer ülkelerde silahlı çatışmalara katılmaz, ancak dünyada bazı barış misyonlarına katılır. 2000 yılından beri silahlı kuvvetler departmanı uydu iletişimlerini izlemek amacıyla Onyx istihbarat toplama sistemini kullanır.
Soğuk Savaş'ın bitmesinin ardından anti-militarist gruplar tarafından askeri faaliyetlerin engellenmesi, hatta tamamen silahlı kuvvetlerin kaldırılması için girişimler oldu. Anti-militarist gruplar tarafından başlatılan dikkate değer bir referandum, 26 Kasım 1989 tarihinde yapıldı. Bu öneriye seçmenlerin yaklaşık üçte ikisi karşı çıktı. Benzer bir referandum, Amerika'ya düzenlenen 11 Eylül Saldırıları nedeniyle %78'lik bir oranla anti-militarist grupların başarısız olması ile sonuçlandı.
Hukuk
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRd0wwSjFibVJsYzJkbGNtbGphSFF0VmtRdWFuQm5MekkxTUhCNExVSjFibVJsYzJkbGNtbGphSFF0VmtRdWFuQm4uanBn.jpg)
İsviçre bir hukuk devletidir. Mahkemeler hükûmetten ve parlamentodan bağımsızdır. Hangi temel hak ve yükümlülüklerin geçerli olduğu ve İsviçre’de siyasi ve adli sistemin nasıl düzenlendiği, İsviçre Federal Anayasasında yazılıdır. 26 kantondan oluşan federal bir yapıya sahip olan İsviçre'de, her kanton federal hukuka aykırı olmamak kaydıyla kendi anayasalarına ve yasalarına sahiptirler. Ayrıca her bir kantonun kendi meclisi, hükûmeti ve mahkemeleri vardır. İsviçre, Avrupa Birliği üyesi olmaması nedeniyle Avrupa Birliği hukuku'nun etkisi altında değildir. Bu nedenle kendi ulusal hukuk sistemini ve hukukunu korumaktadır. İsviçre'nin anayasası 18 Nisan 1999 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ancak bu anayasanın kökeni 12 Ekim 1848 tarihli İsviçre Federal Anayasası'na dayanmaktadır. Federal yargı teşkilatı ise Federal Yüksek Mahkemesi, Federal Ceza Mahkemesi ve Federal İdare Mahkemesi'nden oluşmaktadır.
İsviçre Anayasası tarafından federal kanunların uygulamasını denetleme yetkisi en yüksek yargı organı olan Federal Yüksek Mahkeme'ye verilmiştir. Federal Yüksek Mahkeme’nin görevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yönetimin idari kararlarına bakmaktır. Yüksek Mahkeme yargıçları, altı yıllık görev süresi için Federal Meclis tarafından seçilir. Bunun dışında genel yargı yetkisi bağımsız kanton mahkemeleri tarafından kullanılmaktadır.
Ekonomi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVMEwxTmhZWE10UjNKMWJtUXVhbkJuTHpJMU1IQjRMVk5oWVhNdFIzSjFibVF1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwxTjNhWFI2WlhKc1lXNWtYMUJ5YjJSMVkzUmZSWGh3YjNKMGMxOGxNamd5TURFNUpUSTVMbk4yWnk4eU1qQndlQzFUZDJsMGVtVnliR0Z1WkY5UWNtOWtkV04wWDBWNGNHOXlkSE5mSlRJNE1qQXhPU1V5T1M1emRtY3VjRzVuLnBuZw==.png)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJekwwSmhjMlZzWHkxZlVtOWphR1V0VkhWeWJWOXRhWFJmVTNSaFpIUmhibk5wWTJoMFgySmxhVjlCWW1WdVpHUWxRek1sUVRSdGJXVnlkVzVuTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxQ1lYTmxiRjh0WDFKdlkyaGxMVlIxY20xZmJXbDBYMU4wWVdSMFlXNXphV05vZEY5aVpXbGZRV0psYm1Sa0pVTXpKVUUwYlcxbGNuVnVaeTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Zengin ve kararlı bir pazar ekonomisine sahip olan İsviçre, kişi başı gayrisafi yurt içi hasıla’da Amerika Birleşik Devletleri, Japonya ve büyük Avrupa ekonomilerinin önünde yer alırken alım gücü paritesinde onuncu sırada gelir. 20. yüzyılın çok önemli bir döneminde açık ara ile Avrupa’nın en müreffeh ülkesi olan İsviçre 1990’lardan beri ağır bir büyüme dönemine girdi ve 2005’e gelindiğinde kişi başına GSYİH’da nüfusu bir milyondan büyük Avrupa ülkeleri arasında İrlanda, Danimarka ve Norveç’in ardından dördüncülüğe düştü ve satın alma paritesine göre de onunculuğa geriledi. Buna karşın İsviçre'de kişi başına düşen millî gelir 80.000 dolar düzeyinde olup ve 35.000 dolar civarındaki AB ortalamasının oldukça üstündedir.İşsizlik oranı 2012 Aralık rakamlarına göre %3,2'dir. İsviçre Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) üyesidir.
İsviçre ekonomisinin en büyük sektörü %73'lük oranı ile hizmet sektörüdür. Bankacılık, sigortacılık, turizm ve ticaret ekonominin en önemli kalemleridir. Toplam ihracatın üçte biri de banka, sigorta, turizm ve uluslararası organizasyonlar gibi alanlara aittir. Ekonominin yüzde 23'ünü ise sanayi sektörleri oluşturur. Sanayi sektörü en çok kimya endüstrisi, sağlık ve ilaç sektörü, bilimsel ve hassas ölçüm araçları ve müzik aletleri gibi alanlarda gelişmiştir. En büyük ihraç ürünleri kimyasal ürünler (ihracatının %34'ü), makine/elektronik aletler (ihracatını %20,9'u) ve hassas ölçüm araçları ve saatlerdir (ihracatının %16,9'u). Tarım sektörü ise ekonomide sadece %4 gibi bir oranı oluşturur. Buna karşın kaliteli tarım ürünleri tercih edilir.
İsviçre birçok çokuluslu şirketlere de ev sahipliği yapar. Gelirleri bakımından İsviçre'nin en büyük şirketleri; Glencore, Gunvor, Nestlé, Novartis, Hoffmann-La Roche, ABB, Mercuria Enerji Grubu ve Adecco sayılabilir. Ayrıca UBS AG, Zürih Sigorta Grubu, Credit Suisse, Barry Callebaut, Swiss Re, Tetra Pak ve Swatch Grup da diğer önemli şirketlerdendir. İsviçre ekonomisi dünyanın en güçlü ekonomilerinden biri sayılır.
Bankacılık
İsviçre, tüm dünyada gelişmiş bankacılık sistemi ile tanınır. Ülkede toplam 385 banka faaliyet gösterir. Tümü uluslararası bankacılık sistemine göre çalışan bankalar, dünyanın her yerinden çok sayıda müşteriye hizmet ederler ve gizlilik ilkesini esas alırlar. Ülkedeki bankacılık faaliyetinin yüzde 50'den fazlası iki bankanın, UBS AG ve Credit Suisse'in kontrolü altındadır. Bu iki banka'dan UBS yatırım danışmanlığı ve menkul kıymetler konularında, Credit Suisse ise finans hizmetleri ve krediler alanında uzmanlaşmıştır. Bunların dışında her bir kantonda kurulmuş kantonal bankalar bulunur. Bu 24 adet kantonal banka devlet garantisi ile faaliyet yürütürler. Bunların dışında çok sayıda özel banka ve yabancı banka bulunur. Global ölçekli iki banka toplam varlıkların yüzde 52'sini elinde tutarken, kantonal bankalar yüzde 16'sını, yabancı bankalar ise yüzde 13'ünü ellerinde bulundurular. Bunların dışında sadece belli bir işlem hacminin üstündeki şirketlere hizmet veren ticari bankalar da bulunur.
Finans sektöründe 2011 rakamlarına göre 143.000'ü bankacılık sektöründe olmak üzere 196.000 kişi çalışır. Bu sektörde çalışan sayısı toplam işgücünün yüzde 5,7'sini oluşturmasına karşın, 59.4 milyar franklık katma değer yaratarak ekonomiye yüzde 10,3'lük bir katma değer üretir.
İsviçre, bankalarındaki 2 trilyon dolarlık mevduat ile en büyük offshore merkezi durumunda. İsviçre, son yıllarda, banka hesaplarındaki gizlilik prensibi yüzünden, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından yoğun baskı altına alındı. Örneğin ülkenin en büyük bankası UBS, 2009 yılında en büyük 4.000 müşterisinin isimlerini ABD hükûmetine vermek ve 780 milyon dolar tazminat ödemek zorunda kaldı.
Dış ticaret
İsviçre'nin en büyük ticaret ortağı Almanya'dır. 2011 yılı verilerine göre ihracatın %20,1'i, ithalatın ise %33,6'sı bu ülke ile yapılmaktadır. Bununla birlikte Amerika Birleşik Devletleri, İtalya ve Fransa diğer büyük dış ticaret ortaklarıdır. İsviçre'nin 2011 yılında ürün grubu bazında en fazla ihracat gerçekleştirdiği ilk üç ürün grubunu eczacılık ürünleri, makine ve aksamları ve saatler ile bunların aksam ve parçaları oluştururken; en fazla ithalat gerçekleştirdiği ilk üç ürün grubunu ise makine ve aksamları, "eczacılık ürünleri ve inciler, kıymetli taş ve metal mamulleri, madeni paralar oluşturmaktadır.
Diğer yandan İsviçre Uluslararası Kakao Örgütünün (ICCO) de bir üyesidir.
İhracat (yüzde) | İthalat (yüzde) | ||
---|---|---|---|
![]() | 20,1 | ![]() | 33,6 |
![]() | 10,1 | ![]() | 10,9 |
![]() | 8,0 | ![]() | 8,9 |
![]() | 7,3 | ![]() | 4,7 |
![]() | 4,2 | ![]() | 4,6 |
![]() | 3,7 | ![]() | 4,5 |
![]() | 3,3 | ![]() | 4,5 |
![]() | 3,0 | ![]() | 3,3 |
diğer ülkeler | 40,3 | diğer ülkeler | 25,0 |
tüm AB ülkeleri | 56,9 | tüm AB ülkeleri | 79,9 |
2009 | 2010 | 2011 | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Mrd. USD | % gg. Vj. | Mrd. USD | % gg. Vj. | Mrd. USD | % gg. Vj. | |
İthalat | 155,4 | −15,3 | 176,3 | 13,5 | 208,2 | 18,1 |
İhracat | 172,5 | −14,0 | 195,6 | 13,4 | 234,8 | 20,0 |
Dış ticaret dengesi (+dış ticaret fazlası/-açığı) | + 17,1 | + 19,3 | + 26,6 |
Devlet bütçesi
2012 yılı devlet bütçesi 212.7 milyar dolar gidere karşılık 211.1 milyar dolar gelir şeklinde gerçekleşti. Bütçe fazlası gayrisafi yurt içi hasıla'nın yüzde 0,2 fazlası oldu.
2009 yılı devlet borçları 198.4 milyar dolar ile gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 40,5'i kadardır.
2006 yılı verilerine göre devlet harcamalarının yüzde 10,8'i sağlık, yüzde 5,8'i eğitim, yüzde 1,0'ı ise askeri harcamalara gider.
Güncel ekonomik gelişmeler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaaUwwTklYMk52ZDE4eUxtcHdaeTh4T0RCd2VDMURTRjlqYjNkZk1pNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
İsviçre ekonomisi, 2001 yılından itibaren genel bir durgunluk içine girdi. Bu nedenle Federal Hükûmet durgunluğu aşabilmek için bazı çalışmalar başlattı. 2005 yılında yeni dış ekonomik ilişkiler stratejisi oluşturuldu ve uygulanmaya başladı. Bunun sonucunda uluslararası alanda yatırım ve faaliyette bulunan UBS gibi bankalar ile Roche, Novartis, Nestle gibi uluslararası şirketler tarihi karlar elde ettiler. Buna karşın iç pazardaki daralma aşılamadı. İç pazarları genişletebilmek için inşaat sektöründe devlet yatırımları artırılmaya, komşu AB ülkelerinin tüketim sektörlerinde faaliyet gösteren firmalar (gıda, süpermarketler, giyim ve ev eşyaları gibi) ülkeye çekilmeye çalışıldı.
Bu gelişmelerin etkisiyle 2006 yılının ilk altı ay verileri itibarıyla ekonomi olumlu ilerleme kaydetti. Son yıllarda en büyük sorun olan işsizlik 2006 yılında düzenli olarak azalarak yüzde 3,1'e geriledi. Keza, artan petrol fiyatlarına ve faiz oranlarının yükselmesine rağmen enflasyonda görece az bir artış oldu. Bu artış da petrol fiyatlarına bağlı üretici fiyatlarındaki artışın etkisiyle oldu. Ekonomideki genel iyileşmenin bir göstergesi de hükûmetin 2006 yılı büyüme tahminini Haziran ayında yüzde 2 oranında yükselterek yüzde 2,7 olarak açıklaması olmuştur. Keza, OECD de İsviçre için 2006 yılı büyüme tahminini yüzde 1,7'den yüzde 2,4'e çıkarmıştır. Küresel finans krizinin etkisiyle 2009 yılında yüzde 1,9 daralan İsviçre ekonomisi, 2010 yılında yüzde 2,7 2012 yılında ise ancak yüzde 1,4 büyüyebildi.
Enerji politikası
İsviçre'de üretilen enerjinin %39'u nükleer enerji ve %52'si hidroelektrik kaynaklıdır.[]
18 Mayıs 2003 tarihinde, Moratorium Plus adındaki halk girişimi yeni nükleer enerji santrallerinin yapımını yasaklayan yasanın uzatılmasını istedi. Ancak hem Moratorium Plus hem de Electricity Without Nuclear girişimleri kabul görmedi: Moratorium Plus %41,6 evet ve %58,4 hayır oyu; Electricity Without Nuclear %33,7 evet ve %66,3 hayır oyu aldı.[]
Yeni nükleer santrallerin kurulması konusunda on yıl önce yapılan moratoryum, 1990 yılında bir vatandaş girişimi ile oylanan ve %45,5'lik Hayır oylarına karşılık %54,5'lik Evet oylarının kazanması sonucunda başlatıldı.Bern Kantonu hâlen yeni bir nükleer santral yapımı planlamaktadır. 2011 Tōhoku depremi ve tsunamisi ile yaşanan Fukuşima I Nükleer Santrali kazalarının ardından 25 Mayıs 2011 tarihinde İsviçre hükûmeti önümüzdeki 2 ya da 3 yıl içinde nükleer enerji kullanımı sonlandırmayı planladığını duyurdu. Enerji bakanı Doris Leuthard basın toplantısında "Hükûmet olarak daha güvenli ve otonom bir enerji kaynağı için kademeli durdurma kararı aldık. Fukuşima bizlere nükleer gücün ne kadar tehlikeli olduğunu gösterdi." İlk reaktörün 2019, son reaktörün ise 2034 yılında kapatılacağı duyuruldu.
İsviçre ve Avrupa Birliği
Birliğe katılmamayı yeğleyen dört Avrupa ülkesi İsviçre, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç; Avrupa Birliği ile ilgili pek çok ekonomik ve yasal düzenlemeye ise kısmen de olsa katılım gösterdi. Bu ülkelerden İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç, Avrupa Ekonomik Alanı aracılığıyla tek pazar düzenlemelerine katıldılar. İsviçre de benzer iki-taraflı antlaşmalar aracılığıyla Avrupa Birliği ile ilişkiler kurdu. Avrupa'nın tanınmış beş küçük devleti olan Andorra, Lihtenştayn, Monako, San Marino ve Vatikan ile yürütülen ilişkiler de Euro'yu ortak para birimi olarak kullanmaktan ve bazı diğer ekonomik iş birliği çalışmaları yapmaktan oluşur.
İsviçre'de Avrupa Ekonomik Alanına üye olma konusunda 1992 yılı Aralık ayında yapılan referandum olumsuz sonuçlandı ve o zamandan beri Avrupa Birliği (AB) ve Avrupa ülkeleri ile ilişkiler ikili anlaşmalar yoluyla geliştirildi. İsviçre halkı, 2001 yılının Mart ayında, AB'ye katılım müzakerelerine başlamak için yapılan bir halk oylamasında da red kararı verdi. Son yıllarda, İsviçre, uluslararası rekabet gücünü artırmak amacıyla, ekonomik uygulamalarını büyük ölçüde AB ile uyumlu hale getirdi. Ekonomisi de her yıl istikrarlı şekilde artmaktadır. AB'ye tam üyelik İsviçre hükûmetindeki bazı üyelerin uzun dönemli bir hedefi olsa da, buna karşı başta muhafazakâr SVP tarafından desteklenen hatırı sayılır bir karşı çıkış vardır. Batıdaki Fransızca konuşan bölgelerde ve ülkenin diğer kısımlarındaki büyük kentlerde AB yanlısı bir eğilim olmasına karşın, halkın büyük bir kısmı bu eğilimi paylaşmaz.
Hükûmet, AB ile ilişkileri yürütmesi amacıyla İsviçre Dışişleri Bakanlığı ve İsviçre Ekonomi Bakanlığı'ne bağlı bir Entegrasyon Dairesi oluşturdu. İsviçre'nin Avrupa'nın geri kalanından izole olmasının olumsuz sonuçları en aza indirmek için, Bern ile Brüksel arasında, ticari ilişkilerin serbestleştirilmesi çerçevesinde yedi ikili anlaşma imzalandı. Bu anlaşmalar 1999 yılında imzalandı ve 2001 yılında yürürlüğe girdi. İkili anlaşmaların bu ilk serisi kişilerin serbest dolaşımını içeriyordu. Dokuz alanı kapsayan ikinci bir dizi 2004 yılında imzalandı ve o zamandan beri uygulanmaktadır. İkinci seri ise Schengen Antlaşması ve Dublin Sözleşmesini içeriyor. İşbirliği konusunda başka alanlarda çalışmalar devam etmektedir.
İsviçre, bir bütün olarak AB ile olumlu ilişkilerin sürdürülmesi ve yoksul Güney ve Orta Avrupa ülkeleri ile işbirliğini desteklemek için 2006 yılında 1 milyar franklık bir destekleme yatırımı yapma kararı aldı. Romanya ve Bulgaristan'ın son başvurularını desteklemek için 300 milyon franklık yeni bir paket için yeni bir referandum yapılması söz konusudur. İsviçre, ekonomik konularda AB'nin ve kimi zaman da uluslararası kurumların baskısı altında kalmaktadır. Bunun sonucunda, şimdiye kadar bankacılık alanındaki gizliliği azaltmak ve AB ile vergi paritesini eşitleyebilmek için vergi oranlarını yükseltmek zorunda kaldı. AB ile dört yeni başlık altında ortaklık için ön görüşmeler sürdürülmektedir: Bu başlıklar Avrupa ile elektrik enerjisi pazarının açılması, Avrupa Galileo GNSS sistemine katılım, Avrupa hastalık önleme merkezi ile işbirliği ve yiyecek ürünlerinin kaynak sertifikalarının tanınması konularını kapsamaktadır.
27 Kasım 2008 tarihinde, Brüksel'de Avrupa Birliği içişleri ve adalet bakanları, İsviçre'nin de 12 Aralık 2008'den itibaren Schengen alanına katıldığını duyurdu. Buna göre ülkenin sınır kapılarında gümrük kontrol noktaları kalacak fakat bunlar sadece ürünlerin geçişini kontrol etmek için kullanılacaktı. 29 Mart 2009 tarihinden bu yana sınır kapılarında insanlar için pasaport kontrolü yapılmamaktadır. Ancak polis gerekli gördüğü durumlarda hem sınır kapılarında hem ülke içinde kimlik ve pasaport kontrolü yapabilir.
Nüfus yapısı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJOaUwxTndjbUZqYUdWdVgwTklYekl3TURCZlJVNHVjM1puTHpNd01IQjRMVk53Y21GamFHVnVYME5JWHpJd01EQmZSVTR1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Almanca, Fransızca, İtalyanca, Romanş
İsviçre, Avrupa’nın bazı önemli kültürlerinin kavşak yerinde yer alır. Bu kültürler ülkenin dillerini ve kültürü önemli ölçüde etkiler. İsviçre’nin dört resmî dili vardır: Kuzey ve Orta İsviçre’de Almanca (%64); batıda Fransızca (%20,4); güneyde İtalyanca (%6,5); ve güneydoğuda Graubünden kantonunda küçük bir Romenş azınlık tarafından konuşulan Romanş (< %1). Federal hükûmet dört resmî dili de kullanmak zorundadır. Federal Meclis’te bu dört dilde simültane tercüme yapılır.
İsviçre’de konuşulan Almanca diyalekt grubuna genel olarak İsviçre Almancası denir. Ancak yazılı iletişimde ve radyo-televizyon yayıncılığında standart Yüksek Almanca kullanılır. Benzer şekilde İsviçre’nin diğer bölgelerinde de İsviçre Fransızcası ve Ticino diyalekti kullanılır. Ayrıca resmî diller (Almanca, Fransızca ve İtalyanca) diğer dillerden İsviçre dışında anlaşılmayan bazı terimleri (Fransızca’dan geçen Almanca Billette ) ve diğer dillerdekine benzer kelime kullanımlarını (İtalyanca azione, eylem anlamında değil Almanca Aktion gibi indirim anlamında kullanılır) ödünç almıştır. Her İsviçrelinin okulda kendi anadilinden başka İsviçre’nin resmî dillerinden birini öğrenmesi zorunludur. Bu nedenle İsviçrelilerin çoğu en azından iki dil bilir.
Göçler
Günümüz İsviçre'si -diğer birçok Batı Avrupa ülkesi gibi- göç alan bir ülkedir. İsviçre nüfusunun %23'ünü yabancı göçmenler oluşturur.
Bugünkü Federasyon bölgeleri ve özellikle Zürih, çok önceden beri dışarı doğru büyük bir göç hareketinin hedefi idi. Endüstrileşme ile birlikte özellikle Alplerden de bir iç göç yaşandı. 1950'li yıllarda başlayan ve ülkeye bugüne kadar süren zenginliğini sağlayan hızlı ekonomik ve maddi büyüme göç dengesini ters çevirdi. Çalıştırmak için yabancı işçiler aranır oldu, sonraları, Yugoslavya'nın dağılması gibi süreçlerde sık sık İsviçre'ye politik göçmenler akın etti. Türkiye'den Batı Avrupa'ya ve aynı zamanda İsviçre'ye ekonomik göçmenler geldi. Son yıllarda ise İsviçre'deki işyerlerinde tercih edilen Almanların göçleri belirgin bir yükseliş gösterdi. 2011 yılında İtalyan vatandaşları toplam yabancılar içinde %16,3 ile en büyük kesimi oluştururken, ardından Almanlar (%14,9), Portekizliler (%12,0), Sırplar (%6,9), Fransızlar (%5,4) gelmektedir. Diğer küçük göçmen gruplarını ise Türkler, İspanyollar, Makedonyalılar, Avusturyalılar, İngilizler, Bosnalılar ve Hırvatlar oluşturur. 2011 yılı sonunda İsviçre'de toplam 1.814.800 yabancı pasaportlu yerleşimci bulunur.
Yapılan istatistikler İsviçre pasaportu olmayan, dolayısıyla oturma izni ile yaşayan göçmenlerin miktarını göstermektedir. İsviçre çifte vatandaşlığa izin verdiği için İsviçre vatandaşlığına geçmiş olan çok sayıda göçmen de bulunmaktadır. İsviçre vatandaşı olmuş olan tahmini 700.000 kadar göçmen vatandaş ile birlikte toplam göçmen oranının nüfusun %30'una vardığı tahmin edilmektedir.
İsviçre'de 45.000 kadarı İsviçre vatandaşı olmuş olan toplam 121.000 Türkiye uyruklu göçmenin yaşadığı tahmin edilmektedir.
Sağlık
İsviçre'de yaşayan herkesin özel sigorta şirketlerinden ve sağlık sigortası veren kuruluşlardan bir evrensel sağlık sigortası yaptırması zorunludur. Sistemin maliyeti yüksek oranlarda olmasına rağmen, sistem sağlık çıktıları açısından diğer Avrupa ülkeleri ile kıyaslandığında İsviçre en iyilerindendir. 2006 yılı araştırmalarına göre İsviçre yaşam beklentisi kadınlar için 84, erkekler için ise 79 yıldır. Dünya üzerindeki en yüksek yaşam kalitesi İsviçre'de bulunur. Ancak, GSYİH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla) harcamalarının %11,5'i (2003) sağlık harcamalarına gider. 1990'dan beri sürekli bir artış sağlanan hizmetlerin yüksek fiyatlara ulaştığı görülmektedir. Yaşlanan nüfus ve yeni sağlık teknolojileri ile sağlık harcamaları muhtemelen artmaya devam edecektir. Bununla birlikte, sağlığa yapılan harcamalar GSYİH'nın %11,4'ü (2010) ile Almanya ve Fransa (%11,6) ve diğer Avrupa ülkeleri ile eşit düzeyde özellikle yüksektir, ancak özellikle ABD'deki harcamalardan (%17,6) daha düşüktür.
Şehirleşme
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnM0wxTnBiMjVmWkdWZmJHRmZRbWx6YzJWZlpHVmZRMnhoZG1GMUxtcHdaeTh5TURCd2VDMVRhVzl1WDJSbFgyeGhYMEpwYzNObFgyUmxYME5zWVhaaGRTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Nüfusun üçte ikisi ile dörtte üçü arasındaki (farklı kaynaklarda farklı oranlar verilmesinin nedeni şehir tanımından kaynaklı olabilir) büyük bir kısmı şehirlerde yaşar. İsviçre sadece 70 yıl içerisinde kırsal bir ülkeden kentsel bir ülkeye dönüştü. 1935 yılından itibaren gerçekleşen kentsel gelişim önceki 2000 yıl süresince gerçekleşen gelişimin toplamıyla aynı seviyededir. Bu kentleşme sadece İsviçre platolarında değil, aynı zamanda Jura ve Alp Dağları'nın eteğindeki tepelerde de etkili oldu. Bunda hızla büyüyen şirketlerin toprak kullanımının rolü vardır. 21. yüzyılın başlangıcında, nüfus, kentsel alanlarda, kırsal alanlardan çok daha fazla artış gösterdi. Ancak son yıllarda şehirlerden uzaklaşma şeklinde yeni bir eğilimin ortaya çıkmakta olduğu da görülmektedir.
İsviçre büyük, orta ve küçük şehirlerden oluşan tamamlayıcı bir kentsel ağa sahiptir. Ovalar kilometrekare başına 450 insan düşecek şekilde oldukça yoğun bir nüfusa sahiptir. En büyük kentsel alanları Zürih, Cenevre, Lozan, Basel ve Bern şehirleri oluşturmaktadır. İsviçre'nin en büyük şehri 389.992 kişinin yaşadığı (30 Eylül 2011), çevre bölgeleri ile birlikte 1.132.237 kişinin yaşadığı Zürih'tir. Diğer büyük şehirler ise 194.245 merkez nüfusu ile Cenevre, 171.832 merkez nüfusu ile Basel, 130.515 merkez nüfusu ile Lozan ve 125.681 merkez nüfusu ile Bern'dir. Uluslararası kıyaslamalara göre bu kentsel alanlar, üzerinde yaşayan insan sayısına kıyasla hesaplanabilecek olandan daha fazla önem taşırlar. Zürih ve Cenevre yaşanabilecek, yaşam kalitesinin en yüksek olduğu yerlerdendir.
Ulaşım
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWaEwwZHNaV2x6WlY5NmRWOWFKVU16SlVKRGNtbGphRjlJUWw4eU1ERXdMbXB3Wnk4eU1EQndlQzFIYkdWcGMyVmZlblZmV2lWRE15VkNRM0pwWTJoZlNFSmZNakF4TUM1cWNHYz0uanBn.jpg)
İsviçre'de 64.855 km kara yolu bulunur. Bunun 1.057 km'si milletlerarası kara yolu şebekesine bağlıdır. Demir yollarının toplam uzunluğu 4.991 km'dir. Bunun dışında 830 km özel hatlar bulunur. Deniz ticaret filosu 30 gemiden meydana gelmiş olup, 294.304 groston yük kapasitelidir. En önemli limanı Basel'dir.
Demir yolları
İsviçre'de ilk demir yolu 1847 yılında Zürih ve Baden arasında toplam 30 km uzunluğunda inşa edildi. İlk önce demir yollarının merkezi planlanıp işletilmesi kararlaştırıldı (1848 Anayasası) fakat sürecin yavaş ilerlemesi üzerine 1852 yılında parlamento inşa sorumluluğunu özel firmalardan yararlanma izni ile birlikte kantonlara bıraktı. Bu gelişmeleri izleyen 30 yıl içerisinde ülkeye 2.500 km uzunluğunda tren rayı döşendi.
Günümüzde İsviçre, Monako ve Vatikan gibi küçük devletler hariç tutulduğunda Avrupa'nın en yoğun demir yolu ağına sahip ülkesidir (122 m/km²). İsviçre'de toplu ulaşım bağlantısına erişimi olmayan hemen hiçbir yerleşim yeri yoktur. Avrupa'nın en yüksek yerleşim yeri Juf'a (Graubünden kantonu) bile günde 8 kez toplu ulaşım taşıtları seferleri yapılmaktadır. Ülkedeki standart demir yolları 3.778 km. uzunluğunda olup bunun sadece 10 km'si elektrikli değildir. Buna ek olarak dar demir yollarının toplam uzunluğu 1.766 km'dir. Toplam 3.007 km. uzunluğunda demir yolu ağı ve yıllık 300 milyon yolcu kapasitesi ile İsviçre Federal Demir Yolları (Schweizerischen Bundesbahnen (SBB)) ülkenin en uzun ve önemli demir yolu ağına sahiptir. BLS AG ise 440 km'lik ağ ile ülkenin en önemli ikinci demir yolu operatörüdür. Ayrıca ülkede demir yolu işleten 47 özel firma bulunmaktadır.
Dağlık coğrafyasından dolayı İsviçre'de ayrıca birçok füniküler ve teleferik hattı da bulunmaktadır.
Kara yolları
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpReEwwRkdSMTlCY21WdVlWOHhPUzVxY0djdk1qSXdjSGd0UVVaSFgwRnlaVzVoWHpFNUxtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Nüfusun yoğun olduğu bölgelerin büyük bir bölümü en yakın otoyola en fazla 10 km uzaklıkta bulunmaktadır. Toplam motorlu taşıt yolu 71298 km'dir. Bunun 1.758 km'sini ana otoyollar oluşturur. İsviçre'deki hanelerin 5'te 1'inin motorlu taşıt sahibi olmaması ülkenin gelişmiş toplu taşıma ağına bağlanmaktadır. Bu oran şehirlerde %43'e kadar yükselmektedir. İsviçre'de genel olarak otoyolların ücretsiz olmasına karşın yılda bir kez 40 İsviçre frankı ulusal otoyol vergisi ödenir. İsviçre otoyollarında 120 km/saat ana yollarda 80 km/saat ve şehir içi yollarda 50 km/saat ve bazı yerleşim yerlerinde 30 km/saat hız limiti bulunur.
Hava ulaşımı
İsviçre'nin yolcu kapasitesi bakımından ana ve en büyük havalimanı Zürih yakınlarında bulunan Zürih-Kloten havalimanıdır. Diğer önemli havalimanları Basel ve Cenevre havalimanlarıdır. Basel Havalimanı kısmen Fransa toprakları üzerine inşa edilmiş olup Almanya'nın Freiburg ve Fransa'nın Mulhouse şehirleriyle ortak kullanılır. Ayrıca Avrupa içi uluslararası uçuşların gerçekleştiği Bern ve Lugano bölgelerinde iki havalimanı daha vardır. Bunlara ek olarak İsviçre genelinde birçok sivil havaalanı da bulunur. Graubünden'de bulunan Samedan havaalanı ayrıca Avrupa'da bulunan havaalanları içerisinde en yüksek rakıma (1.707 m) inşa edilenidir. İsviçre merkezli en önemli hava yolu firması 2005 yılında Lufthansa tarafından satın alınan Swiss Air'dir.
Eğitim ve bilim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZekwxTjNhWE56WDNOamFXVnVkR2x6ZEhNdWFuQm5MekUzTUhCNExWTjNhWE56WDNOamFXVnVkR2x6ZEhNdWFuQm4uanBn.jpg)
Leonhard Euler (Matematik)
Louis Agassiz (Glasiyoloji)
Auguste Piccard (aeronautics)
Albert Einstein (fizik)
İsviçre anayasası eğitim sistemi ile ilgili yetkiyi kantonlara vermiş olduğu için, eğitim sisteminde büyük bir çeşitlilik vardır. İsviçre'de hem devlet okulları hem de özel okullar bulunur ki, bunların bir kısmı yabancı özel okullardır. Tüm kantonlarda okula en küçük başlama yaşı altıdır, ancak bazı kantonlar çocukların dört veya beş yaşında ücretsiz ana sınıflarına gitmesini destekler. İlkokul, okula bağlı olarak dört, beş veya altı yıldır. Geleneksel olarak okullarda öğretilen ilk yabancı dil ülkedeki diğer resmî dillerden biridir. Ancak son yıllarda (2000) birkaç kantonda İngilizce birinci olarak öğretilen yabancı dil yapılmıştır.
İlkokulun bitiminden sonra (veya ortaokula başladıklarında) öğrenciler kapasitelerine göre birkaç gruba (genellikle A, B, C olarak üç gruba) ayrılırlar. En hızlı öğrenenler daha ileri seviyedeki sınıflar ve matura için hazırlanırken diğerleri daha yavaş bir eğitimle ihtiyaçlarına en uygun mesleklere göre yönlendirilmeye çalışılırlar.
İsviçre'de 12 üniversite vardır. Bunların 10'u kantonlar seviyesinde desteklenir ve genellikle teknik olmayan alanlarda hizmet verirler. İsviçre'deki ilk üniversite Basel Üniversitesi'dir. 1460'ta tıp fakültesi ile birlikte kurulan üniversite geleneksel olarak kimya ve tıp araştırmaları konusunda uzmanlaşmıştır. İsviçre'nin en büyük üniversitesi 25 bin öğrencisi olan Zürih Üniversitesi'dir. Federal hükûmet tarafından finanse edilen iki enstitü bulunmaktadır: Zürih'te bulunan ETH Zürih ile Lozan'da bulunan EPFL. Her iki enstitü de bilim dünyasında uluslararası üne sahiptir.
Bu üniversitelerin dışında çok sayıda Uygulamalı Bilimler Üniversitesi bulunur. Yönetim ve işletme gibi alanlarda St. Gallen Üniversitesi ile Lozan'daki International Institute for Management Development ülkenin başta gelen okulları olup, uluslararası bir üne de sahiptir. İsviçre yükseköğrenim düzeyinde yabancı öğrenci oranı açısından Avustralya'dan sonra ikinci sırada gelir.
Sayısız uluslararası kuruluşa ev sahipliği yapan İsviçre, bu özelliğine yakışır şekilde, Cenevre'de yer alan, 100'den fazla ülkeden gelen ve yüzde 80'i yabancı öğrencilerden oluşan Graduate Institute of International and Development Studies adlı yüksek enstitüye de ev sahipliği yapar. Politik bilimler, uluslararası ilişkiler, hukuk gibi alanlarda uzmanlaşmış olan kuruluş, sadece kıta Avrupa'sının bu alanlardaki en eski okulu değil aynı zamanda en prestijli olanıdır.
Birçok Nobel Ödülü de İsviçreli bilim adamlarına verilmiştir. Bunlar arasında Bern'de çalıştığı sırada Özel görelilik kuramını geliştiren ünlü bilim insanı Albert Einstein'ı başta saymak gerekir. Son yıllarda Vladimir Prelog, Heinrich Rohrer, Richard Ernst, Edmond Fischer, Rolf Zinkernagel ve Kurt Wüthrich gibi çok sayıda bilim insanı Nobel Ödülü almıştır. Bugüne kadar çeşitli alanlarda toplam 113 Nobel Ödülü İsviçre'ye giderken bunlardan 9'u Nobel barış ödülü olmuştur.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaa0wweElReVV5UTE5RFJWSk9MbXB3Wnk4eU1qQndlQzFNU0VNbE1rTmZRMFZTVGk1cWNHYz0uanBn.jpg)
Cenevre ve Fransa'daki sınır komşusu Ain ortaklaşa olarak dünyanın en büyük laboratuvarına sahiptir.CERN adındaki bu laboratuvar parçacık fiziği çalışmaları için oluşturulmuştur. Bir diğer önemli bir araştırma merkezi olan Paul Scherrer Institute'dır. Bugüne kadar çok sayıda bilimsel keşif de İsviçre laboratuvarlarından dünyaya yayılmıştır. Bunlara arasında LSD, Atomik kuvvet mikroskobu (Nobel ödüllü) ve Velcro tanınan örneklerdir. Bunların dışında yeni dünyaların keşfini sağlayan Auguste Piccard'ın basınçlı balonu ve okyanusların en derin yerlerine kadar ulaşmamızı sağlayan Jacques Piccard'ın Bathyscaphe'ı de vardır.
İsviçre Uzay Ofisi değişik uzay teknolojileri ve programları ile uğraşan bir kurumdur. Bu kurum aynı zamanda Avrupa Uzay Ajansının 1975'teki 10 kurucusundan biri ve ESA bütçesinin 7. büyük destekçisidir. Özel sektörde de Avrupa'nın en büyük uzay teknolojisi malzemeleri üreten RUAG ve gibi kuruluşlar uzay endüstrisi alanında faaliyet gösterir.
Din
İsviçre’de ülke çapında bir devlet dini olmasa da Cenevre ve Neuchâtel kantonlarının dışındaki tüm kantonlarda vergilendirme yoluyla Roma Katolik, Eski Katolik ya da İsviçre Reform Kiliseleri desteklenir.
2022 yılında yapılan nüfus sayımı sonuçlarına göre İsviçre’de en etkili dini gruplar %32 ile Roma Katolik Kilisesi ve %20 ile çeşitli Protestan mezheplerdir. Göç ile birlikte %6'lık bir Müslüman nüfus ile %2'lik bir Ortodoks nüfus da yerleşmiştir. Hristiyan olmayan dinler de küçük oranlarda bulunmaktadır. (%0,4 Hinduizm, %0,3 Budizm, %0,2 Yahudilik ve %1 bilgi vermeyen) 2010'da yapılan bir kamuoyu yoklamasına göre halkın %44'ü Teist iken, %39'u "ruh veya bir yaşam gücüne" inanmakta, %20'i ise Ateist olduğunu belirtmektedir. Greeley ise tanrıya inanmayanların nüfusa oranını %35 olarak tespit etmiştir. Farklı dinlere sahip bir nüfusa sahip olan İsviçre’nin istikrarlı ve müreffeh bir ülke olması, bu ülkenin bir konsensüs ya da eştoplumsallaştırmacı devlet olarak tanımlanmasına yol açmıştır.
Tarihsel olarak ülke Katolikler ve Protestanlar arasında yaklaşık olarak dağılır. Hatta Appenzell gibi bazı kantonlar resmî olarak Katolik ve Protestan bölümlere ayrılır, hatta birçok köyün girişinde baskın olan din, "bu köy Katoliktir/Protestantır" tabelalarıyla belirtilir. Ancak bazı genel modeller de bulunur. Büyük şehirler arasında Bern, bankacılık merkezi Zürih ve Basel’de Protestanlık baskınken Luzern gibi diğer şehirler çoğunlukla Katoliktir. Cenevre ilk Calvincilik merkezi olarak tanınmıştır ve dünya üzerinde Fransızların çoğunluğunun Katolik olmasına karşın Fransız İsviçresi'nin çoğunluğu Protestandır. Diğer yandan İsviçre’nin kuruluşunda bulunan Almanca konuşulan Schwyz, Uri ve Unterwalden kantonlarıyla İtalyanca konuşulan Ticino kantonu genelde Katoliktir.
Kilise ve devletin tümüyle birbirinden ayrılmasını öngören bir referandum %78 gibi yüksek bir oranla reddedildi. 29 Kasım 2009'da minare inşaatlarının yasaklanması hakkında yapılan referandum sonucu bu tarihten sonra yeni minare yapımı yasaklandı. Ülkede referandum tarihi itibarıyla var olan dört minare, karardan etkilenmedi.
Kültür
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNeEwwUmhibk5sTFdobGJIWmxkR2x4ZFdVdGNERXdNREEzTmpRdWFuQm5Mek13TUhCNExVUmhibk5sTFdobGJIWmxkR2x4ZFdVdGNERXdNREEzTmpRdWFuQm4uanBn.jpg)
İsviçre’nin kültürü komşuları tarafından çok etkilendiyse de yıllar boyunca önemli bölgesel farklılıklar gösteren kendine özgü bir kültür oluşmuştur. Özel olarak Fransızca konuşulan bölgeler Fransa’ya, Almanca konuşulan bölgeler Almanya’ya ve İtalyanca konuşulan bölgeler de İtalya’ya, ülkelerindeki diğer bölgelerden daha yakındır. İsviçre’deki kuvvetli bölgecilik nedeniyle homojen bir İsviçre kültüründen söz etmek mümkündür.
Kültürel olarak aktif olan birçok İsviçreli, ülkelerindeki kısıtlı olanaklar nedeniyle yurt dışına çıkmayı tercih etmiştir. Aynı zamanda İsviçre’nin tarafsızlığı ve düşük vergi oranları da tüm dünyadan birçok yaratıcı insanı bu ülkeye çeker. Savaş zamanlarında siyasi sığınma geleneği birçok sanatçının bu ülkeye gelmesinde yardımcı olurken günümüzde bunu düşük vergi oranları sağlar.
Gelenekler
Gelenekler İsviçre kültürünün görünmeyen fakat çok katmanlı yapısının bir parçasıdır. Gelenekler halk kültürünün bir parçası olarak oldukça dağınık yerel ve bölgesel bir görünüm arz ederler. Ancak Karnavallar, Paskalya ve Noel kutlamaları gibi bazı durumlarda bu aşırı yerelliği aşarlar. Basel Karnavalı ve Luzern Karnavalı gibi karnavallarda müzik, dans ve çeşitli halk şiirleri çok çeşitli biçimlerde sergilenir.
İsviçre 2008 yılında UNESCO'nun Somut olmayan kültürel mirasın korunması sözleşmesi (2003) ve Kültürel ifadelerin çeşitliliğinin korunması ve geliştirilmesi sözleşmelerini imzaladı.
İsviçre'deki geleneksel kutlamaların bazı örnekleri: Luzern Karnavalı, Unspunnen taşı fırlatma yarışması, Sechseläuten ve Fête des Vignerons.
Edebiyat
1291'de Konfederasyon kurulduğunda, sadece Almanca konuşulan bölgelerde edebiyatın erken formları Almanca olarak meydana gelmeye başladı. 18. yüzyılda, Fransızca konuşan müttefiklerin etkisi eskisinden daha belirginken; Fransızca, Bern ve çevresinin popüler dili oldu.
İsviçre Alman edebiyatının klasikleri arasında Jeremias Gotthelf (1797-1854) ve Gottfried Keller (1819-1890) sayılabilir. Ayrıca 20. yüzyılda İsviçre edebiyatının tartışmasız devi olan Friedrich Dürrenmatt'ın, Die Physiker (The Physicists) ve Das Versprechen (The Pledge) adlı eserleri Hollywood filmi olarak sinemaya uyarlandılar.
Önde gelen Fransızca konuşan yazarlar arasında Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) ve Germaine de Staël (1766-1817) sayılabilir. Daha yakın tarihte yaşamış olan yazarlardan biri de Charles Ferdinand Ramuz'dur. Charles Ferdinand Ramuz, eserlerlerinde köylülerin ve dağ sakinlerinin yaşamlarını ve onların zor çevre koşullarındaki yaşantılarını anlatır. İsviçre edebiyatına İtalyanca ve Romanşça konuşan yazarlar da katkıda bulunur ancak diğerlerine göre bu oran daha azdır.
Büyük olasılıkla İsviçre edebiyatının en ünlü eseri Heidi'dir. Heidi, Alpler'de dedesiyle yaşayan yetim bir kızın öyküsünü anlatır. Tüm zamanların en popüler çocuk romanlarından biridir ve İsviçre'nin bir simgesi durumuna gelmiştir. Yaratıcısı Johanna Spyri (1827-1901), benzer konularda birçok kitap yazmıştır.
Resim ve heykel
16. yüzyılda İsviçre'de resim sanatı Protestanlıktan yoğun şekilde etkilendi.[] O zamandan bu yana birkaç İsviçreli sanatçı uluslararası başarılar elde etti.[]Johann Heinrich Füssli 18. yüzyılda yaptığı grotesk-fantastik resimlerle İngiltere'de Henry Fuseli adıyla ünlendi. 19. yüzyılda adını duyuran sanatçılar arasında ise Arnold Böcklin, Albert Anker ve Ferdinand Hodler'in adlarını saymak mümkündür.[] 20. yüzyılda Alberto Giacometti uluslararası bir isim oldu. Jean Tinguely ise eski metallerden yaptığı hareketli ve karmaşık heykelleri ile sanat dünyasını etkiledi. İsviçre'deki resim sanatının en önemli ismi olarak ise sık sık Paul Klee'den bahsedilir.[]Johannes Itten'nin renk çalışmaları ve öğretisi de yine sanat dünyasında öne çıktı.[]
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJKbEwxb2xRek1sUWtOeWFXTm9YMU5qYUdGMWMzQnBaV3hvWVhWelgxQm1ZWFZsYmk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFdpVkRNeVZDUTNKcFkyaGZVMk5vWVhWemNHbGxiR2hoZFhOZlVHWmhkV1Z1TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Tiyatro
İsviçre'nin Almanca konuşulan bölgesindeki en saygıdeğer tiyatrosu Schauspielhaus Zürich'tir.[] 1892'den beri tiyatro binası olarak kullanılan bu binada Bertolt Brecht, Max Frisch ve Friedrich Dürrenmatt'ın çok sayıda oyunu sahnelendi. Almanca konuşulan ülkelerde yılın tiyatrosunu seçen dergisi bu tiyatroyu 2002 ve 2003 yılında yılın tiyatrosu seçti.[]
1891 yılında açılan Opernhaus Zürich ise çok sayıda ilk sahnelemeye ev sahipliği yapan bir opera binasıdır. Çok sayıda uluslararası opera yıldızı bu sahnede düzenli konserler verir. Salonda başlangıçta tiyatro oyunları da sergilenirken, Schauspielhaus'un açıklamasından sonra sadece opera, operet ve bale gösterimlerine ayrıldı.
Bunların dışında Basel Tiyatrosu, Bern tiyatrosu ve Dadaizmin doğduğu Cabaret Voltaire'i de önemli sahneler olarak saymak gerekir.[]
Müzik
İsviçre'nin geleneksel müziği, 17. ve 19. yüzyıllarda şekillenmiş olan, dini ilahiler ve pastoral halk şarkılarından oluşmaktadır. 20. yüzyılda ise Arthur Honegger, Othmar Schoeck ve gibi ünlü bestecilerin yetişmesi, ülkenin evrensel müzik açısından da gelişmesini sağlamıştır. Yılda bir Luzern'de düzenlenen Luzern Festivali önemli bir müzik etkinliğidir. Diğer şehirlerde de benzer müzik festivalleri düzenlenir. Montrö Caz Festivali de bahsedilmesi gereken önemli bir festivaldir. Bunun dışında dünyanın başlıca açık hava konserleri de bu ülkede yapılır. Bunların dışında 1950'lerden beri Pop ve Rock alanında oldukça canlı bir müzik hareketliliği görülür. Özellikle 70'li yıllardan sonra ülkenin Almanca konuşulan kesimlerinde yerel lehçelerle yapılan pop ve rock tarzı çalışmalarda büyük bir artış olmuştur. Yerel lehçelerde müzik çalışmaları bugün her müzik alanında görülmektedir. Başarılı pop ve rock müzikçilerine DJ Bobo, Patrick Nuo, Stephan Eicher, Krokus, Yello, The Young Gods, Gotthard ve Andreas Vollenweider örnek verilebilir. İsviçre, Eurovision Şarkı Yarışmasını iki defa kazanmıştır: İlk defa 1956'da Lys Assia ile, ikinci defa ise Céline Dion ile. Bunun dışında her dilin konuşulduğu bölgede oldukça değişik sayıda halk müzik türleri vardır.
Sinema
Avrupa'nın sinema tarihine bakılırsa İsviçre sineması en genç sinemalardan biri sayılabilir. İlk olarak 1930'larda bazı hırslı rejisörlerin ve yapımcıların ülkeye göç etmesi ile ilk film girişimleri gerçekleşti. 1950'lere kadar çıkan en önemli rejisör olarak Avusturya'dan ülkeye göç eden ve 4 Oscar almayı başaran ve çok sayıda uluslararası başarı sağlayan Leopold Lindtberg'den söz edilebilir.
Diğer Avrupa ülkelerinde de olduğu gibi İsviçre'de de sinema devlet desteğine bağımlıdır. Buna karşın devlet sübvansiyonları sınırlı miktardadır. Uluslararası üne sahip çok az İsviçre filmi vardır. Bunun nedenleri arasında aynı dili konuşan çevre ülkelerin sinemalarının varlığı ve ABD film ve TV dizilerinin güçlü rekabetinden söz edilebilir. Sinemalarda ABD yapımı filmler ağırlıktadır. Sinema giriş ücretleri ise Avrupa'da en yüksek ülkelerden biridir.[]
İsviçre üretimi olan en ünlü filmlerden biri Die Schweizermacher adlı komedi filmidir. Dikkate değer diğer komediler arasında Daniel Schmid'in yönettiği Beresina oder Die letzten Tage der Schweiz ile Urs Odermatt'ın yönettiği Gekauftes Glück'ün adı verilebilir. Trajedi tarzında Fredi M. Murer'in Höhenfeuer'i, drama tarzında Yves Yersin'in Les petites fugues'i başarılı örnekler olarak gösterilebilir. Xavier Koller'in Umuda Yolculuk'u ise 1991'de Oscar kazandı. Bu film bir Alevi ailenin daha iyi bir yaşama ulaşabilmek için Türkiye'den İsviçre'ye kaçışını anlatıyordu. İsviçreli rejisör Marc Forster'un yönettiği Kesişen Yollar filmindeki oyunuyla Halle Berry Oscar kazanan ilk Afroamerikan kadın oyuncu oldu.
Uluslararası sinema piyasasındaki en başarılı yapımcı olarak sayılabilecek olan Arthur Cohn dört defa Oscar'a aday gösterildi ve üç kez En İyi Belgesel Film Akademi Ödülü'nü aldı.
İsviçre'nin çeşitli şehirlerinde yılda bir film festivalleri düzenlenir. Solothurn Film Festivali ödüllerini Ocak sonunda dağıtır. Locarno Uluslararası Film Festivali her yıl Ağustos ayında yapılır ve dünyanın en önemli film festivallerinden biri sayılır. En yeni film festivali ise 2005'ten bu yana yapılmaya başlanan Zürih Film Festivalidir.
Medya
Basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü hakkı İsviçre Federal Anayasası'nda güvence altına alınmıştır. İsviçre Haber Ajansı, dört ulusal dilde üç saat siyaset, ekonomi, toplum ve kültür alanlarında haber yayınlar. İsviçre Haber Ajansı, neredeyse tüm İsviçre medyası ve birkaç düzine yabancı medyayla, kendi haberleriyle hizmet sunmaktadır.
İsviçre'nin en büyük gazeteleri arasında, Almanca dilinde yayımlanan Tages-Anzeiger ve Neue Zürcher Zeitung ile Fransızca dilinde yayımlanan Le Temps vardır. Ama hemen hemen her şehirde en az bir yerel gazete bulunur. Ülkedeki kültürel çeşitlilik gazeteler için çok büyük yararlar sağlar.
Hükûmet, özelikle finans ve lisans nedeniyle yayın medyasından daha çok basılı medya üzerinde denetim sahibidir. İsviçre Yayın Kurumu, radyo ve televizyon programlarının yayın ve yapımı ile finanse edilir. Televizyon programları Cenevre, Zürih ve Lugano'da, radyo programları altı merkez ve dört bölgesel stüdyoda üretilmektedir. Kapsamlı bir kablo ağı da İsviçrelilerin komşu ülkelerdeki programlara erişmesini sağlar.
Spor
Kayak, snowboarding ve dağcılık İsviçre'deki en ünlü sporlardandır, ülkenin doğası bu tür aktivitelere oldukça elverişlidir.St. Moritz'de bobsledin bulunmasıyla, kış sporları 19. yüzyılın ikinci yarısından beri yaygınlaşmaya başladı. İlk Dünya Kayak Şampiyonası 1931 yılında Mürren'de ve 1934 yılında Saint-Moritz da yapıldı. Saint-Moritz aynı zamanda 1928'deki ikinci Kış Olimpiyat Oyunları ile 1948'deki 5. Kış Olimpiyatlarına da ev sahipliği yaptı.
Futbol İsviçre'de sevilen bir spordur, birçok İsviçreli Nati adını verdiklerini millî takımlarının sadık destekçisidir.[] İsviçre, Avusturya ile ortak olarak 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası'na da ev sahipliği yaptı. Futboldan sonra en sevilen spor buz hokeyidir ve birçok İsviçreli League A'da yarışan buz hokeyi takımlarından birinin destekçisidir.[] İsviçre, 2009 yılında Dünya Buz Hokeyi Şampiyonası'na 10. defa ev sahipliği yaptı.League A, Avrupa'da en çok ilgiyle izlenen buz hokeyi ligidir.Avrupa Buz Hokeyi Şampiyonası da ilk kez 1910'da Birleşik Krallık, Almanya ve Belçika'nın da katılımıyla İsviçre'de yapıldı
İsviçre'de bulunan çok sayıda göl yelken sporunu cazip kılar.[] Ülkenin ikinci büyük gölü olan Cenevre Gölü'nden ilk olarak 'nı 2003'te kazanıp 2007'de de elinde tutmayı başaran Alinghi yelken takımı çıktı. Tenis sporu da son yıllarda giderek popülerleşen bir spordur ve Martina Hingis ve Roger Federer gibi İsviçreli sporcular çok defa Grand Slam elde ettiler.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNekwwWmxaR1Z5WlhKZlEybHVZMmx1Ym1GMGFWOGxNamd5TURBM0pUSTVMbXB3Wnk4eE56QndlQzFHWldSbGNtVnlYME5wYm1OcGJtNWhkR2xmSlRJNE1qQXdOeVV5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
Motor sporları ve aktiviteleri, 1955 Le Mans faciasından sonra İsviçre'de yasaklandı. Sadece Tırmanma Yarışı bir istisna olarak kaldı. Ancak 2007'de bu yasak kaldırıldı. Bu dönemde dahi, Clay Regazzoni, Sébastien Buemi, Jo Siffert gibi başarılı pilotlar ile Dünya Turing Otomobil Şampiyonası'nda başarılar elde eden Alain Menu gibi pilotlar çıktı. 2007-08 döneminde Neel Jani'nin pilotluğunu yaptığı İsviçre A1 Grand Prix ekibi, A1 Grand Prix Kupası'nı elde etmeyi başardı. Yine İsviçreli motosiklet yarışçısı Thomas Lüthi 2005'te 125cc kategorisinde MotoGP dünya şampiyonluğunu kazandı.
Geleneksel İsviçre sporlarının en çok tanınanı bir tür güreş olan schwingen'dir.[] Bu güreş, orta İsviçre kantonlarının kırsal kesimlerinde oldukça eski bir geleneksel spordur ve bazıları tarafından bir ulusal spor olarak kabul edilir.[]Hornussen bir diğer yerel spordur ve beyzbol ile golf karışımı bir spora benzer.Taş fırlatma da ağır bir taşı fırlatmaya dayanan bir diğer yerel spordur. Bu sporun tarih öncesi dönemlerden beri Alpler'de yaşayan insanlar arasında yapıldığı ileri sürülse de, bu spora ilişkin ilk yazılı kayıtlar 13. yüzyılda Basel'de bulunmuştur. İsviçre, aynı zamanda 83.5 kiloluk Unspunnen taşı denilen bir taşın atıldığı Unspunnen Festivali'nin de merkezidir.
İsviçre mutfağı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWbUwxTjNhWE56WDJadmJtUjFaVjh5TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxVGQybHpjMTltYjI1a2RXVmZNaTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
İsviçre mutfağı çok yönlüdür. Fondü, raklet veya rösti gibi bazı yemekler ülke genelinde kullanılsa da, her bölgenin, yörenin iklimine ve kültürel farklılıklarına göre değişik türleri gelişmiştir. Geleneksel İsviçre mutfağı diğer Avrupa ülkelerinin mutfaklarına da benzer, Gruyeres ve Emmental vadilerinde tamamen yöresel olan süt ürünleri peynirler bulunur. Bu tür mutfak ürünleri İsviçre'nin batısında oldukça fazla türde bulunur.
Çikolata, 18. yüzyıldan beri İsviçre'de üretilir. 19. yüzyılın sonlarında temperleme gibi birçok teknolojik tekniğin gelişmesi ile İsviçre çikolatasının kalitesi arttı ve dünya çapında oldukça büyük bir ün kazandı. Ayrıca Daniel Peter tarafından 1875 yılında çok büyük bir atılım yapılarak sütlü çikolatayı icat edildi. Dünya çapında İsviçre en çok çikolata tüketen ülkedir.
İsviçre'de en ünlü alkollü içecek şaraptır.[] İsviçre toprak, hava, rakım ve ışık zenginliği sebebi ile üzüm çeşitliliğinde oldukça zengindir. İsviçre şarabı, beyaz şaraplar özellikle Valais ve Vaud şarapları, Cenevre ve Ticino'da üretilmektedir. İsviçre üzüm bağları, Roma döneminden beri dünya çapında ünlüdür. En yaygın çeşitleri Chasselas (Valais Fendant olarak da adlandırılır) ve Pinot Noir'dir. Merlot, Ticino'da üretilen en ünlü çeşitlerdendir.
Mimarlık
İsviçre, her iki dünya savaşına da girmeyerek tarafsız kalabildiği için, çok sayıda tarihi anıt hala ayakta durur.
12. yüzyılın Romanesk sanatının güzel örnekleri Basel Manastırı ile Sion, Chur, Cenevre ve Lozan katedrallerinde görülebilir. Bu zengin sanat tarzı iyi korunmuş birçok şato ve kalede de görülebilir.[]Schaffhausen, Zug ve Zürih'teki kiliseler Gotik, Einsiedeln Manastırı ile St. Gallen ve Solothurn'daki katedraller ise Barok mimari ürünleridir. Rönesans döneminde ise birçok mimar, özellikle Ticino'da eserler inşa etmiştir.
İsviçre mimarlığının 20. yüzyıldan önceki en önemli mimarı Francesco Borromini (1599-1667), aynı zamanda Barok mimarinin de önemli bir temsilcisidir. 20. yüzyılın en tanınan İsviçreli mimarı ise Le Corbusier adıyla tanınan Charles Edouard Jeanneret (1887-1965) olmuştur. Ünlü mimar Avrupa'dan Hindistan ve Rusya'ya kadar dünyanın pek çok yerinde önemli eserler inşa etti. Günümüz mimarlarından Mario Botta İsviçre ve yurt dışında çok sayıda müze ile kilise, banka ve Lugano terminali gibi eserler inşa etti. Jacques Herzog und Pierre de Meuron'un kurdukları mimarlık firması da Londra'daki Tate Modern binası ve Çin'deki Pekin Ulusal Stadyumu gibi eserleri inşa etmiş ve 2001 yılında Pritzker Mimarlık Ödülünü almayı başarmıştır. En önemli eseri Therme Vals sayılan Peter Zumthor ise aynı ödülü 2009 yılında alan bir başka İsviçreli mimar oldu.
Tatil günleri
İsviçre Ulusal Günü olan 1 Ağustos dışındaki tatil günleri, kantonlar tarafından birbirinden bağımsız olarak belirlenir.
Günü | Adı | AG | AI | AR | BL | BS | BE | FR | GE | GL | GR | JU | LU | NE | NW | OW | SG | SH | SZ | SO | TG | TI | UR | VS | VD | ZG | ZH | Kanton sayısı |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 Ocak | Yılbaşı | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 26 |
2 Ocak | Berchtoldstag | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 14 | ||||||||||||
6 Ocak | Epifani | * | * | * | * | * | 5 | |||||||||||||||||||||
1 Mart | Cumhuriyet günü | * | 1 | |||||||||||||||||||||||||
19 Mart | Saint Joseph Günü | * | * | * | * | * | * | * | * | 8 | ||||||||||||||||||
29 Mart [2013] | Kutsal Cuma | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 24 | ||
1 Nisan [2013] | Paskalya | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 25 | |
1 Mayıs | İşçi Bayramı | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 10 | |||||||||||||||
9 Mayıs [2013] | İsa'nın göğe yükselişi | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 26 |
20 Mayıs [2013] | Hamsin Yortusu | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 25 | |
30 Mayıs [2013] | Katolik yortusu | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 14 | ||||||||||||
29 Haziran | Petrus & Pavlus | * | * | 2 | ||||||||||||||||||||||||
1 Ağustos | İsviçre Ulusal Günü | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 26 |
15 Ağustos | Meryem'in göğe kabulü | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 13 | |||||||||||||
Eylül ayında birinci Pazardan sonraki Perşembe | Cenevre orucu | * | 1 | |||||||||||||||||||||||||
Eylül ayında üçüncü Pazardan sonraki Pazartesi | Store Bededag | * | * | * | 3 | |||||||||||||||||||||||
1 Kasım | Azizler Günü | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 15 | |||||||||||
8 Aralık | Meryem'in günahsız gebeliği | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 13 | |||||||||||||
25 Aralık | Noel | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 26 |
Aralık 26 | Aziz Stephen Günü | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 21 | |||||
Toplam Tatiller | 13 | 12 | 8 | 9 | 9 | 10 | 14 | 8 | 9 | 14 | 12 | 15 | 10 | 13 | 13 | 9 | 10 | 14 | 15 | 10 | 15 | 14 | 9 | 9 | 13 | 10 |
Resimler
Kırsal görüntüler
- Zermatt, Valais'den Matterhorn
- Eiger Dağı'nin kuzey yüzü, Bern
- Orta İsviçre'de Dört kanton Gölü
- Valais'de Aletsch Buzulu
- Ren Çavlanı, Schaffhausen
- Oeschinensee Gölü, Bern
- Grisons'da Yüksek Engadine bölgesi
- Vaud'da Leman Gölü kıyılarında Lavaux üzüm bağları
- Apstein Dağları'nda Säntis masifi
- Grissons'da Bernina Zirvesi
Şehirler
Yapılar
- Vaud'da Leman Gölü kıyısında Chillon Şatosu
-
-
- Basel'de Belediye Sarayı
- Tessin'de Bellinzona Kaleleri, Tessin
-
Ulaşım
- Grissons'da "Landwasser Viadükü" üzerinde "Glacier Ekpres" Treni
- Lauterbrunnen, Bern vadisinde Wengernalpbahn tren yolu
- Grissons'da "Salginatobel Koprüsü"
- Valais'de Lötschberg Geçidi'nde güneye yönelik tren hattı köprüsü
- Tessin'de güney beli
Ayrıca bakınız
Notlar
- ^ Ulusal slogan gelenekseldir; dolayısıyla İsviçre Anayasası ya da İsviçre yasalarıyla belirlenmemiştir.
- ^ kanunen "federal şehir"; fiili başkent. Tarihsel federalist duyarlılıklar nedeniyle, İsviçre yasalarında resmî başkent belirtilmemiştir; federal mahkemeler gibi bazı federal yetkili kurumlar diğer şehirlerde bulunur.
- ^ İsviçre Almancası'ndaki ismi bazen Schwyz ya da Schwiiz olarak da söylenir. Schwyz ayrıca İsviçre kantonlarından birinin standart Almanca (ve uluslararası) adıdır.
- ^ Örneğin, 2008 yılında indeksinde ETH Zürih "Doğa Bilimleri ve Matematik" alanında 15., EPFL Lozan ise "Mühendislik/Teknoloji ve Bilgisayar Bilimleri" alanında 18. sırada yer almıştır.
Kaynakça
- ^ Holenstein, André (2012). "Die Hauptstadt existiert nicht" (PDF). kommunikation.unibe.ch (scientific article). UniPress (Almanca), UniPress 152: Die Hauptstatdtregion. Berne: University of Berne. ss. 16-19. 27 Mart 2014 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 27 Mart 2014.
- ^ a b c d e "Uluslararası Para Fonu 2023 GYSİH Tahminleri". Dünya Ekonomi Tahmini. Uluslararası Para Fonu. 10 Ekim 2023.
- ^ . ec.europa.eu. Eurostat. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2019.
- ^ "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından (PDF).
- ^ Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN .
- ^ Thomas Fleiner, Alexander Misic, Nicole Töpperwien, Swiss Constitutional Law, p. 28, Kluwer Law International
- ^ . ec.europa.eu. 31 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ocak 2021.
- ^ "US is still by far the richest country, China fastest growing". Digitaljournal.com. 10 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Şubat 2013.
- ^ Franc's rise puts Swiss top of rich list 24 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Simon Bowers, guardian.co.uk, Çarşamba 19 Ekim 2011
- ^ "Swiss and German cities dominate ranking of best cities in the world". Citymayors.com. 28 Nisan 2009. 17 Haziran 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Nisan 2010.
- ^ Constitutional Patriotism and Exclusion: the Swiss Case 12 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . euroculturemaster.org.
- ^ In Search of Natural Identity: Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation. 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . journals.cambridge.org.
- ^ OED Online Etymology Dictionary 30 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde . etymonline.com. Erişim tarihi 2009-06-25
- ^ Room, Adrian. Placenames of the World. London: MacFarland and Co., Inc., 1997.
- ^ Switzerland, the Catholic Encyclopedia 22 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . newadvent.org. Erişim tarihi 2010-01-26
- ^ On Schwyzers, Swiss and Helvetians, Federal Department of Home Affairs, bar.admin.ch 5 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Erişim tarihi 2010-01-26
- ^ Züritütsch Schweizerdeutsch (p. 2) 12 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . schweizerdeutsch.ch. Erişim tarihi 2010-01-26
- ^ Kanton Schwyz: Kurzer historischer Überblick 15 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . sz.ch. Erişim tarihi 2010-01-26
- ^ Marco Marcacci, Confederatio helvetica (2002) 27 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Historical Lexicon of Switzerland.
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .'da Helvetia (Allegorie) maddesi
- ^ a b c d e f g h History 19 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org. Erişim tarihi 2009-06-27
- ^ Switzerland's Roman heritage comes to life swissinfo.ch
- ^ a b Switzerland history 1 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Nationsencyclopedia.com. Erişim tarihi 2009-11-27
- ^ History of Switzerland 8 Mayıs 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Nationsonline.org. Erişim tarihi 2009-11-27
- ^ a b c d A Brief Survey of Swiss History 26 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . admin.ch, Erişim tarihi 2009-06-22
- ^ a b c d Battle of Morgarten maddesi,Historical Dictionary of Switzerland http://www.hls-dhs-dss.ch/ 5 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 25 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Schwabenkrieg maddesi
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 1 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Marignano, Schlacht von maddesi
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 25 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Kapellerkriege maddesi
- ^ www.nationsencyclopedia.com 1 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Switzerland - History maddesi
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 15 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Mediationsakte maddesi
- ^ The Congress of Vienna, 1 Kasım 1814 - 8 Haziran 1815 4 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde . The Victorian Web. 30 Nisan 2002. Erişim tarihi: 09-01-2009.
- ^ eda.admin.ch 26 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., History, 2 Nisan 2013'te erişildi.
- ^ a b . 8 Mayıs 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2013.
- ^ Let's Swallow Switzerland by Klaus Urner (Lexington Books, 2002).
- ^ . 16 Ekim 2006 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ a b Book review: Target Switzerland: Swiss Armed Neutrality in World War II, Halbrook, Stephen P. 1 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . stonebooks.com. Erişim tarihi 2009-12-02
- ^ Historisches Lexikon der Schweiz 6 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Asyl maddesi, Almanca, Fransızca ve İtalyanca.
- ^ Switzerland, National Socialism and the Second World War 30 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland, Pendo Verlag GmbH, Zürich 2002, , p. 498.
- ^ Switzerland, National Socialism and the Second World War 30 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland, Pendo Verlag GmbH, Zürich 2002, , p. 521.
- ^ a b Country profile: Switzerland 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . UK Foreign and Commonwealth Office, Erişim tarihi 2009-11-25
- ^ . 31 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2015.
- ^ Temel AB Terimleri 28 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., sayfa 10-11
- ^ "İsviçre Schengen alanına katılıyor". 28 Eylül 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 31 Ocak 2013.
- ^ Büyütülebilen İsviçre haritası her iki sitede de bulunmaktadır: www.swissinfo-geo.org 7 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . veya www.swissgeo.ch 10 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .; büyütülebilen bir uydu fotoğrafı da bu sitede bulunur: map.search.ch 26 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ..
- ^ a b "Geography" (İngilizce). swissworld.org. 1 Mart 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2013.
- ^ . 31 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2015.
- ^ Landscape and climate 15 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde . cp-pc.ca. Erişim tarihi: 2009-12-14
- ^ Herbermann, Charles George (1913). The Catholic Encyclopedia. Encyclopedia Press. ss. 358.
- ^ www.cografya.gen.tr 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., İsviçre maddesi
- ^ (İngilizce). Science Centric. 22 Haziran 2009. 23 Aralık 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Eylül 2013.
- ^ Climate in Switzerland 15 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . about.ch, Erişim tarihi 2009-06-23
- ^ Country guide, Switzerland 21 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . bbc.co.uk, Erişim tarihi 2009-11-20
- ^ a b . Meteoschweiz.admin.ch. 23 Mayıs 2011. 21 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2011.
- ^ The strengths of Switzerland and its people, p.3[] Federal Department of Foreign Affairs FDFA. Erişim tarihi 2009-12-02
- ^ Impact of climate change 15 Kasım 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org. Erişim tarihi 2010-01-14.
- ^ Swiss Alps Jungfrau-Aletsch 21 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde . unesco.org
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 9 Aralık 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ . 23 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ a b "REFERANDUM". deu.edu.tr. Erişim tarihi: 12 Eylül 2013.
- ^ "REFERANDUM". kostekci.av.tr. Erişim tarihi: 12 Eylül 2013.[]
- ^ 1999 yılından beri, meclis tarafından hazırlanan genel bir öneri şeklinde de anayasal girişim uygulanabilirse de farklı nedenlerden ötürü çok çekici gelmeyen bu sistem henüz uygulanmamıştır.
- ^ Yani 23 kanton oylamasının çoğunluğuna bakılır çünkü geleneksel altı yarım kantonun oyu diğer kantonların yarısı olarak kabul edilir.
- ^ Political System 9 Aralık 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . admin.ch, Erişim 22.06.2009
- ^ . 27 Şubat 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ a b c d Neutrality and isolationism 20 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org, Erişim tarihi 2009-06-23
- ^ "Switzerland – Country history and economic development". nationsencyclopedia.com. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Aralık 2009.
- ^ Henri Dunant, the Nobel Peace Prize 1901 26 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde . nobelprize.org. Erişim tarihi 2009-12-02
- ^ Sports directory 3 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . if-sportsguide.ch. Erişim tarihi 2010-01-25
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 14 Eylül 2012 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Nisan 2013.
- ^ Kaynak olarak, Edwin Reischauer'a göre, "Nötr olmak size yüksek derecede militarize olmaya hazırlık sağlar, tıpkı İsveç ve İsviçre gibi." - ", Diplomat ve Bilim Adamı, 1979'da ölmüştür 20 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . New York Times 2 Eylül, 1990.
- ^ Volksabstimmung vom 26. Kasım 1989 admin.ch. 2010-01-25 http://www.admin.ch/ch/d//pore/va//19891126/index.html 30 Kasım 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ L'évolution de la politique de sécurité de la Suisse ("İsviçre Güvenlik Önlemlerinin Evrimi") Manfred Rôsch Nato.int 13 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ Volksinitiative 'für eine glaubwürdige Sicherheitspolitik und eine Schweiz ohne Armee (in German) [1] 15 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- ^ a b "İsviçre'ye Hoş Geldiniz" (PDF). bfm.admin.ch. 28 Eylül 2013 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 12 Eylül 2013.
- ^ a b "AVUSTURYA VE İSVİÇRE SİSTEMLERİNDE HUKUK EĞİTİMİ". circassiancenter.com. 29 Eylül 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Eylül 2013.
- ^ . ch.ch. 23 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2013.
- ^ Aurel, Jörg (7 Şubat 2017). "Was wäre die Schweiz ohne die Pharma?". Neue Zürcher Zeitung. 21 Ekim 2019 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 11 Aralık 2020.
- ^ The most powerful cities in the world 10 Mayıs 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . citymayors.com. Retrieved on 9 February 2020
- ^ Credit Suisse: Global wealth has soared 14% since 2010 to USD 231 trillion with the strongest growth in emerging markets 24 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Credit Suisse.
- ^ Table 2: Top 10 countries with the highest average wealth per adult in 2011 14 Kasım 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde .. Credit Suisse.
- ^ 2012 Index of Economic Freedom: Switzerland 1 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . heritage.org. Erişim tarihi 2011-01-25
- ^ a b "CIA – The World Factbook". Cia.gov. 27 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 28 Nisan 2013.
- ^ a b c d . İsviçre sayısı. 13 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2013.
- ^ Die Lage auf dem Arbeitsmarkt – März 2013 24 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (PDF). (SECO). Vom 9. Nisan 2013. Abgerufen am 29. Nisan 2013.
- ^ a b Swiss Statistical Yearbook 2008 by
- ^ "Six Swiss companies make European Top 100". swissinfo.ch. 18 Ekim 2008. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2008.
- ^ a b c İsviçre Ülke Raporu, 2011, Dış Ticaret Müsteşarlığı, İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi, Hazırlayan:Emine Çiğdem Civaner
- ^ a b The Economic Significance of the Swiss Financial Centre 18 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (İngilizce)
- ^ a b "İsviçre'de bankacılık şeffaflaşıyor". 30 Eylül 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 12 Eylül 2013.
- ^ a b . makinebirlik.com. 1 Ekim 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2013.
- ^ (PDF). ekonomi.gov.tr. 28 Eylül 2013 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Eylül 2013.
- ^ a b Wirtschaftsdaten kompakt: Schweiz 13 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (PDF; 128 kB), Kasım 2011. Abgerufen am 29. Januar 2011.
- ^ a b c d "The World Factbook". 29 Mayıs 2010 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Şubat 2013.
- ^ Der Fischer Weltalmanach 2010: Zahlen Daten Fakten, Fischer, Frankfurt, 8. Eylül 2009,
- ^ a b İsviçre'de yurt dışı eğitim[]
- ^ . Haber 7. 5 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2013.
- ^ . 17 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2013.
- ^ 502 Numaralı oylama 28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Almanya, 18 Mayıs 2003
- ^ 501 Numaralı oylama 28 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Almanya, 18 Mayıs 2003
- ^ İsviçre Nükleer Enerji Üretimi Durdurma Kararı 8 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde . 25 Mayıs 2011
- ^ . 8 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2013.
- ^ Prof Clive Church (Mayıs 2003). (PDF). Sussex European Institute. s. 12. 24 Haziran 2008 tarihinde kaynağından (PDF, 124 KiB) arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Haziran 2008.
- ^ "Volksinitiative "Ja zu Europa!" (Initiative "Yes to Europe!")" (PDF, 1.1 ) (Almanca). BFS/OFS/UST. 13 Şubat 2003. 4 Haziran 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 15 Haziran 2008.
- ^ "Volksinitiative "Ja zu Europa!", nach Kantonen. (Initiative "Yes to Europe!" by Canton)" (XLS) (Almanca). BFS/OFS/UST. 16 Ocak 2003. 4 Haziran 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 15 Haziran 2008.
- ^ lang=en Switzerland and the European Union 18 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . europa.admin.ch. Erişim tarihi 2010-01-25
- ^ İsviçre Schengen alanına katılıyor 28 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Deutcshe Welle Türkçe
- ^ Switzerland in Schengen: end to passport checks 23 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . euronews.net. Erişim tarihi 2010-01-25
- ^ "İsviçre Federal İstatistik Bürosu, Federal Nüfus Sayımı 2000". 4 Temmuz 2006 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 30 Ekim 2007 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Nisan 2013.
- ^ . 13 Kasım 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Nisan 2013.
- ^ . 28 Şubat 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 3 Nisan 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Nisan 2013.
- ^ "Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach institutionellen Gliederungen, Geburtsort und Staatsangehörigkeit". bfs.admin.ch (Almanca). İsviçre Federal İstatistik Ofisi - STAT-TAB. 31 Aralık 2020.
- ^ a b Statistik der natürlichen Bevölkerungsbewegung: provisorische Monatsergebnisse 14 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Bundesamt für Statistik, 31 Mart 2013'te erişildi.
- ^ a b Der Bund kurz erklärt 5 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Schweizerische Bundeskanzlei (BK), 31 Mart 2013'te erişildi.
- ^ a b Türkler İsviçre´nin En Büyük Beşinci Göçmen Topluluğu 18 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Türkavenue, 31 Mart 2013'te erişildi.
- ^ İsviçre 15 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., who.int. Erişim tarihi 2009-06-29
- ^ İsviçre 3 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Yaşam kalitesi, İsviçre 2006
- ^ oecd.org 19 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . OECD Sağlık Verileri, 2006
- ^ a b "OECD ve WHO'ya ait İsviçre Sağlık verileri, 2006". 24 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
- ^ . web.archive.org. 3 Aralık 2013. 3 Aralık 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Eylül 2022.
- ^ a b İnsanlar nerede yaşıyor. 27 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org
- ^ a b c d Städte und Agglomerationen unter der Lupe 15 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . admin.ch.
- ^ İsviçre kırsal kesimdeki kentleşme admin.ch.
- ^ İsviçre Ovası 25 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org
- ^ Bevölkerung Stadt Zürich 28 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (drittes Quartal 2011; PDF; 5,4 MB), Präsidialdepartement Stadt Zürich. Abgerufen am 4. Januar 2012.
- ^ Yaşam kalitesi 6 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . mercer.com
- ^ "İsviçre - Coğrafi Özellikleri". www.cografya.gen.tr. 5 Haziran 2023 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 16 Ocak 2024.
- ^ "anfaenge_der_schweizer_eisenbahn". swissworld.org. 29 Kasım 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 2 Şubat 2013.
- ^ Schweizer weiterhin Europa- und Weltmeister im Bahnfahren 29 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 3. Aralık 2008
- ^ The World Factbook: Transportation in Switzerland 29 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . (2006)
- ^ : Autofrei aus Prinzip. , Nr. 18/09, S. 14
- ^ . ezv.admin.ch. 11 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013.
- ^ . kwintessential.co.uk. 7 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2013.
- ^ "luftverkehr". swissworld.org/. 18 Ocak 2015 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 3 Şubat 2013.
- ^ a b c d The Swiss education system 31 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissworld.org, Erişim tarihi 2009-06-23
- ^ ETH Zurich (Swiss Federal Institute of Technology) 14 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . topouniversities.com. Erişim tarihi 2010-04-30
- ^ Top.Universities 7 Şubat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . Erişim tarihi 2010-04-30
- ^ . Ed.sjtu.edu.cn. 12 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2010.
- ^ Education at Glance 2005 23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . by the OECD: Percentage of foreign students in tertiary education.
- ^ . 2 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2013.
- ^ . 9 Temmuz 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2013.
- ^ John Snygg, A New Approach to Differential Geometry Using Clifford's Geometric Algebra 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., sf. 38
- ^ Dr. phil. Roland Mueller. . Muellerscience.com. 13 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2011.
- ^ Nobel prizes in non-science categories included.
- ^ . 13 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2008.
- ^ info.cern.ch 4 Haziran 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi Erişim tarihi 2010-04-30
- ^ . Swissworld.org. 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2010.
- ^ . 7 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2013.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Kasım 2007 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ "CIA World Factbook". 6 Aralık 2006 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 6 Aralık 2006.
- ^ "Special Eurobarometer, biotechnology, page 204" (PDF). Ocak-Şubat 2010. 24 Haziran 2016 tarihinde kaynağından (PDF). Erişim tarihi: 16 Temmuz 2013.
- ^ Greeley, Andrew. 2003. Religion in Europe at the End of the Second Millennium. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers
- ^ Élisée Reclus (1881). The Earth and Its Inhabitants. D. Appleton and Company.
- ^ Volksabstimmung vom 2. März 1980 10 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde . admin.ch. Erişim tarihi 2010
- ^ "İsviçre minare kararını verdi". 8 Nisan 2014 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 10 Eylül 2013.
- ^ . 27 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ http.cnn.com.tr
- ^ İsviçre UNESCO Komisyonu 1 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., 2 Nisan 2013'te erişildi.
- ^ Encyclopædia Britannica'nın on birinci baskısı, İsviçre
- ^ a b c Edebiyat 11 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., swissworld.com
- ^ Çağdaş İsviçre-Alman Edebiyatına Genel Bir Bakış 2 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Yıldız Ecevit, Ankara Ün.
- ^ a b Basın ve medya 4 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., ch.ch
- ^ a b c İsviçre Basını 29 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde . pressreference.com
- ^ Sport in Switzerland 16 Eylül 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . europe-cities.com. Erişim tarihi 2009-12-14
- ^ . 13 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Ocak 2013.
- ^ "IIHF World Championships 2009 official website". Iihf.com. 10 Mayıs 2009. 22 Nisan 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 29 Nisan 2010.
- ^ Geering. . Hockeyarenas.net. 4 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2011.
- ^ Szemberg, Szymon; Podnieks, Andrew (2008). "Story #84–A Swiss Alpine village sees the dawn of international hockey". International Ice Hockey Federation. 3 Mart 2016 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Mart 2009.
- ^ Roger Federer's Grand Slam Titles 27 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde . sportsillustrated.cnn.com. Erişim tarihi 2010-06-14
- ^ "Switzerland lifts ban on motor racing". GrandPrix.com & DueMotori.com. 6 Haziran 2007. 6 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2008.
- ^ Hornussen 29 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde . swissroots.org. 25 Ocak 2010 tarihinde erişilmiştir.
- ^ Tradition and history 6 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde . interlaken.ch. 25 Ocak 2010 tarihinde erişilmiştir.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 20 Ocak 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ . 3 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ . 9 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ . 18 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Nisan 2013.
- ^ a b c Architekten im Lauf der Geschichte 5 Mayıs 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde . 26 Nisan 2013'te erişildi.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 4 Eylül 2013 tarihinde kaynağından . Erişim tarihi: 26 Eylül 2013.
Dış bağlantılar
Wikimedia Commons'ta İsviçre ile ilgili ortam dosyaları bulunmaktadır. |
- İsviçre resmî siteler
- İsviçre Konfederasyonunun Federal Hükûmeti22 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- İsviçre Federal İstatistik Bürosu24 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Tarih
- İsviçre Tarihi: Başlıca Dokümanlar 7 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- (Almanca, Fransızca ve İtalyanca)
- Referans
- Çevrimiçi harita26 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- İsviçre interaktif haritası 6 Kasım 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- İsviçre Yaşam tarzı rehberi 6 Aralık 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Resmî telefon rehberi 11 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde .
- Medya
- , Almanca İsviçre günlük gazete
- Le Temps23 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., Fransızca İsviçre günlük gazete
- Corriere Del Ticino 22 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., İtalyanca İsviçre günlük gazete
- Pusula Zeitung 20 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., İsviçre'de Türkçe yayın yapan gazete
- Haber Podium 21 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., İsviçre'de Türkçe yayın yapan gazete
- Turizm
- İsviçre Turizm9 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., ulusal turizm kuruluşu
- Schweizbilder 12 Ağustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde ., İsviçre’nin 10.000’den fazla resmini barındıran site
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 46 49 N 8 31 E Isvicre Bati Orta ve Guney Avrupa nin kesisme noktasinda bulunan bir ulkedir Federal otoritelerin merkezi Bern ile birlikte 26 kantondan olusan bir federal cumhuriyettir Kuzey sinirinda Almanya batisinda Fransa guneyinde Italya dogusunda Avusturya ile Lihtenstayn yer alir IsvicreSchweizerische Eidgenossenschaft Almanca Confederation suisse Fransizca Confederazione Svizzera Italyanca Confederaziun svizra Romansca Isvicre KonfederasyonuBayrak ArmaSlogan Unus pro omnibus omnes pro uno Latince Birimiz hepimiz hepimiz birimiz icin Milli mars Isvicre Ulusal Marsi source source track track track track track track track track track track track BaskentYok kanunen Bern fiilen En buyukZurihResmi dil ler 70 1 Almanca 23 1 Fransizca 6 1 Italyanca 0 7 RomanscaEtnik gruplar 71 1 Isvicreli 28 9 YabanciDemonimIsvicreliHukumetDogrudan demokrasinin unsurlari ile Federal cumhuriyet Federal KonseyElisabeth Baume Schneider Albert Rosti Guy Parmelin Ignazio Cassis Viola Amherd Karin Keller Sutter Beat Jans BaskanViola Amherd Baskan YardimcisiKarin Keller Sutter SansolyeYasama organiFederal Meclis Ust meclisEyaletler Konseyi Alt meclisUlusal KonseyTarihce Kurulus tarihi1291 fiilen22 Eylul 1499 kanunen24 Ekim 1648 Yeniden yapilanma7 Agustos 1815 Federal devlet12 Eylul 1848Yuzolcumu Toplam41 285 km2 136 Su 4 2Nufus 2019 sayimi8 570 000 Yogunluk194 km2 65 GSYIH SAGP 2023 tahmini Toplam 660 86 milyar 35 Kisi basina 75 880 5 GSYIH nominal 2023 tahmini Toplam 824 73 milyar 18 Kisi basina 94 696 2 Gini 2018 29 7 dusuk 19 IGE 2022 0 962 cok yuksek 1 Para birimiIsvicre frangi CHF Zaman dilimiUTC 01 00 OAS Yaz YSU UTC 02 00 OAYS Telefon koduISO 3166 koduCHInternet alan adi chResmi site Isvicre Konfederasyonu Isvicre denize kiyisi olmayan Alpler Isvicre Platosu ve Jura Daglari arasinda bolunen 41 285 km yuzolcumune sahip bir ulkedir Alpler topraklarin daha fazla bolumunu barindirirken 2021 verilerine gore yaklasik 8 7 milyon insandan olusan Isvicreli nufus cogunlukla en buyuk sehirlerin bulundugu platoda yogunlasmistir Bu sehirlerin arasinda iki kuresel kent ve ekonomik merkez olan Zurih ve Cenevre de vardir Isvicre Konfederasyonunun uzun bir silahli tarafsizlik tarihi vardir 1815 yilindan bu yana uluslararasi bir savas durumu olmamistir ve 2002 yilina kadar Birlesmis Milletler e katilmamistir Yine de etkin bir dis politika surdurmektedir ve siklikla dunya capinda baris kurma girisimlerine katilir Isvicre ayni zamanda Kizilhac in dogdugu ulkedir ve ikinci buyuk BM merkezi de dahil olmak uzere cok sayida uluslararasi organizasyonun ev sahibidir Avrupa seviyesinde Avrupa Serbest Ticaret Birliginin kurucu uyelerindendir ve Schengen Bolgesinin bir parcasidir ancak Avrupa Birligi nin ve Avrupa Ekonomik Alaninin bir uyesi degildir Isvicre kisi basina dusen gayri safi yurt ici hasila bakimindan dunyadaki en zengin ulkelerden biridir ve her bir yetiskin icin en yuksek malvarligina finansal ve finansal olmayan sahiptir Zurih ve Cenevre sirasiyla dunyadaki ikinci ve sekizinci yasam kalitesine sahip sehirler olarak siralanmaktadir 2023 yilindan nominal GSYIH bakimindan dunyanin 18 satin alma gucu paritesine gore 35 buyuk ekonomisine sahiptir Mallarin ihracatinda yirminci ithalatinda on sekizinci siradadir Isvicre dil ve kultur acisindan dort ana bolgeye ayrilabilir Almanca Fransizca Italyanca konusulan bolgeler ile Romansca konusulan vadiler Bu dil ayriligi nedeniyle ulke yerel dillerde farkli adlarla anilir Almanca Schweiz Almanca telaffuz ˈʃvaɪts Fransizca Suisse Fransizca telaffuz sɥis Italyanca Svizzera Italyanca telaffuz ˈzvit sːera Romansca Svizra Ancak madeni paralarda ve pullarda bu dort dil yerine ulkenin Latince adi olan Confoederatio Helvetica kullanilir Bu ad cogu zaman Helvetia olarak kisaltilir Ulkeye duyulan guclu baglilik duygusunun kaynagi ortak tarihsel zemin federalizm ve dogrudan demokrasi gibi paylasilan degerler ve kendini Alplerde yasayanlar olarak tanimlama uzerine kurulmustur Isvicre Konfederasyonu nun kurulmasi geleneksel olarak 1 Agustos 1291 olarak kabul edilir ve her yil yildonumunde Isvicre Ulusal Gunu kutlanir EtimolojiTurkcede basina i harfi eklenerek Latince kokenli dillerden aktarilan Isvicre sozcugu Ingilizcedeki Swiss sozcugu gibi 16 yuzyilda kullanilmakta olan Fransizcadaki Suisse sozcugunden gelmektedir kaynak belirtilmeli Ulkenin Ingilizcedeki adi olan Switzerland 16 ve 19 yuzyil arasinda kullanilan fakat gunumuzde kullanilmayan ve Swiss ile ayni anlamdaki Switzer sozcugunden uretildi Switzer sozcugu ise Alamancadaki Schwiizer sozcugunden turedi Schwiizer su an Schwyz kantonu olan bolge ve bu bolgede yasayanlar icin kullanilan bir terimdi ve ayni zamanda Eski Isvicre Federasyonunu olusturan orman kantonlarindan biriydi 14 yuzyildan beri kullanilmakta olan Ant kardesligi Almanca Eidgenossen sozcugunun yaninda 1499 daki Swabian Savasi ndan sonra Swiss Schweiz Switzerland Isvicre sozcugu de sahiplenilmeye baslandi kaynak belirtilmeli Bir yer ismi olarak Schwyz ise ilk olarak 972 de Eski Yuksek Almancada Suittes biciminde ve muhtemelen yakmak anlamindaki suedan sozcugu ile iliskili olarak ormanlik alanlari yakarak yerlesime acmak anlaminda kullanildi Sozcuk 1499 daki Swabiyan Savasi na kadar sadece kantonu nitelemek icin kullanilirken giderek asama asama tum konfederasyonu niteler hale geldi Ulkenin Isvicre Almancasindaki adi olan Schwiiz cift anlamli olarak hem kantonu hem ulkeyi ifade etmek icin kullanilsa da ulke adi kullanilirken basina die tanimligi getirilmektedir Yani Isvicre icin d Schwiizi kanton ve kantondaki sehir icin sadece Schwyz kullanilmaktadir Yeni Latince ifade Confederatio Helvetica Helvetler Konfederasyonu Isvicre nin federal bir devlet olarak 1848 de kurulmasindan sonra tedrici bir bicimde gundeme geldi 1879 da paralarin uzerinde goruldu 1902 de Isvicre Federal Sarayi nin uzerine yazilarak tescillendi ve 1948 den sonra da resmi devlet muhurlerinde kullanilmaya baslandi Sozcuk Antik Romalilar doneminden once Isvicre Platosu nda yasayan ve Galyali bir topluluk olan Helvet kabilesinden Latince Helvetii uretildi Helvetya Johann Caspar Weissenbach in 1672 de sergilenen bir oyununda alegorik bir kadin kahramandi ve 17 yuzyilda Isvicre konfederasyonunun ulusal alegorisi haline geldi Dort resmi dilden herhangi birine oncelik vermemek amaciyla Latince kullanilir Ulke kisaltmasi olarak CH kullanilmasinin nedeni de budur Fransizca Confederation suisse Italyanca Confederazione Svizzera ve Romansca Confederaziun svizra resmi adlari Isvicre Konfederasyonu olarak cevrilirken Almanca resmi ad olan Schweizerische Eidgenossenschaft Isvicre Ant Kardesligi ya da Isvicre Sozlesme Ulkesi anlamina gelmektedir Isvicre kelimesi Svitser kokunden gelen Italyanca kelime Svizzera dan basina statistik istatistik steam istim kelimelerinde oldugu gibi i eklenerek Osmanlica harflerle yazildiginda Isvicre h olmustur Milattan sonra 10 yy sonrasi Orta Hollandaca ile yazilmis belgelerde duutsch oku duc olarak geciyor Eski Yuksek Almanca dilinde Duitisc gecer Almanca anlamina gelen Italyanca kelime Tedesco da Duitisc kokundendir Anlami halk ait demektir Hollandaca ya Ingilizler Dutch derler Nasil ki Hollanda Almancasi Almanya Almancasi denmezse Isvicre Almancasi da yaygin olarak kullanimda olmasina ragmen hatalidir Isvicre de Basel Bern Zurih ucgeninde konusulan yanlislikla diyalekt tabir edilen Svitserduc de yer alan duc halka ait anlamli olup cok genis bir cografyada kullanilir Bu devir icin kullanilan Alamanca tabiri de kaynaga muhtactir Isvicre duc dili Isvicrece Isvicre dili Svitserduc icin en dogrusudur TarihceIsvicre bir devlet olarak 1848 yilindaki Isvicre Federal Anayasasi nin kabulunden bu yana varligini surdurur Bu devletin temelini olusturan konfederasyonun kurulusu ise 13 yuzyilin sonlarinda gerceklesmistir Erken donem tarihi Bolgede en eski insansi hominidae varligi 150 000 yil oncesine kadar uzanir En eski tarim yerlesimiyle ilgili bulgulara ise Gachlingen de MO 5300 lu yillardan kalma rastlanir MO 44 yilinda kurulan ve Ren Nehri uzerindeki ilk Roma yerlesimi olma niteligi tasiyan Augusta Raurica Hallstatt ve La Tene kulturu adini Neuchatel Golu nun kuzeyinde bulunan La Tene arkeolojik kazi alanindan alir bolgede bilinen en erken kulturel kabilelerdir La Tene kulturu muhtemelen Antik Yunan ve Etrusk medeniyetlerinden etkilenerek gec Demir Cagi doneminde gelisip yayilmisti Isvicre bolgesindeki en onemli kabilelerden birisi de Helvetlerdi MO 58 yilinda gerceklesen Bibracte Muharebesi nde Julius Caesar in ordulari Helvetleri yenilgiye ugratmis daha sonra da MO 15 Tiberius 2 Roma Imparatoru ve kardesi Drusus Alpleri tumuyle fethedip Roma Imparatorlugu nun parcasi haline getirmisti Helvetilerin yasadigi bolge once Roma nin Gallia Belgica eyaletinin parcasi olarak Confoederatio Helvetica adini aldi daha sonralari ise Germania Superior eyaletinin parcasi oldu Gunumuz Isvicre sinin dogu kisimlari ise Raetia eyaletine katilmisti 4 yuzyildan itibaren Isvicre nin bati bolgesi Burgonya Kralligi na aitti Alamanlarin 5 yuzyilda Isvicre Platosu na daha sonra 8 yuzyilda Alp vadilerine yerlesmesi sonucunda erken Orta cag doneminde Frank Imparatorlugu tarafindan isgal edilene kadar gunumuz Isvicre topraklari Burgonya ve Alaman kralliklari arasinda ikiye bolunmus vaziyetteydi 6 yuzyilda butun Isvicre bolgesi Frank Imparatorlugu egemenligi altina girdi 6 7 ve 8 yuzyillar boyunca da bolge Frank hegemonyasi altinda kaldi Sarlman donemindeki genisleme doneminden sonra Frank Imparatorlugu 843 tarihli Verdun Antlasmasi ile ikiye ayrildi Isvicre topraklari da Orta Francia ve Dogu Francia kralliklari arasinda paylasildi Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu doneminde 1000 yili civarinda bu bolge yeniden tek bir idare altinda toplandi 1200 lu yillara gelindiginde Isvicre platosu Savoie Zahringer Habsburg ve Kyburg hanedanlari tarafindan idare edilmekteydi Uri kantonu Schwyz kantonu Unterwalden Waldstatten gibi bazi bolgeler de imparatorlugun dogrudan kontrolu altindaydi Reichsfreiheit 1264 te Kyburg Hanedanligi coktugunde Habsburg topraklarini Isvicre platosunun dogusuna kadar genisletti Eski Isvicre Federasyonu 1291 de uc kantonun imzaladigi Federal Beyanname 1291 yilinda Uri Schwyz ve Unterwalden kantonlarinin olusturdugu uc orman kantonu temsilcileri bir Federal Beyanname nin altina imza atti Beyannameye imza atan taraflar o zamanlar Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu ile Avusturya Dukaligini elinde tutan Habsburg Hanedani nin hukmune karsi cikabilmek icin birlesmeyi taahhut ediyorlardi Bu federasyon kantonlari imparatordan imparatorluk icinde otonom olduklarini garantileyen bir belge de aldi Ancak iktidar Habsburg Hanedani nin eline gecince bu otonomiyi kabul etmeyen Habsburglar yeni federasyona karsi saldiriya gecti 15 Kasim 1315 gunu gerceklesen Morgarten Muharebesi nde Habsburg ordusunu yenen Isvicreliler Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu icinde Isvicre Konfederasyonu nun varligini guven altina aldilar 1353 yilina gelindiginde ilk birlesen uc kantona ek olarak Glarus ve Zug kantonlariyla Luzern Zurih ve Bern sehir devletleri de birlige katilarak 15 yuzyila kadar varligini surduren Zurih bir toprak anlasmazligi nedeniyle 1440 yilinda konfederasyondan atildi ve sekiz eyaletten olusan Eski Federasyon u kurdular Bu birlik sonraki yuzyillarda yeni katilimlarla daha da buyudu 1470 lerde Burgundiya duku I Charles a karsi kazandiklari zaferler ve Isvicre parali askerlerinin basarilariyla federasyonun hem gucu hem de zenginligi artti Isvicre nin kantonlari siralamasi yapilirken geleneksel olarak sehir devletlerini takiben kurucu kantonlar ilk sekiz Eski Kanton olarak onde anilirken 1481 yilindan sonra federasyona katilan diger kantonlar ise tarih sirasina gore dizilmektedir Kutsal Roma Cermen Imparatoru I Maximilian a karsi Isvicrelilerin 1499 yilinda Svabya Savasi nda kazandigi zafer sonucunda Isvicre Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu ndan ayrilip de facto olarak bagimsizligini kazandi 1506 yilinda Papa II Julius gunumuzde hala Vatikan i koruyan Isvicreli Muhafizlari ise aldi Federasyonun genislemesi ve ilk savaslarda elde edilen yenilmezlik unvani 1515 yilinda Marignano Muharebesi ndeki Isvicre yenilgisi ile ilk kez durakladi Bazi kantonlarda Huldrych Zwingli nin Reform unun basarili olmasi 1529 ve 1531 yillarinda kantonlar arasi savaslarin Kappel Savaslari cikmasina neden oldu ve Isvicre Katolik ve Protestan kantonlar seklinde bolundu Catismalarda Protestan birlikleri cozuldu ve Katolikler bircok kantonda kontrolu ele gecirdiler 1531 de yapilan baris anlasmasindan sonra bazi kantonlarda Protestanlar ve Katolikler ayni kiliselerde ibadet etseler de Katolikler 7 kanton ile 2 yarim kantonda iktidarda iken Protestanlar ancak 4 kanton ile 2 yarim kantonda kontrol sahibi olabildiler 1648 yilinda Westfalya Baris Antlasmasi ile Avrupa ulkeleri Isvicre nin Kutsal Roma Cermen Imparatorlugu ndan ayrilmasini ve tarafsizligini tanidi Aristokrat ailelerin artan otoriteryenizmi 30 Yil Savaslari sirasinda ortaya cikan ekonomik krizle de birleserek 1653 yilinda Isvicre koylu savaslarina yol acti Bu catismalarin arka planinda yine Katolik Protestan catismasi vardi Kantonlar arasinda anlasmazligin devam etmesi uzerine 1656 ve 1712 yillarinda Villmergen Carpismalari ile karsilikli siddet devam etti Fransiz isgali donemi Aracilik Yasasi Napolyon un eski rejim ile cumhuriyeti uzlastirma cabasi idi 1798 yilinda Fransiz Devrimi kuvvetleri Isvicre yi isgal etti ve zorla yeni bir anayasayi uygulattirdi Bu anayasa ile ulkenin hukumeti merkezilestirdi ve kantonlar ortadan kaldirdi Helvetia Cumhuriyeti olarak bilinen yeni devletin halk arasinda hic destegi yoktu kaynak belirtilmeli Yabanci isgal kuvvetleri tarafindan zorla kabul ettirilen bu hukumet dinsel inanc ozgurlugu de dahil olmak uzere yuzyillarca suren gelenekleri yikti kaynak belirtilmeli Bu devlet Isvicre yi Fransa nin bir uydu devleti haline geldi Sik sik ortaya cikan ayaklanmalar Fransiz birliklerinin varligi nedeniyle basariya ulasamadi kaynak belirtilmeli 1798 in Eylul ayinda Nidwalden Isyani nin Fransizlar tarafindan kanli bir sekilde bastirilmasi cok iyi karsilanmadi kaynak belirtilmeli Fransa ile diger ulkeler arasinda savas ciktiktan sonra Isvicre Avusturya ve Rusya gibi baska devletler tarafindan da isgal edildi Isvicreliler merkezi hukumeti destekleyen cumhuriyetciler ve kantonlarin ozerkliginin tekrar verilmesini isteyen federalistler arasinda ikiye bolundu Napolyon Bonapart her iki tarafin onde gelen politikacilarini 1803 yilinda Paris te bir araya getirdi Bu toplantinin sonucunda Isvicre nin ozerkligini buyuk oranda geri veren ve 19 kantondan olusan bir Konfederasyonu kuran Aracilik Yasasi cikti Bu tarihten sonra Isvicre politikasinin en onemli catisma konusu kantonlarin kendi kendini yonetme gelenegi ile merkezi bir hukumet gerekliligi arasinda oldu kaynak belirtilmeli 1815 yilinda Viyana Kongresi ile Isvicre nin bagimsizligi ve tarafsizligi tum Avrupa gucleri tarafindan tanindi Bu tarihte Valais Neuchatel ve Cenevre kantonlarinin federasyona katilmasiyla birlikte Isvicre tarihteki en son genislemeyi gerceklestirdi 1848 anayasasi 1847 yilinda ulkedeki Katolik ve Protestan kantonlar arasinda bir ic savas Sonderbundskrieg patlak verdi O zamanlar hukumette olan Radikal Parti nin yaymaya calistigi daha uniter bir Isvicre fikrinden hoslanmayan Katolikler Sonderbund adini verdikleri ozel bir antlasma ortaya cikardilar Radikallerin de bu antlasmaya karsi cikmasi uzerine ortaya cikan savas bir aydan az surdu ve yaklasik yuz kayip verildi kaynak belirtilmeli Kucuk ayaklanmalar disinda bu carpisma Isvicre topraklarinda yasanan son silahli catismaydi kaynak belirtilmeli Ic savastan sonra Isvicre referandum uygulamasina gecti ve 1849 yilinda federal anayasa kabul edildi Bu anayasa ile merkezi otorite kuruluyor ve kantonlar yerel konularda kendi kendilerini yonetebiliyorlardi Nufus artisi Sanayi Devrimi ve tek para birimi kullanilmasi nedeniyle 1872 yilinda onemli oranda revize edilen bu anayasa savunma ticaret ve adli konularda federal sorumluluklari da duzenlendi 1893 yilinda anayasa olagan disi bir sekilde dogrudan demokrasinin uygulanmasina yonelik olarak duzenlendi Gunumuzde de varligini surduren bu sistem dunyadaki tek ornek konumundadir 20 yuzyil Isvicre 1920 yilinda Milletler Cemiyeti ne ve 1963 yilinda da Avrupa Konseyi ne katildi I Dunya Savasi nda tarafsizligini aciklayan ulke askeri olarak savasa katilmadi II Dunya Savasi nda da tarafsizlik aciklandi bir Alman mudahalesi planlansa da bu gerceklesmedi Bu mudahalenin gerceklesmemesinin nedenlerinden birisi olarak General Henri Guisan onderliginde Isvicre Silahli Kuvvetlerinin seferberlige gecmesi gosterilir Buna karsin Isvicre nin bu savasta tarafsiz kalmadigi da ileri suruldu Bunlardan bir kismi Isvicre vatandaslarinin Yahudi Soykirimi esnasinda elde edilen paralarin aklanmasina yardimci olduklari dolayisiyla Isvicre nin tarafsizligina golge dustugu uzerinde dururken bir diger kismi da Isvicre nin Almanya ve Mihver Kuvvetlere karsi yurutulen casusluk faaliyetlerinin bir merkezi haline gelerek yenilmelerine yardimci oldugu uzerinde yogunlasir II Dunya Savasi sirasinda hem Muttefik Devletler hem de Mihver Devletleri tarafindan Isvicre nin ticareti abluka altina alindi Nazi Almanyasina verilen borclarin uzatilmasi ve ekonomik isbirligi diger ticaret ortaklarinin varliklarina ve ulkenin isgal edilme olasiliginin artip azalmasina gore surekli bir degisim yasadi 1942 de Vichy Fransasi uzerindeki kritik demiryolu baglantisi koptugunda ve Isvicre tamamen mihver devletlerle cevrelenmis hale geldiginde verilen tavizler en ust noktasina cikti Savas boyunca 300 000 den fazla multeci ulkeye sigindi ve merkezi Cenevre de bulunan Uluslararasi Kizilhac Komitesi bu catismalar sirasinda oldukca onemli bir rol oynadi Sert gocmenlik ve iltica politikalari Nazi Almanyasi ile Isvicre arasinda ekonomik iliskiler kadar onemli catismalar yaratti hatta bu 20 yuzyilin sonuna kadar surdu Savas boyunca Isvicre Hava Kuvvetleri donem donem her iki tarafin hava kuvvetleri ile de catismalara girdi Mayis ve Haziran 1940 ta Nazi Hava Kuvvetlerine ait 11 ucak dusurdu Almanya tehdit politikasini degistirdikten sonra ise ucaklari yere inmeye zorladi Savas boyunca 100 den fazla bombardiman ucagi ve personeli yakalandi ve hapse atildi 1944 45 yillarinda ise muttefik kuvvetleri yanlislikla iclerinde Schaffhausen Basel ve Zurih sehirlerinin de oldugu bazi bolgeleri bombaladi Savastan sonra Isvicre hukumeti Isvicre Yardimi adi verilen cesitli yardim kuruluslarinin olusturdugu fonlarin savastan zarar goren ulkelere gonderilmesine katkida bulundu ve Avrupa ulkelerine yapilan Marshall Plani ndan yararlandi Bunlar ulkenin ekonomisinin gelismesine katkida bulundu 1959 yilindan itibaren kantonlarda kadinlara oy hakki verilmeye baslandi 1971 yilinda federal duzeyde oy hakkinin taninmasi en son 1990 yilinda Appenzell Innerrhoden kantonunda kadinlara oy hakki verilmesinden sonra gerceklesebildi Bu tarihten sonra kadinlar hizla parlamentoya ve bakanliklara girmeye basladi yedi kisilik Federal hukumet e ilk olarak 1984 1989 arasinda bakanlik yapan Elisabeth Kopp girdi Ilk kadin basbakan ise Ruth Dreifuss oldu 1978 yilinda Bern kantonunun bazi kisimlari bagimsizliklarini kazanarak yeni Jura kantonunu kurdu 18 Nisan 1999 da Isvicre halki ve kantonlar tamamen gozden gecirilen ve yenilenen bir federal anayasanin kabulu yonunde oy kullandi 1999 anayasasina gore federasyona ozel olarak delege edilmemis tum gucler kantonlarin elindedir 21 yuzyil Isvicre 2002 yilinda Birlesmis Milletler e tam uye oldu EFTA Avrupa Serbest Ticaret Birligi nin kurucu uyesi olan ulke EEA Avrupa Ekonomik Alani nin bir parcasi degildir Avrupa Birligi ne uye olmak icin Mayis 1992 tarihinde basvuru yapilmis olsa da Aralik 1992 de EEA icin yapilan referandum sonucunda EEA konusunda referandum yapan tek ulke Isvicre dir halkin EEA ya girisi kabul etmemesi uzerine bu konuda baska bir girisimde bulunulmadi Bu tarihten sonra AB konusunda cesitli referandumlar yapilmasina ragmen bu girisimler yeterli destek alamadilar Yine de Isvicre yasalari AB yasalariyla uyumlu hale gelmek uzere yavas yavas duzenlendi ve hukumet Avrupa Birligi ile bir dizi karsilikli antlasma imzaladi Avusturya nin 1995 yilinda AB ye girmesiyle birlikte Isvicre ve Lihtenstayn tamamen AB ulkeleri ile cevrelenmis oldu 5 Haziran 2005 te Isvicreliler 55 lik cogunlukla Schengen antlasmasina katilmayi kabul etti AB yorumculari bu sonucu geleneksel olarak izolasyonist bir ulke olarak nitelendirilen Isvicre nin bir iyi niyet gosterisi olarak degerlendirdiler CografyaIsvicre haritasiDogudaki Graubunden kantonunda Sent GR den bir kis manzarasi Orta bati Avrupa arasinda yer alan Isvicre Alpler in kuzey ve guney yamaclarinda konumlanmistir 41 285 kilometrekarelik yuzolcumuyle Isvicre Birlesmis Milletler tarafindan taninan ulkeler arasinda yuzolcumu bakimindan en buyuk 135 ulkedir 2011 sayimina gore 7 954 700 luk nufusa sahip olan ulkede kilometrekareye ortalama 188 kisi dusmektedir Engebeli bir araziye sahip olan ulkenin guney kisminda kuzey kismina oranla daha daginik bir yerlesim gorulur Yaklasik 100 e yakin daglik alani mevcut olan ulkede tren disli demiryollari teleferik ve diger ulasim araclari cogunlukla kullanilmaktadir Guneydeki Isvicre Alpleri ortadaki Isvicre Platosu ve kuzeydeki Jura Daglari olmak uzere ulke uc ana topografik alana ayrilabilir Ulkeyi orta ve guneyinden kat eden siradaglar olan Alpler ulke topraklarinin yaklasik olarak 60 ini olusturur Ulkede bulunan zirvelerin yaklasik yuz tanesi 4 000 metre 13 000 ft ye yakin veya daha da uzerindedir 4 634 metre 15 203 ft ile ulkenin en yuksek noktasi Dufour Zirvesi dir Isvicre Alpleri nin yuksek doruklari arasinda bazilarinda buzul bulunan vadiler yer alir Buralarda dogan Ren Rhone Inn Aare ve Ticino gibi baslica nehirler Cenevre Golu Zurih Golu Neuchatel Golu ve Konstanz Golu gibi gollere dokulur 1 500 den fazla gole sahip olan Isvicre Avrupa daki temiz su rezervinin yaklasik 6 sina sahiptir Goller ve buzullar ulke topraklarinin yaklasik olarak 6 sini olusturur Yuksek daglarla ayrilan bircok vadinin varligi nedeniyle Isvicre nin ekosistemleri cok hassastir ve hemen hemen her vadide kendine ozgu ekolojiler olusmustur kaynak belirtilmeli Daglik bolgelerde de diger yukseltilerde bulunmayan zengin bir bitki ortusu bulunur kaynak belirtilmeli Iklim ve cevre Isvicre nin yer yer farkliliklar gostermekle birlikte genelinde iliman iklim gorulur Yaz aylari belirli bir siklikla yagmurlu ve mera ve otlatma icin uygun olan sicaklikta ve nemlilikte gecer Yaz aylarina kiyasla nem oraninin dusuk oldugu kis aylarinda yuksek noktalarda istikrarli hava kosullari seyrederken alcak bolgelerde sicaklik terselmesi gozukmekte dolayisiyla gunessiz donemler yasanabilir Alplerin guney tarafina yogun yagmur yagdigi donemlerde kuzey Alplere sicak fon ruzgarlari gelir Alp vadilerinin ic kisimlarinda en kuru hava kosullari bu bolgeye dogru hareket eden bulutlarin daglarin uzerinden gecerken iceriklerinin onemli bir bolumunu kaybetmelerinde dolayi olusur Alplerde bulunan Graubunden gibi genis bolgelerdeki yagis orani Valais gibi bagciligin yapildigi guney bati bolgelere kiyasla az olur En yagisli hava kosullari Alplerin yukseklerinde ve Ticino kantonunda gorulur Tum yil gorulmekle birlikte en cok yagmur yaz aylarinda duser Genel olarak sonbahar en kurak mevsim olmakla ve kislar yazlara gore daha az yagmur almakla birlikte yildan yila Isvicre ikliminde mevsimsel farkliliklar goze carpar Yuksek daglarla cevrili ozgun ekosistemlerden olusan vadilerden dolayi Isvicre nin ekosistemi oldukca kirilgandir Iklimsel cografi ve topografik ozellikleri de Alpler bolgesini iklim degisikligine hassas kilar Bitki ortusu ve hayvanlar Ulke topraklarinin 23 unu ormanlar meydana getirir Ormanlarin 70 i kozalakli agaclarla geri kalan kismi genis yaprakli agaclarla kaplidir Ormanlarda mese kayin ceviz cam ve kestane agaclari vardir Ormanlar Isvicre nin kereste ihtiyacinin yarisini saglar Yuksek Alp yamaclarinda dag kecisi tavsan dag sicani ve av kuslari yasar Bati Avrasyanin en buyuk buzulu Aletsch Buzulu Soguk iliman iklimin goruldugu Jura Joux Vadisi ve guney Ticino kantonu Lugano Golu Dogal kaynaklar Madenler Yeralti kaynaklari bakimindan Isvicre fakirdir Ulkede onemsiz birkac komur yatagi vardir Yalniz tuz yataklari onemlidir Siyasi yapiIsvicre Federal Sarayi Bern Cift meclisli Isvicre parlamentosu Federal Meclis Federal Hukumet ten ayri olarak temel iktidar merkezidir Federal Meclisi olusturan Eyaletler Konseyi ve Ulusal Konsey yasa cikarmak da dahil olmak uzere her acidan esit guce sahiptir 1999 anayasasina gore federasyona ozel olarak delege edilmemis tum gucler kantonlarin elindedir Eyaletler konseyinin 46 uyesi her kantondan iki ve yarim kantondan bir olmak uzere dogrudan her kantonda secilir Ulusal Konsey in 200 uyesi ise nispi temsil esaslarina dayanarak secilir Her iki meclise secilenlerin gorev suresi 4 yildir Referandumlar yoluyla her yurttas federal hukumet tarafindan kabul edilmis yasalarin gecerliligini sorgulayabilir ve federal anayasaya duzeltme yapilmasini isteyebilir Bu haklar Isvicre yi dogrudan demokrasi uygulanan bir ulke yapar Yurutme erki ve devlet baskanligi gorevi yedi uyeden olusan Federal hukumette toplanir Her ne kadar anayasaya gore Meclis Konsey uyelerini secse ve denetlese de yasama surecini yonlendirme ve federal yasalari uygulama konusunda Federal hukumet yavas yavas onde gelen bir role kavustu Ozel temsil gorevlerini yurutmek uzere konseyi olusturan yedi kisi icinden bir kisi bir yilligina Isvicre Konfederasyon Baskani olarak secilir 1959 yilindan Aralik 2003 e kadar Federal hukumette Isvicre nin dort onemli siyasi partisi federal meclisteki temsil oranlarina gore olusan sihirli formule gore temsil edilir 2 uye Hristiyan Demokratlardan CVP PDC 2 uye Sosyal Demokratlardan SPS PSS 2 uye Liberal Demokratlardan FDP PRD ve 1 uye de Isvicre Halk Partisinden SVP UDC Konseydeki bu geleneksel uye dagilimi herhangi bir yasa ile tanimlanmis degildir ve 2003 secimlerinden sonra Hristiyan Demokratlar ikinci sandalyelerini o yil meclis secimlerinde en guclu parti olarak cikan Isvicre Halk Partisine kaptirdi Federal Yuksek Mahkeme nin gorevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yonetimin idari kararlara bakmaktir Yuksek Mahkeme yargiclari alti yillik gorev suresi icin Federal Meclis tarafindan secilir Dogrudan demokrasi Glarus kantonunda dogrudan demokrasinin en eski biciminin uygulanmasi Cemberin icinde oy hakki olan vatandaslar ellerindeki kartlarla oy kullaniyorlar Dogrudan demokrasinin bu bicimi Glarus disinda sadece Appenzell Innerrhoden kantonunda uygulanmaktadir 1848 federal anayasanin uygulanmaya baslandigindan beri Isvicre Dunya uzerinde esi benzeri olmayan bir hukumet sistemi olan dogrudan demokrasiye ev sahipligi yapar Parlamenter demokrasinin vazgecilmez ogeleri olan meclis ve konseyler de bulundugundan kimi zaman bu sistem yari dogrudan sistem olarak da adlandirilir Isvicre dogrudan demokrasisinin federal duzeydeki araclari halkin haklari denilen anayasal girisim ve referandumdur Kanton ve belediye duzeyinde de bu araclar daha genis ve farkli olarak uygulanir Meclis tarafindan onaylanmis bir yasanin gecerliligini sorgulamak isteyen bir grup yurttas eger yasanin cikmasindan sonraki 100 gun icinde yasaya karsi 50 000 imza toplayabilirlerse federal bir referandum isteginde bulunabilirler Bu durumda yasanin kabulu ya da reddi icin ulusal duzeyde ve basit cogunluk ile karar verilen bir oylama yapilir Federal bir yasaya karsi sekiz kanton birleserek de referandum isteginde bulunabilir Benzer sekilde yurttaslar bir anayasal degisikligi 18 aylik bir sure icinde destekleyen 100 000 imzaya ulasabilirlerse federal anayasal girisim ile ulusal oylamaya gidebilirler Meclis anayasal degisiklik istegini tamamlayici olarak karsi oneri getirebilir ve secmenler her iki onerinin kabulu durumunda seceneklerini oy pusulalarinda isaretler Anayasal degisikliklerin ister meclis tarafindan getirilmis ister anayasal girisimle sunulmus olsun kabul edilmesi icin hem ulusal duzeydeki oylamanin sonucunun cogunlugu hem de kantonlarin sonuclarinin cogunlugu olmak uzere cifte cogunluk aranir Idari yapilanma Isvicre 26 kantondan olusmaktadir Kantonlarin nufusu 15 000 Appenzell Innerrhoden ile 1 253 500 Zurich arasinda ve yuzolcumu de 37 km Basel Stadt ile 7 105 km Graubunden arasinda degisir Kantonlarda toplam 2 889 belediye bulunmaktadir Isvicre icinde iki anklav kusatilmis toprak bulunur Almanya ya ait olan Busingen ile Italya ya ait olan Campione d Italia Avusturya nin Vorarlberg eyaletinde 11 Mayis 1919 tarihinde yapilan referandum sonucunda halkin 80 i eyaletin Isvicre Konfederasyonuna katilmasi onerisini destekledi Ancak Avusturya hukumetinin Muttefik kuvvetlerin Isvicre liberallerinin Italyan Isvicrelilerin ve Fransiz Isvicrelilerin karsi cikmasiyla bu gerceklesmedi Valais Ticino Graubunden Cenevre Vaud Neuchatel Jura Bern Thurgau Zurih Aargau Luzern Solothurn Basel Land Schaffhausen Uri Schwyz Glarus Sankt Gallen AI AR Obwalden Nidwalden Zug Fribourg Basel Fransa Italya Liecht Avusturya AlmanyaKanton Baskent Yuzolcumu km Nufus Nufus yogunlugu Yabancilarin orani 2012 Resmi dil ler iAargau Aarau 1 729 1 392 026 805 24 6 Almanca Appenzell Ausserrhoden Herisau 243 53 307 219 14 3 Almanca Appenzell Innerrhoden Appenzell 173 15 741 91 10 0 Almanca Basel Landschaft Liestal 518 275 321 532 19 7 Almanca Basel Stadt Basel 37 186 221 5 033 33 7 AlmancaBern Bern 5 959 984 726 165 13 5 Almanca FransizcaFribourg 1 671 284 546 170 19 8 Almanca FransizcaCenevre Cenevre 282 460 348 1 632 36 3 FransizcaGlarus Glarus 685 39 214 57 21 4 FransizcaGraubunden Chur 7 105 193 349 27 17 0 Almanca Romansca ItalyancaJura 838 70 532 84 12 7 FransizcaLuzern Luzern 1 493 381 879 256 16 7 AlmancaNeuchatel Neuchatel 803 173 123 216 23 9 Fransizca Nidwalden Stans 276 41 311 150 11 9 Almanca Obwalden Sarnen 491 35 878 73 13 4 AlmancaSchaffhausen Schaffhausen 298 77 107 259 23 9 AlmancaSchwyz Schwyz 908 147 881 163 19 0 AlmancaSolothurn Solothurn 791 256 941 325 19 7 AlmancaSt Gallen St Gallen 2 026 483 101 239 22 2 AlmancaThurgau Frauenfeld 991 251 939 254 22 6 AlmancaTicino Bellinzona 2 812 336 888 120 26 8 ItalyancaUri Altdorf 1 077 35 381 33 10 1 AlmancaValais Sion 5 224 316 773 61 21 5 Almanca FransizcaVaud Lozan 3 212 725 791 226 31 4 FransizcaZug Zug 239 115 084 482 25 1 AlmancaZurih Zurih 1 729 1 392 026 805 24 6 Almanca Bu kantonlar yarim kanton olarak adlandirilir ve Eyaletler Konseyi nde tek uye ile temsil edilir Diger kantonlar ise meclise 2 uye gonderirler Isvicre de bulunan uluslararasi kuruluslar Ozellikle Isvicre nin tarafsizligi nedeniyle hatiri sayilir bir miktarda uluslararasi orgutun merkezi Isvicre de bulunur Isvicre nin tarafsizlik politikasi uluslararasi arenada 1815 yilinda Viyana Kongresi ile de tanindi 1863 yilinda Isvicre de kurulan Kizil Hac in merkezi hala buradadir Isvicre Avrupa Birligi nin bir uyesi degildir ve 1990 larin basinda yapilan referandum sonucunda Isvicre halki AB ye katilmayi reddetti 2002 yilinda Birlesmis Milletler e katilan Isvicre bu orgute en son katilan ulkelerden biridir Renkleri ters cevrilmis Isvicre bayragi Kizilhac Orgutu nun semboludur 1863 yilinda Henri Dunant tarafindan bulunmustur Isvicre nin Cenevre kenti Kizilhac ve Kizilay Hareketi ile Cenevre Sozlesmelerinin dogdugu yerdir Ayrica 2006 yilindan bu yana Birlesmis Milletler Insan Haklari Konseyi ne ev sahipligi yapar Birlesmis Milletlere katilan en son ulkelerden biri olmasina ragmen New York tan sonra Birlesmis Milletlerin ikinci buyuk merkezi olan Milletler Sarayi Cenevre de bulunur Isvicre Milletler Cemiyetinin kurucu uyesi ve ev sahibidir Birlesmis Milletler genel merkezi burada bulunmamasina ragmen Isvicre Konfederasyonu Dunya Saglik Orgutu DSO Uluslararasi Calisma Orgutu ILO Uluslararasi Telekomunikasyon Birligi ITU Multeciler icin Birlesmis Milletler Yuksek Komiserligi UNHCR gibi bircok BM ajansini barindirir ve Dunya Ticaret Orgutu de dahil olmak uzere 200 kadar uluslararasi orgute ev sahipligi yapar Dunyanin karsi karsiya oldugu onemli konulari gorusmek uzere Isvicre nin Davos kentine yabanci ulkelerden gelen siyasi liderler ve is cevreleri cevre ve saglik konulari da dahil uluslararasi konularin konusuldugu Dunya Ekonomik Forumu yillik toplantilarinda bir araya gelirler Bircok uluslararasi spor organizasyonu ve federasyonu da bu ulkede bulunur FIBA Cenevre de UEFA Avrupa Futbol Federasyonlari Birligi Nyon da FIFA Uluslararasi Futbol Federasyonlari Birligi ve Uluslararasi Buz Hokeyi Federasyonu Zurih te Uluslararasi Bisiklet Birligi Aigle de ve Uluslararasi Olimpiyat Komitesi Lozan da bulunur Ordu Isvicre Silahli Kuvvetleri kara ve hava kuvvetlerinden olusmaktadir Askeri personelin 5 ini profesyonel askerler olusturur geri kalan askeri personel ise 20 ile 34 yas arasi ozel durumlarda 50 ye kadar cikar erkek vatandaslardir kaynak belirtilmeli Denize kiyisi olmayan bir ulkedir bu yuzden deniz kuvvetleri bulunmamaktadir fakat sinirlarda bulunan gollerde silahli askeri devriye botlari bulunur Isvicre vatandaslarinin Vatikan Isvicreli Muhafizlar ya da cifte vatandas olanlar haricinde baska bir ulkede askeri gorev yapmasi yasaklanmistir kaynak belirtilmeli Isvicre ordusuna ait Mowag Eagle isimli zirhli arac Isvicre milis sistemi askerlere ordu tarafindan verilen ekipmanlari personelin kendine ait ozel silahlari da dahil evlerinde tutmalarini sart kosar Bazi kuruluslar ve siyasi partiler bu uygulamayi tartisir ve uygunsuz gorur fakat Isvicrelilerin buyuk bolumu bu uygulamanin lehlerine oldugunu dusunmektedir kaynak belirtilmeli Zorunlu askerlik hizmeti tum erkek Isvicre vatandaslarini kapsar kadinlar da gonullu olarak askerlik yapabilirler Erkekler genellikle 19 yasinda askerlik egitimi icin emir kagidini alirlar Isvicreli genc nufusun yaklasik ucte ikisi askerlik hizmeti icin uygundur uygun olmayanlar icin ise alternatif hizmet sekilleri bulunur Yillik yaklasik 20 000 kisi 18 ila 21 hafta arasinda askeri egitim merkezlerinde egitim gorurler kaynak belirtilmeli Isvicre Hava Kuvvetleri F A 18 Hornet Alpler de ucusta Isvicre nin butunlugu ve tarafsizligini saglamak amaciyla bugune kadar uc genel seferberlik ilan edildi Ilki 1870 1871 yillarinda Fransa Prusya Savasi dolayisiyla ilan edildi Ikincisi 1914 yilinin Agustos ayinda I Dunya Savasi nin patlak vermesi uzerine ilan edildi Ordunun ucuncu seferberligi ise 1939 Eylul unde Almanya nin Polonya uzerine saldirmasi uzerine Henri Guisan in general olarak secilmesiyle ilan edildi Tarafsizlik politikasi nedeniyle Isvicre ordusu diger ulkelerde silahli catismalara katilmaz ancak dunyada bazi baris misyonlarina katilir 2000 yilindan beri silahli kuvvetler departmani uydu iletisimlerini izlemek amaciyla Onyx istihbarat toplama sistemini kullanir Soguk Savas in bitmesinin ardindan anti militarist gruplar tarafindan askeri faaliyetlerin engellenmesi hatta tamamen silahli kuvvetlerin kaldirilmasi icin girisimler oldu Anti militarist gruplar tarafindan baslatilan dikkate deger bir referandum 26 Kasim 1989 tarihinde yapildi Bu oneriye secmenlerin yaklasik ucte ikisi karsi cikti Benzer bir referandum Amerika ya duzenlenen 11 Eylul Saldirilari nedeniyle 78 lik bir oranla anti militarist gruplarin basarisiz olmasi ile sonuclandi HukukLozan da bulunan Federal Yuksek Mahkeme Binasi Isvicre bir hukuk devletidir Mahkemeler hukumetten ve parlamentodan bagimsizdir Hangi temel hak ve yukumluluklerin gecerli oldugu ve Isvicre de siyasi ve adli sistemin nasil duzenlendigi Isvicre Federal Anayasasinda yazilidir 26 kantondan olusan federal bir yapiya sahip olan Isvicre de her kanton federal hukuka aykiri olmamak kaydiyla kendi anayasalarina ve yasalarina sahiptirler Ayrica her bir kantonun kendi meclisi hukumeti ve mahkemeleri vardir Isvicre Avrupa Birligi uyesi olmamasi nedeniyle Avrupa Birligi hukuku nun etkisi altinda degildir Bu nedenle kendi ulusal hukuk sistemini ve hukukunu korumaktadir Isvicre nin anayasasi 18 Nisan 1999 tarihinde yururluge girmistir Ancak bu anayasanin kokeni 12 Ekim 1848 tarihli Isvicre Federal Anayasasi na dayanmaktadir Federal yargi teskilati ise Federal Yuksek Mahkemesi Federal Ceza Mahkemesi ve Federal Idare Mahkemesi nden olusmaktadir Isvicre Anayasasi tarafindan federal kanunlarin uygulamasini denetleme yetkisi en yuksek yargi organi olan Federal Yuksek Mahkeme ye verilmistir Federal Yuksek Mahkeme nin gorevi kanton mahkemelerinden gelen temyizlere ve federal yonetimin idari kararlarina bakmaktir Yuksek Mahkeme yargiclari alti yillik gorev suresi icin Federal Meclis tarafindan secilir Bunun disinda genel yargi yetkisi bagimsiz kanton mahkemeleri tarafindan kullanilmaktadir EkonomiGuney Isvicre den bir gorunus sagda Saas Grund ve solda Saas Fee Isvicre ihracatinin orantili bir temsili 2019Basel Roche Kulesi sehri dunya capindaki Isvicre ihracatinin yaklasik 38 ini olusturan ulkenin ilac endustrisinin baskentidir 1 5 milyon nufusu ve 150 000 sirketi barindiran Buyuk Zurih bolgesi dunyanin en onemli ekonomik merkezlerindendir Zengin ve kararli bir pazar ekonomisine sahip olan Isvicre kisi basi gayrisafi yurt ici hasila da Amerika Birlesik Devletleri Japonya ve buyuk Avrupa ekonomilerinin onunde yer alirken alim gucu paritesinde onuncu sirada gelir 20 yuzyilin cok onemli bir doneminde acik ara ile Avrupa nin en mureffeh ulkesi olan Isvicre 1990 lardan beri agir bir buyume donemine girdi ve 2005 e gelindiginde kisi basina GSYIH da nufusu bir milyondan buyuk Avrupa ulkeleri arasinda Irlanda Danimarka ve Norvec in ardindan dordunculuge dustu ve satin alma paritesine gore de onunculuga geriledi Buna karsin Isvicre de kisi basina dusen milli gelir 80 000 dolar duzeyinde olup ve 35 000 dolar civarindaki AB ortalamasinin oldukca ustundedir Issizlik orani 2012 Aralik rakamlarina gore 3 2 dir Isvicre Avrupa Serbest Ticaret Birligi EFTA uyesidir Isvicre ekonomisinin en buyuk sektoru 73 luk orani ile hizmet sektorudur Bankacilik sigortacilik turizm ve ticaret ekonominin en onemli kalemleridir Toplam ihracatin ucte biri de banka sigorta turizm ve uluslararasi organizasyonlar gibi alanlara aittir Ekonominin yuzde 23 unu ise sanayi sektorleri olusturur Sanayi sektoru en cok kimya endustrisi saglik ve ilac sektoru bilimsel ve hassas olcum araclari ve muzik aletleri gibi alanlarda gelismistir En buyuk ihrac urunleri kimyasal urunler ihracatinin 34 u makine elektronik aletler ihracatini 20 9 u ve hassas olcum araclari ve saatlerdir ihracatinin 16 9 u Tarim sektoru ise ekonomide sadece 4 gibi bir orani olusturur Buna karsin kaliteli tarim urunleri tercih edilir Isvicre bircok cokuluslu sirketlere de ev sahipligi yapar Gelirleri bakimindan Isvicre nin en buyuk sirketleri Glencore Gunvor Nestle Novartis Hoffmann La Roche ABB Mercuria Enerji Grubu ve Adecco sayilabilir Ayrica UBS AG Zurih Sigorta Grubu Credit Suisse Barry Callebaut Swiss Re Tetra Pak ve Swatch Grup da diger onemli sirketlerdendir Isvicre ekonomisi dunyanin en guclu ekonomilerinden biri sayilir Bankacilik Isvicre tum dunyada gelismis bankacilik sistemi ile taninir Ulkede toplam 385 banka faaliyet gosterir Tumu uluslararasi bankacilik sistemine gore calisan bankalar dunyanin her yerinden cok sayida musteriye hizmet ederler ve gizlilik ilkesini esas alirlar Ulkedeki bankacilik faaliyetinin yuzde 50 den fazlasi iki bankanin UBS AG ve Credit Suisse in kontrolu altindadir Bu iki banka dan UBS yatirim danismanligi ve menkul kiymetler konularinda Credit Suisse ise finans hizmetleri ve krediler alaninda uzmanlasmistir Bunlarin disinda her bir kantonda kurulmus kantonal bankalar bulunur Bu 24 adet kantonal banka devlet garantisi ile faaliyet yuruturler Bunlarin disinda cok sayida ozel banka ve yabanci banka bulunur Global olcekli iki banka toplam varliklarin yuzde 52 sini elinde tutarken kantonal bankalar yuzde 16 sini yabanci bankalar ise yuzde 13 unu ellerinde bulundurular Bunlarin disinda sadece belli bir islem hacminin ustundeki sirketlere hizmet veren ticari bankalar da bulunur Finans sektorunde 2011 rakamlarina gore 143 000 u bankacilik sektorunde olmak uzere 196 000 kisi calisir Bu sektorde calisan sayisi toplam isgucunun yuzde 5 7 sini olusturmasina karsin 59 4 milyar franklik katma deger yaratarak ekonomiye yuzde 10 3 luk bir katma deger uretir Isvicre bankalarindaki 2 trilyon dolarlik mevduat ile en buyuk offshore merkezi durumunda Isvicre son yillarda banka hesaplarindaki gizlilik prensibi yuzunden Avrupa Birligi ve Amerika Birlesik Devletleri tarafindan yogun baski altina alindi Ornegin ulkenin en buyuk bankasi UBS 2009 yilinda en buyuk 4 000 musterisinin isimlerini ABD hukumetine vermek ve 780 milyon dolar tazminat odemek zorunda kaldi Dis ticaret Isvicre nin en buyuk ticaret ortagi Almanya dir 2011 yili verilerine gore ihracatin 20 1 i ithalatin ise 33 6 si bu ulke ile yapilmaktadir Bununla birlikte Amerika Birlesik Devletleri Italya ve Fransa diger buyuk dis ticaret ortaklaridir Isvicre nin 2011 yilinda urun grubu bazinda en fazla ihracat gerceklestirdigi ilk uc urun grubunu eczacilik urunleri makine ve aksamlari ve saatler ile bunlarin aksam ve parcalari olustururken en fazla ithalat gerceklestirdigi ilk uc urun grubunu ise makine ve aksamlari eczacilik urunleri ve inciler kiymetli tas ve metal mamulleri madeni paralar olusturmaktadir Diger yandan Isvicre Uluslararasi Kakao Orgutunun ICCO de bir uyesidir Ticaret yaptigi ulkeler 2011 Ihracat yuzde Ithalat yuzde Almanya 20 1 Almanya 33 6 ABD 10 1 Italya 10 9 Italya 8 0 Fransa 8 9 Fransa 7 3 ABD 4 7 Birlesik Krallik 4 2 Hollanda 4 6 Cin 3 7 Avusturya 4 5 Japonya 3 3 Cin 4 5 Avusturya 3 0 Birlesik Krallik 3 3diger ulkeler 40 3 diger ulkeler 25 0tum AB ulkeleri 56 9 tum AB ulkeleri 79 9Dis ticaretin gelisimi ABD dolari olartak ve bir onceki yila gore yuzdelik degisim oranlari ile 2009 2010 2011Mrd USD gg Vj Mrd USD gg Vj Mrd USD gg Vj Ithalat 155 4 15 3 176 3 13 5 208 2 18 1Ihracat 172 5 14 0 195 6 13 4 234 8 20 0Dis ticaret dengesi dis ticaret fazlasi acigi 17 1 19 3 26 6 Devlet butcesi 2012 yili devlet butcesi 212 7 milyar dolar gidere karsilik 211 1 milyar dolar gelir seklinde gerceklesti Butce fazlasi gayrisafi yurt ici hasila nin yuzde 0 2 fazlasi oldu 2009 yili devlet borclari 198 4 milyar dolar ile gayrisafi yurt ici hasilanin yuzde 40 5 i kadardir 2006 yili verilerine gore devlet harcamalarinin yuzde 10 8 i saglik yuzde 5 8 i egitim yuzde 1 0 i ise askeri harcamalara gider Guncel ekonomik gelismeler Isvicre den bir inek fotografi Isvicre ekonomisi 2001 yilindan itibaren genel bir durgunluk icine girdi Bu nedenle Federal Hukumet durgunlugu asabilmek icin bazi calismalar baslatti 2005 yilinda yeni dis ekonomik iliskiler stratejisi olusturuldu ve uygulanmaya basladi Bunun sonucunda uluslararasi alanda yatirim ve faaliyette bulunan UBS gibi bankalar ile Roche Novartis Nestle gibi uluslararasi sirketler tarihi karlar elde ettiler Buna karsin ic pazardaki daralma asilamadi Ic pazarlari genisletebilmek icin insaat sektorunde devlet yatirimlari artirilmaya komsu AB ulkelerinin tuketim sektorlerinde faaliyet gosteren firmalar gida supermarketler giyim ve ev esyalari gibi ulkeye cekilmeye calisildi Bu gelismelerin etkisiyle 2006 yilinin ilk alti ay verileri itibariyla ekonomi olumlu ilerleme kaydetti Son yillarda en buyuk sorun olan issizlik 2006 yilinda duzenli olarak azalarak yuzde 3 1 e geriledi Keza artan petrol fiyatlarina ve faiz oranlarinin yukselmesine ragmen enflasyonda gorece az bir artis oldu Bu artis da petrol fiyatlarina bagli uretici fiyatlarindaki artisin etkisiyle oldu Ekonomideki genel iyilesmenin bir gostergesi de hukumetin 2006 yili buyume tahminini Haziran ayinda yuzde 2 oraninda yukselterek yuzde 2 7 olarak aciklamasi olmustur Keza OECD de Isvicre icin 2006 yili buyume tahminini yuzde 1 7 den yuzde 2 4 e cikarmistir Kuresel finans krizinin etkisiyle 2009 yilinda yuzde 1 9 daralan Isvicre ekonomisi 2010 yilinda yuzde 2 7 2012 yilinda ise ancak yuzde 1 4 buyuyebildi Enerji politikasi Gosgen Nukleer Santrali Isvicre deki dort nukleer santralden biridir Isvicre de uretilen enerjinin 39 u nukleer enerji ve 52 si hidroelektrik kaynaklidir kaynak belirtilmeli 18 Mayis 2003 tarihinde Moratorium Plus adindaki halk girisimi yeni nukleer enerji santrallerinin yapimini yasaklayan yasanin uzatilmasini istedi Ancak hem Moratorium Plus hem de Electricity Without Nuclear girisimleri kabul gormedi Moratorium Plus 41 6 evet ve 58 4 hayir oyu Electricity Without Nuclear 33 7 evet ve 66 3 hayir oyu aldi kaynak belirtilmeli Yeni nukleer santrallerin kurulmasi konusunda on yil once yapilan moratoryum 1990 yilinda bir vatandas girisimi ile oylanan ve 45 5 lik Hayir oylarina karsilik 54 5 lik Evet oylarinin kazanmasi sonucunda baslatildi Bern Kantonu halen yeni bir nukleer santral yapimi planlamaktadir 2011 Tōhoku depremi ve tsunamisi ile yasanan Fukusima I Nukleer Santrali kazalarinin ardindan 25 Mayis 2011 tarihinde Isvicre hukumeti onumuzdeki 2 ya da 3 yil icinde nukleer enerji kullanimi sonlandirmayi planladigini duyurdu Enerji bakani Doris Leuthard basin toplantisinda Hukumet olarak daha guvenli ve otonom bir enerji kaynagi icin kademeli durdurma karari aldik Fukusima bizlere nukleer gucun ne kadar tehlikeli oldugunu gosterdi Ilk reaktorun 2019 son reaktorun ise 2034 yilinda kapatilacagi duyuruldu Isvicre ve Avrupa Birligi Birlige katilmamayi yegleyen dort Avrupa ulkesi Isvicre Izlanda Lihtenstayn ve Norvec Avrupa Birligi ile ilgili pek cok ekonomik ve yasal duzenlemeye ise kismen de olsa katilim gosterdi Bu ulkelerden Izlanda Lihtenstayn ve Norvec Avrupa Ekonomik Alani araciligiyla tek pazar duzenlemelerine katildilar Isvicre de benzer iki tarafli antlasmalar araciligiyla Avrupa Birligi ile iliskiler kurdu Avrupa nin taninmis bes kucuk devleti olan Andorra Lihtenstayn Monako San Marino ve Vatikan ile yurutulen iliskiler de Euro yu ortak para birimi olarak kullanmaktan ve bazi diger ekonomik is birligi calismalari yapmaktan olusur Isvicre de Avrupa Ekonomik Alanina uye olma konusunda 1992 yili Aralik ayinda yapilan referandum olumsuz sonuclandi ve o zamandan beri Avrupa Birligi AB ve Avrupa ulkeleri ile iliskiler ikili anlasmalar yoluyla gelistirildi Isvicre halki 2001 yilinin Mart ayinda AB ye katilim muzakerelerine baslamak icin yapilan bir halk oylamasinda da red karari verdi Son yillarda Isvicre uluslararasi rekabet gucunu artirmak amaciyla ekonomik uygulamalarini buyuk olcude AB ile uyumlu hale getirdi Ekonomisi de her yil istikrarli sekilde artmaktadir AB ye tam uyelik Isvicre hukumetindeki bazi uyelerin uzun donemli bir hedefi olsa da buna karsi basta muhafazakar SVP tarafindan desteklenen hatiri sayilir bir karsi cikis vardir Batidaki Fransizca konusan bolgelerde ve ulkenin diger kisimlarindaki buyuk kentlerde AB yanlisi bir egilim olmasina karsin halkin buyuk bir kismi bu egilimi paylasmaz Hukumet AB ile iliskileri yurutmesi amaciyla Isvicre Disisleri Bakanligi ve Isvicre Ekonomi Bakanligi ne bagli bir Entegrasyon Dairesi olusturdu Isvicre nin Avrupa nin geri kalanindan izole olmasinin olumsuz sonuclari en aza indirmek icin Bern ile Bruksel arasinda ticari iliskilerin serbestlestirilmesi cercevesinde yedi ikili anlasma imzalandi Bu anlasmalar 1999 yilinda imzalandi ve 2001 yilinda yururluge girdi Ikili anlasmalarin bu ilk serisi kisilerin serbest dolasimini iceriyordu Dokuz alani kapsayan ikinci bir dizi 2004 yilinda imzalandi ve o zamandan beri uygulanmaktadir Ikinci seri ise Schengen Antlasmasi ve Dublin Sozlesmesini iceriyor Isbirligi konusunda baska alanlarda calismalar devam etmektedir Isvicre bir butun olarak AB ile olumlu iliskilerin surdurulmesi ve yoksul Guney ve Orta Avrupa ulkeleri ile isbirligini desteklemek icin 2006 yilinda 1 milyar franklik bir destekleme yatirimi yapma karari aldi Romanya ve Bulgaristan in son basvurularini desteklemek icin 300 milyon franklik yeni bir paket icin yeni bir referandum yapilmasi soz konusudur Isvicre ekonomik konularda AB nin ve kimi zaman da uluslararasi kurumlarin baskisi altinda kalmaktadir Bunun sonucunda simdiye kadar bankacilik alanindaki gizliligi azaltmak ve AB ile vergi paritesini esitleyebilmek icin vergi oranlarini yukseltmek zorunda kaldi AB ile dort yeni baslik altinda ortaklik icin on gorusmeler surdurulmektedir Bu basliklar Avrupa ile elektrik enerjisi pazarinin acilmasi Avrupa Galileo GNSS sistemine katilim Avrupa hastalik onleme merkezi ile isbirligi ve yiyecek urunlerinin kaynak sertifikalarinin taninmasi konularini kapsamaktadir 27 Kasim 2008 tarihinde Bruksel de Avrupa Birligi icisleri ve adalet bakanlari Isvicre nin de 12 Aralik 2008 den itibaren Schengen alanina katildigini duyurdu Buna gore ulkenin sinir kapilarinda gumruk kontrol noktalari kalacak fakat bunlar sadece urunlerin gecisini kontrol etmek icin kullanilacakti 29 Mart 2009 tarihinden bu yana sinir kapilarinda insanlar icin pasaport kontrolu yapilmamaktadir Ancak polis gerekli gordugu durumlarda hem sinir kapilarinda hem ulke icinde kimlik ve pasaport kontrolu yapabilir Nufus yapisiIsvicre de baslica diller Almanca Fransizca Italyanca Romans Isvicre Avrupa nin bazi onemli kulturlerinin kavsak yerinde yer alir Bu kulturler ulkenin dillerini ve kulturu onemli olcude etkiler Isvicre nin dort resmi dili vardir Kuzey ve Orta Isvicre de Almanca 64 batida Fransizca 20 4 guneyde Italyanca 6 5 ve guneydoguda Graubunden kantonunda kucuk bir Romens azinlik tarafindan konusulan Romans lt 1 Federal hukumet dort resmi dili de kullanmak zorundadir Federal Meclis te bu dort dilde simultane tercume yapilir Isvicre de konusulan Almanca diyalekt grubuna genel olarak Isvicre Almancasi denir Ancak yazili iletisimde ve radyo televizyon yayinciliginda standart Yuksek Almanca kullanilir Benzer sekilde Isvicre nin diger bolgelerinde de Isvicre Fransizcasi ve Ticino diyalekti kullanilir Ayrica resmi diller Almanca Fransizca ve Italyanca diger dillerden Isvicre disinda anlasilmayan bazi terimleri Fransizca dan gecen Almanca Billette ve diger dillerdekine benzer kelime kullanimlarini Italyanca azione eylem anlaminda degil Almanca Aktion gibi indirim anlaminda kullanilir odunc almistir Her Isvicrelinin okulda kendi anadilinden baska Isvicre nin resmi dillerinden birini ogrenmesi zorunludur Bu nedenle Isvicrelilerin cogu en azindan iki dil bilir Gocler Gunumuz Isvicre si diger bircok Bati Avrupa ulkesi gibi goc alan bir ulkedir Isvicre nufusunun 23 unu yabanci gocmenler olusturur Bugunku Federasyon bolgeleri ve ozellikle Zurih cok onceden beri disari dogru buyuk bir goc hareketinin hedefi idi Endustrilesme ile birlikte ozellikle Alplerden de bir ic goc yasandi 1950 li yillarda baslayan ve ulkeye bugune kadar suren zenginligini saglayan hizli ekonomik ve maddi buyume goc dengesini ters cevirdi Calistirmak icin yabanci isciler aranir oldu sonralari Yugoslavya nin dagilmasi gibi sureclerde sik sik Isvicre ye politik gocmenler akin etti Turkiye den Bati Avrupa ya ve ayni zamanda Isvicre ye ekonomik gocmenler geldi Son yillarda ise Isvicre deki isyerlerinde tercih edilen Almanlarin gocleri belirgin bir yukselis gosterdi 2011 yilinda Italyan vatandaslari toplam yabancilar icinde 16 3 ile en buyuk kesimi olustururken ardindan Almanlar 14 9 Portekizliler 12 0 Sirplar 6 9 Fransizlar 5 4 gelmektedir Diger kucuk gocmen gruplarini ise Turkler Ispanyollar Makedonyalilar Avusturyalilar Ingilizler Bosnalilar ve Hirvatlar olusturur 2011 yili sonunda Isvicre de toplam 1 814 800 yabanci pasaportlu yerlesimci bulunur Yapilan istatistikler Isvicre pasaportu olmayan dolayisiyla oturma izni ile yasayan gocmenlerin miktarini gostermektedir Isvicre cifte vatandasliga izin verdigi icin Isvicre vatandasligina gecmis olan cok sayida gocmen de bulunmaktadir Isvicre vatandasi olmus olan tahmini 700 000 kadar gocmen vatandas ile birlikte toplam gocmen oraninin nufusun 30 una vardigi tahmin edilmektedir Isvicre de 45 000 kadari Isvicre vatandasi olmus olan toplam 121 000 Turkiye uyruklu gocmenin yasadigi tahmin edilmektedir Saglik Isvicre de yasayan herkesin ozel sigorta sirketlerinden ve saglik sigortasi veren kuruluslardan bir evrensel saglik sigortasi yaptirmasi zorunludur Sistemin maliyeti yuksek oranlarda olmasina ragmen sistem saglik ciktilari acisindan diger Avrupa ulkeleri ile kiyaslandiginda Isvicre en iyilerindendir 2006 yili arastirmalarina gore Isvicre yasam beklentisi kadinlar icin 84 erkekler icin ise 79 yildir Dunya uzerindeki en yuksek yasam kalitesi Isvicre de bulunur Ancak GSYIH Gayrisafi Yurt Ici Hasila harcamalarinin 11 5 i 2003 saglik harcamalarina gider 1990 dan beri surekli bir artis saglanan hizmetlerin yuksek fiyatlara ulastigi gorulmektedir Yaslanan nufus ve yeni saglik teknolojileri ile saglik harcamalari muhtemelen artmaya devam edecektir Bununla birlikte sagliga yapilan harcamalar GSYIH nin 11 4 u 2010 ile Almanya ve Fransa 11 6 ve diger Avrupa ulkeleri ile esit duzeyde ozellikle yuksektir ancak ozellikle ABD deki harcamalardan 17 6 daha dusuktur Sehirlesme Rhone Nehri kiyilarinda kentlesme Nufusun ucte ikisi ile dortte ucu arasindaki farkli kaynaklarda farkli oranlar verilmesinin nedeni sehir tanimindan kaynakli olabilir buyuk bir kismi sehirlerde yasar Isvicre sadece 70 yil icerisinde kirsal bir ulkeden kentsel bir ulkeye donustu 1935 yilindan itibaren gerceklesen kentsel gelisim onceki 2000 yil suresince gerceklesen gelisimin toplamiyla ayni seviyededir Bu kentlesme sadece Isvicre platolarinda degil ayni zamanda Jura ve Alp Daglari nin etegindeki tepelerde de etkili oldu Bunda hizla buyuyen sirketlerin toprak kullaniminin rolu vardir 21 yuzyilin baslangicinda nufus kentsel alanlarda kirsal alanlardan cok daha fazla artis gosterdi Ancak son yillarda sehirlerden uzaklasma seklinde yeni bir egilimin ortaya cikmakta oldugu da gorulmektedir Isvicre buyuk orta ve kucuk sehirlerden olusan tamamlayici bir kentsel aga sahiptir Ovalar kilometrekare basina 450 insan dusecek sekilde oldukca yogun bir nufusa sahiptir En buyuk kentsel alanlari Zurih Cenevre Lozan Basel ve Bern sehirleri olusturmaktadir Isvicre nin en buyuk sehri 389 992 kisinin yasadigi 30 Eylul 2011 cevre bolgeleri ile birlikte 1 132 237 kisinin yasadigi Zurih tir Diger buyuk sehirler ise 194 245 merkez nufusu ile Cenevre 171 832 merkez nufusu ile Basel 130 515 merkez nufusu ile Lozan ve 125 681 merkez nufusu ile Bern dir Uluslararasi kiyaslamalara gore bu kentsel alanlar uzerinde yasayan insan sayisina kiyasla hesaplanabilecek olandan daha fazla onem tasirlar Zurih ve Cenevre yasanabilecek yasam kalitesinin en yuksek oldugu yerlerdendir UlasimZurich tren istasyonunda 50 den fazla peron bulunur Isvicre de 64 855 km kara yolu bulunur Bunun 1 057 km si milletlerarasi kara yolu sebekesine baglidir Demir yollarinin toplam uzunlugu 4 991 km dir Bunun disinda 830 km ozel hatlar bulunur Deniz ticaret filosu 30 gemiden meydana gelmis olup 294 304 groston yuk kapasitelidir En onemli limani Basel dir Demir yollari Isvicre de ilk demir yolu 1847 yilinda Zurih ve Baden arasinda toplam 30 km uzunlugunda insa edildi Ilk once demir yollarinin merkezi planlanip isletilmesi kararlastirildi 1848 Anayasasi fakat surecin yavas ilerlemesi uzerine 1852 yilinda parlamento insa sorumlulugunu ozel firmalardan yararlanma izni ile birlikte kantonlara birakti Bu gelismeleri izleyen 30 yil icerisinde ulkeye 2 500 km uzunlugunda tren rayi dosendi Gunumuzde Isvicre Monako ve Vatikan gibi kucuk devletler haric tutuldugunda Avrupa nin en yogun demir yolu agina sahip ulkesidir 122 m km Isvicre de toplu ulasim baglantisina erisimi olmayan hemen hicbir yerlesim yeri yoktur Avrupa nin en yuksek yerlesim yeri Juf a Graubunden kantonu bile gunde 8 kez toplu ulasim tasitlari seferleri yapilmaktadir Ulkedeki standart demir yollari 3 778 km uzunlugunda olup bunun sadece 10 km si elektrikli degildir Buna ek olarak dar demir yollarinin toplam uzunlugu 1 766 km dir Toplam 3 007 km uzunlugunda demir yolu agi ve yillik 300 milyon yolcu kapasitesi ile Isvicre Federal Demir Yollari Schweizerischen Bundesbahnen SBB ulkenin en uzun ve onemli demir yolu agina sahiptir BLS AG ise 440 km lik ag ile ulkenin en onemli ikinci demir yolu operatorudur Ayrica ulkede demir yolu isleten 47 ozel firma bulunmaktadir Daglik cografyasindan dolayi Isvicre de ayrica bircok funikuler ve teleferik hatti da bulunmaktadir Kara yollari A1 otoyolu St Gallen Nufusun yogun oldugu bolgelerin buyuk bir bolumu en yakin otoyola en fazla 10 km uzaklikta bulunmaktadir Toplam motorlu tasit yolu 71298 km dir Bunun 1 758 km sini ana otoyollar olusturur Isvicre deki hanelerin 5 te 1 inin motorlu tasit sahibi olmamasi ulkenin gelismis toplu tasima agina baglanmaktadir Bu oran sehirlerde 43 e kadar yukselmektedir Isvicre de genel olarak otoyollarin ucretsiz olmasina karsin yilda bir kez 40 Isvicre franki ulusal otoyol vergisi odenir Isvicre otoyollarinda 120 km saat ana yollarda 80 km saat ve sehir ici yollarda 50 km saat ve bazi yerlesim yerlerinde 30 km saat hiz limiti bulunur Hava ulasimi Isvicre nin yolcu kapasitesi bakimindan ana ve en buyuk havalimani Zurih yakinlarinda bulunan Zurih Kloten havalimanidir Diger onemli havalimanlari Basel ve Cenevre havalimanlaridir Basel Havalimani kismen Fransa topraklari uzerine insa edilmis olup Almanya nin Freiburg ve Fransa nin Mulhouse sehirleriyle ortak kullanilir Ayrica Avrupa ici uluslararasi ucuslarin gerceklestigi Bern ve Lugano bolgelerinde iki havalimani daha vardir Bunlara ek olarak Isvicre genelinde bircok sivil havaalani da bulunur Graubunden de bulunan Samedan havaalani ayrica Avrupa da bulunan havaalanlari icerisinde en yuksek rakima 1 707 m insa edilenidir Isvicre merkezli en onemli hava yolu firmasi 2005 yilinda Lufthansa tarafindan satin alinan Swiss Air dir Egitim ve bilimKendi alanlarinda onemli birkac Isvicreli bilim insani Leonhard Euler Matematik Louis Agassiz Glasiyoloji Auguste Piccard aeronautics Albert Einstein fizik Isvicre anayasasi egitim sistemi ile ilgili yetkiyi kantonlara vermis oldugu icin egitim sisteminde buyuk bir cesitlilik vardir Isvicre de hem devlet okullari hem de ozel okullar bulunur ki bunlarin bir kismi yabanci ozel okullardir Tum kantonlarda okula en kucuk baslama yasi altidir ancak bazi kantonlar cocuklarin dort veya bes yasinda ucretsiz ana siniflarina gitmesini destekler Ilkokul okula bagli olarak dort bes veya alti yildir Geleneksel olarak okullarda ogretilen ilk yabanci dil ulkedeki diger resmi dillerden biridir Ancak son yillarda 2000 birkac kantonda Ingilizce birinci olarak ogretilen yabanci dil yapilmistir Ilkokulun bitiminden sonra veya ortaokula basladiklarinda ogrenciler kapasitelerine gore birkac gruba genellikle A B C olarak uc gruba ayrilirlar En hizli ogrenenler daha ileri seviyedeki siniflar ve matura icin hazirlanirken digerleri daha yavas bir egitimle ihtiyaclarina en uygun mesleklere gore yonlendirilmeye calisilirlar ETH Zurihin kampusu Universite genellikle kita Avrupa sinda en iyi universite olarak sayilir Isvicre de 12 universite vardir Bunlarin 10 u kantonlar seviyesinde desteklenir ve genellikle teknik olmayan alanlarda hizmet verirler Isvicre deki ilk universite Basel Universitesi dir 1460 ta tip fakultesi ile birlikte kurulan universite geleneksel olarak kimya ve tip arastirmalari konusunda uzmanlasmistir Isvicre nin en buyuk universitesi 25 bin ogrencisi olan Zurih Universitesi dir Federal hukumet tarafindan finanse edilen iki enstitu bulunmaktadir Zurih te bulunan ETH Zurih ile Lozan da bulunan EPFL Her iki enstitu de bilim dunyasinda uluslararasi une sahiptir Bu universitelerin disinda cok sayida Uygulamali Bilimler Universitesi bulunur Yonetim ve isletme gibi alanlarda St Gallen Universitesi ile Lozan daki International Institute for Management Development ulkenin basta gelen okullari olup uluslararasi bir une de sahiptir Isvicre yuksekogrenim duzeyinde yabanci ogrenci orani acisindan Avustralya dan sonra ikinci sirada gelir Sayisiz uluslararasi kurulusa ev sahipligi yapan Isvicre bu ozelligine yakisir sekilde Cenevre de yer alan 100 den fazla ulkeden gelen ve yuzde 80 i yabanci ogrencilerden olusan Graduate Institute of International and Development Studies adli yuksek enstituye de ev sahipligi yapar Politik bilimler uluslararasi iliskiler hukuk gibi alanlarda uzmanlasmis olan kurulus sadece kita Avrupa sinin bu alanlardaki en eski okulu degil ayni zamanda en prestijli olanidir Bircok Nobel Odulu de Isvicreli bilim adamlarina verilmistir Bunlar arasinda Bern de calistigi sirada Ozel gorelilik kuramini gelistiren unlu bilim insani Albert Einstein i basta saymak gerekir Son yillarda Vladimir Prelog Heinrich Rohrer Richard Ernst Edmond Fischer Rolf Zinkernagel ve Kurt Wuthrich gibi cok sayida bilim insani Nobel Odulu almistir Bugune kadar cesitli alanlarda toplam 113 Nobel Odulu Isvicre ye giderken bunlardan 9 u Nobel baris odulu olmustur Buyuk Hadron Carpistiricisi tuneli CERN dunyanin en buyuk laboratuvari ve ayni zamanda World Wide Web in dogum yeridir Cenevre ve Fransa daki sinir komsusu Ain ortaklasa olarak dunyanin en buyuk laboratuvarina sahiptir CERN adindaki bu laboratuvar parcacik fizigi calismalari icin olusturulmustur Bir diger onemli bir arastirma merkezi olan Paul Scherrer Institute dir Bugune kadar cok sayida bilimsel kesif de Isvicre laboratuvarlarindan dunyaya yayilmistir Bunlara arasinda LSD Atomik kuvvet mikroskobu Nobel odullu ve Velcro taninan orneklerdir Bunlarin disinda yeni dunyalarin kesfini saglayan Auguste Piccard in basincli balonu ve okyanuslarin en derin yerlerine kadar ulasmamizi saglayan Jacques Piccard in Bathyscaphe i de vardir Isvicre Uzay Ofisi degisik uzay teknolojileri ve programlari ile ugrasan bir kurumdur Bu kurum ayni zamanda Avrupa Uzay Ajansinin 1975 teki 10 kurucusundan biri ve ESA butcesinin 7 buyuk destekcisidir Ozel sektorde de Avrupa nin en buyuk uzay teknolojisi malzemeleri ureten RUAG ve gibi kuruluslar uzay endustrisi alaninda faaliyet gosterir DinZurih kantonunda bir koy olan Fischenthal da bir kilise Isvicre de ulke capinda bir devlet dini olmasa da Cenevre ve Neuchatel kantonlarinin disindaki tum kantonlarda vergilendirme yoluyla Roma Katolik Eski Katolik ya da Isvicre Reform Kiliseleri desteklenir 2022 yilinda yapilan nufus sayimi sonuclarina gore Isvicre de en etkili dini gruplar 32 ile Roma Katolik Kilisesi ve 20 ile cesitli Protestan mezheplerdir Goc ile birlikte 6 lik bir Musluman nufus ile 2 lik bir Ortodoks nufus da yerlesmistir Hristiyan olmayan dinler de kucuk oranlarda bulunmaktadir 0 4 Hinduizm 0 3 Budizm 0 2 Yahudilik ve 1 bilgi vermeyen 2010 da yapilan bir kamuoyu yoklamasina gore halkin 44 u Teist iken 39 u ruh veya bir yasam gucune inanmakta 20 i ise Ateist oldugunu belirtmektedir Greeley ise tanriya inanmayanlarin nufusa oranini 35 olarak tespit etmistir Farkli dinlere sahip bir nufusa sahip olan Isvicre nin istikrarli ve mureffeh bir ulke olmasi bu ulkenin bir konsensus ya da estoplumsallastirmaci devlet olarak tanimlanmasina yol acmistir Tarihsel olarak ulke Katolikler ve Protestanlar arasinda yaklasik olarak dagilir Hatta Appenzell gibi bazi kantonlar resmi olarak Katolik ve Protestan bolumlere ayrilir hatta bircok koyun girisinde baskin olan din bu koy Katoliktir Protestantir tabelalariyla belirtilir Ancak bazi genel modeller de bulunur Buyuk sehirler arasinda Bern bankacilik merkezi Zurih ve Basel de Protestanlik baskinken Luzern gibi diger sehirler cogunlukla Katoliktir Cenevre ilk Calvincilik merkezi olarak taninmistir ve dunya uzerinde Fransizlarin cogunlugunun Katolik olmasina karsin Fransiz Isvicresi nin cogunlugu Protestandir Diger yandan Isvicre nin kurulusunda bulunan Almanca konusulan Schwyz Uri ve Unterwalden kantonlariyla Italyanca konusulan Ticino kantonu genelde Katoliktir Kilise ve devletin tumuyle birbirinden ayrilmasini ongoren bir referandum 78 gibi yuksek bir oranla reddedildi 29 Kasim 2009 da minare insaatlarinin yasaklanmasi hakkinda yapilan referandum sonucu bu tarihten sonra yeni minare yapimi yasaklandi Ulkede referandum tarihi itibariyla var olan dort minare karardan etkilenmedi KulturLozan da bir halk danslari gosterisi Isvicre nin kulturu komsulari tarafindan cok etkilendiyse de yillar boyunca onemli bolgesel farkliliklar gosteren kendine ozgu bir kultur olusmustur Ozel olarak Fransizca konusulan bolgeler Fransa ya Almanca konusulan bolgeler Almanya ya ve Italyanca konusulan bolgeler de Italya ya ulkelerindeki diger bolgelerden daha yakindir Isvicre deki kuvvetli bolgecilik nedeniyle homojen bir Isvicre kulturunden soz etmek mumkundur Kulturel olarak aktif olan bircok Isvicreli ulkelerindeki kisitli olanaklar nedeniyle yurt disina cikmayi tercih etmistir Ayni zamanda Isvicre nin tarafsizligi ve dusuk vergi oranlari da tum dunyadan bircok yaratici insani bu ulkeye ceker Savas zamanlarinda siyasi siginma gelenegi bircok sanatcinin bu ulkeye gelmesinde yardimci olurken gunumuzde bunu dusuk vergi oranlari saglar Gelenekler Gelenekler Isvicre kulturunun gorunmeyen fakat cok katmanli yapisinin bir parcasidir Gelenekler halk kulturunun bir parcasi olarak oldukca daginik yerel ve bolgesel bir gorunum arz ederler Ancak Karnavallar Paskalya ve Noel kutlamalari gibi bazi durumlarda bu asiri yerelligi asarlar Basel Karnavali ve Luzern Karnavali gibi karnavallarda muzik dans ve cesitli halk siirleri cok cesitli bicimlerde sergilenir Isvicre 2008 yilinda UNESCO nun Somut olmayan kulturel mirasin korunmasi sozlesmesi 2003 ve Kulturel ifadelerin cesitliliginin korunmasi ve gelistirilmesi sozlesmelerini imzaladi Isvicre deki geleneksel kutlamalarin bazi ornekleri Luzern Karnavali Unspunnen tasi firlatma yarismasi Sechselauten ve Fete des Vignerons Edebiyat Jean Jacques Rousseau sadece bir yazar degildi ayrica on sekizinci yuzyilin en etkili filozoflarindan biriydi Cenevre deki heykeli 1291 de Konfederasyon kuruldugunda sadece Almanca konusulan bolgelerde edebiyatin erken formlari Almanca olarak meydana gelmeye basladi 18 yuzyilda Fransizca konusan muttefiklerin etkisi eskisinden daha belirginken Fransizca Bern ve cevresinin populer dili oldu Isvicre Alman edebiyatinin klasikleri arasinda Jeremias Gotthelf 1797 1854 ve Gottfried Keller 1819 1890 sayilabilir Ayrica 20 yuzyilda Isvicre edebiyatinin tartismasiz devi olan Friedrich Durrenmatt in Die Physiker The Physicists ve Das Versprechen The Pledge adli eserleri Hollywood filmi olarak sinemaya uyarlandilar Onde gelen Fransizca konusan yazarlar arasinda Jean Jacques Rousseau 1712 1778 ve Germaine de Stael 1766 1817 sayilabilir Daha yakin tarihte yasamis olan yazarlardan biri de Charles Ferdinand Ramuz dur Charles Ferdinand Ramuz eserlerlerinde koylulerin ve dag sakinlerinin yasamlarini ve onlarin zor cevre kosullarindaki yasantilarini anlatir Isvicre edebiyatina Italyanca ve Romansca konusan yazarlar da katkida bulunur ancak digerlerine gore bu oran daha azdir Buyuk olasilikla Isvicre edebiyatinin en unlu eseri Heidi dir Heidi Alpler de dedesiyle yasayan yetim bir kizin oykusunu anlatir Tum zamanlarin en populer cocuk romanlarindan biridir ve Isvicre nin bir simgesi durumuna gelmistir Yaraticisi Johanna Spyri 1827 1901 benzer konularda bircok kitap yazmistir Resim ve heykel 16 yuzyilda Isvicre de resim sanati Protestanliktan yogun sekilde etkilendi kaynak belirtilmeli O zamandan bu yana birkac Isvicreli sanatci uluslararasi basarilar elde etti kaynak belirtilmeli Johann Heinrich Fussli 18 yuzyilda yaptigi grotesk fantastik resimlerle Ingiltere de Henry Fuseli adiyla unlendi 19 yuzyilda adini duyuran sanatcilar arasinda ise Arnold Bocklin Albert Anker ve Ferdinand Hodler in adlarini saymak mumkundur kaynak belirtilmeli 20 yuzyilda Alberto Giacometti uluslararasi bir isim oldu Jean Tinguely ise eski metallerden yaptigi hareketli ve karmasik heykelleri ile sanat dunyasini etkiledi Isvicre deki resim sanatinin en onemli ismi olarak ise sik sik Paul Klee den bahsedilir kaynak belirtilmeli Johannes Itten nin renk calismalari ve ogretisi de yine sanat dunyasinda one cikti kaynak belirtilmeli Zurich Schauspielhaus Zurih TiyatrosuTiyatro Isvicre nin Almanca konusulan bolgesindeki en saygideger tiyatrosu Schauspielhaus Zurich tir kaynak belirtilmeli 1892 den beri tiyatro binasi olarak kullanilan bu binada Bertolt Brecht Max Frisch ve Friedrich Durrenmatt in cok sayida oyunu sahnelendi Almanca konusulan ulkelerde yilin tiyatrosunu secen dergisi bu tiyatroyu 2002 ve 2003 yilinda yilin tiyatrosu secti kaynak belirtilmeli 1891 yilinda acilan Opernhaus Zurich ise cok sayida ilk sahnelemeye ev sahipligi yapan bir opera binasidir Cok sayida uluslararasi opera yildizi bu sahnede duzenli konserler verir Salonda baslangicta tiyatro oyunlari da sergilenirken Schauspielhaus un aciklamasindan sonra sadece opera operet ve bale gosterimlerine ayrildi Bunlarin disinda Basel Tiyatrosu Bern tiyatrosu ve Dadaizmin dogdugu Cabaret Voltaire i de onemli sahneler olarak saymak gerekir kaynak belirtilmeli Muzik Isvicre nin geleneksel muzigi 17 ve 19 yuzyillarda sekillenmis olan dini ilahiler ve pastoral halk sarkilarindan olusmaktadir 20 yuzyilda ise Arthur Honegger Othmar Schoeck ve gibi unlu bestecilerin yetismesi ulkenin evrensel muzik acisindan da gelismesini saglamistir Yilda bir Luzern de duzenlenen Luzern Festivali onemli bir muzik etkinligidir Diger sehirlerde de benzer muzik festivalleri duzenlenir Montro Caz Festivali de bahsedilmesi gereken onemli bir festivaldir Bunun disinda dunyanin baslica acik hava konserleri de bu ulkede yapilir Bunlarin disinda 1950 lerden beri Pop ve Rock alaninda oldukca canli bir muzik hareketliligi gorulur Ozellikle 70 li yillardan sonra ulkenin Almanca konusulan kesimlerinde yerel lehcelerle yapilan pop ve rock tarzi calismalarda buyuk bir artis olmustur Yerel lehcelerde muzik calismalari bugun her muzik alaninda gorulmektedir Basarili pop ve rock muzikcilerine DJ Bobo Patrick Nuo Stephan Eicher Krokus Yello The Young Gods Gotthard ve Andreas Vollenweider ornek verilebilir Isvicre Eurovision Sarki Yarismasini iki defa kazanmistir Ilk defa 1956 da Lys Assia ile ikinci defa ise Celine Dion ile Bunun disinda her dilin konusuldugu bolgede oldukca degisik sayida halk muzik turleri vardir Sinema Avrupa nin sinema tarihine bakilirsa Isvicre sinemasi en genc sinemalardan biri sayilabilir Ilk olarak 1930 larda bazi hirsli rejisorlerin ve yapimcilarin ulkeye goc etmesi ile ilk film girisimleri gerceklesti 1950 lere kadar cikan en onemli rejisor olarak Avusturya dan ulkeye goc eden ve 4 Oscar almayi basaran ve cok sayida uluslararasi basari saglayan Leopold Lindtberg den soz edilebilir Diger Avrupa ulkelerinde de oldugu gibi Isvicre de de sinema devlet destegine bagimlidir Buna karsin devlet subvansiyonlari sinirli miktardadir Uluslararasi une sahip cok az Isvicre filmi vardir Bunun nedenleri arasinda ayni dili konusan cevre ulkelerin sinemalarinin varligi ve ABD film ve TV dizilerinin guclu rekabetinden soz edilebilir Sinemalarda ABD yapimi filmler agirliktadir Sinema giris ucretleri ise Avrupa da en yuksek ulkelerden biridir kaynak belirtilmeli Isvicre uretimi olan en unlu filmlerden biri Die Schweizermacher adli komedi filmidir Dikkate deger diger komediler arasinda Daniel Schmid in yonettigi Beresina oder Die letzten Tage der Schweiz ile Urs Odermatt in yonettigi Gekauftes Gluck un adi verilebilir Trajedi tarzinda Fredi M Murer in Hohenfeuer i drama tarzinda Yves Yersin in Les petites fugues i basarili ornekler olarak gosterilebilir Xavier Koller in Umuda Yolculuk u ise 1991 de Oscar kazandi Bu film bir Alevi ailenin daha iyi bir yasama ulasabilmek icin Turkiye den Isvicre ye kacisini anlatiyordu Isvicreli rejisor Marc Forster un yonettigi Kesisen Yollar filmindeki oyunuyla Halle Berry Oscar kazanan ilk Afroamerikan kadin oyuncu oldu Uluslararasi sinema piyasasindaki en basarili yapimci olarak sayilabilecek olan Arthur Cohn dort defa Oscar a aday gosterildi ve uc kez En Iyi Belgesel Film Akademi Odulu nu aldi Isvicre nin cesitli sehirlerinde yilda bir film festivalleri duzenlenir Solothurn Film Festivali odullerini Ocak sonunda dagitir Locarno Uluslararasi Film Festivali her yil Agustos ayinda yapilir ve dunyanin en onemli film festivallerinden biri sayilir En yeni film festivali ise 2005 ten bu yana yapilmaya baslanan Zurih Film Festivalidir Medya Basin ozgurlugu ve ifade ozgurlugu hakki Isvicre Federal Anayasasi nda guvence altina alinmistir Isvicre Haber Ajansi dort ulusal dilde uc saat siyaset ekonomi toplum ve kultur alanlarinda haber yayinlar Isvicre Haber Ajansi neredeyse tum Isvicre medyasi ve birkac duzine yabanci medyayla kendi haberleriyle hizmet sunmaktadir Isvicre nin en buyuk gazeteleri arasinda Almanca dilinde yayimlanan Tages Anzeiger ve Neue Zurcher Zeitung ile Fransizca dilinde yayimlanan Le Temps vardir Ama hemen hemen her sehirde en az bir yerel gazete bulunur Ulkedeki kulturel cesitlilik gazeteler icin cok buyuk yararlar saglar Hukumet ozelikle finans ve lisans nedeniyle yayin medyasindan daha cok basili medya uzerinde denetim sahibidir Isvicre Yayin Kurumu radyo ve televizyon programlarinin yayin ve yapimi ile finanse edilir Televizyon programlari Cenevre Zurih ve Lugano da radyo programlari alti merkez ve dort bolgesel studyoda uretilmektedir Kapsamli bir kablo agi da Isvicrelilerin komsu ulkelerdeki programlara erismesini saglar Spor Isvicre nin en unlu kayak merkezlerinden Saas Fee Kayak snowboarding ve dagcilik Isvicre deki en unlu sporlardandir ulkenin dogasi bu tur aktivitelere oldukca elverislidir St Moritz de bobsledin bulunmasiyla kis sporlari 19 yuzyilin ikinci yarisindan beri yayginlasmaya basladi Ilk Dunya Kayak Sampiyonasi 1931 yilinda Murren de ve 1934 yilinda Saint Moritz da yapildi Saint Moritz ayni zamanda 1928 deki ikinci Kis Olimpiyat Oyunlari ile 1948 deki 5 Kis Olimpiyatlarina da ev sahipligi yapti Davos taki Spengler Kupasi Futbol Isvicre de sevilen bir spordur bircok Isvicreli Nati adini verdiklerini milli takimlarinin sadik destekcisidir kaynak belirtilmeli Isvicre Avusturya ile ortak olarak 2008 Avrupa Futbol Sampiyonasi na da ev sahipligi yapti Futboldan sonra en sevilen spor buz hokeyidir ve bircok Isvicreli League A da yarisan buz hokeyi takimlarindan birinin destekcisidir kaynak belirtilmeli Isvicre 2009 yilinda Dunya Buz Hokeyi Sampiyonasi na 10 defa ev sahipligi yapti League A Avrupa da en cok ilgiyle izlenen buz hokeyi ligidir Avrupa Buz Hokeyi Sampiyonasi da ilk kez 1910 da Birlesik Krallik Almanya ve Belcika nin da katilimiyla Isvicre de yapildi Isvicre de bulunan cok sayida gol yelken sporunu cazip kilar kaynak belirtilmeli Ulkenin ikinci buyuk golu olan Cenevre Golu nden ilk olarak ni 2003 te kazanip 2007 de de elinde tutmayi basaran Alinghi yelken takimi cikti Tenis sporu da son yillarda giderek populerlesen bir spordur ve Martina Hingis ve Roger Federer gibi Isvicreli sporcular cok defa Grand Slam elde ettiler 17 Grand Slam sampiyonlugu bulunan Isvicreli Roger Federer tenis tarihinde erkeklerde bu seviyeye ulasan ilk tenis oyuncusudur Motor sporlari ve aktiviteleri 1955 Le Mans faciasindan sonra Isvicre de yasaklandi Sadece Tirmanma Yarisi bir istisna olarak kaldi Ancak 2007 de bu yasak kaldirildi Bu donemde dahi Clay Regazzoni Sebastien Buemi Jo Siffert gibi basarili pilotlar ile Dunya Turing Otomobil Sampiyonasi nda basarilar elde eden Alain Menu gibi pilotlar cikti 2007 08 doneminde Neel Jani nin pilotlugunu yaptigi Isvicre A1 Grand Prix ekibi A1 Grand Prix Kupasi ni elde etmeyi basardi Yine Isvicreli motosiklet yariscisi Thomas Luthi 2005 te 125cc kategorisinde MotoGP dunya sampiyonlugunu kazandi Geleneksel Isvicre sporlarinin en cok taninani bir tur gures olan schwingen dir kaynak belirtilmeli Bu gures orta Isvicre kantonlarinin kirsal kesimlerinde oldukca eski bir geleneksel spordur ve bazilari tarafindan bir ulusal spor olarak kabul edilir kaynak belirtilmeli Hornussen bir diger yerel spordur ve beyzbol ile golf karisimi bir spora benzer Tas firlatma da agir bir tasi firlatmaya dayanan bir diger yerel spordur Bu sporun tarih oncesi donemlerden beri Alpler de yasayan insanlar arasinda yapildigi ileri surulse de bu spora iliskin ilk yazili kayitlar 13 yuzyilda Basel de bulunmustur Isvicre ayni zamanda 83 5 kiloluk Unspunnen tasi denilen bir tasin atildigi Unspunnen Festivali nin de merkezidir Isvicre mutfagi Isvicre fondusu oldukca unludur Peynirden yapilir Isvicre mutfagi cok yonludur Fondu raklet veya rosti gibi bazi yemekler ulke genelinde kullanilsa da her bolgenin yorenin iklimine ve kulturel farkliliklarina gore degisik turleri gelismistir Geleneksel Isvicre mutfagi diger Avrupa ulkelerinin mutfaklarina da benzer Gruyeres ve Emmental vadilerinde tamamen yoresel olan sut urunleri peynirler bulunur Bu tur mutfak urunleri Isvicre nin batisinda oldukca fazla turde bulunur Cikolata 18 yuzyildan beri Isvicre de uretilir 19 yuzyilin sonlarinda temperleme gibi bircok teknolojik teknigin gelismesi ile Isvicre cikolatasinin kalitesi artti ve dunya capinda oldukca buyuk bir un kazandi Ayrica Daniel Peter tarafindan 1875 yilinda cok buyuk bir atilim yapilarak sutlu cikolatayi icat edildi Dunya capinda Isvicre en cok cikolata tuketen ulkedir Isvicre de en unlu alkollu icecek saraptir kaynak belirtilmeli Isvicre toprak hava rakim ve isik zenginligi sebebi ile uzum cesitliliginde oldukca zengindir Isvicre sarabi beyaz saraplar ozellikle Valais ve Vaud saraplari Cenevre ve Ticino da uretilmektedir Isvicre uzum baglari Roma doneminden beri dunya capinda unludur En yaygin cesitleri Chasselas Valais Fendant olarak da adlandirilir ve Pinot Noir dir Merlot Ticino da uretilen en unlu cesitlerdendir Mimarlik Isvicre her iki dunya savasina da girmeyerek tarafsiz kalabildigi icin cok sayida tarihi anit hala ayakta durur 12 yuzyilin Romanesk sanatinin guzel ornekleri Basel Manastiri ile Sion Chur Cenevre ve Lozan katedrallerinde gorulebilir Bu zengin sanat tarzi iyi korunmus bircok sato ve kalede de gorulebilir kaynak belirtilmeli Schaffhausen Zug ve Zurih teki kiliseler Gotik Einsiedeln Manastiri ile St Gallen ve Solothurn daki katedraller ise Barok mimari urunleridir Ronesans doneminde ise bircok mimar ozellikle Ticino da eserler insa etmistir Isvicre mimarliginin 20 yuzyildan onceki en onemli mimari Francesco Borromini 1599 1667 ayni zamanda Barok mimarinin de onemli bir temsilcisidir 20 yuzyilin en taninan Isvicreli mimari ise Le Corbusier adiyla taninan Charles Edouard Jeanneret 1887 1965 olmustur Unlu mimar Avrupa dan Hindistan ve Rusya ya kadar dunyanin pek cok yerinde onemli eserler insa etti Gunumuz mimarlarindan Mario Botta Isvicre ve yurt disinda cok sayida muze ile kilise banka ve Lugano terminali gibi eserler insa etti Jacques Herzog und Pierre de Meuron un kurduklari Herzog amp de Meuron mimarlik firmasi da Londra daki Tate Modern binasi ve Cin deki Pekin Ulusal Stadyumu gibi eserleri insa etmis ve 2001 yilinda Pritzker Mimarlik Odulunu almayi basarmistir En onemli eseri Therme Vals sayilan Peter Zumthor ise ayni odulu 2009 yilinda alan bir baska Isvicreli mimar oldu Tatil gunleriIsvicre Ulusal Gunu olan 1 Agustos disindaki tatil gunleri kantonlar tarafindan birbirinden bagimsiz olarak belirlenir Gunu Adi AG AI AR BL BS BE FR GE GL GR JU LU NE NW OW SG SH SZ SO TG TI UR VS VD ZG ZH Kanton sayisi1 Ocak Yilbasi 262 Ocak Berchtoldstag 146 Ocak Epifani 51 Mart Cumhuriyet gunu 119 Mart Saint Joseph Gunu 829 Mart 2013 Kutsal Cuma 241 Nisan 2013 Paskalya 251 Mayis Isci Bayrami 109 Mayis 2013 Isa nin goge yukselisi 2620 Mayis 2013 Hamsin Yortusu 2530 Mayis 2013 Katolik yortusu 1429 Haziran Petrus amp Pavlus 21 Agustos Isvicre Ulusal Gunu 2615 Agustos Meryem in goge kabulu 13Eylul ayinda birinci Pazardan sonraki Persembe Cenevre orucu 1Eylul ayinda ucuncu Pazardan sonraki Pazartesi Store Bededag 31 Kasim Azizler Gunu 158 Aralik Meryem in gunahsiz gebeligi 1325 Aralik Noel 26Aralik 26 Aziz Stephen Gunu 21Toplam Tatiller 13 12 8 9 9 10 14 8 9 14 12 15 10 13 13 9 10 14 15 10 15 14 9 9 13 10ResimlerKirsal goruntuler Zermatt Valais den Matterhorn Eiger Dagi nin kuzey yuzu Bern Orta Isvicre de Dort kanton Golu Valais de Aletsch Buzulu Ren Cavlani Schaffhausen Oeschinensee Golu Bern Grisons da Yuksek Engadine bolgesi Vaud da Leman Golu kiyilarinda Lavaux uzum baglari Apstein Daglari nda Santis masifi Grissons da Bernina ZirvesiSehirler Zurih Cenevre Basel Bern LozanYapilar Vaud da Leman Golu kiyisinda Chillon Satosu Luzern de Kapell Koprusu Schwyz da Einsiedeln Manastiri Basel de Belediye Sarayi Tessin de Bellinzona Kaleleri Tessin Cenevre de Jet d eau fiskiyesiUlasim Grissons da Landwasser Viaduku uzerinde Glacier Ekpres Treni Lauterbrunnen Bern vadisinde Wengernalpbahn tren yolu Grissons da Salginatobel Koprusu Valais de Lotschberg Gecidi nde guneye yonelik tren hatti koprusu Tessin de guney beliAyrica bakinizIsvicre deki yerlesim birimleri listesiNotlar Ulusal slogan gelenekseldir dolayisiyla Isvicre Anayasasi ya da Isvicre yasalariyla belirlenmemistir kanunen federal sehir fiili baskent Tarihsel federalist duyarliliklar nedeniyle Isvicre yasalarinda resmi baskent belirtilmemistir federal mahkemeler gibi bazi federal yetkili kurumlar diger sehirlerde bulunur Isvicre Almancasi ndaki ismi bazen Schwyz ya da Schwiiz olarak da soylenir Schwyz ayrica Isvicre kantonlarindan birinin standart Almanca ve uluslararasi adidir Ornegin 2008 yilinda indeksinde ETH Zurih Doga Bilimleri ve Matematik alaninda 15 EPFL Lozan ise Muhendislik Teknoloji ve Bilgisayar Bilimleri alaninda 18 sirada yer almistir Kaynakca Holenstein Andre 2012 Die Hauptstadt existiert nicht PDF kommunikation unibe ch scientific article UniPress Almanca UniPress 152 Die Hauptstatdtregion Berne University of Berne ss 16 19 27 Mart 2014 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 27 Mart 2014 a b c d e Uluslararasi Para Fonu 2023 GYSIH Tahminleri Dunya Ekonomi Tahmini Uluslararasi Para Fonu 10 Ekim 2023 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link ec europa eu Eurostat 8 Nisan 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Ekim 2019 Human Development Report 2023 2024 PDF Ingilizce Birlesmis Milletler Kalkinma Programi 13 Mart 2024 13 Mart 2024 tarihinde kaynagindan PDF Nijman Jan 2020 Geography Realms Regions and Concepts 20 bas Wiley ISBN 978 1119607410 Thomas Fleiner Alexander Misic Nicole Topperwien Swiss Constitutional Law p 28 Kluwer Law International ec europa eu 31 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 15 Ocak 2021 US is still by far the richest country China fastest growing Digitaljournal com 10 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Subat 2013 Franc s rise puts Swiss top of rich list 24 Kasim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Simon Bowers guardian co uk Carsamba 19 Ekim 2011 Swiss and German cities dominate ranking of best cities in the world Citymayors com 28 Nisan 2009 17 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Nisan 2010 Constitutional Patriotism and Exclusion the Swiss Case 12 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde euroculturemaster org In Search of Natural Identity Alpine Landscape and the Reconstruction of the Swiss Nation 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde journals cambridge org OED Online Etymology Dictionary 30 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde etymonline com Erisim tarihi 2009 06 25 Room Adrian Placenames of the World London MacFarland and Co Inc 1997 Switzerland the Catholic Encyclopedia 22 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde newadvent org Erisim tarihi 2010 01 26 On Schwyzers Swiss and Helvetians Federal Department of Home Affairs bar admin ch 5 Agustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Erisim tarihi 2010 01 26 Zuritutsch Schweizerdeutsch p 2 12 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde schweizerdeutsch ch Erisim tarihi 2010 01 26 Kanton Schwyz Kurzer historischer Uberblick 15 Agustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde sz ch Erisim tarihi 2010 01 26 Marco Marcacci Confederatio helvetica 2002 27 Eylul 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde Historical Lexicon of Switzerland Historisches Lexikon der Schweiz 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde da Helvetia Allegorie maddesi a b c d e f g h History 19 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org Erisim tarihi 2009 06 27 Switzerland s Roman heritage comes to life swissinfo ch a b Switzerland history 1 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Nationsencyclopedia com Erisim tarihi 2009 11 27 History of Switzerland 8 Mayis 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Nationsonline org Erisim tarihi 2009 11 27 a b c d A Brief Survey of Swiss History 26 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde admin ch Erisim tarihi 2009 06 22 a b c d Battle of Morgarten maddesi Historical Dictionary of Switzerland http www hls dhs dss ch 5 Aralik 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Historisches Lexikon der Schweiz 25 Temmuz 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Schwabenkrieg maddesi Historisches Lexikon der Schweiz 1 Agustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Marignano Schlacht von maddesi Historisches Lexikon der Schweiz 25 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Kapellerkriege maddesi www nationsencyclopedia com 1 Mart 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Switzerland History maddesi Historisches Lexikon der Schweiz 15 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Mediationsakte maddesi The Congress of Vienna 1 Kasim 1814 8 Haziran 1815 4 Ekim 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde The Victorian Web 30 Nisan 2002 Erisim tarihi 09 01 2009 eda admin ch 26 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde History 2 Nisan 2013 te erisildi a b 8 Mayis 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2013 Let s Swallow Switzerland by Klaus Urner Lexington Books 2002 16 Ekim 2006 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Aralik 2006 a b Book review Target Switzerland Swiss Armed Neutrality in World War II Halbrook Stephen P 1 Aralik 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde stonebooks com Erisim tarihi 2009 12 02 Historisches Lexikon der Schweiz 6 Agustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Asyl maddesi Almanca Fransizca ve Italyanca Switzerland National Socialism and the Second World War 30 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland Pendo Verlag GmbH Zurich 2002 ISBN 3 85842 603 2 p 498 Switzerland National Socialism and the Second World War 30 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Final Report of the Independent Commission of Experts Switzerland Pendo Verlag GmbH Zurich 2002 ISBN 3 85842 603 2 p 521 a b Country profile Switzerland 16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde UK Foreign and Commonwealth Office Erisim tarihi 2009 11 25 31 Mayis 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Aralik 2015 Temel AB Terimleri 28 Eylul 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde sayfa 10 11 Isvicre Schengen alanina katiliyor 28 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 31 Ocak 2013 Buyutulebilen Isvicre haritasi her iki sitede de bulunmaktadir www swissinfo geo org 7 Subat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde veya www swissgeo ch 10 Ekim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde buyutulebilen bir uydu fotografi da bu sitede bulunur map search ch 26 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde a b Geography Ingilizce swissworld org 1 Mart 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2013 31 Mayis 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Aralik 2015 Landscape and climate 15 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde cp pc ca Erisim tarihi 2009 12 14 Herbermann Charles George 1913 The Catholic Encyclopedia Encyclopedia Press ss 358 www cografya gen tr 13 Mart 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre maddesi Ingilizce Science Centric 22 Haziran 2009 23 Aralik 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Eylul 2013 Climate in Switzerland 15 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde about ch Erisim tarihi 2009 06 23 Country guide Switzerland 21 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde bbc co uk Erisim tarihi 2009 11 20 a b Meteoschweiz admin ch 23 Mayis 2011 21 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Mayis 2011 The strengths of Switzerland and its people p 3 olu kirik baglanti Federal Department of Foreign Affairs FDFA Erisim tarihi 2009 12 02 Impact of climate change 15 Kasim 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org Erisim tarihi 2010 01 14 Swiss Alps Jungfrau Aletsch 21 Mart 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde unesco org Arsivlenmis kopya 9 Aralik 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Nisan 2013 23 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Nisan 2013 a b REFERANDUM deu edu tr Erisim tarihi 12 Eylul 2013 REFERANDUM kostekci av tr Erisim tarihi 12 Eylul 2013 olu kirik baglanti 1999 yilindan beri meclis tarafindan hazirlanan genel bir oneri seklinde de anayasal girisim uygulanabilirse de farkli nedenlerden oturu cok cekici gelmeyen bu sistem henuz uygulanmamistir Yani 23 kanton oylamasinin cogunluguna bakilir cunku geleneksel alti yarim kantonun oyu diger kantonlarin yarisi olarak kabul edilir Political System 9 Aralik 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde admin ch Erisim 22 06 2009 27 Subat 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Aralik 2006 a b c d Neutrality and isolationism 20 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org Erisim tarihi 2009 06 23 Switzerland Country history and economic development nationsencyclopedia com 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Aralik 2009 Henri Dunant the Nobel Peace Prize 1901 26 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde nobelprize org Erisim tarihi 2009 12 02 Sports directory 3 Mayis 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde if sportsguide ch Erisim tarihi 2010 01 25 Arsivlenmis kopya 14 Eylul 2012 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Nisan 2013 Kaynak olarak Edwin Reischauer a gore Notr olmak size yuksek derecede militarize olmaya hazirlik saglar tipki Isvec ve Isvicre gibi Diplomat ve Bilim Adami 1979 da olmustur 20 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde New York Times 2 Eylul 1990 Volksabstimmung vom 26 Kasim 1989 admin ch 2010 01 25 http www admin ch ch d pore va 19891126 index html 30 Kasim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde L evolution de la politique de securite de la Suisse Isvicre Guvenlik Onlemlerinin Evrimi Manfred Rosch Nato int 13 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Volksinitiative fur eine glaubwurdige Sicherheitspolitik und eine Schweiz ohne Armee in German 1 15 Agustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde a b Isvicre ye Hos Geldiniz PDF bfm admin ch 28 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 12 Eylul 2013 a b AVUSTURYA VE ISVICRE SISTEMLERINDE HUKUK EGITIMI circassiancenter com 29 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Eylul 2013 ch ch 23 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Eylul 2013 Aurel Jorg 7 Subat 2017 Was ware die Schweiz ohne die Pharma Neue Zurcher Zeitung 21 Ekim 2019 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 11 Aralik 2020 The most powerful cities in the world 10 Mayis 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde citymayors com Retrieved on 9 February 2020 Credit Suisse Global wealth has soared 14 since 2010 to USD 231 trillion with the strongest growth in emerging markets 24 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde Credit Suisse Table 2 Top 10 countries with the highest average wealth per adult in 2011 14 Kasim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Credit Suisse 2012 Index of Economic Freedom Switzerland 1 Eylul 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde heritage org Erisim tarihi 2011 01 25 a b CIA The World Factbook Cia gov 27 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 28 Nisan 2013 a b c d Isvicre sayisi 13 Aralik 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Eylul 2013 Die Lage auf dem Arbeitsmarkt Marz 2013 24 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde PDF SECO Vom 9 Nisan 2013 Abgerufen am 29 Nisan 2013 a b Swiss Statistical Yearbook 2008 by Six Swiss companies make European Top 100 swissinfo ch 18 Ekim 2008 Erisim tarihi 22 Temmuz 2008 a b c Isvicre Ulke Raporu 2011 Dis Ticaret Mustesarligi Ihracati Gelistirme Etud Merkezi Hazirlayan Emine Cigdem Civaner a b The Economic Significance of the Swiss Financial Centre 18 Eylul 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Ingilizce a b Isvicre de bankacilik seffaflasiyor 30 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 12 Eylul 2013 a b makinebirlik com 1 Ekim 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Eylul 2013 PDF ekonomi gov tr 28 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 9 Eylul 2013 a b Wirtschaftsdaten kompakt Schweiz 13 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde PDF 128 kB Kasim 2011 Abgerufen am 29 Januar 2011 a b c d The World Factbook 29 Mayis 2010 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Subat 2013 Der Fischer Weltalmanach 2010 Zahlen Daten Fakten Fischer Frankfurt 8 Eylul 2009 ISBN 978 3 596 72910 4 a b Isvicre de yurt disi egitim olu kirik baglanti Haber 7 5 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Eylul 2013 17 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Eylul 2013 502 Numarali oylama 28 Aralik 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Almanya 18 Mayis 2003 501 Numarali oylama 28 Aralik 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Almanya 18 Mayis 2003 Isvicre Nukleer Enerji Uretimi Durdurma Karari 8 Ekim 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde 25 Mayis 2011 8 Nisan 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ocak 2013 Prof Clive Church Mayis 2003 PDF Sussex European Institute s 12 24 Haziran 2008 tarihinde kaynagindan PDF 124 KiB arsivlendi Erisim tarihi 13 Haziran 2008 Volksinitiative Ja zu Europa Initiative Yes to Europe PDF 1 1 Almanca BFS OFS UST 13 Subat 2003 4 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 15 Haziran 2008 Volksinitiative Ja zu Europa nach Kantonen Initiative Yes to Europe by Canton XLS Almanca BFS OFS UST 16 Ocak 2003 4 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 15 Haziran 2008 lang en Switzerland and the European Union 18 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde europa admin ch Erisim tarihi 2010 01 25 Isvicre Schengen alanina katiliyor 28 Eylul 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Deutcshe Welle Turkce Switzerland in Schengen end to passport checks 23 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde euronews net Erisim tarihi 2010 01 25 Isvicre Federal Istatistik Burosu Federal Nufus Sayimi 2000 4 Temmuz 2006 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Aralik 2006 Arsivlenmis kopya 30 Ekim 2007 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Nisan 2013 13 Kasim 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Nisan 2013 28 Subat 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Aralik 2006 Arsivlenmis kopya 3 Nisan 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Nisan 2013 Standige und nichtstandige Wohnbevolkerung nach institutionellen Gliederungen Geburtsort und Staatsangehorigkeit bfs admin ch Almanca Isvicre Federal Istatistik Ofisi STAT TAB 31 Aralik 2020 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link a b Statistik der naturlichen Bevolkerungsbewegung provisorische Monatsergebnisse 14 Agustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Bundesamt fur Statistik 31 Mart 2013 te erisildi a b Der Bund kurz erklart 5 Agustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde Schweizerische Bundeskanzlei BK 31 Mart 2013 te erisildi a b Turkler Isvicre nin En Buyuk Besinci Gocmen Toplulugu 18 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde Turkavenue 31 Mart 2013 te erisildi Isvicre 15 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde who int Erisim tarihi 2009 06 29 Isvicre 3 Agustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Yasam kalitesi Isvicre 2006 oecd org 19 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde OECD Saglik Verileri 2006 a b OECD ve WHO ya ait Isvicre Saglik verileri 2006 24 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Ocak 2013 web archive org 3 Aralik 2013 3 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Eylul 2022 a b Insanlar nerede yasiyor 27 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org a b c d Stadte und Agglomerationen unter der Lupe 15 Agustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde admin ch Isvicre kirsal kesimdeki kentlesme admin ch Isvicre Ovasi 25 Aralik 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org Bevolkerung Stadt Zurich 28 Eylul 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde drittes Quartal 2011 PDF 5 4 MB Prasidialdepartement Stadt Zurich Abgerufen am 4 Januar 2012 Yasam kalitesi 6 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde mercer com Isvicre Cografi Ozellikleri www cografya gen tr 5 Haziran 2023 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 16 Ocak 2024 anfaenge der schweizer eisenbahn swissworld org 29 Kasim 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 2 Subat 2013 Schweizer weiterhin Europa und Weltmeister im Bahnfahren 29 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde 3 Aralik 2008 The World Factbook Transportation in Switzerland 29 Mayis 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde 2006 Autofrei aus Prinzip Nr 18 09 S 14 ezv admin ch 11 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Subat 2013 kwintessential co uk 7 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Subat 2013 luftverkehr swissworld org 18 Ocak 2015 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 3 Subat 2013 a b c d The Swiss education system 31 Mayis 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld org Erisim tarihi 2009 06 23 ETH Zurich Swiss Federal Institute of Technology 14 Mayis 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde topouniversities com Erisim tarihi 2010 04 30 Top Universities 7 Subat 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde Erisim tarihi 2010 04 30 Ed sjtu edu cn 12 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Kasim 2010 Education at Glance 2005 23 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde by the OECD Percentage of foreign students in tertiary education 2 Mayis 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2013 9 Temmuz 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2013 John Snygg A New Approach to Differential Geometry Using Clifford s Geometric Algebra16 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde sf 38 Dr phil Roland Mueller Muellerscience com 13 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Mayis 2011 Nobel prizes in non science categories included 13 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Temmuz 2008 info cern ch 4 Haziran 2012 tarihinde Archive is sitesinde arsivlendi Erisim tarihi 2010 04 30 Swissworld org 5 Nisan 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Nisan 2010 7 Nisan 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2013 Arsivlenmis kopya 20 Kasim 2007 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Aralik 2006 CIA World Factbook 6 Aralik 2006 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 6 Aralik 2006 Special Eurobarometer biotechnology page 204 PDF Ocak Subat 2010 24 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan PDF Erisim tarihi 16 Temmuz 2013 Greeley Andrew 2003 Religion in Europe at the End of the Second Millennium New Brunswick New Jersey Transaction Publishers Elisee Reclus 1881 The Earth and Its Inhabitants D Appleton and Company Volksabstimmung vom 2 Marz 1980 10 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde admin ch Erisim tarihi 2010 Isvicre minare kararini verdi 8 Nisan 2014 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 10 Eylul 2013 27 Mart 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Nisan 2013 http cnn com tr Isvicre UNESCO Komisyonu 1 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde 2 Nisan 2013 te erisildi Encyclopaedia Britannica nin on birinci baskisi Isvicre a b c Edebiyat 11 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissworld com Cagdas Isvicre Alman Edebiyatina Genel Bir Bakis 2 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde Yildiz Ecevit Ankara Un a b Basin ve medya 4 Aralik 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde ch ch a b c Isvicre Basini 29 Ocak 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde pressreference com Sport in Switzerland 16 Eylul 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde europe cities com Erisim tarihi 2009 12 14 13 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Ocak 2013 IIHF World Championships 2009 official website Iihf com 10 Mayis 2009 22 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 29 Nisan 2010 Geering Hockeyarenas net 4 Mart 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Kasim 2011 Szemberg Szymon Podnieks Andrew 2008 Story 84 A Swiss Alpine village sees the dawn of international hockey International Ice Hockey Federation 3 Mart 2016 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Mart 2009 KB1 bakim Birden fazla ad yazar listesi link Roger Federer s Grand Slam Titles 27 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde sportsillustrated cnn com Erisim tarihi 2010 06 14 Switzerland lifts ban on motor racing GrandPrix com amp DueMotori com 6 Haziran 2007 6 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Eylul 2008 Hornussen 29 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde swissroots org 25 Ocak 2010 tarihinde erisilmistir Tradition and history 6 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde interlaken ch 25 Ocak 2010 tarihinde erisilmistir Arsivlenmis kopya 20 Temmuz 2009 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Nisan 2013 Arsivlenmis kopya 20 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 1 Nisan 2013 3 Eylul 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Nisan 2013 9 Nisan 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Nisan 2013 18 Agustos 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Nisan 2013 a b c Architekten im Lauf der Geschichte 5 Mayis 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde 26 Nisan 2013 te erisildi Arsivlenmis kopya 4 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan Erisim tarihi 26 Eylul 2013 Dis baglantilarWikimedia Commons ta Isvicre ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir Isvicre resmi sitelerIsvicre Konfederasyonunun Federal Hukumeti22 Subat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre Federal Istatistik Burosu24 Agustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde TarihIsvicre Tarihi Baslica Dokumanlar 7 Aralik 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Almanca Fransizca ve Italyanca ReferansCevrimici harita26 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre interaktif haritasi 6 Kasim 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre Yasam tarzi rehberi 6 Aralik 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde Resmi telefon rehberi 11 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde Medya Almanca Isvicre gunluk gazete Le Temps23 Ocak 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde Fransizca Isvicre gunluk gazete Corriere Del Ticino 22 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde Italyanca Isvicre gunluk gazete Pusula Zeitung 20 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre de Turkce yayin yapan gazete Haber Podium 21 Temmuz 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre de Turkce yayin yapan gazeteTurizmIsvicre Turizm9 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde ulusal turizm kurulusu Schweizbilder 12 Agustos 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde Isvicre nin 10 000 den fazla resmini barindiran site