Gürcistan (Gürcüce: საქართველო, , ), Karadeniz’in doğu kıyısında, Güney Kafkasya’da yer alan ülkedir. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden biri olan Gürcistan'ın kuzeyinde Rusya, doğusunda Azerbaycan, güneyinde Ermenistan ve güneybatısında Türkiye yer alır. Ülkenin batı sınırını Karadeniz belirler.
Gürcistan საქართველო (Gürcüce) Sakartvelo | |||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() Gürcistan tarafından fiilen yönetilen alan koyu yeşil renkle gösterilmiştir; iddia edilen ancak kontrol edilmeyen arazi açık yeşil renkte gösterilmiştir. | |||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||
Başkent ve en büyük şehir | Tiflis 41°43′K 44°47′D / 41.717°K 44.783°D | ||||||||||||||||||
Resmî dil(ler) | Gürcüce | ||||||||||||||||||
Tanınan bölgesel dil(ler) | Abhazca | ||||||||||||||||||
Etnik gruplar (2014) | %86,8 Gürcüler %6,2 Azeriler %4,5 Ermeniler %2,8 diğer | ||||||||||||||||||
Demonim | Gürcü | ||||||||||||||||||
Hükûmet | Üniter parlamenter cumhuriyet | ||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Yasama organı | Gürcistan Parlamentosu | ||||||||||||||||||
Tarihçe | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Yüzölçümü | |||||||||||||||||||
• Toplam | 69.700 km2 (120.) | ||||||||||||||||||
Nüfus | |||||||||||||||||||
• 2021 sayımı | 3.728.600 [a] (127.) | ||||||||||||||||||
• Yoğunluk | 57,6/km2 (137.) | ||||||||||||||||||
GSYİH (SAGP) | 2023 tahminî | ||||||||||||||||||
• Toplam | $58,23 milyar (110..) | ||||||||||||||||||
• Kişi başına | $15.709 (78..) | ||||||||||||||||||
GSYİH (nominal) | 2023 tahminî | ||||||||||||||||||
• Toplam | $16,16 milyar (126..) | ||||||||||||||||||
• Kişi başına | $4.361 (102..) | ||||||||||||||||||
Gini (2018) | ▼ 36.4 orta | ||||||||||||||||||
İGE (2022) | çok yüksek · 63. | ||||||||||||||||||
Para birimi | Lari (GEL·₾)1 | ||||||||||||||||||
Zaman dilimi | UTC+04.00 () | ||||||||||||||||||
Trafik akışı | sağ | ||||||||||||||||||
Telefon kodu | 995 | ||||||||||||||||||
ISO 3166 kodu | |||||||||||||||||||
İnternet alan adı | .ge | ||||||||||||||||||
Resmî site Gov.ge | |||||||||||||||||||
|
Bugünkü Gürcistan'da Klasik Çağ boyunca Kolhis ve İberya gibi birkaç bağımsız krallık kurulmuştur. Gürcüler resmî olarak 4. yüzyılda Hristiyanlığı benimsediler. Gürcü Ortodoks Kilisesi erken Gürcü devletlerinin manevi ve politik birleşmesi üzerinde büyük role sahiptir. Birleşik Gürcistan Krallığı 12. ve erken 13. yüzyıllarda Kral Kurucu Davit ve Kraliçe Tamar döneminde Altın Çağı'na ulaştı. Bundan sonra krallık geriledi ve Moğollar, Osmanlı İmparatorluğu ve İran hanedanlıkları gibi bölgesel güçlerin hegemonyası altında kalan devletlere bölündü. 18. yüzyılın sonlarında Doğu Gürcistan Kartli-Kaheti Krallığı, Rus İmparatorluğu ile bir ittifak antlaşması imzaladı. Ancak Rus İmparatorluğu, 1801 yılında Kartli-Kaheti Krallığı'nı ve 1810 yılında Batı Gürcistan İmereti Krallığı'nı ilhak etti. Gürcistan üzerindeki Rus yönetimi İran, Osmanlı ve Rus İmparatorluğu'nun 19. yüzyıl boyunca parça parça ilhak ettiği geriye kalan Gürcü bölgeleri ile yapılan çeşitli barış antlaşmaları sonucu kabul edildi.
Gürcistan, Rus İç Savaşı sırasında 1917'deki Rus Devrimi'nin ardından kısa bir süre boyunca Transkafkasya Federasyonu'nun bir parçası oldu ve daha sonra bağımsız bir cumhuriyet olarak ortaya çıktı. 1921 yılında Kızıl Ordu Gürcistan'ı işgal etti ve işçilerin ve köylülerin Sovyetler hükûmetini kurdu. Sovyet Gürcistan yeni Transkafkasya Federasyonu'na katıldı ve 1922 yılında Sovyetler Birliği'nin kurucu cumhuriyetlerinden biri oldu. 1936'da Transkafkasya Federasyonu dağıldı ve Gürcistan bir Sovyet Cumhuriyeti olarak ortaya çıktı. 2. Dünya Savaşı sırasında neredeyse 700.000 Gürcü Kızıl Ordu saflarında Nazilere karşı savaştı. Etnik bir Gürcü olan Sovyet Lideri Josef Stalin'in 1953 yılında ölümünden sonra Nikita Kruşçev ve onun de-Stalinizasyon politikasına karşı 1956'da neredeyse yüz öğrencinin öldüğü protesto dalgaları ülkeye yayıldı.
1980'li yıllarda bir bağımsızlık hareketi başladı ve büyüdü, Nisan 1991'de Gürcistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılması ile sonuçlandı. Daha sonraki dönemin büyük bir kısmında Gürcistan iç karışıklıklar, Abhazya ve Güney Osetya'daki ayrılıkçı hareketler ve ekonomik krizle uğraştı. Gürcistan 2003 yılındaki Gül Devrimi'nin ardından NATO ve Avrupa Birliği üyeliğini hedefleyen güçlü bir Batı yanlısı dış politika izledi, ülkede bir dizi demokratik ve ekonomik reformlar yapıldı. Bu karışık sonuçları beraberinde getirdi ancak ülkenin kurumlarını güçlendirdi. Ülkenin Batı yanlısı politikası Rusya ile ilişkileri kötüleştirdi, Ağustos 2008'de Rus-Gürcü Savaşı ve Gürcistan'ın Rusya ile günümüzde de devam eden bölgesel anlaşmazlıkları ile sonuçlandı.
Gürcistan, 2008 Rusya-Gürcistan Savaşı'ndan sonra kısıtlı uluslararası tanınmışlık kazanmış Abhazya ve Güney Osetya olmak üzere iki de facto bağımsız bölgeyi kapsamaktadır. Dünyanın çoğu devleti bu bölgeleri Gürcistan'ın Rusya tarafından işgal altında olan bölgeleri olarak kabul etmektedir.
Gürcistan, seküler, üniter ve başkanlı cumhuriyet olan bir temsili demokrasidir. Gelişmekte olan bir ülkedir ve 2022 yılı itibarıyla İnsani Gelişme Endeksi'nde 63. sıradadır. Ülke Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Dünya Ticaret Örgütü, Karadeniz Ekonomik İşbirliği ve GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü üyesidir. NATO üyeliği ve ileride Avrupa Birliği'ne üye olmak için uğraş vermektedir.
Etimoloji
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJGa0wwZHlZWFYzYjJ4bVgxQXhNVE13TWpjeVgyNWxkeTVxY0djdk1qSXdjSGd0UjNKaGRYZHZiR1pmVURFeE16QXlOekpmYm1WM0xtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpka0wwZHZjbWRoYm1saFgyOXVYMFp5WVY5TllYVnliMTl0WVhBdWFuQm5Mekl5TUhCNExVZHZjbWRoYm1saFgyOXVYMFp5WVY5TllYVnliMTl0WVhBdWFuQm4uanBn.jpg)
"Gürcistan" kelimesi, muhtemelen 11. ve 12. yüzyıllarda Süryaniceye gurz-ān/gurz-iyān ve Arapçaya curcan/curzan olarak geçen Gürcüler anlamına gelen Partça ve Orta Farsça gurğān kelimesinden kaynaklanıyor. Gezgin Jacques de Vitry dini temelli teorilere dayandırarak, ismin kökenini Gürcüler arasında ünlü olan Aziz Giorgi'nin ismi ile açıklıyor, gezgin Jean Chardin ise, "Gürcistan" kelimesinin Gürcistan'daki gelişmiş tarım tekniklerinden etkilenen Yunanlar tarafından Yunanca γεωργός ("çiftçi") kelimesinden geldiğini düşünüyordu. Prof. Aleksandre Mikaberidze'nin söylediği gibi, Gürcistan/Gürcüler kelimelerinin kökeninin bu asırlık açıklamaları, kelimenin kökeninin Farsça gurğ/gurğān ("kurt") kelimesi olduğunu düşünen bilim camiası tarafından reddediliyor. Farsça kelime gurğ/gurğān ile başlayan kelime, daha sonra Slav ve Batı Avrupa dilleri de dâhil olmak üzere birçok başka dilde benimsendi. Bu terimin kendi, Gorgan ("kurtların ülkesi") olarak anılan, Hazar'a yakın bölgenin antik İran ismiyle oluşturulmuş olabilir.
Ne var ki söz konusu bu kaynaklarda Farsça "Gurc" (گرج) ile kurt anlamında gelen "gurg" (گرگ) kelimesinin birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Farsça "Gurc" kelimesi, Türkçe "Gürcistan" anlamına gelir. Türkçede "Gürcü" olarak yerleşmiş olan kelimenin aslı ise, Farsça "Gurcî"dir (گرجی) ve Gurc ülkesinden olan demektir. "Gurc" ülkeyi ifade ettiği halde bu kelimeden ayrıca "stan" (ستان) sonekiyle "Gurcstan" (گرجستان) kelimesi türetilmiştir. "Gurcstan" kelimesi Türkçede Gürcistan biçiminde yerleşmiştir. Farsça "gurg" (گرگ) kelimesinin bir anlamı "kurt" olup Gürcü kralı Vahtang Gorgasali'nin adının bu kelimeyle ilişkili olduğu kabul edilir. Ne var ki, Latin harfli transliterasyonu üzerinden "gurg" (گرگ) ve "gurğ" (گرج) kelimeleri birbirine karıştırılmış ve Gürcistan'ın anlamı "kurtların ülkesi" biçiminde aktarılmıştır.
Gürcistan'ın Gürcüce ismi Sakartvelo (საქართველო; "Kartvelilerin ülkesi "), 9. yüzyıldan itibaren kaydedilmiştir ve geniş kullanımıyla 13. yüzyıla kadar tüm Orta Çağ Gürcistan Krallığı'na atıfta bulunur, kelime merkez Gürcistan bölgesi Kartli'den türetilmiştir. Etnik Gürcüler tarafından kullanılan öz tanımlama Kartvelebi'dir (ქართველები, yani "Kartveliler").
Gürcü kroniklerine göre Kartvelilerin atası, Kitabı Mukaddes’teki Yafes’in torunlarından Kartlos’tur. Ancak bilim adamları, kelimenin eski zamanlarda baskın bir grup olarak ortaya çıkan proto-Gürcü kabilelerinden biri olan Kartlar'dan türediği konusunda hemfikirler. Sakartvelo (საქართველო) adı iki bölümden oluşmaktadır. Kelimenin kökü olan Kartvel-i (ქართველ-ი), orta-doğu Gürcistan bölgesi Kartli'nin veya Doğu Roma İmparatorluğu'nun kaynaklarında bilinen ismiyle İberya'nın yerlilerini belirtir.Strabon, Herodot, Plutarkhos, Homeros gibi Antik Yunan ve Titus Livius, Tacitus gibi Romalı yazarlar ülkenin doğusundakileri İberler (Bazı Eski Yunan kaynaklarında İberoi), batısındakilerini de Kolhlar olarak adlandırmışlardır. Gürcüce çevre eki sa-X-o, X'in bir etnonim olduğu ve "X'in yaşadığı alanı" belirten standart bir coğrafi adlandırmadır.
Bugün ülkenin tam ve resmi adı, Gürcistan anayasasında "Gürcistan, Gürcistan devletinin adıdır" şeklinde belirtildiği üzere Gürcistan'dır. 1995 anayasası yürürlüğe girmeden önce ülkenin adı Gürcistan Cumhuriyeti idi.
Tarih
Tarih Öncesi
Modern Gürcistan Paleolitik Çağdan beri Homo erectus yerleşim alanıydı. Proto-Gürcü kabileleri ilk olarak MÖ 12. yüzyılda yazılı tarih sahnesine çıktılar.Şarap yapımına dair şimdiye dek bulunan en eski kalıntılar 8.000 yıllık şarap küplerinin ortaya çıkarıldığı Gürcistan'da bulunmuştur. Arkeolojik buluntular ve antik kaynaklar ayrıca göstermektedir ki erken devlet ve siyasal oluşumlar MÖ 7. yüzyıl ve ötesine giden ileri derece metalurji ve kuyumculuk teknikleriyle karakterize edilmektedir. Erken metalurji Şulaveri-Şomu kültürü ile ilişkili olarak MÖ 6. milenyum sırasında Gürcistan'da başlamıştır.
Antik Dönem
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpjMkwwTnZiR05vYVhOZllXNWtYMGxpWlhKcFlTVXlRMTlXU1MxSlNVbGZZMlZ1ZEhWeWFXVnpYMEl1UXk0dWFuQm5Mekl5TUhCNExVTnZiR05vYVhOZllXNWtYMGxpWlhKcFlTVXlRMTlXU1MxSlNVbGZZMlZ1ZEhWeWFXVnpYMEl1UXk0dWFuQm4uanBn.jpg)
Antik Çağ başlıca batıda Kolhis ve doğuda İberya olmak üzere çeşitli erken Gürcü devletlerinin ortaya çıkışını gördü. Kolhis, Yunan mitolojisinde Apollonius'un efsanesi Argonautika'da İason ve Argonotların Altın Post'u aradığı ülkeydi. Efsanedeki Altın Post'un bölgedeki nehirlerden altın tozunu toplamak için post kullanılması yönteminden kaynaklanabileceği düşünülmektedir. MÖ 4. yüzyılda - bir kral ve aristokratik hiyerarşinin altında kurulmuş gelişmiş devlet organizasyonunun erken örneklerinden biri - İberya Krallığı kuruldu.
Roma Cumhuriyeti'nin bugünkü Gürcistan'ı kısa süreli ele geçirmesinden sonra bölge 700 yıldan uzun bir süre boyunca Roma-Pers jeopolitik düşmanlığı ve savaşının öncelikli hedefi haline dönüştü. Milattan sonra ilk yüzyıllarda Mitraizm, pagan inançları ve Zerdüştlük Gürcistan'da yaygın olarak inanılan inançlardı. MS 337 yılında Kral III. Mirian Hristiyanlığı devlet dini olarak ilan etti ve edebiyatın, sanatın gelişmesine büyük bir teşvik verdi ve sonuçta birleşik Gürcü ulusunun oluşumunda kilit bir rol oynadı. Hristiyanlığın kabulü MS 5. yüzyıla kadar İberya'da (doğu Gürcistan) ikinci bir yerleşik din haline gelmiş gibi görünen ve orada yaygın olarak uygulanan Zerdüştlüğün yavaş ama kesin bir şekilde gerilemesine yol açtı.
Ortaçağlardan Modern Çağa Doğru
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwxVnphR2QxYkdsZmRHOTNaWEp6WDJsdVgxTjJZVzVsZEdrbE1rTmZSMlZ2Y21kcFlTNXdibWN2TWpJd2NIZ3RWWE5vWjNWc2FWOTBiM2RsY25OZmFXNWZVM1poYm1WMGFTVXlRMTlIWlc5eVoybGhMbkJ1Wnc9PS5wbmc=.png)
Yıllar süren Roma-Pers Savaşlarına sahne olan erken Gürcü krallıkları Orta Çağların başında çeşitli feodal bölgelere bölündüler. Bu kalan Gürcü krallıklarına karşı 7. yüzyılda ortaya çıkan Müslüman istilalarını kolaylaştırdı.
Tao-Klarceti Krallığı
ve gibi farklı İberya kraliyet hanedanlarının soylarının devam etmeyişi ve Abbasilerin kendi iç savaşları ve Bizansla olan çatışmaları Bagrationi Hanedanı'nın büyük bir şöhretle güçlenmesinin önünü açtı. İberya'nın güney batı bölgesine göç etmiş Bagrationi Hanedanı'nın lideri Büyük Aşot Tao-Klarceti'nin başına geçti ve İberya Prensliği'ni 813 yılında yeniden kurdu. I. Aşot'un oğulları ve torunları üç ayrı kola ayrıldılar. Sürekli olarak hem birbirleri ile ve hem de komşu devletlerle savaştılar. Sonunda Kartli kolu galip geldi; 888 yılında IV. Adarnase, 550 yılından beri durgun olan kraliyet otoritesini yeniden diriltti. İberya monarşisinin canlanmasına rağmen geriye kalan Gürcü toprakları Arap işgali altında olan Tiflis ile birlikte birbirine rakip devletlere bölünmüştü.
Egrisi-Abhazya Krallığı
736 yılında Batı Gürcistan'a Mervan bin Muhammed liderliğinde yapılan Arap istilası I. Leon ve Lazikalı ve İberyalı müttefikleri tarafından geri püskürtüldü. I. Leon daha sonra Mirian'ın kız kardeşi ile evlendi, bir varis II. Leon 770'lerde bu hanedan birliğini kullanarak Lazika'yı devraldı. Arap istilacılara karşı kazanılan zafer ve yeni topraklar Abhazya prenslerine Bizans İmparatorluğu'ndan daha fazla otonomi kazanma gücü verdi. Yaklaşık 778 yılında II. Leon, Hazarlar'ın yardımıyla tam bağımsızlığını kazandı ve Abhazya Kralı olarak taç giydi. Devletin bağımsızlığının kazanılmasından sonra kilisenin bağımsızlığı esas problem haline gelmişti. 9. yüzyılın başlarında Abhazya Kilisesi Konstantinopolis ile bağlarını koparttı ve Mtsheta Katolikosluğu'nun otoritesini tanıdı; Gürcüce okur yazarlık ve kültürel dil olarak Yunancanın yerini aldı. Abhazya Krallığı 850 ve 950 yılları arasında en müreffeh dönemini yaşadı. III. Demetre döneminde bir iç savaş ve feodal isyanlar başladı ve III. Teodos döneminde krallığı tamamıyla anarşiye sürükledi. Büyük çoğunlukla üvey babası III. Davit'in diplomasisi ve fetihleri sayesinde Kral III. Bagrat liderliğinde Abhazya Krallığı ve doğu Gürcü devletlerinin tek bir Gürcü monarşisi çatısı altında birleşmesiyle iç karışıklık dönemi son buldu.
Birleşik Gürcistan Krallığı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRM0wwZGxiR0YwYVY4eE5qWXhMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFIWld4aGRHbGZNVFkyTVM1cWNHYz0uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRM0wwZGxiM0puYVdGdVgyVnRjR2x5WlY5M2FYUm9YM1J5YVdKMWRHRnlhV1Z6TG5CdVp5OHlNakJ3ZUMxSFpXOXlaMmxoYmw5bGJYQnBjbVZmZDJsMGFGOTBjbWxpZFhSaGNtbGxjeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
Feodalizmin gelişme dönemi ve ortak düşmanlara karşı mücadele en az çeşitli Gürcü devletlerinin aynı inanca olan bağlılığı kadar Gürcistan feodal monarşisinin 11. yüzyılda Bagrationi Hanedanı altında manevi ve politik birleşmesi için büyük bir öneme sahipti.
Gürcistan Krallığı 12. ve 13. yüzyıllarda gücünün doruğuna ulaştı. Kurucu Davit (1089-1125) ve onun büyük torunu Kraliçe Tamar (1184-1213)'ın hükümdarlıkları arasındaki bu dönem Gürcistan'ın Altın Çağı ya da Gürcü Rönesansı olarak bilinir. Batı Avrupa'daki benzerinden önce gelen bu erken Gürcü Rönesansı etkileyici askeri zaferler, bölgesel yayılma ve mimari, edebiyat, felsefe ve bilimde kültürel rönesans olarak karakterize edilir. Gürcistan'ın Altın Çağı geride muazzam katedraller, romantik şiir ve edebiyat ve daha sonra bir milli destan olarak kabul edilecek Kaplan Postlu Şövalye epik şiirini miras bıraktı.
Davit, feodal lordların muhalefetini bastırdı ve yabancı işgalcilerle mücadele etmek için elindeki gücünü merkezileştirdi. 1121 yılında Didgori Muharebesi'nde kendinden kat kat büyük Türk ordularını bozguna uğrattı ve Tiflis'i özgürleştirdi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVekwxUmhiV0Z5WHlVeU9GWmhjbVI2YVdGZlpuSmxjMk52WDJSbGRHRnBiQ1V5T1M1cWNHY3ZNVGN3Y0hndFZHRnRZWEpmSlRJNFZtRnlaSHBwWVY5bWNtVnpZMjlmWkdWMFlXbHNKVEk1TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Gürcistan'ın ilk kadın hükümdarı Tamar'ın 29 yıllık saltanatı Gürcistan tarihinin en başarılı dönemi olarak kabul edilir. Tamar'a “krallar kralı” (mepe mepeta) unvanı verildi. Muhalefeti etkisiz hale getirmeyi başardı ve rakip devletler Selçuklu ve Bizansın çöküşüyle birlikte başarılı bir dış politika izledi. Tamar seçkin güçlü bir orduyla birlikte Kafkasya'yı ve bugünkü Azerbaycan, Ermenistan, Türkiye'nin doğusu ve aynı zamanda kuzey İran'ın büyük bir bölümünü hakimiyet altına alan bir imparatorluğu kurarak atalarının başarıları üzerine yenilerini inşa etti. Tamarın 1213 yılında ölümünden sonraki yirmi yıllık dönemde Moğol istilaları ile krallık zayıfladı.
Gürcistan Krallığı'nın yeniden canlanışı Tiflis'in 1226 yılında Celaleddin Harezmşah tarafından ele geçirilip harap edilmesiyle gecikti. Ülkenin eski gücü ve Hristiyan kültürünü yeniden canlandırdığı için “Parlak” olarak anılan II. Demetre'nin oğlu V. Giorgi tarafından Moğollar kovuldu. V. Giorgi birleşik Gürcü devletinin büyük krallarından sonuncusuydu. Onun ölümünün ardından farklı yerel yöneticiler 15. yüzyılda krallığın kesin bölünüşüne dek kendi saltanatlarını kurmak için merkezi Gürcistan yönetimiyle savaştılar. Gürcistan daha sonra Timur'un istilaları ile zayıfladı. Karakoyunlu ve Akkoyunlu Türkmenlerinin krallığın güney bölgelerine yaptığı sürekli akınlarla birlikte istilaların devam etmesi krallığın yeniden canlanışına zaman vermedi.
Üç Taraflı Bölünme
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaaUwwdHBibWRrYjIxZmIyWmZSMlZ2Y21kcFlWOWhablJsY2w5a2FYTnpiMngxZEdsdmJsOWhjMTloWDNWdWFXWnBaV1JmYzNSaGRHVWxNa05mTVRRNU1GOUJSQzV6ZG1jdk1qSXdjSGd0UzJsdVoyUnZiVjl2Wmw5SFpXOXlaMmxoWDJGbWRHVnlYMlJwYzNOdmJIVjBhVzl1WDJGelgyRmZkVzVwWm1sbFpGOXpkR0YwWlNVeVExOHhORGt3WDBGRUxuTjJaeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
Gürcistan Krallığı'nda 1466 yılında iç karışıklıklar ortaya çıktı ve ülke üç bağımsız krallık ve beş yarı bağımsız prensliğe bölündü. Komşu büyük imparatorluklar bu iç bölünmeden yararlandılar, 16. yüzyılın başlarından 18. yüzyılın sonlarına kadar Safevi İran (Ardılı Afşar ve Kaçar hanedanları) ve Osmanlılar doğu ve batı Gürcistan'da hakimiyet kurdular.
Bölgelerin yöneticileri kısmen özerk kaldı ve çeşitli dönemlerde ayaklanmalar çıkardılar. Ancak daha sonraki Osmanlı ve İran işgalleri yerel krallıkları ve bölgeleri zayıflattı. Sürekli Osmanlı-İran Savaşları ve sürgünlerin sonucunda Gürcistan'ın nüfusu 18. yüzyılın sonunda 784.700'e düştü. Doğu Gürcistan (Safevi Gürcistan), Kartli ve Kaheti krallıklarını kapsamaktaydı ve komşu rakip devlet Osmanlı ile imzalanan 1555 Amasya Antlaşması'ndan beri İran hâkimiyeti altındaydı. 1744 yılında II. Erekle Osmanlı-İran Savaşları'nda İran'a bağlılığı ve başarıları sonucunda Nadir Şah tarafından Kartli Kralı olarak tanındı. 1747 yılında Nadir Şah'ın ölümünün ardından iki krallık da İran hakimiyetinden kurtuldu ve Kral II. Erekle'nin liderliğinde 1762 yılında yeniden birleşti.
1783 yılında Rusya ve Doğu Gürcistan Kartli-Kaheti Krallığı Georgiyevsk Antlaşması'nı imzaladılar. Bu antlaşma ile Gürcistan, İran'a veya başka bir dış güce bağlanmayacak ve dış ilişkilerde bağlılığı karşılığında Gürcistan'ın toprak bütünlüğünü ve yönetici Bagrationi Hanedanı'nın sürekliliğini garanti eden Rusya'nın sözde himayesi altında olacaktı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpaa0wwZGxiM0puWlY5WVNVbGZiMlpmUjJWdmNtZHBZUzVxY0djdk1UY3djSGd0UjJWdmNtZGxYMWhKU1Y5dlpsOUhaVzl5WjJsaExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Ancak Gürcistan'ı savunma sözüne rağmen Rusya, İranlılar 1795 yılında Tiflis'i ele geçirip yağmaladığında ve şehrin ahalisini katlettiğinde hiçbir yardımda bulunmadı. Daha sonra 1796'da Kaçar İran'a karşı başlatılan cezalandırıcı bir sefere rağmen, bu dönem, 1801'de Rusya'nın Georgiyevsk Antlaşması'nı ihlal etmesi ve Doğu Gürcistan'ı ilhak etmesiyle sonuçlandı, ardından bunu kraliyet Bagrationi Hanedanı'nın yönetim haklarının ve aynı zamanda Gürcü Ortodoks Kilisesi'nin otosefalinin kaldırılması izledi. Pyotr Bagration, yönetim hakkı kaldırılan Bagrationi Hanedanı'ndan bir prens, Napolyon Savaşları'nda Rusya İmparatorluğu ordusunu yöneten önde gelen bir generaldi.
Rus İmparatorluğu'nda Gürcistan
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnMUwwZGxiM0puWlY5RVlYZGxYeTFmVUc5eWRISmhhWFJmYjJaZlIyVnVaWEpoYkY5UWVXOTBjbDlDWVdkeVlYUnBiMjVmSlRJNE1UYzJOUzB4T0RFeUpUSTVYeTFmUjI5dloyeGxYMEZ5ZEY5UWNtOXFaV04wTG1wd1p5OHhOekJ3ZUMxSFpXOXlaMlZmUkdGM1pWOHRYMUJ2Y25SeVlXbDBYMjltWDBkbGJtVnlZV3hmVUhsdmRISmZRbUZuY21GMGFXOXVYeVV5T0RFM05qVXRNVGd4TWlVeU9WOHRYMGR2YjJkc1pWOUJjblJmVUhKdmFtVmpkQzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
22 Aralık 1800'de Çar I. Pavel, Kartli-Kaheti Kralı 'nin sözde daveti ile 8 Ocak 1811'de kesinleşen Gürcistan'ın (Kartli-Kaheti) Rus İmparatorluğu'na katılması ilanını imzaladı ve 12 Eylül 1801 yılında Çar I. Aleksandr tarafından onaylandı.Bagrationi krallık ailesi krallıktan sürgün edilmişti. Sankt-Peterburg'daki Gürcü elçisi Prens Kurakin'e sunulan protesto notu ile tepki verdi. Mayıs 1801'de, Emperyal Rusya General Karl Knorring'in gözetimi altında, Doğu Gürcistan'daki yönetimi 'in başkanlık ettiği hükûmete devretti. Gürcistan asilleri Knorring'in soyluları Sioni Katedrali'nde topladığı ve Emperyal Rusya Tacı üzerine yemin etmeye zorladığı 12 Nisan 1802 tarihine kadar kararnameyi kabul etmediler. Yemin etmeyenler geçici olarak tutuklandılar.
1805 yazında, Rus birlikleri Zagam yakınlarındaki Askerani Nehri'nde 1804-1813 Rus-İran Savaşı sırasında İran ordusunu yenilgiye uğrattı ve şimdi resmi olarak imparatorluk bölgesi olan Tiflis'i yeni bir İran işgalinden kurtardı. Doğu Gürcistan üzerindeki Rus hakimiyeti 1813 Gülistan Antlaşması ile İran tarafından resmi olarak kabul edildi. Doğu Gürcistan'ın işgalini takiben Batı Gürcistan İmereti Krallığı I. Aleksandr tarafından işgal edilmişti. Son İmereti kralı ve Gürcü Bagrationi yöneticisi II. Solomon halkı işgalci Rusya'ya karşı harekete geçirme ve yabancı devletlerin desteğini sağlama çabalarının sonuçsuz kalmasından sonra 1815 yılında sürgünde öldü. 1803 yılından 1878 yılına kadar gerçekleşen sayısız Osmanlı-Rus savaşının sonucu olarak Gürcistan'ın daha önce kaybedilmiş birkaç bölgesi - Acara gibi- geri kazanıldı ve imparatorluğa dahil oldu. Guria Prensliği feshedilip 1829 yılında imparatorluğa katılırken Svaneti 1858 yılında kademeli olarak işgal edildi. Megrelya, 1803 yılından itibaren Rus İmparatorluğu vasalı olmasına rağmen 1867 yılına dek imparatorluğa katılmadı.
Bağımsızlığın İlanı
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVMUwwUmxiVzlqY21GMGFXTmZVbVZ3ZFdKc2FXTmZiMlpmUjJWdmNtZHBZVjhsTWpobGJpVXlPUzV6ZG1jdk1qa3djSGd0UkdWdGIyTnlZWFJwWTE5U1pYQjFZbXhwWTE5dlpsOUhaVzl5WjJsaFh5VXlPR1Z1SlRJNUxuTjJaeTV3Ym1jPS5wbmc=.png)
1917 yılı Rus Devriminden sonra başkanlığında Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti kuruldu. Federasyon üç ülkeyi kapsamaktaydı: Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan. Osmanlı'nın dağılan Rusya İmparatorluğu'nun Kafkasya bölgeleri üzerinde hak iddia etmesi üzerine Gürcistan 26 Mayıs 1918 yılında bağımsızlığını ilan etti. Menşevik parlamento seçimlerini kazandı ve Noe Jordania başbakan oldu. Sovyet işgaline rağmen Noe Jordania, 1930'lar boyunca Fransa, Birleşik Krallık, Belçika ve Polonya tarafından Gürcü Hükümeti'nin meşru başbakanı olarak tanındı.
Gürcistan ve Ermenistan arasındaki çoğunlukla Ermeni nüfusa sahip tartışmalı bölgeler üzerine patlak veren 1918 Gürcü-Ermeni Savaşı İngiliz arabuluculuğu ile sona erdi. 1918-1919 yılları arasında Gürcü general Giorgi Mazniaşvili, bağımsız Gürcistan için Karadeniz kıyısında Tuapse'den Soçi'ye kadar ve Adler için hak iddia eden Moisev ve Denikin tarafından yönetilen Beyaz Ordu'ya karşı bir saldırıyı yönetti. Ülkenin bağımsızlığı çok uzun sürmedi, 1922'de Sovyetler Birliği tarafından işgal edildi.
Sovyetler Birliği'nde Gürcistan
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgzTHpkbEwxSmxaRjlCY20xNVgybHVYMVJpYVd4cGMybGZSbVZpWHpJMVh6RTVNakV1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFZKbFpGOUJjbTE1WDJsdVgxUmlhV3hwYzJsZlJtVmlYekkxWHpFNU1qRXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoakwwOXlaSHBvYjI1cGEybGtlbVVsTWtOZlUzUmhiR2x1WDJGdVpGOU5hV3R2ZVdGdUpUSkRYekU1TWpVdWFuQm5Mekl5TUhCNExVOXlaSHBvYjI1cGEybGtlbVVsTWtOZlUzUmhiR2x1WDJGdVpGOU5hV3R2ZVdGdUpUSkRYekU1TWpVdWFuQm4uanBn.jpg)
Şubat 1921'de Rus İç Savaşı sırasında Kızıl Ordu Gürcistan'a ilerledi ve yerel Bolşevikleri iktidara getirdi. Gürcü ordusu yenilmişti ve Sosyal Demokrat hükûmeti ülkeyi terk etti. 25 Şubat 1921'de Kızıl Ordu Tiflis'e girdi ve 'nin başbakanlık yaptığı işçilerin ve köylülerin sovyetler hükûmetini kurdu. Gürcistan, 1921 yılında Ermenistan ve Azerbaycan ile birlikte 1922 yılında Sovyetler Birliği'nin kurucu üyelerinden biri olacağı Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne dahil oldu.
Endüstrileşmemiş ve sosyal olarak geri kalmış görülen Gürcistan'da Bolşeviklere karşı kayda değer bir muhalefet kalmıştı ve bu 1924 Ağustos Ayaklanması'nda doruğa ulaştı. Sovyet yönetimi resmi olarak ancak ayaklanma hızlıca bastırıldığında kurulmuş oldu. Gürcistan birinci beş yıllık plana dek SSCB'nin endüstrileşmemiş bir parçası olarak kalacak ancak birinci beş yıllık plan ile birlikte tekstil ürünlerinin büyük merkezi haline gelecekti. Daha sonra 1936 yılında TSFSC dağıldı ve Gürcistan bir birlik cumhuriyeti olarak ortaya çıktı: Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti.
Josef Stalin, Gori'de doğmuş etnik bir Gürcü (იოსებ ჯუღაშვილი) İoseb Cughaşvili, Bolşevikler arasında önde gelen bir isimdi. Stalin en yüksek mevkiye ulaşacak ve Sovyetler Birliği'ni 1920'lerden 5 Mart 1953 yılında ölümüne dek yönetecekti.
1941 Haziran ayında Nazi Almanyası Kafkas petrol alanları ve cephane fabrikalarına ulaşmak hedefi ile Sovyetler Birliği'ni işgal etti. Naziler Gürcistan'a asla ulaşamadı ancak neredeyse 700.000 Gürcü işgalcileri kovmak ve Berlin'e ilerlemek için Kızıl Ordu saflarında savaştı. Savaşa katılanlardan neredeyse 350.000 Gürcü asker öldü.Texel'deki Gürcü Ayaklanması 2. Dünya Savaşı'nda Avrupa'daki son muharebeydi.
Stalin'in ölümünden sonra Nikita Kruşçev Sovyetler Birliği'nin lideri oldu ve bir de-Stalinizasyon politikası uygulandı. Buna Kruşçev Raporu'nun yayınlanmasının üzerine neredeyse 100 öğrencinin öldüğü 1956 isyanlarının patlak verdiği Gürcistan dışında hiçbir yerde bu kadar alenen ve şiddetli bir karşıtlık bulunmuyordu.
Sovyetler Birliği'nin geri kalan dönemi boyunca Gürcistan ekonomisi büyümeye devam etti ve giderek artan bariz yolsuzluklar sergilenmesine ve hükûmetin halka yabancılaşmasına rağmen önemli bir gelişme tecrübe edildi. Gürcü Komünist liderliği, 1986 yılında Perestroyka'nın başlangıcıyla birlikte değişikliklere ayak uydurmada yetersiz kaldı ve rütbeli Komünistler de dahil olmak üzere birçok Gürcü tek çözüm yolunun mevcut Sovyet sisteminden ayrılmak olduğuna karar verdi.
Yeniden bağımsızlığın ilanı
9 Nisan 1991'de, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından kısa bir süre önce, , 31 Mart 1991'de yapılan referandumdan sonra bağımsızlığını ilan etti. 26 Mayıs 1991'de Zviad Gamsahurdia, bağımsız Gürcistan'ın ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Gamsahurdia, Gürcü milliyetçiliğini canlandırdı ve Tiflis'in Sovyetler Birliği altında özerk oblastlar olarak sınıflandırılan Abhazya ve Güney Osetya gibi bölgeler üzerindeki otoritesini savunacağına söz verdi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBeEx6RTVPVE5mUjJWdmNtZHBZVjkzWVhJeExuTjJaeTh5TWpCd2VDMHhPVGt6WDBkbGIzSm5hV0ZmZDJGeU1TNXpkbWN1Y0c1bi5wbmc=.png)
Kısa süre sonra 22 Aralık 1991'den 6 Ocak 1992'ye kadar süren (kanlı bir darbeyle) iktidardan indirildi. Darbe, Ulusal Muhafızların bir kısmı ve "Mhedrioni" ("Süvari") adlı paramiliter bir örgüt tarafından kışkırtıldı. Ülke, neredeyse 1995 yılına kadar süren şiddetli bir iç savaşın içine girdi. Eduard Şevardnadze (1985'ten 1991'e kadar Sovyet Dışişleri Bakanı) 1992'de Gürcistan'a döndü ve darbenin liderleri olan ve ile birlikte "Devlet Konseyi" adlı bir koalisyon hükûmetine başkanlık etti.
Gürcistan'ın iki bölgesinde, Abhazya ve Güney Osetya'da, yerel ayrılıkçılar ile Gürcü nüfusun çoğunluğu arasında artan anlaşmazlıklar, etnik gruplar arası yaygın şiddet ve savaşlara dönüştü. Rusya tarafından desteklenen Abhazya ve Güney Osetya, Gürcistan'ın tartışmalı bölgelerde sadece bazı kısımları kontrolde tutmasıyla Gürcistan'dan de facto bağımsızlık elde etti. 1995 yılında, Şevardnadze resmi olarak Gürcistan cumhurbaşkanı seçildi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTloTDJFNUwwZGxiM0puYVdFbE1rTmZWR0pwYkdsemFWOHRYMUp2YzJWZlVtVjJiMngxZEdsdmJsOGxNamd5TURBekpUSTVMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFIWlc5eVoybGhKVEpEWDFSaWFXeHBjMmxmTFY5U2IzTmxYMUpsZG05c2RYUnBiMjVmSlRJNE1qQXdNeVV5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
Abhazya Savaşı (1992-1993) sırasında, Abhaz ayrılıkçıları ve Kuzey Kafkasyalı gönüllüler (Çeçenler dahil) tarafından yaklaşık 230.000 ila 250.000 Gürcü Abhazya'dan sürgün edildi. Yaklaşık 23.000 Gürcü de Güney Osetya'dan (Tshinvali) kaçtı ve birçok Oset aile Borcomi bölgesindeki evlerini terk etmek zorunda kaldı ve Rusya'ya taşındı.
2003 yılında, (2000 yılında yeniden seçimleri kazanan) Şevardnadze, Gürcü muhalefeti ve uluslararası gözlemcilerin 2 Kasım parlamento seçimlerinin sahtekarlıkla gölgelendiğini iddia etmelerinin ardından Gül Devrimi ile görevden alındı. Devrim, Şevardnadze'nin iktidar partisinin eski üyeleri ve liderleri olan Miheil Saakaşvili, Zurab Jvania ve Nino Burcanadze tarafından yönetildi. Miheil Saakaşvili, 2004 yılında Gürcistan Devlet Başkanı seçildi.
Gül Devrimi'nin ardından, ülkenin askeri ve ekonomik yeteneklerini güçlendirmek için bir dizi reform başlatıldı. Yeni hükûmetin güneybatıdaki Acara Özerk Cumhuriyeti'nde merkezi otoritesini yeniden sağlamaya yönelik çabaları, 2004'ün başlarında büyük bir krize yol açtı. Acara'daki başarısı, Saakaşvili'yi ayrılıkçı Güney Osetya'da çabalarını yoğunlaştırmaya teşvik etti, ancak başarılı olamadı.
Bu olaylar, Gürcistan'ın İkinci Çeçen Savaşı'na karıştığı yönündeki suçlamaların yanı sıra, Rusya'nın iki ayrılıkçı bölgeye açık yardımı ve desteğiyle de kötüleşen Rusya ile ilişkilerin ciddi şekilde bozulmasına neden oldu. Giderek zorlaşan bu ilişkilere rağmen, Mayıs 2005'te Gürcistan ve Rusya, Batum ve Ahalkalaki'deki Rus askeri üslerinin (Sovyet döneminden kalma) çekildiği ikili bir anlaşmaya vardı. Rusya, 1999 İstanbul Zirvesi sırasında Uyarlanmış Avrupa'da Konvansiyonel Silahlı Kuvvetler Antlaşması'nın kabul edilmesinin ardından boşaltmak zorunda olduğu Abhazya'daki Gudauta üssünden geri çekilmediği halde, Batum ve Ahalkalaki'de bulunan üslerden tüm personel ve teçhizatı Aralık 2007'ye kadar geri çekti.
Rus-Gürcü Savaşı ve sonrası
Gürcistan ve Rusya arasındaki gerilim Nisan 2008'de tırmanmaya başladı. 1 Ağustos 2008'de Gürcü barış güçlerini taşıyan bir arabayı hedef alan bombalı saldırı meydana geldi. Güney Osetyalı ayrılıkçılar, çatışmaların başlamasına neden olan ve beş Gürcü askerini yaralayan bu olayı kışkırtmaktan sorumluydu. Buna karşılık, birkaç Güney Osetyalı milis vuruldu. Güney Osetyalı ayrılıkçılar 1 Ağustos'ta Gürcü köylerini bombalamaya başladı. Bu topçu saldırıları, 1 Ağustos'tan itibaren Gürcü askerlerinin periyodik olarak karşı ateş açmalarına neden oldu.
30 Eylül 2009'da, Avrupa Birliği sponsorluğundaki Gürcistan'daki Çatışmaya İlişkin Bağımsız Uluslararası Gerçek Bulma Misyonu, aylar süren karşılıklı provokasyonlar sürmektekteyken, "Gürcistan'ın Tshinvali kasabasına ve çevresindeki bölgelere yönelik geniş çaplı bir askeri operasyonuyla, 7-8 Ağustos 2008 gecesi açık çatışmalar başladı." şeklinde raporunda ifade etmektedir.
7 Ağustos 2008 günü saat 19:00 civarında, Gürcistan Cumhurbaşkanı Miheil Saakaşvili tek taraflı ateşkes ilan etti ve barış görüşmeleri çağrısında bulundu. Ancak, Gürcü köylerine (Güney Osetya çatışma bölgesinde yer alan) yönelik artan saldırılara kısa süre sonra Gürcü birliklerinin silah sesleri eşlik etti ve Gürcü askerleri daha sonra 8 Ağustos gecesi sözde Güney Osetya Cumhuriyeti'ne (Tshinvali) doğru harekete geçtiler, 8 Ağustos sabahı Tshinvali'nin merkezine ulaştılar. Bir Gürcü diplomat, 8 Ağustos'ta Rus Kommersant gazetesine verdiği demeçte Tiflis'in Tshinvali'nin kontrolünü ele geçirerek Gürcistan'ın Gürcü vatandaşlarının öldürülmesine müsamaha etmeyeceğini göstermek istediğini söyledi. Rus askeri uzmanı 'e göre, Oset provokasyonu, önceden planlanmış Rus askeri işgali için bir bahane olarak ihtiyaç duyulan Gürcü tepkisini tetiklemeyi amaçlıyordu. Gürcü istihbaratına ve bazı Rus basınında çıkan haberlere göre, normal (barış gücü olmayan) Rus Ordusu'nun bazı kısımları, Gürcistan'ın askerî harekâtından önce Roki Tüneli üzerinden Güney Osetya topraklarına taşınmıştı.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlqTDJNNUwxSjFjM05wWVc1ZlRXbHNhWFJoY25sZlFtRnpaWE5mYVc1ZlFXSnJhR0Y2YVdGZkpUSTRNakF4TVMweU1ERTJYMFJoZEdFbE1qa3VjM1puTHpJeU1IQjRMVkoxYzNOcFlXNWZUV2xzYVhSaGNubGZRbUZ6WlhOZmFXNWZRV0pyYUdGNmFXRmZKVEk0TWpBeE1TMHlNREUyWDBSaGRHRWxNamt1YzNabkxuQnVadz09LnBuZw==.png)
Rusya, Gürcistan'ı "Güney Osetya'ya saldırmakla" suçladı ve 8 Ağustos 2008'de "barışı uygulama" bahanesiyle Gürcistan'a büyük çaplı bir kara, hava ve deniz saldırısı başlattı. Gürcistan içindeki hedeflere yönelik Rus hava saldırıları da başlatıldı. Ayrılıkçı Abhaz güçleri, Gürcistan'ın elindeki Kodori Geçidi'ne saldırarak 9 Ağustos'ta ikinci bir cephe açtı. Tshinvali, 10 Ağustos'ta Rus ordusu tarafından ele geçirildi. Rus güçleri, Gürcistan'ın Zugdidi,Senaki,Poti ve Gori şehirlerini (ateşkes anlaşmasının müzakerelerinin ardından sonuncusu) işgal etti. Rus Karadeniz Filosu Gürcistan kıyılarını ablukaya aldı.
Güney Osetyalı militanlar, Güney Osetya'daki Gürcülere karşı bir etnik temizlik yürüttüler ve savaş sona erdikten sonra Tshinvali civarındaki Gürcü köylerini yok ettiler. Savaş 192.000 kişiyi yerinden etti ve birçoğu savaştan sonra evlerine dönebilse de, bir yıl sonra yaklaşık 30.000 etnik Gürcü yerinden edildi. Sözde Güney Osetya lideri Eduard Kokoity, Kommersant'ta yayınlanan bir röportajda Gürcülerin geri dönmesine izin vermeyeceğini söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, 12 Ağustos 2008'de bir ateşkes anlaşmasını müzakere etti. 17 Ağustos'ta Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev, Rus kuvvetlerinin ertesi gün Gürcistan'dan çekilmeye başlayacağını duyurdu. Rusya, Abhazya ve Güney Osetya'yı 26 Ağustos'ta ayrı cumhuriyetler olarak tanıdı. Rusya'nın tanımasına cevaben, Gürcistan hükûmeti Rusya ile diplomatik ilişkilerini kesti. Rus güçleri Abhazya ve Güney Osetya sınırındaki tampon bölgeleri 8 Ekim'de terk etti ve Gürcistan'daki tampon bölgelere gönderildi. Savaştan bu yana Gürcistan, Abhazya ve Güney Osetya'nın Gürcistan'ın işgal altındaki toprakları olduğunu belirtiyor.
Siyaset
Gürcistan, Cumhurbaşkanı'nın devlet başkanı ve Başbakan'ın hükûmetin başı olduğu, temsili demokratik bir parlamenter cumhuriyettir. Yürütme yetkisine Gürcistan Kabinesi sahiptir. Kabine, Başbakan tarafından başkanlık edilen ve Cumhurbaşkanı tarafından atanan bakanlardan oluşur. Salome Zurabişvili, 2018 Gürcistan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların %59,52'sini kazandıktan sonra şu anki Gürcistan Cumhurbaşkanı olmuştur. İrakli Garibaşvili 2021'den beri Gürcistan Başbakanıdır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVeEwxQnlaWE5wWkdWdWRGOWFiM1Z5WVdKcFkyaDJhV3hwWDAxbFpYUnBibWRmZDJsMGFGOU5ZWEpwYm1GZlEyRnliMkppYVc5ZlIzVnpZMlYwZEdrdWFuQm5Mekl5TUhCNExWQnlaWE5wWkdWdWRGOWFiM1Z5WVdKcFkyaDJhV3hwWDAxbFpYUnBibWRmZDJsMGFGOU5ZWEpwYm1GZlEyRnliMkppYVc5ZlIzVnpZMlYwZEdrdWFuQm4uanBn.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZeEwxQmhjbXhwWVcxbGJuUmZiMlpmUjJWdmNtZHBZVjlwYmw5TGRYUmhhWE5wTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxUVlYSnNhV0Z0Wlc1MFgyOW1YMGRsYjNKbmFXRmZhVzVmUzNWMFlXbHphUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Yasama yetkisi Gürcistan Parlamentosuna aittir. Parlamento tek kamaralı ve milletvekili olarak bilinen 150 üyesi vardır, bunların 73'ü tek üyeli bölgeleri temsil etmek üzere çok sayıda kişi ve 77'si partileri orantılı temsille temsil etmek üzere seçilmektedir. Milletvekilleri dört yıllık dönemler için seçilir. 26 Mayıs 2012'de Saakaşvili, gücü merkezileştirmek ve bazı siyasi kontrolü Abhazya'ya yakınlaştırmak amacıyla batıdaki Kutaisi şehrinde yeni bir Parlamento binasının açılışını yaptı. Ekim 2012 seçimleri, Başkan Saakaşvili'nin ertesi gün kabul ettiği muhalefetteki "Gürcü Hayali - Demokratik Gürcistan" koalisyonunun zaferiyle sonuçlandı.
Gürcistan'daki siyasi özgürlüğün derecesine ilişkin farklı görüşler mevcuttur. Saakaşvili 2008 yılında ülkenin "Avrupa demokrasisi olma yolunda" ilerlediğine inanıyordu.Freedom House, Gürcistan'ı kısmen özgür bir ülke olarak listeliyor.
Parlamento, 2012 parlamento seçimlerine hazırlık olarak, 27 Aralık 2011 tarihinde, sivil toplum kuruluşları (STK'lar) ve Venedik Komisyonu'ndan gelen birçok tavsiyeyi içeren yeni bir seçim yasasını kabul etti. Bununla birlikte, yeni kanun, Venedik Komisyonu'nun, tek mandalı seçim bölgelerini boyut olarak karşılaştırılabilir olacak şekilde yeniden oluşturarak oyların eşitliğini güçlendirmeye yönelik birincil tavsiyesini ele almadı. 28 Aralık'ta Parlamento, kampanya ve siyasi parti finansmanını düzenlemek için Siyasi Birlikler Yasasını değiştirdi. Yerel ve uluslararası gözlemciler, siyasi rüşveti belirleme kriterlerinin belirsizliği ve hangi kişi ve kuruluşların yasaya tabi olacağı da dahil olmak üzere çeşitli değişikliklerle ilgili endişelerini dile getirdiler. Mart 2012 itibarıyla, Parlamento bu endişeleri gidermek için başka değişiklikleri tartışıyordu.
Dış İlişkiler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZNUwwNWhkRzlmY0c5emRHVnlYM1JpYVd4cGMya3VhbkJuTHpFM01IQjRMVTVoZEc5ZmNHOXpkR1Z5WDNSaWFXeHBjMmt1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Gürcistan, doğrudan komşularıyla (Ermenistan, Azerbaycan ve Türkiye) iyi ilişkiler sürdürmekte. Gürcistan, Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, Dünya Ticaret Örgütü, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkınma Örgütü, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ve Asya Kalkınma Bankası üyesidir. Gürcistan ayrıca Fransa, Almanya,İsrail, Japan,Japonya, Güney Kore,Sri Lanka,Türkiye,Ukrayna,Amerika Birleşik Devletleri ve diğer birçok ülke ile siyasi, ekonomik ve askeri ilişkileri sürdürmektedir.
Özellikle önerilen AB ve NATO üyeliği, ABD'nin askeri yardım programı ve Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının inşası yoluyla Gürcistan'da artan ABD ve Avrupa Birliği etkisi, Tiflis'in Moskova ile ilişkilerini sık sık gerginleştirdi. Gürcistan'ın Irak'taki koalisyon güçlerindeki varlığını artırma kararı önemli bir girişimdi.
Gürcistan şu anda NATO'nun tam üyesi olmak için çalışıyor. Ağustos 2004'te Gürcistan Bireysel Ortaklık Eylem Planı resmi olarak NATO'ya sunuldu. 29 Ekim 2004 tarihinde, NATO'nun Kuzey Atlantik Konseyi Gürcistan'ın Bireysel Ortaklık Eylem Planı'nı onayladı ve Gürcistan, Avrupa-Atlantik Entegrasyonunun ikinci aşamasına geçti. 2005 yılında Gürcistan Cumhurbaşkanı'nın kararıyla, Başbakan başkanlığındaki bölümler arası Bireysel Ortaklık Eylem Planını uygulamak için bir devlet komisyonu kuruldu. Komisyon, Bireysel Ortaklık Eylem Planının uygulanmasını koordine etmek ve kontrol etmekle görevlendirildi.
14 Şubat 2005 tarihinde, Gürcistan ile NATO arasında Barış İçin Ortaklık irtibat subayının atanmasına ilişkin anlaşma yürürlüğe girmiş ve bu suretle Gürcistan'a Güney Kafkasya'dan bir irtibat subayı atanmıştır. 2 Mart 2005 tarihinde, ev sahibi ülkenin NATO kuvvetlerine ve NATO personeline destek ve transit geçişinin sağlanması konusunda anlaşma imzalandı. 6-9 Mart 2006'da IPAP uygulama ara değerlendirme ekibi Tiflis'e geldi. 13 Nisan 2006'da, Bireysel Ortaklık Eylem Planı'nın uygulanmasına ilişkin değerlendirme raporunun tartışılması 26 + 1 formatında NATO Genel Merkezi'nde yapıldı. 2006 yılında Gürcistan parlamentosu, Gürcistan'ın NATO'ya entegrasyonu için çağrıda bulunan tasarıyı oybirliğiyle oyladı. Gürcistan'daki Gürcülerin ve politikacıların çoğunluğu NATO üyeliğini desteklemektedir.
Eylül 2019'da Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, "NATO'nun sınırlarımıza yaklaşması Rusya için bir tehdittir" dedi. Yalnızca Tiflis yönetimindeki toprakları kapsayan toplu savunma ile ilgili şartla NATO Gürcistan üyeliğini kabul ederse, (yani Gürcü toprakları Abhazya ve Güney Osetya hariç, her ikisi de şu anda Rusya tarafından desteklenen, tanınmayan ayrılıkçı cumhuriyetlerdir.) "Bir savaş başlatmayacağız, ancak bu tür bir davranış NATO ile ve ittifaka girmeye istekli ülkelerle ilişkilerimizi zayıflatacaktır."
George W. Bush, ülkeyi ziyaret eden ilk ABD başkanı oldu.Tiflis Uluslararası Havalimanı'na giden cadde o zamandan beri George W. Bush Caddesi olarak adlandırılıyor. 2 Ekim 2006 tarihinde, Gürcistan ve Avrupa Birliği, Avrupa Komşuluk Politikası kapsamında kabul edilen Gürcistan-Avrupa Birliği Eylem Planı metnine ilişkin ortak bir bildiri imzaladı. Eylem Planı, 14 Kasım 2006’da Brüksel’deki AB-Gürcistan İşbirliği Konseyi toplantısında resmi olarak onaylandı. Haziran 2014'te AB ve Gürcistan, 1 Temmuz 2016'da yürürlüğe giren bir Ortaklık Anlaşması imzaladı. 13 Aralık 2016'da AB ve Gürcistan, Gürcistan vatandaşları için vize serbestliği konusunda anlaşmaya vardı. 27 Şubat 2017'de Konsey, AB'ye seyahat eden Gürcüler için herhangi bir 180 günlük süre içinde 90 günlük kalış süresi için vize serbestleştirme yönetmeliğini kabul etti.
Ordu
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJZMUwwRlFRMTh0WDBScFpHZHZjbWt0TWk1cWNHY3ZNakl3Y0hndFFWQkRYeTFmUkdsa1oyOXlhUzB5TG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Gürcistan ordusu ya da diğer adıyla Gürcistan Savunma Kuvvetleri (GSK) Kara Kuvvetleri ve Hava Kuvvetleri olarak iki bölümden oluşur. GSK'ın misyonu ve işlevleri Gürcistan Anayasası'na, Gürcistan Savunma ve Ulusal Askeri Strateji Yasası'na ve Gürcistan'ın imzaladığı uluslararası anlaşmalara dayanmaktadır ve Savunma Bakanlığı'nın rehberliği ve yetkisi altında uygulanır. Gürcistan'ın 2017 askeri bütçesi, 2016 yılına göre 78 milyon ₾ artışla 748 milyonlarıdır. Askeri bütçenin en büyük kısmı, %62,5'i zırhlı kuvvetlere hazır olma ve güç geliştirme için tahsis edilmiştir. Gürcistan, Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazandıktan sonra kendi savunma sanayisini geliştirmeye başladı. tarafından yapılan ürünlerin ilk sergisi 1999'da yapıldı. STC Delta şu anda zırhlı araçlar, topçu sistemleri, havacılık sistemleri, kişisel koruma ekipmanları ve küçük silahlar dahil olmak üzere çeşitli askeri teçhizat üretmektedir.
Irak Savaşı'nın sonraki dönemlerinde Gürcistan'ın Çok Uluslu Güç'te görev yapan 2.000'e kadar askeri vardı. Gürcistan ayrıca Afganistan’da NATO liderliğindeki Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü'ne katıldı. 2013'teki 1.560 askerle, o zamanlar NATO dışındaki en büyük ve kişi başına en fazla asker katkısı yapan ülkeydi. 11.000'den fazla Gürcü askeri Afganistan'da rotasyona tabi tutuldu. 2015 itibarıyla, Afganistan'da 31 Gürcü askerin çoğu Helmand operasyonu sırasında öldü ve 35'i ampute dahil 435'i yaralandı.
Kolluk Kuvvetleri
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZeEwwZGxiM0puYVdGdVgzQnZiR2xqWlY5cGJsOW1jbTl1ZEY5dlpsOTBhR1ZmVUdGeWJHbGhiV1Z1ZEM1cWNHY3ZNakl3Y0hndFIyVnZjbWRwWVc1ZmNHOXNhV05sWDJsdVgyWnliMjUwWDI5bVgzUm9aVjlRWVhKc2FXRnRaVzUwTG1wd1p3PT0uanBn.jpg)
Gürcistan'da kanun yaptırımı Gürcistan İçişleri Bakanlığı tarafından yürütülür ve sağlanır. Son yıllarda, Gürcistan İçişleri Bakanlığı'nın Devriye Polis Departmanı, artık polisin daha önce özel bağımsız devlet kurumları tarafından yerine getirilen pek çok görevi üstlendiği radikal bir dönüşüm geçirdi. Polis tarafından yerine getirilen yeni görevler arasında sınır güvenliği, gümrük işlevleri ve sözleşmeli güvenlik hükümleri bulunmaktadır ; ikinci işlev, özel 'güvenlik polisi' tarafından gerçekleştirilir. Ulusal güvenlik adına toplanan istihbarat artık Gürcistan İstihbarat Servisi'nin görev alanı olmuştur.
2005 yılında Başkan Miheil Saakaşvili, yolsuzluk nedeniyle Gürcistan Ulusal Polisi'nin tüm trafik polislerini (yaklaşık 30.000 polis memuru) kovdu. Daha sonra acemi erler etrafında yeni bir kuvvet oluşturuldu.ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Uluslararası Narkotik ve Yasa Uygulama İşleri Bürosu, eğitim çabalarına yardım sağlamış ve danışmanlık sıfatıyla hareket etmeye devam etmektedir.
Yeni "Patruli" kuvveti yaygın yolsuzlukla suçlanan trafik polisinin yerini almak üzere ilk olarak 2005 yazında tanıtıldı. Polis, 2004 yılında 022 (şu anda 112) Acil telefon numarası hizmetini başlatmıştır.
İnsan Hakları
Gürcistan'da insan hakları, ülkenin anayasası tarafından güvence altına alınmıştır. Gürcistan Parlamentosu tarafından bu tür hakların uygulanmasını sağlamak için seçilen bağımsız bir insan hakları savunucusu bulunmaktadır. Gürcistan, Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi'ni 2005 yılında onaylamıştır. "Hoşgörü" STK'sı, uygulanmasına ilişkin alternatif raporunda, Azeri okullarının sayısındaki hızlı bir düşüşten ve Azeri okullarına Azerice konuşmayan müdür atama vakalarından söz etmektedir.
Hükûmet, 26 Mayıs 2011 tarihinde Nino Burcanadze liderliğindeki protestocuları, Rustaveli Bulvarı'nı bağımsızlık günü yürüyüşü için açmayı reddetmelerinin ardından göz yaşartıcı gaz ve plastik mermilerle dağıttığı için gösteri izinleri ve alternatif bir mekan seçmeleri teklif edilmesine rağmen aşırı güç kullandığı iddiasıyla eleştirildi. İnsan hakları aktivistleri protestoların barışçıl olduğunu savunurken, hükûmet birçok protestocunun maskeli olduğuna ve ağır sopalarla ve molotofkokteylleriyle silahlandırıldığına dikkat çekti. Gürcü muhalefet lideri Nino Burcanadze, darbe planlamakla ilgili suçlamaların temelsiz olduğunu ve protestocuların eylemlerinin meşru olduğunu söyledi.
Gürcistan, bağımsızlığından bu yana uyuşturucuya karşı sert politikalar sürdürdü ve esrar kullanımı için bile uzun cezalar verdi. Bu, insan hakları aktivistlerinden eleştiri aldı ve protestolara yol açtı. Sivil toplum kuruluşlarından gelen davalara yanıt olarak, 2018'de Gürcistan Anayasa Mahkemesi "marihuana tüketimi özgür kişilik hakkı tarafından korunan bir eylemdir" ve "[Esrarın] yalnızca kullanıcının sağlığına zarar verebilmesi sonuçtan kullanıcının kendini sorumlu tutar. Bu tür eylemlerin sorumluluğu halk için tehlikeli sonuçlara yol açmaz" şeklinde hükmetti. Bu kararla Gürcistan, esrarın çocukların yanında kullanılmasının hala yasak olmasına rağmen dünyada esrarı yasallaştıran ilk ülkelerden biri oldu.
Coğrafya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBNUwwdHZjSEJsYmkxSFpXbG5aWEpmVFdGd1gwZEZUMTl3Y21WelpXNTBMbk4yWnk4eU1qQndlQzFMYjNCd1pXNHRSMlZwWjJWeVgwMWhjRjlIUlU5ZmNISmxjMlZ1ZEM1emRtY3VjRzVuLnBuZw==.png)
Gürcistan çoğunlukla Güney Kafkasya'da yer alırken, ülkenin da Kuzey Kafkasya'da bulunmaktadır. Ülke 41 ° ve 44 ° K enlemleri ile 40 ° ve boylamları arasında yer alır ve 67.900 km² (26.216 sq mi) alana sahiptir. Çok dağlık bir ülkedir. Lihi Sıradağları ülkeyi doğu ve batı kısımlarına ayırır. Tarihsel olarak, Gürcistan'ın batı kısmı Kolhis olarak bilinirken, doğu platosuna İberya deniyordu. Karmaşık bir coğrafi ortam nedeniyle dağlar, Svaneti'nin kuzey bölgesini Gürcistan'ın geri kalanından da izole eder.
Büyük Kafkas Sıradağları, Gürcistan'ın kuzey sınırını oluşturur. Sıradağlardan Rusya topraklarına giden ana yollar, Şida Kartli ile Kuzey Osetya arasındaki Roki Tüneli'nden ve (Gürcü Hevi bölgesinde) Daryal Boğazı'ndan geçmektedir. Roki Tüneli, 2008 Rus-Gürcü Savaşı'nda Rus ordusu için hayati öneme sahipti, çünkü Kafkas Dağları'ndan geçen tek doğrudan yoldu. Ülkenin güney kısmı Küçük Kafkas Dağları ile sınırlanmıştır. Büyük Kafkas Sıradağları, deniz seviyesinden 5.000 metre yüksekliğe ve daha fazlasına ulaşan en yüksek zirveler ile Küçük Kafkas Dağları'ndan çok daha yüksektir.
Gürcistan'daki en yüksek dağ 5.068 metre ile Şhara Dağı'dır ve ikinci en yüksek dağ deniz seviyesinden 5.059 m yükseklikteki Janga Dağı'dır. Diğer önemli zirveler arasında Kazbek Dağı 5.047 m, Şota Rustaveli 4.860 m, Tetnuldi 4.858 m, Uşba 4.700 m (15.420 ft) ve Ailama 4.547 m yükseklikteki bulunmaktadır. Belirtilen zirvelerden sadece Kazbek volkanik kökenlidir. Kazbek ve Şhara arasındaki bölgede (Ana Kafkasya Sıradağları boyunca yaklaşık 200 km (124 mil) mesafe) çok sayıda buzul vardır. Bugün Kafkasya'da bulunan 2.100 buzulun yaklaşık %30'u Gürcistan'da bulunuyor.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJWaUx6STJPRUUxT1RreVgwaEVVaTVxY0djdk1qSXdjSGd0TWpZNFFUVTVPVEpmU0VSU0xtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Küçük Kafkas Dağları terimi genellikle Lihi Sıradağları ile Büyük Kafkas Sıradağları'na bağlanan güney Gürcistan'ın dağlık (yayla) alanlarını tanımlamak için kullanılır. Alan, iki ayrı alt bölgeye ayrılabilir; Büyük Kafkas Sıradağları'na paralel uzanan Küçük Kafkas Dağları ve Küçük Kafkas Dağları'nın hemen güneyinde yer alan Güney Gürcistan Volkanik Yaylası.
Genel olarak bölge, çeşitli birbirine bağlı dağ sıraları (büyük ölçüde volkanik kökenli) ve yüksekliği 3.400 metreyi aşmayan platolar ile karakterize edilebilir. Bölgenin öne çıkan özellikleri arasında , Tabatskuri ve Paravani gibi göller, maden suyu ve kaplıcalar bulunmaktadır. Gürcistan'daki iki büyük nehir Rioni ve Mtkvari'dir. Güney Gürcistan Volkanik Yaylası, yüksek sismik aktiviteye sahip genç ve dengesiz bir jeolojik bölgedir ve Gürcistan'da kaydedilen en önemli depremlerden bazılarını yaşamıştır.
Krubera mağarası, dünyanın bilinen en derin mağarasıdır. Abhazya'da 'nın 'nde yer almaktadır. 2001 yılında, bir Rus-Ukraynalı ekip, 1.710 metrelik dünya mağara derinlik rekorunu burada kırmıştı. 2004 yılında, Ukraynalı bir ekip speleoloji tarihinde ilk kez 2.000 metrelik işareti geçtiğinde, üç seferin her birinde nüfuz derinliği artırıldı. Ekim 2005'te, mağaranın bilinen derinliğini daha da artıran CAVEX ekibi tarafından keşfedilmemiş bir bölüm bulundu. Bu keşif, mağaranın 2.140 metre olan bilinen derinliğini doğruladı.
“Gürcistan Ulusal Atlası”, ülkenin kapsamlı bir portresini veriyor. Atlas, Gürcistan'ın onur konuğu olduğu Frankfurt Kitap Fuarı 2018'de tanıtıldı. İngilizce dilinde hazırlanan bu ilk Gürcistan Ulusal Atlası'na birkaç yıllık hazırlık çalışmaları sırasında 100'den fazla bilim insanı ve haritacı katkıda bulundu. 200'ün üzerinde geniş formatlı tematik harita ve rakamlar, fiziki ve beşeri coğrafyadan ekonomi ve politikaya kadar ülkeyle ilgili tüm konular hakkında bilgi içermektedir. Ayrıntılı içindekiler tablosu iki dillidir (İngilizce, Almanca) ve metinlerin ve haritaların kolayca bulunmasına yardımcı olur.
Topoğrafya
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgyTHpZNUwxQm9lWE5wWTJGc1gwMWhjRjl2Wmw5SFpXOXlaMmxoWHlVeU9HVnVKVEk1TG5OMlp5OHlNakJ3ZUMxUWFIbHphV05oYkY5TllYQmZiMlpmUjJWdmNtZHBZVjhsTWpobGJpVXlPUzV6ZG1jdWNHNW4ucG5n.png)
Ülkenin sınırları içindeki manzara oldukça çeşitlidir. Batı Gürcistan'ın manzarası alçak bataklık ormanları, bataklıklar ve ılıman yağmur ormanlarından uçsuz bucaksız kar ve buzullara kadar çeşitlilik gösterirken, ülkenin doğu kesiminde küçük yarı-kurak ovalar bile bulunuyor. Ormanlar Gürcistan topraklarının yaklaşık %40'ını kaplarken, alpin/subalpin bölgesi arazinin yaklaşık %10'unu oluşturmaktadır.
Batı Gürcistan'ın deniz seviyesinin altında kalan bölgelerinde doğal yaşam alanlarının çoğu, arazinin tarımsal gelişimi ve kentleşme nedeniyle son 100 yılda ortadan kayboldu. Kolhis Ovası'nı kaplayan ormanların büyük çoğunluğu, millî parklara ve rezervlere dahil edilen bölgeler (örneğin, Paliastomi Gölü alanı) dışında, şu anda neredeyse yok. Şu anda, orman örtüsü genellikle alçakta kalan alanların dışında kalmaktadır ve çoğunlukla dağ eteklerinde ve dağlarda yer almaktadır. Batı Gürcistan ormanları esas olarak deniz seviyesinden 600 metre yüksekliğin altında yaprak döken ağaçlardan oluşur ve meşe, gürgen, kayın, karaağaç, dişbudak ve kestane gibi türler içerir. Şimşir gibi yaprak dökmeyen türler de birçok bölgede bulunabilir. Gürcistan'ın 4000 yüksek rakım bitkisinin yaklaşık 1000'i bu ülkeye özgüdür.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpWakwxWmhjbVI2YVdGZllXNWtYMDEwYTNaaGNtbGZkbUZzYkdWNUpUSkRYMGRsYjNKbmFXRXVhbkJuTHpJeU1IQjRMVlpoY21SNmFXRmZZVzVrWDAxMGEzWmhjbWxmZG1Gc2JHVjVKVEpEWDBkbGIzSm5hV0V1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Acara'daki Mesheti Sıradağları'nın batı-orta yamaçları ve Megrelya ve Abhazya'daki çeşitli yerler ılıman yağmur ormanları ile kaplıdır. Deniz seviyesinden 600-1.000 metre yükseklikte yaprak döken orman, bitki yaşamını oluşturan hem hem de iğne yapraklı türlerle karışır. Bölge ağırlıklı olarak kayın, ladin ve köknar ormanlarından oluşur. 1.500-1.800 metreden sonra orman büyük ölçüde iğne yapraklı hale gelir. Ağaç örtüsü genellikle yaklaşık 1.800 metrede biter ve çoğu bölgede deniz seviyesinden 3.000 metre yüksekliğe kadar uzanan Alpin bölgesi görülür. Uçsuz bucaksız kar ve buzul bölgesi, 3.000 metrelik çizginin üzerindedir.
Doğu Gürcistan'ın manzarası (Lihi Sıradağları'nın doğusundaki bölge), batıdakinden oldukça farklıdır ancak batıdaki Kolhis Ovası'na benzer şekilde, Kura ve Alazani nehir ovaları dahil olmak üzere Doğu Gürcistan'ın tüm alçak alanlarının neredeyse tamamı tarımsal amaçlarla ormansızlaştırılmıştır. Ayrıca, bölgenin nispeten daha kuru iklimi nedeniyle, alçak düzlüklerin bir kısmı (özellikle Kartli ve güneydoğu Kaheti) hiçbir zaman ormanlarla kaplı değildi.
Doğu Gürcistan'ın genel manzarası, dağlarla ayrılmış çok sayıda vadi ve boğazdan oluşur. Batı Gürcistan'ın aksine, bölgedeki ormanların yaklaşık yüzde 85'i yaprak döken ormandır. İğne yapraklı ormanlar yalnızca 'nda ve en batı bölgelerde hakimdir. Yaprak döken ağaç türleri arasında kayın, meşe ve gürgen baskındır. Diğer yaprak döken türler arasında birkaç çeşit akçaağaç, , dişbudak ve fındık bulunur. Yukarı Alazani Nehri Vadisi porsuk ormanları içerir.
Deniz seviyesinden 1.000 metrenin üzerindeki yüksek rakımlarda (özellikle Tuşeti, Hevsureti ve Hevi bölgelerinde), çam ve huş ormanları hakimdir. Genel olarak, Gürcistan'ın doğusundaki ormanlar deniz seviyesinden 500-2.000 metre yüksekte bulunur ve dağlık bölge 2.000-2.300 ile 3.000-3.500 metre arasında değişir. Geriye kalan tek büyük, alçak ormanlar Kaheti'nin Alazani Vadisi'nde kalıyor. Uçsuz bucaksız kar ve buzul bölgesi, doğu Gürcistan'ın çoğu bölgesinde 3.500 metrelik çizginin üzerinde yer almaktadır.
İklim
Gürcistan'ın iklimi, ülkenin küçüklüğü göz önüne alındığında son derece çeşitlidir. Kabaca ülkenin doğu ve batı kısımlarına karşılık gelen iki ana iklim bölgesi vardır. Büyük Kafkas Sıradağları, Gürcistan'ın iklimini yumuşatmada önemli bir rol oynar ve ülkeyi kuzeyden gelen daha soğuk hava kütlelerinin girmesine karşı korur. Küçük Kafkas Dağları, bölgeyi güneyden gelen kuru ve sıcak hava kütlelerinin etkisinden kısmen korumaktadır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh6THpNM0wwSmhkSFZ0YVY5Q2IzUmhibWxqWVd4ZlIyRnlaR1Z1TGw5Q2JHRmphMTlUWldFdWFuQm5Mekl5TUhCNExVSmhkSFZ0YVY5Q2IzUmhibWxqWVd4ZlIyRnlaR1Z1TGw5Q2JHRmphMTlUWldFdWFuQm4uanBn.jpg)
Batı Gürcistan'ın çoğu, yıllık yağış miktarı 1,000-4,000 mm. arasında değişen nemli subtropikal bölgenin kuzey çevresi içinde yer almaktadır. Yağış, sonbahar aylarında özellikle yoğun olabilmesine rağmen, yağışlar yıl boyunca eşit olarak dağılma eğilimindedir. Bölgenin iklimi yüksekliğe göre önemli ölçüde değişir ve batı Gürcistan'ın alçak bölgelerinin çoğu yıl boyunca nispeten ılıkken, etek ve dağlık alanlar (Büyük ve Küçük Kafkas Dağları dahil) serin, yağışlı yazlar ve karlı kışlar yaşar (kar örtüsü çoğu bölgede 2 metreyi aşıyor). Acara, Kobuleti'nin doğusundaki Mtirala Dağı yağmur ormanlarının yılda yaklaşık 4,500 mm. yağış aldığı Kafkasya'nın en yağışlı bölgesidir.
Doğu Gürcistan, nemli subtropikalden kıtaya geçiş iklimine sahiptir. Bölgenin hava durumu, hem doğudan gelen kuru Hazar hava kütleleri hem de batıdan gelen nemli Karadeniz hava kütlelerinden etkilenir. Karadeniz'den nemli hava kütlelerinin nüfuzu, ülkenin doğu ve batı kısımlarını ayıran sıradağlar (Lihi ve Mesheti) tarafından genellikle engellenir. Yıllık yağış batı Gürcistan'ınkinden önemli ölçüde daha azdır ve 400-1.600 mm arasında değişmektedir.
En yağışlı dönemler genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında meydana gelirken, kış ve yaz ayları en kurak dönemdir. Doğu Gürcistan'ın çoğu, sıcak yazlar (özellikle deniz seviyesinin altında olan bölgelerde) ve nispeten soğuk kışlar yaşar. Ülkenin batı kesimlerinde olduğu gibi, 1.500 metrenin üzerindeki iklim koşullarının alçakta bulunan bölgelere göre önemli ölçüde daha soğuk olduğu doğu Gürcistan'da yükseklik önemli bir rol oynamaktadır. 2.000 metrenin üzerinde uzanan bölgeler, yaz aylarında bile sık sık don yaşar.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh4THpFd0wwdGhlbUpsWjE5aVlXNXVaWEl1YW5Cbkx6a3dNSEI0TFV0aGVtSmxaMTlpWVc1dVpYSXVhbkJuLmpwZw==.jpg)
Biyoçeşitlilik
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpCa0wwZGxiM0puYVdGZlUyaGxjR2hsY21RdWFuQm5Mekl5TUhCNExVZGxiM0puYVdGZlUyaGxjR2hsY21RdWFuQm4uanBn.jpg)
Yüksek peyzaj çeşitliliği ve düşük enlemi nedeniyle Gürcistan, 648 omurgalı türü (dünya çapında bulunan türlerin %1'inden fazlası) dahil olmak üzere yaklaşık 5.601 hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır ve bu türlerin çoğu endemiktir. Ormanlarda kahverengi ayılar, kurtlar, vaşaklar ve kafkas leoparları gibi bir dizi büyük etobur yaşar. Bayağı sülün (Kolhis Sülünü olarak da bilinir), Gürcistan'ın endemik bir kuşudur ve dünyanın geri kalanında önemli bir av kuşu olarak yaygın şekilde tanıtılmıştır. Omurgasız hayvan türlerinin sayısının çok yüksek olduğu düşünülmektedir, ancak veriler çok sayıda yayına dağıtılmıştır. Örneğin Gürcistan'ın örümcek kontrol listesi 501 türü içermektedir. Rioni Nehri, nesli tükenmekte olan piç mersinbalığının üreme popülasyonunu içerebilir.
Gürcistan'dan liken oluşturan türler de dahil olmak üzere 6.500'den biraz fazla mantar türü kaydedilmiştir ancak bu sayı tam olmaktan uzaktır. Henüz kaydedilmemiş türler de dahil olmak üzere Gürcistan'da meydana gelen gerçek toplam mantar türü sayısı, şimdiye kadar dünya çapındaki tüm mantarların yalnızca yaklaşık yüzde yedisinin keşfedildiği genel kabul gören tahmin göz önüne alındığında, muhtemelen çok daha yüksek olacaktır. Mevcut bilgi miktarı hala çok küçük olmasına rağmen, Gürcistan'a özgü mantar türlerinin sayısını tahmin etmek için ilk çaba gösterilmiş ve 2.595 tür, geçici olarak ülkenin olası endemikleri olarak belirlenmiştir. Gürcistan'dan mantarlarla bağlantılı olarak 1.729 bitki türü kaydedilmiştir.Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'ne göre, Gürcistan'da 4.300 damarlı bitki türü var.
Gürcistan dört ekolojik bölgeye ev sahipliği yapmaktadır: Kafkasya karma ormanları, Euxine-Kolşik yaprak döken ormanlar, ve . Gürcistan 2018 Orman Manzarası Bütünlük Endeksi'nde ortalama 7,79/10 puanla 172 ülke arasında küresel olarak 31. sıradaydı.
Nehirler
- Hazar Denizi havzasına akan nehirler
Mtkvari (Kura) (1515 km), Tergi (623 km) Alazani (351 km)
- Karadeniz havzasına akan nehirler
Çoruh (438 km), Rioni (327 km), Enguri (213 km)
Göller
Paravani, Hozapini, Paliastomi, Tabatskuri, Bazaleti
Dağları
Şhara (5068 m), Kazbeg (5047 m), Rustavi (4960 m), Tetnults (4852 m) ve Uşba (4700 m)
İdari Bölgeler
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpreEwwZGxiM0puYVdGZmFHbG5hRjlrWlhSaGFXeGZiV0Z3TG5CdVp5OHlNakJ3ZUMxSFpXOXlaMmxoWDJocFoyaGZaR1YwWVdsc1gyMWhjQzV3Ym1jPS5wbmc=.png)
Gürcistan 9 bölge, 1 şehir ve 2 özerk cumhuriyete ayrılmıştır. Bunlar sırasıyla 67 bölgeye ve 12 kendi kendini yöneten şehre bölünmüştür.
Gürcistan, biri bağımsızlığını ilan eden iki resmi özerk bölge içermektedir. Gürcistan içinde resmi olarak özerk olan fiilen bağımsız Abhazya bölgesi 1999'da bağımsızlığını ilan etti. Ayrıca resmi olarak özerk olmayan başka bir bölge de bağımsızlık ilan etti. "Güney Osetya" ifadesi Rus Kuzey Osetya ile siyasi bağları ima ettiği için Güney Osetya Gürcistan tarafından resmi olarak Tshinvali bölgesi olarak biliniyor. Gürcistan, Sovyetler Birliği'nin bir parçasıyken bu bölge Güney Osetya Özerk Oblastı olarak adlandırıldı. Özerklik statüsü 1990'da iptal edildi. Gürcistan'ın bağımsızlığından bu yana fiilen ayrı Güney Osetya'ya yeniden özerklik verilmesi için teklifler yapıldı, ancak 2006'da bölgede tanınmayan bir referandum bağımsızlık oyu ile sonuçlandı.
Hem Abhazya'da hem de Güney Osetya'da çok sayıda kişiye Rus pasaportu verilmişti, bazıları Rus yetkililer tarafından zorunlu pasaportlaştırma sürecinden geçti. Bu, Rusya'nın bölgenin bağımsızlığını tanıdığı 2008 Güney Osetya savaşı sırasında Rusya'nın Gürcistan'ı işgalinin gerekçesi olarak kullanıldı. Gürcistan, bu bölgelerin Rusya tarafından işgal edildiğini ifade etmektedir. Her iki cumhuriyet de asgari uluslararası tanınırlık elde etti.
Yerel diktatör Aslan Abaşidze yönetimindeki Acara, Rusya ile yakın bağlarını sürdürdü ve Batum'da bir Rus askeri üssünün kurulmasına izin verdi. 2004'te Miheil Saakaşvili'nin seçilmesiyle Abaşidze ile Gürcistan hükûmeti arasında gerginlikler yükseldi ve Acara'da gösteriler düzenlenmesine ve Abaşidze'nin istifasına ve ardından kaçmasına neden oldu. Bölge özerkliğini koruyor ve Acara'nın merkezi Gürcistan hükûmeti ile yeniden bağlantısının bir işareti olarak, Gürcistan Anayasa Mahkemesi Tiflis'ten Batum'a taşındı.
|
Ekonomi
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpobEwwVlRhREpmUjFKVExUQXhNMTlwYmw5MGRXNXVaV3d1YW5Cbkx6SXlNSEI0TFVWVGFESmZSMUpUTFRBeE0xOXBibDkwZFc1dVpXd3VhbkJuLmpwZw==.jpg)
Arkeolojik araştırmalar, Gürcistan'ın büyük ölçüde Karadeniz'de ve daha sonra tarihi İpek Yolu üzerindeki konumu nedeniyle antik çağlardan beri birçok toprak ve imparatorluk ile ticaret yaptığını göstermektedir. Kafkas Dağları'nda altın, gümüş, bakır ve demir çıkarılmıştır. Gürcü şarap yapımı çok eski bir gelenek ve ülke ekonomisinin önemli bir dalıdır. Ülkenin oldukça büyük hidroelektrik kaynakları bulunmaktadır. Gürcistan'ın modern tarihi boyunca, ülkenin iklimi ve topoğrafyası nedeniyle tarım ve turizm başlıca ekonomik sektörler olmuştur.
20. yüzyılın büyük bölümünde, Gürcistan ekonomisi Sovyet komuta ekonomisi modeli içindeydi. 1991'de SSCB'nin çöküşünden bu yana Gürcistan, serbest piyasa ekonomisine geçiş için tasarlanmış büyük bir yapısal reform başlattı. Diğer tüm Sovyet sonrası devletlerde olduğu gibi, Gürcistan da ciddi bir ekonomik çöküşle karşı karşıya kaldı. Güney Osetya ve Abhazya'daki iç savaş ve askeri çatışmalar krizi şiddetlendirdi. Tarım ve sanayi üretimi azaldı. 1994'e gelindiğinde gayri safi yurtiçi hasıla 1989'dakinin dörtte birine geriledi. Batı'dan ilk mali yardım 1995'te, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu Gürcistan'a 206 milyon ABD doları ve Almanya 50 milyon DM verdiğinde geldi.
21. yüzyılın başlarından beri Gürcistan ekonomisinde gözle görülür olumlu gelişmeler gözlemlendi. 2007'de Gürcistan'ın reel GSYİH büyüme oranı yüzde 12'ye ulaştı ve Gürcistan'ı Doğu Avrupa'nın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri haline getirdi. Dünya Bankası, Gürcistan'ı iş yapma kolaylığı açısından bir yıl içinde 112. sıradan 18. sıraya yükseldiği için "dünyanın bir numaralı ekonomik reformcusu" olarak nitelendirdi. Gürcistan, Dünya Bankası'nın 2019 Doing Business raporunda konumunu 6. sıraya yükseltti. Ülke %12,6 gibi yüksek bir işsizlik oranına ve Avrupa ülkelerine kıyasla oldukça düşük bir medyan gelire sahiptir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTltTDJaaUwwTm9ZWFJsWVhWZldtVm5ZV0Z1YVY5SGNtRnVaRjlXYVc1bExtcHdaeTh5TWpCd2VDMURhR0YwWldGMVgxcGxaMkZoYm1sZlIzSmhibVJmVm1sdVpTNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
2006 yılında Gürcistan'ın en büyük ticaret ortaklarından biri olan Rusya'ya Gürcü şarabı ithalatına getirilen yasak ve mali bağlantıların kopması, IMF Misyonu tarafından bir "dış şok" olarak tanımlandı. Ayrıca Rusya, Gürcistan için gaz fiyatını artırdı. Aynı dönemde, Gürcistan Ulusal Bankası, ülkede devam eden enflasyonun esas olarak Rusya'nın ekonomik ambargosu da dahil olmak üzere dış nedenlerden kaynaklandığını belirtti. Gürcü yetkililer, 2007 yılındaki ambargo nedeniyle oluşan cari açığın, "doğrudan yabancı yatırımların büyük girişinin yarattığı yüksek döviz geliri" ve turist gelirlerindeki artışla finanse edilmesini bekliyorlardı. Ülke ayrıca uluslararası piyasa menkul kıymetlerinde sağlam bir krediye sahiptir. Gürcistan küresel ticaret ağına daha entegre hale geliyor: 2015 ithalatı ve ihracatı sırasıyla GSYİH'nin %50 ve %21'ini oluşturuyor. Gürcistan'ın ana ithalatı yakıtlar, araçlar, makineler ve parçalar, tahıl ve diğer gıdalar ve ilaçlardır. Başlıca ihracat ürünleri araçlar, demir alaşımları, gübre, fındık, hurda metal, altın, bakır cevheridir.
Gürcistan, Batum ve Poti limanları, Bakü-Tiflis-Kars demiryolu, Bakü'den başlayıp Tiflis üzerinden Ceyhan'a ulaşan bir petrol boru hattı olan Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı (BTC) ve paralel bir gaz boru hattı olan Güney Kafkasya Boru Hattı ile uluslararası bir ulaşım koridoruna dönüşmektedir.
Saakaşvili yönetimi, iktidara geldiğinden beri vergi tahsilatını iyileştirmeyi amaçlayan bir dizi reform gerçekleştirdi. Diğer şeylerin yanı sıra, 2004 yılında sabit bir gelir vergisi getirildi. Sonuç olarak, bütçe gelirleri dört kat arttı ve bir zamanların büyük bir bütçe açığı bütçe fazlasına dönüştü.
2001 yılı itibarıyla nüfusun yüzde 54'ü ulusal yoksulluk sınırının altında yaşarken, 2006 yılında yoksulluk yüzde 34'e, 2015'te yüzde 10,1'e düşmüştür. 2023 yılında kişi başına düşen ortalama gelir $19.673 idi.< 2023 hesaplamaları, Gürcistan'ın nominal GSYİH'sını $209,86 milyar olarak gösteriyor. Gürcistan ekonomisi, tarım sektöründen (yüzde 9,2) uzaklaşarak (2016 itibarıyla GSYİH'nin yüzde 68,3'ünü temsil eden) hizmet sektörüne daha fazla yaklaşmaktadır.
Telekomünikasyon altyapısı ile ilgili olarak, Gürcistan, bir ülkenin bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmişlik düzeyini belirleyen bir gösterge olan Dünya Ekonomik Forumu'nun 'nde (NRI) sınır komşuları arasında son sırada yer almaktadır. Gürcistan, 2015 NRI sıralamasında 60. sırada iken 2016'da 58. sırada yer aldı.
Turizm
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSaEwwZDFaR0YxY21sZlIyVnZjbWRwWVY5UVlXNXZjbUZ0WVY5UUxreHBjR0Z5ZEdWc2FXRnVhUzVxY0djdk1qSXdjSGd0UjNWa1lYVnlhVjlIWlc5eVoybGhYMUJoYm05eVlXMWhYMUF1VEdsd1lYSjBaV3hwWVc1cExtcHdadz09LmpwZw==.jpg)
Turizm, Gürcistan ekonomisinin giderek daha önemli bir parçası olmaktadır. 2016 yılında 2.714.773 turist ülkeye yaklaşık 2,16 milyar ABD doları kazandırmıştır. Hükûmete göre, Gürcistan'da farklı iklim bölgelerinde 103 tatil köyü bulunmaktadır. Turistik cazibe merkezleri arasında, dördü UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak tanınan 2.000'den fazla maden suyu kaynağı, 12.000'den fazla tarihi ve kültürel anıt (Kutaisi'deki Bagrati Katedrali ve Gelati Manastırı, Mtsheta'nın tarihi anıtları ve Yukarı Svaneti) bulunmaktadır. Diğer turistik yerler Uplistsihe, Ananuri Kalesi / Kilisesi, Siğnaği ve Kazbek Dağı'dır. 2018'de Rusya'dan 1,4 milyondan fazla turist Gürcistan'ı ziyaret etti.
Ulaşım
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpoaEwwVTJNRjlUWVd0aGNuUjJaV3h2TG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxRk5qQmZVMkZyWVhKMGRtVnNieTVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Bugün Gürcistan'da ulaşım demiryolu, karayolu, feribot ve hava yolu ile sağlanmaktadır. İşgal altındaki bölgeler hariç toplam yol uzunluğu 20.553 kilometre ve demiryolları 1.576 km'dir. Kafkasya ve Karadeniz kıyısında bulunan Gürcistan, komşu Azerbaycan'dan Avrupa Birliği'ne enerji ithalatının geçtiği kilit bir ülkedir. Geleneksel olarak ülke, Avrupa Rusyası ile Yakın Doğu ve Türkiye arasında önemli bir kuzey-güney ticaret yolu üzerinde bulunmaktaydı.
Son yıllarda Gürcistan, ulaşım ağlarının modernizasyonu için büyük miktarlarda yatırım yaptı. Yeni otoyolların inşasına öncelik verildi ve bu nedenle, Tiflis gibi büyük şehirler yollarının kalitesinin çarpıcı biçimde arttığını gördü; buna rağmen şehirler arası rotaların kalitesi hala zayıftır ve bugüne kadar sadece bir otoyol-standardı yol (ს 1) inşa edilmiştir.
Gürcü demiryolları, Karadeniz ve Hazar Denizi'ni birbirine bağlayan güzergahın en büyük bölümünü oluşturduğundan, Kafkasya için önemli bir ulaşım arterini temsil etmektedir. Buna karşılık, bu, son yıllarda komşu Azerbaycan'dan Avrupa Birliği, Ukrayna ve Türkiye'ye artan enerji ihracatından yararlanmalarına olanak sağlamıştır. Yolcu hizmetleri devlete ait Gürcistan Demiryolları tarafından yürütülürken, nakliye operasyonları bir dizi lisanslı operatörler tarafından yürütülmektedir. 2004 yılından bu yana Gürcistan Demiryolları, sağlanan hizmeti yolcuları için daha verimli ve konforlu hale getirmeyi amaçlayan bir filo yenileme ve yönetsel yeniden yapılandırma programı uyguluyor. Demiryolları için altyapı geliştirme de gündemde üst sıralarda yer aldı ve kilit Tiflis demiryolu kavşağının yakın gelecekte büyük çapta yeniden yapılanmaya girmesi bekleniyor. Ek projeler arasında 30 Ekim 2017'de açılan ve Kafkasya'nın çoğunu standart hatlı demiryolu ile Türkiye'ye bağlayan ekonomik açıdan önemli Bakü-Tiflis-Kars demiryolunun inşaatı da yer alıyor.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THprd0wxQnZjblJmYjJaZlFtRjBkVzFwSlRKRFgwZGxiM0puYVdFdWFuQm5Mekl5TUhCNExWQnZjblJmYjJaZlFtRjBkVzFwSlRKRFgwZGxiM0puYVdFdWFuQm4uanBn.jpg)
Gürcistan'da hava ve deniz taşımacılığı gelişmekte olup, birincisi yolcular tarafından, ikincisi ise yük taşımacılığı için kullanılmaktadır. Gürcistan halihazırda dört uluslararası havalimanına sahiptir; bunlardan en büyüğü, çok sayıda büyük Avrupa şehrine bağlantı sunan Georgian Airways'in merkezi olan Tiflis Uluslararası Havalimanı'dır. Ülkedeki diğer havalimanları, büyük ölçüde gelişmemiş veya planlanmış trafikten yoksundur, ancak son zamanlarda bu iki sorunu da çözmek için çaba harcanmıştır. Gürcistan'ın Karadeniz kıyısında, en büyüğü ve en yoğun olanı Batum Limanı olmak üzere çok sayıda liman bulunmaktadır; Batum şehrin kendi bir sahil beldesi iken, liman Kafkasya'da önemli bir kargo terminalidir ve genellikle komşu Azerbaycan tarafından Avrupa'ya enerji sevkiyatı yapmak için bir geçiş noktası olarak kullanılmaktadır. Tarifeli ve kiralık yolcu feribot hizmetleri Gürcistan'ı Bulgaristan, Romanya, Türkiye ve Ukrayna'ya bağlamaktadır.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJJd0wwTmhkV05oYzNWekxXVjBhRzVwWTE5bGJpNXpkbWN2TXpVd2NIZ3RRMkYxWTJGemRYTXRaWFJvYm1salgyVnVMbk4yWnk1d2JtYz0ucG5n.png)
Demografi
Gürcistan nüfusu, etnik çeşitlilik göstermesiyle dikkati çeker. 4.483.200 (1 Ocak 2013) kişiden oluşan ülke nüfusun yaklaşık %83,8’ini Gürcüler, Lazlar, Megreller, Svanlar oluşturur. Diğer büyük etnik gruplar Azerbaycan Türkleri (%6,5), Ermeniler (%5,7), Ruslar (%1,5), Abhazlar ve Osetlerdir. Ülkede, Asuriler, Çeçenler, Çinliler, Gürcistan Yahudileri, Yunanlar, Kabardeyler, Kürtler, Tatarlar, Türkler, Zazalar ve Ukraynalılar gibi daha küçük gruplar yaşar. Gürcistan Yahudi cemaati, yeryüzündeki en eski Yahudi cemaatlerinden biridir.
Gürcistan nüfusu, dilsel dağılım açısından da çok çeşitlilik gösterir. Güney Kafkas dilleri ailesinden Gürcüce, Megrelce, Svanca ve Lazca konuşan nüfus çoğunluğu oluşturur. Megrel, Svan ve Laz dilleri konuşan nüfusunun yanı sıra, Gürcü olmayan nüfus da kendi dillerinin yanı sıra Gürcüce konuşur. Gürcistan’ın resmi dili Gürcüce’dir; Abhazya Özerk Cumhuriyeti'nde Abhazca da resmi dil kabul edilmiştir. Güney Kafkas dillerini konuşan nüfusun oranı %83,8'dir (buna Gürcüce, Megrelce, Lazca ve Svanca dahildir). Kalan nüfusun %6,5’i Azerice, %5,7’si Ermenice ve %4,5’i başka dilleri konuşur.
Sovyetler Birliği’nin 1990’ların başında dağılması sırasında Abhazya ve Güney Osetya olarak adlandırılan bölgede ayrılıkçı yönetimler ortaya çıktı. Abhazya nüfusunun %46’sını (1989 nüfus sayımı) oluşturan Gürcü nüfusu tamamen göç ettirildi ve bu nüfusun ancak küçük bir bölümü Abhazya’nın Gali bölgesine geri dönebildi. Güney Osetya’daki çatışmalar sırasında Osetlerin bir kısmı Kuzey Osetya’ya göç etmek zorunda kaldı. Bugün Gürcistan’da yaşayan Oset nüfusun büyük çoğunluğu ayrılıkçı Güney Osetya bölgesinde yaşar. 1944 yılında Gürcistan’dan göç ettirilen Mesheti Türklerine (Ahıska Türkleri), Gürcistan parlamentosunun 2007’de aldığı kararla ülkeye geri dönme hakkı tanındı (Gürcü kimliğini kabul şartı ile). Ancak herhangi geri dönüş gerçekleşmedi.
Etnik Gürcü nüfusunun yaklaşık %5’inin yurt dışına göç ettiği tahmin edilmektedir. 2006 istatistiklerine göre Gürcistan en büyük göçü Türkiye ve Çin’den almıştır.
Gürcistan nüfusunun büyük çoğunluğu Ortodoks Hristiyan’dır ve nüfusun %81,9’u Gürcistan Ortodoks Kilisesi’ne bağlıdır. Dinsel azınlıklar başında Müslümanlar (%9,9), Ermeni Apostolikler (%3,9), Rus Ortodokslar (%2), Katolikler (%0,8) gelir. Ayrıca başka dinlere mensup küçük gruplar vardır.
Din
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRM0wwZGxiR0YwYVY4eE5qWXhMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFIWld4aGRHbGZNVFkyTVM1cWNHYz0uanBn.jpg)
Doğu Ortodoks Hristiyanlık, Gürcistan'da %83,4 taraftarla en yaygın olan dini inanıştır ve nüfusun çoğu Gürcü Ortodoks Kilisesi'ne bağlıdır. Gürcü Ortodoks Kilisesi, dünyanın en eski Hristiyan Kiliselerinden biridir ve havari Aziz Andreas tarafından kurulduğunu iddia etmektedir. 4. yüzyılın ilk yarısında Hristiyanlık, Kapadokyalı Azize Nino'nun misyonerlik çalışmalarının ardından İberya'nın (bugünkü Kartli veya doğu Gürcistan) devlet dini olarak kabul edildi. Kilise, Orta Çağ'ın başlarında otosefallik kazandı; Rusya'nın ülkedeki hakimiyeti sırasında otosefallik kaldırılmış, 1917'de restore edilmiş ve 1989'da İstanbul Ekümenik Patrikliği tarafından tamamen tanınmıştır.
Gürcü Ortodoks Kilisesi'nin özel statüsü resmi olarak Gürcistan Anayasası ve 2002 Konkordatosu'nda tanınmaktadır, ancak dini kurumlar devletten ayrıdır ve her vatandaşın din hakkı vardır.
Gürcistan'da din (2014 nüfus sayımı)
Gürcistan'daki dini azınlıklar arasında Müslümanlar (%10,7), Ermeni Hristiyanlar (%2,9) ve Roma Katolikleri (%0,5) bulunmaktadır. Bunun yanı sıra 2014 nüfus sayımına kaydedilenlerin %0,7'si kendilerini diğer dinlerin mensubu olarak belirtti, %1,2 reddetti ya da dinini belirtmedi ve %0,5 herhangi bir inanca bağlı olmadığını belirtti.
İslam, hem Azeri Şii Müslümanlar (güneydoğu Gürcistan'da) hem Acara'daki Gürcü Sünni Müslümanlar hem de Laz Sünni Müslümanlar ve Türkiye sınırı boyunca Sünni Mesheti Türkleri tarafından temsil edilmektedir. Abhazya'da Abhaz nüfusunun azınlık bir kesimi yeniden canlanan Abhaz pagan inancının yanı sıra Sünni Müslüman'dır. Ayrıca ülkenin 1578'de Osmanlılar tarafından ele geçirilmesini sağlayan Lala Mustafa Paşa'nın Kafkasya Seferini takiben Gürcistan'a yerleşmiş Müslüman Rum ve Müslüman Ermeni azınlıklar bulunmaktadır. Gürcü Yahudileri'nin tarihi MÖ 6. yüzyıla kadar dayanmaktadır; İsrail'e yüksek düzeyde göç nedeniyle Gürcü Yahudileri'nin nüfusu son on yılda azalmıştır.
Gürcistan'daki uzun dini hoşgörü geçmişine rağmen,Yehova'nın Şahitleri gibi "geleneksel olmayan inançlara" karşı daha sonra görevinden alınan Ortodoks rahip Basil Mkalavişvili'nin takipçileri tarafından dini ayrımcılık ve şiddet örnekleri olmuştur.
Geleneksel dini organizasyonlara ek olarak, Gürcistan'da toplumun seküler ve ateist kesimleri (%0,5) ve dine bağlı ancak aktif olarak inançlarını uygulamayan bireylerin önemli bir bölümü bulunmaktadır.
Eğitim
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlsTDJVM0wxUmlhV3hwYzJrbE1rTmZSMlZ2Y21kcFlWOGxSVElsT0RBbE9UUmZWR0pwYkdsemFWOVRkR0YwWlY5VmJtbDJaWEp6YVhSNUpUSkRYMGxmUTI5eWNIVnpKVEkzYzE5bWNtOXVkRjkyYVdWM0xtcHdaeTh5TWpCd2VDMVVZbWxzYVhOcEpUSkRYMGRsYjNKbmFXRmZKVVV5SlRnd0pUazBYMVJpYVd4cGMybGZVM1JoZEdWZlZXNXBkbVZ5YzJsMGVTVXlRMTlKWDBOdmNuQjFjeVV5TjNOZlpuSnZiblJmZG1sbGR5NXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlpTDJKbEwwaHBaMmhsY2w5RlpIVmpZWFJwYjI1ZlNXNXpkR2wwZFhScGIyNXpYMmx1WDBkbGIzSm5hV0V1YzNabkx6SXlNSEI0TFVocFoyaGxjbDlGWkhWallYUnBiMjVmU1c1emRHbDBkWFJwYjI1elgybHVYMGRsYjNKbmFXRXVjM1puTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Gürcistan'ın eğitim sistemi, 2004 yılından bu yana tartışmalı olsa da kapsamlı bir modernizasyondan geçmiştir. Gürcistan'da eğitim 6-14 yaş arası tüm çocuklar için zorunludur. Okul sistemi ilkokul (altı yıl; 6-12 yaş), temel (üç yıl; 12-15 yaş seviyesi) ve orta öğretim (üç yıl; 15-18 yaş seviyesi) veya alternatif olarak mesleki çalışmalar (iki yıl) olmak üzere ayrılır. Ortaokul sertifikasına sahip öğrencilerin yüksek öğretime erişimi vardır. Yalnızca Birleşik Ulusal Sınavları geçen öğrenciler, sınavlarda alınan puanların sıralamasına göre devlet tarafından akredite edilmiş bir yüksek öğrenim kurumuna kayıt olabilir.
Bu kurumların çoğu üç eğitim seviyesi sunar: bir Lisans Programı (üç ila dört yıl); bir Yüksek Lisans Programı (iki yıl) ve bir Doktora Programı (üç yıl). Ayrıca, üç ila altı yıl süren tek seviyeli bir yüksek öğrenim programını temsil eden bir Sertifikalı Uzman Programı da vardır. 2016 itibarıyla 75 yüksek öğretim kurumu, Gürcistan Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından akredite edilmiştir. Brüt birincil kayıt oranı 2012-2014 döneminde yüzde 117 ile Avrupa'da İsveç'ten sonra en yüksek ikinci kayıt oldu.
Tiflis, özellikle 1918'de Birinci Gürcü Cumhuriyeti'nin kuruluşu Gürcüce dilinde modern eğitim kurumlarının kurulmasını sağladığından beri, Gürcü eğitim sisteminin ana damarı haline geldi. Tiflis, başta 1918'de Tiflis Tıp Enstitüsü olarak kurulan ve 1918'de kurulan ve Kafkasya bölgesinin tamamında en eski üniversite olmaya devam eden Tiflis Devlet Üniversitesi (TSU) olmak üzere Gürcistan'daki birçok büyük yüksek öğretim kurumuna ev sahipliği yapmaktadır. 35.000'den fazla öğrencinin kayıtlı olduğu TSU'daki öğretim üyesi ve personel (işbirlikçiler) sayısı yaklaşık 5.000'dir. Gürcistan'ın ana ve en büyük teknik üniversitesi olan Gürcistan Teknik Üniversitesi'nin yanı sıra , ve Tiflis Özgür Üniversitesi de Tiflis'te bulunuyor.
Kültür
Gürcü kültürü Kolhis ve İberya medeniyetleri ile oluşumundan itibaren binlerce yıl içinde gelişmiştir. 11. yüzyılda klasik edebiyat, sanat, felsefe ve mimaride bir rönesans ve altın çağ yaşamıştır. Gürcü kültürü, Antik Yunanistan, Roma İmparatorluğu, Bizans İmparatorluğu, çeşitli İran imparatorluklarından (özellikle Ahameniş, Part, Sasani, Safevi ve Kaçar imparatorlukları) ve daha sonra 19. yüzyıldan itibaren Rus İmparatorluğundan etkilenmiştir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg1THpsbEwxUm9aVjlUZFd0b2FYTm9kbWxzYVY5SFpXOXlaMmxoYmw5T1lYUnBiMjVoYkY5Q1lXeHNaWFJmTFY5TGFHOXlkVzFwTG1wd1p5OHlNakJ3ZUMxVWFHVmZVM1ZyYUdsemFIWnBiR2xmUjJWdmNtZHBZVzVmVG1GMGFXOXVZV3hmUW1Gc2JHVjBYeTFmUzJodmNuVnRhUzVxY0djPS5qcGc=.jpg)
Gürcü dili ve şair Şota Rustaveli'nin Klasik Gürcü edebiyatı, 19. yüzyılda uzun bir kargaşa döneminden sonra yeniden canlandı ve modern çağın Grigol Orbeliani, Nikoloz Barataşvili, İlia Çavçavadze, Akaki Tsereteli, Vaja Pşavela gibi romantik yazarları ve romancılarını yetiştirdi. Gürcü dili, geleneksel kayıtlara göre MÖ 3. yüzyılda İberya Kralı I. Parnavaz tarafından icat edilen üç benzersiz yazı biçimi ile yazılmaktadır.
Gürcistan, folkloru, geleneksel müziği, dansları, tiyatrosu, sineması ve sanatıyla ünlüdür. 20. yüzyılın önemli ressamları arasında Niko Pirosmani, Lado Gudiaşvili, Elene Ahvlediani; önemli bale koreografları arasında George Balanchine, ve Nino Ananiaşvili; önemli şairler arasında Galaktion Tabidze, ve ; ve önemli tiyatro ve yönetmenler arasında , Tengiz Abuladze, Giorgi Danelia ve bulunmaktadır.
Mimari ve sanat
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgxTHpVMUwwaHdhVzB6TkRNekxtcHdaeTh5TWpCd2VDMUljR2x0TXpRek15NXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Gürcistan mimarisi birçok medeniyetten etkilenmiştir. Kaleler, kuleler, tahkimatlar ve kiliseler için birkaç farklı mimari tarz bulunmaktadır. Yukarı Svaneti surları ve Hevsureti'deki Şatili kale kasabası Orta Çağ Gürcü kale mimarisinin en güzel örneklerinden bazılarıdır. Gürcistan'ın diğer mimari yönleri arasında Tiflis'teki Haussmann tarzındaki Rustaveli Bulvarı ve Eski Şehir Bölgesi bulunmaktadır.[]
Gürcü kilise sanatı, klasik kubbe stilini orijinal bazilika stiliyle birleştiren ve Gürcü çapraz kubbe stili olarak bilinen stili oluşturan Gürcü Hristiyan mimarisinin en dikkat çekici yönlerinden biridir. 9. yüzyılda Gürcistan'da çapraz kubbe mimarisi gelişti; ondan önce çoğu Gürcü kilisesi bazilikaldı. Gürcü kilise mimarisinin diğer örnekleri Gürcistan dışında bulunabilir: Bulgaristan'daki Baçkovo Manastırı (1083'te Gürcü ordu komutanı Grigorol Bakuriani tarafından inşa edilmiştir), Yunanistan'daki İviron Manastırı (10. yüzyılda Gürcüler tarafından inşa edilmiştir) ve Kudüs'teki Kutsal Haç Manastırı (9. yüzyılda Gürcüler tarafından yaptırılmıştır). 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarındaki en ünlü Gürcü sanatçılarından biri ilkelci ressam Niko Pirosmani idi.
Medya
Gürcistan'daki televizyon, dergi ve gazetelerin tümü, hem devlete ait olan hem de reklam, abonelik ve diğer satışla ilgili gelirlere bağlı olan kâr amacı gütmeyen şirketler tarafından işletilmektedir. Gürcistan Anayasası ifade özgürlüğünü garanti eder. Geçiş halindeki bir ülke olarak, Gürcistan medya sistemi dönüşüm içerisindedir.[]
Gürcistan'ın medya ortamı, sektörü etkileyen uzun vadeli siyasallaşma ve kutuplaşmaya rağmen Güney Kafkasya'daki en özgür ve en çeşitli ortam olmaya devam ediyor. Kamu yayıncısını kontrol etmeye yönelik siyasi mücadele, 2014'te de onu bir yönsüz bırakmıştır.
Gürcü hanelerinin büyük bir yüzdesinin televizyonu ve çoğunun en az bir radyosu vardır. Gürcistan'ın medya şirketlerinin çoğu, başkent ve en büyük şehir olan Tiflis'te bulunuyor.
Müzik
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTlrTDJRMEwwSmhkSFZ0YVY4dFgwZGxiM0puYVdGdVgwWnZiR3RmVTJsdVoyVnljMThsTWpnMU1ESTBOamcwTWpnNUpUSTVMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFDWVhSMWJXbGZMVjlIWlc5eVoybGhibDlHYjJ4clgxTnBibWRsY25OZkpUSTROVEF5TkRZNE5ESTRPU1V5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
Gürcistan, öncelikli olarak polifoninin erken gelişimi ile bilinen bir antik müzik geleneğine sahiptir. Gürcü polifonisi, üç vokal bölüme, mükemmel beşliye dayanan benzersiz bir ayar sistemine ve paralel beşli ve uyumsuzluklar bakımından zengin bir armonik yapıya dayanmaktadır. Gürcistan'da üç tür polifoni geliştirildi: Svaneti'de komplike bir versiyon, Kaheti bölgesinde bir bas arka plan üzerinde bir diyalog ve batı Gürcistan'da üç parçalı kısmen doğaçlama bir versiyon. Gürcü halk şarkısı "Çakrulo", Voyager 2'de 20 Ağustos 1977'de uzaya gönderilen Voyager Altın Plaklarında yer alan 27 müzik bestesinden biriydi.
Mutfak
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh5THpKbEwwZGxiM0puYVdGdVgwTjFhWE5wYm1WZlEyOXNiR0ZuWlM1d2JtY3ZNakl3Y0hndFIyVnZjbWRwWVc1ZlEzVnBjMmx1WlY5RGIyeHNZV2RsTG5CdVp3PT0ucG5n.png)
Gürcü mutfağı ve şarabı, yüzyıllar boyunca gelenekleri her döneme uyarlayarak gelişti. En sıra dışı yemek geleneklerinden biri, aynı zamanda arkadaşlarınız ve ailenizle sosyalleşmenin bir yolu olan supra yani Gürcü sofrasıdır. Supra'nın başı tamada olarak bilinir. O son derece felsefi konuşmaları yönetir ve ayrıca herkesin eğlenmesini sağlar. Gürcistan'ın çeşitli tarihi bölgeleri kendine has yemekleriyle bilinir: Örneğin doğu dağlık Gürcistan'dan Hinkali (etli mantı) ve esas olarak İmereti, Samegrelo ve Acara'dan Haçapuri bunlardan bazılarıdır. Geleneksel Gürcü yemeklerinin yanı sıra diğer ülkelerin yemekleri Rusya'dan, Yunanistan'dan ve son zamanlarda Çin'den gelen göçmenler tarafından Gürcistan'a getirildi.
Şarap
Arkeoloji, Gürcistan ve çevresindeki verimli vadilerin ve yamaçların asma yetiştiriciliğine ve neolitik şarap üretimine (Gürcüce: ღვინო, ğvino) ev sahipliği yaptığını göstermektedir.Kvevri kil kavanozlarını kullanarak eski geleneksel Gürcü şarap yapımı yöntemi 2013 yılında UNESCO tarafından UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'ne eklendi. Gürcistan'daki şarap üretiminin kapsamlı tarihi ve önemli ekonomik rolü nedeniyle, şarap geleneği ülkenin ulusal kimliğiyle iç içe ve ayrılmaz bir parça olarak kabul edilir.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTh3THpBMUwwMTFhMmh5WVc1aVlYUnZibWxmVUdGc1lXTmxYeVV5T0RNbE1qa3VhbkJuTHpJeU1IQjRMVTExYTJoeVlXNWlZWFJ2Ym1sZlVHRnNZV05sWHlVeU9ETWxNamt1YW5Cbi5qcGc=.jpg)
Gürcistan'ın Karadeniz'den etkilenen ılıman iklimi ve nemli havası, asma yetiştiriciliği için en iyi koşulları sağlamaktadır. Üzüm bağlarındaki toprak o kadar yoğun bir şekilde işlenir ki, üzüm bağları, olgunlaştıklarında sonunda meyve ağaçlarının gövdelerine sarkar. Bu yetiştirme yöntemine maglari denir. En iyi bilinen Gürcü şarap bölgeleri arasında Kaheti (Telavi ve Kvareli'nin mikro bölgelerine ayrılmıştır), Kartli, İmereti, Raca-Leçhumi ve Kvemo Svaneti, Acara ve Abhazya bulunmaktadır.
Gürcü şarabı, son zamanlarda Rusya ile ilişkilerde tartışmalı bir konu olmuştur. Rusya ile olan siyasi gerilimler, 2006 Rus Gürcü şarabı ambargosuna katkıda bulundu, Rusya, Gürcistan'ın sahte şarap ürettiğini iddia etti. Bu "resmi" bir nedendi, ancak Rusya'nın ekonomik bağları siyasi amaçlar için kullanması nedeniyle Rusya ile olan ekonomik ilişkilerin istikrarsızlığı iyi biliniyor. Sahtecilik sorunları, yabancı üreticilerin yanlış etiketlemesinden ve Gürcistan dışında üretilen ve Gürcistan'da üretildiği iddiasıyla Rusya'ya ithal edilen şarapların üzerindeki sahte “Gürcü Şarabı” etiketlerinden kaynaklanmaktadır. Sahte şarap sevkiyatı, esas olarak, hiçbir denetim ve düzenlemenin yapılmadığı, Rus işgali altındaki Abhazya ve Güney Osetya'da Rusya tarafından yönetilen gümrük kontrol noktaları aracılığıyla gerçekleştirildi.
Spor
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTg0THpnMEwwZGxiM0puYVdGZmRuTmZVbTl0WVc1cFlWOHlNREV4WDFKWFExOGxNamd6SlRJNUxtcHdaeTh5TWpCd2VDMUhaVzl5WjJsaFgzWnpYMUp2YldGdWFXRmZNakF4TVY5U1YwTmZKVEk0TXlVeU9TNXFjR2M9LmpwZw==.jpg)
Gürcistan'daki en popüler sporlar futbol, basketbol, ragbi, güreş, judo ve halterdir. Tarihsel olarak, Gürcistan beden eğitimi ile ünlüdür; Romalılar, eski İberya'nın eğitim tekniklerini gördükten sonra Gürcülerin fiziksel niteliklerine hayran kalmıştırlar. Güreş, Gürcistan için tarihsel olarak önemli bir spor olmaya devam ediyor ve bazı tarihçiler, Grekoromen tarzı güreşin birçok Gürcü unsurunu içerdiğini düşünüyor.
Gürcistan'da en popüler güreş tarzlarından biri Kaheti tarzıdır. Geçmişte bugün yaygın olarak kullanılmayan birkaç başka stil vardı. Örneğin, Gürcistan'ın Hevsureti bölgesi üç farklı güreş tarzına sahiptir. 19. yüzyıl Gürcistan'ındaki diğer popüler sporlar polo ve daha sonra yerini ragbi birliğine bırakan geleneksel bir Gürcü oyunu olan Lelo idi.
![image](https://www.wikipedia.tr-tr.nina.az/image/aHR0cHM6Ly93d3cud2lraXBlZGlhLnRyLXRyLm5pbmEuYXovaW1hZ2UvYUhSMGNITTZMeTkxY0d4dllXUXVkMmxyYVcxbFpHbGhMbTl5Wnk5M2FXdHBjR1ZrYVdFdlkyOXRiVzl1Y3k5MGFIVnRZaTgwTHpSbUwxSmhZMlZmWVhSZlVuVnpkR0YyYVY5SmJuUmxjbTVoZEdsdmJtRnNYMDF2ZEc5eWNHRnlhMThsTWpnM056Y3pNakkxT0RBMEpUSTVMbXB3Wnk4eU1qQndlQzFTWVdObFgyRjBYMUoxYzNSaGRtbGZTVzUwWlhKdVlYUnBiMjVoYkY5TmIzUnZjbkJoY210ZkpUSTROemMzTXpJeU5UZ3dOQ1V5T1M1cWNHYz0uanBn.jpg)
Kafkasya bölgesindeki ilk ve tek yarış pisti Gürcistan'da bulunuyor. İlk olarak 1978 yılında inşa edilen Rustavi International Motorpark, 20 milyon dolara mal olan toplam yeniden yapılanma sonrasında 2012 yılında yeniden açılmıştır. Pist, FIA Grade 2 gereksinimlerini karşılıyor ve şu anda Legends araba yarışı serisine ve Formula Alfa yarışmalarına ev sahipliği yapıyor.
Basketbol her zaman Gürcistan'da önemli sporlardan biriydi ve Gürcistan'da , , ve gibi çok ünlü Sovyetler Birliği millî basketbol takımı üyeleri vardı. Dinamo Tiflis, 1962'deki prestijli Euroleague yarışmasını kazandı. Gürcistan'ın NBA'de beş oyuncusu vardı: , , , Tornike Şengelia ve günümüzde Golden State Warriors pivotu Zaza Paçulia. Diğer önemli basketbolcular iki kez Euroleague şampiyonu olan ve Euroleague oyuncuları Manuçar Markoişvili ve Viktor Sanikidzedir. Spor, son yıllarda ülkede popülerliğini yeniden kazanıyor. Gürcistan millî basketbol takımı, 2011'den beri son üç turnuvada EuroBasket'e katılmaya hak kazandı.
Türkçe Gürcüce Dergiler
Halk dansları
2005'ten beri Poti kentinde düzenlenen Karadeniz Ülkeleri Arası Çocuk Halk Dansları Festivali'ne her yıl yüzlerce kişi gelmektedir. Bu festivale katılan ülkeler:
- Gürcistan
- Rusya
- Türkiye
- Ukrayna
- İnguşya
- Bulgaristan
Türkiye adına 2006 yılında Anadolu Ateşi adlı halk ve modern dans grubu gitmiş ve festival yarışma olmamasına rağmen "En Beğenilen Dans Grubu (veya ülke)" unvanını almıştır.
Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından 2008 yılında 22.'si düzenlenen Uluslararası Altın Karagöz Halk Dansları Yarışması'nda 'Altın Karagöz' ödülünü Gürcistan kazandı.
Gürcistan'da oynanan halk dansları
![]() |
İş saatleri, resmî tatil günleri ve resmi tatil olmayan önemli bayram günler
Gürcistan'da çalışma saatleri 9.00-18.00 veya 10.00-19.00 arasındadır. Gürcistan ile Türkiye arasında yazın +1 saat ve kışın +2 saat fark vardır.
- Yılbaşı: 31 Aralık gecesi - 1 Ocak
- Noel Bayramı: 7 Ocak (Ortodoks)
- Yılbaşı: 14 Ocak (Ortodoks) (resmi tatil yok)
- Vaftiz Günü: 19 Ocak
- Anneler Günü: 3 Mart
- Kadınlar Günü: 8 Mart
- Bağımsızlık Günü: 9 Nisan
- Sevgililer Günü: 15 Nisan (resmi tatil yok)
- Paskalya Bayramı: Nisan - Mayıs arasında pazar günü (her yıl değişmektedir ancak mutlaka pazar günü)
- Ölüleri Anma Günü: Paskalya'nın ikinci gün (her yıl değişmektedir ancak mutlaka pazartesi günü)
- Cumhuriyet Bayramı: 26 Mayıs
- Havariler Petre ve Pavle (Peter ve Paul) Günü: 12 Temmuz (resmi tatil yok)
- Anayasa Kabul Günü: 24 Ağustos
- Aziz Meryem Ana Günü: 28 Ağustos
- Mtsheta şehrinde Svetitshoveli Kilisesi Günü: 14 Ekim
- Aziz Giorgi Günü: 23 Kasım
- Aziz Barbara Günü: 17 Aralık (resmi tatil yok)
Devlet başkanları
- Zviad Gamsahurdia
1. Devlet Başkanı - Eduard Şevardnadze
2. Devlet Başkanı - Mihail Saakaşvili
3. Devlet Başkanı - Giorgi Margvelaşvili
4. Devlet Başkanı - Salome Zurabişvili
Devlet Başkanı
Notlar
- ^ Abhazya Özerk Cumhuriyeti'nde.
- ^ Gürcüce: საქართველოს რესპუბლიკა
Kaynakça
- ^ "Madde 8", Gürcistan Anayasası Abhazya Özerk Cumhuriyeti'nde, ayrıca Abhazca.
- ^ "Constitution of Georgia" (PDF). Parliament of Georgia. 10 Aralık 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ a b "Arşivlenmiş kopya". 8 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2022.
- ^ a b c d e f "Uluslararası Para Fonu 2023 GYSİH Tahminleri". Dünya Ekonomi Tahmini. Uluslararası Para Fonu. 10 Ekim 2023.
- ^ "GINI index (World Bank estimate) - Georgia". data.worldbank.org. Dünya Bankası. 20 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2020.
- ^ a b "Human Development Report 2023/2024" (PDF) (İngilizce). Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. 13 Mart 2024. 13 Mart 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- ^ "საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები" (PDF). National Statistics Office of Georgia. 28 Nisan 2016. 28 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2016.
- ^ a b c d Nijman, Jan (2020). Geography: Realms, Regions, and Concepts (20. bas.). Wiley. ISBN .
- ^ "The Law of Georgia on Occupied Territories (431-IIs)" (PDF). . 23 Ekim 2008. 24 Haziran 2014 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2015.
- ^ (İngilizce) 2006-2009 Dışişleri Politikası 3 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., s. 9-10. Gürcistan Dışişleri Bakanlığı.
- ^ . "The Pilgrims' derivation of the name Georgia". Georgica, Autumn, 1937, nos. 4 & 5, 208–209
- ^ Hock, Hans Henrich; Zgusta, Ladislav (1997). Historical, Indo-European, and Lexicographical Studies. Walter de Gruyter. s. 211. ISBN .
- ^ a b c d Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia. 2. Rowman & Littlefield. s. 3. ISBN .
- ^ Boeder, Winfried; Bublitz, Wolfram; von Roncador, Manfred; Vater, Heinz (2002). Philology, typology and language structure. Peter Lang. s. 65. ISBN .
The Russian designation of Georgia (Gruziya) also derives from the Persian gurg.
- ^ Rapp Jr., Stephen H. (2014). The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature. Ashgate Publishing. s. 21. ISBN .
- ^ F. Steingass, A Comprehensive Persian-English Dictionary, Beyrut, 1975, s. 1078, 1083
- ^ "Steingass, Francis Joseph. A Comprehensive Persian-English dictionary, including the Arabic words and phrases to be met with in Persian literature. London: Routledge & K. Paul, 1892". 13 Kasım 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2022.
- ^ (1967). Gyula Moravcsik (Ed.). De Administrando Imperio. translated by R.J.H Jenkins. Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies.
- ^ David Braund (1994). A History of Colchis and Transcaucasian Iberia, 550 BC-AD 562. Oxford University Press. ss. 17-18. ISBN .
- ^ Rapp, Stephen H. (2003), Studies in Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts, ss. 419–423. Peeters Publishers,
- ^ "Article 2.1", Constitution of Georgia, Legislative Herald of Georgia,
‘Georgia’ is the name of the state of Georgia.
- ^ a b Phoenix: The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney, David Marshall Lang, Phoenix Press; New Ed edition (31 Aralık 2001)
- ^ Keys, David (28 Aralık 2003). "Now that's what you call a real vintage: professor unearths 8,000-year-old wine". The Independent. 25 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ "Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6,000 years BC". Euronews. 21 Mayıs 2015. 24 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2015.
- ^ Thomas Stöllner, Irina Gambaschidze (2014) The Gold Mine of Sakdrisi and Earliest Mining and Metallurgy in the Transcausus and the Kura-Valley System 18 Kasım 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, March 1994, webpage:LCweb2-ge0015 5 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- ^ David Marshall Lang (1997). Lives and Legends of the Georgian Saints (2 bas.). . ISBN .
- ^ . Armenia, Azerbaijan, and Georgia – "Christianity and the Georgian Empire". DIANE Publishing, 1 April 1996, s. 158
- ^ Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 bas.). Rowman & Littlefield. ss. 527-529. ISBN . 1 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2017.
- ^ "Georgia iii. Iranian elements in Georgian art and archeology". 17 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2015.
- ^ Cyril Toumanoff (1967). Studies in Christian Caucasian History. . ss. 83-84, 377.
- ^ Sketches of Georgian Church History by Theodore Edward Dowling
- ^ Dr Stephen H Rapp Jr. The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature 16 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Ashgate Publishing, Ltd., 28 Eylül 2014. p 160
- ^ Ronald Grigor Suny. The Making of the Georgian Nation , 1994 p 22
- ^ Suny (1994), s. 29
- ^ Smith, Graham; Vivien Law (1998). Nation-building in the post-Soviet borderlands. Cambridge University Press. s. 56. ISBN .
- ^ Alexei Zverev, Ethnic Conflicts in the Caucasus; Graham Smith, Edward A Allworth, Vivien A Law et al., ss. 56–58; Abkhaz by W. Barthold [V. Minorsky] in the ; The Georgian-Abkhaz State (summary), by George Anchabadze, in: Paul Garb, Arda Inal-Ipa, Paata Zakareishvili, editors, Aspects of the Georgian-Abkhaz Conflict: Cultural Continuity in the Context of Statebuilding, Volume 5, 26–28 Ağustos 2000.
- ^ Rapp 2007, s. 145
- ^ David Marshall Lang (1976). Modern History of Soviet Georgia. Londra: Greenwood Press. s. 29. ISBN .
- ^ Ivana Marková; Alex Gillespie, (Ed.) (2011). Trust and Conflict: Representation, Culture and Dialogue. Cultural Dynamics of Social Representation. s. 43. ISBN .
- ^ Howard Aronson; Dodona Kiziria (1999). Georgian Literature and Culture. Slavica. s. 119. ISBN .
- ^ Suny, Ronald Grigor (1996). Armenia, Azerbaijan, and Georgia. DIANE Publishing. s. 184. ISBN . 21 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2017.
The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic.
- ^ (Gürcüce) Javakhishvili, Ivane (1982), k'art'veli eris istoria (The History of the Georgian Nation), vol. 2, ss. 184–187. Press.
- ^ a b Eastmond, s. 109.
- ^ Imagining history at the crossroads: Persia, Byzantium, and the architects of the written Georgian past, Volume 2 p 652. University of Michigan 1997. 1997. ISBN . Erişim tarihi: 25 Eylül 2016.
- ^ Eastmond, s. 93-95.
- ^ René Grousset, Rene (1991). 'The Empire of the Steppes. . s. 260.
- ^ Mikaberidze, Alexander (2015). Historical Dictionary of Georgia (2 bas.). Rowman & Littlefield. s. xxxi. ISBN .
- ^ ჯაოშვილი, ვახტანგ (1984). საქართველოს მოსახლეობა XVIII-XX საუკუნეებში: დემოგრაფიულ-გეოგრაფიული გამოკვლევა (1 bas.). მეცნიერება. s. 72.
- ^ Ronald Grigor Suny. "The Making of the Georgian Nation" , 1994. s. 55
- ^ Георгиевский трактат [Treaty of Georgievsk] (Rusça). . 24 Temmuz 1783. 1 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Şubat 2015.
- ^ "Relations between Tehran and Moscow, 1797–2014". 19 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Mayıs 2015.
- ^ (2009), Burnham, Robert (Ed.), Peter Bagration: The Best Georgian General of the Napoleonic Wars, The Napoleon Series, 16 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi, erişim tarihi: 19 Şubat 2019
- ^ Gvosdev (2000), s. 85.
- ^ Avalov (1906), s. 186.
- ^ Gvosdev (2000), s. 86.
- ^ Lang (1957), s. 249.
- ^ Lang (1957), s. 251.
- ^ Lang (1957), s. 247.
- ^ Lang (1957), s. 252.
- ^ Timothy C. Dowling Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond 8 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. pp 728 ABC-CLIO, 2 Aralık 2014
- ^ (1994), The Making of the Georgian Nation: 2nd edition, s. 64. ,
- ^ Allen F. Chew: An Atlas of Russian History: Eleven Centuries of Changing Borders. , 1970, s. 74.
- ^ Stefan Talmon (1998), Recognition of Governments in International Law, ss. 289–290. Oxford University Press, .
- ^ Широков, И. В.; Тарасов, А. А. (2010). Наша маленькая Хоста – Исторический очерк (Rusça). Sochi. 20 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Şubat 2014.
- ^ Knight, Amy. Beria: Stalin's First Lieutenant, Princeton University Press, Princeton, New Jersey, s. 237, .
- ^ "Ethnic tensions: War in the Caucasus is Stalin's legacy 20 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.". The Independent. 17 Ağustos 2008.
- ^ "Georgian World War II hero's remains return home". Agenda.ge. 30 Eylül 2015. 21 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2020.
- ^ "Government of Georgia:About Georgia". gov.ge. 21 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2016.
- ^ a b c "Georgia: Abkhazia and South Ossetia". www.pesd.princeton.edu. Encyclopedia Princetoniensis. 4 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2019.
- ^ "Georgia/Abchasia: Violations of the laws of war and Russia's role in the conflict". Hrw.org. March 1995. 20 Şubat 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2016.
- ^ "Russia – The Ingush–Ossetian conflict in the Prigorodnyi region". Human Rights Watch/Helsinki. May 1996. 13 Mayıs 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2007.
- ^ "EurasiaNet Eurasia Insight – Georgia's Rose Revolution: Momentum and Consolidation". Eurasianet.org. 5 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "არჩევნების ისტორია". Tabula. 17 Ağustos 2016. 7 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2017.(Gürcüce)
- ^ Gorshkov, Nikolai (19 Eylül 2002). "Duma prepares for Georgia strike". BBC News. 29 Eylül 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2009.
- ^ "Russia, Georgia strike deal on bases". Civil Georgia, Tbilisi. 30 Mayıs 2005. 13 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Russia's retention of Gudauta base – An unfulfilled CFE treaty commitment 5 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Socor, Vladirmir. The Jamestown Foundation. 22 Mayıs 2006
- ^ "Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia". Civil Georgia, Tbilisi. 13 Kasım 2007. 14 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Temmuz 2009.
- ^ a b Brian Whitmore (12 Eylül 2008). "Is The Clock Ticking For Saakashvili?'". RFE/RL. 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Russia criticised over Abkhazia". BBC News. 24 Nisan 2008. 15 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ "Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive". RIA Novosti. 16 Mayıs 2008. 9 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ "Countdown in the Caucasus: Seven days that brought Russia and Georgia to war". Financial Times. 26 Ağustos 2008. 20 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b Marc Champion; Andrew Osborn (16 Ağustos 2008). "Smoldering Feud, Then War". The Wall Street Journal. 18 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2020.
- ^ Luke Harding (19 Kasım 2008). "Georgia calls on EU for independent inquiry into war". The Guardian. 13 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Aralık 2017.
- ^ a b c Roy Allison (2008). "Russia resurgent? Moscow's campaign to 'coerce Georgia to peace'" (PDF). . 84 (6): 1145-1171. doi:10.1111/j.1468-2346.2008.00762.x. ISSN 0020-5850. 23 Nisan 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ Jean-Rodrigue Paré (13 Şubat 2009). "The Conflict Between Russia and Georgia". Parliament of Canada. 2 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ "Georgia 'started unjustified war'". BBC News. 30 Eylül 2009. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2019.
- ^ "EU Report: Independent Experts Blame Georgia for South Ossetia War". Der Spiegel. 21 Eylül 2009. 2 Eylül 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2019.
- ^ "Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address". Civil.Ge. 7 Ağustos 2008. 19 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "The Goals Behind Moscow's Proxy Offensive in South Ossetia". The Jamestown Foundation. 8 Ağustos 2008. 26 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Georgian conflict puts U.S. in middle". Chicago Tribune. 9 Ağustos 2008. 16 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ Peter Finn (17 Ağustos 2008). "A Two-Sided Descent into Full-Scale War". The Washington Post. 6 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ Allenova, Olga (8 Ağustos 2008). Первая миротворческая война (Rusça). Kommersant. 23 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ Pavel Felgenhauer (14 Ağustos 2008). "The Russian-Georgian War was Preplanned in Moscow". 20 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ Chivers, C.J. (15 Eylül 2008). "Georgia Offers Fresh Evidence on War's Start". The New York Times. 16 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ СМИ: российские войска вошли в Южную Осетию еще до начала боевых действий (Rusça). NEWSru.com. 11 Eylül 2008. 2 Ocak 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2015.
- ^ "Russian Federation: Legal Aspects of War in Georgia". Library of Congress. 16 Temmuz 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b Harding, Luke (11 Ağustos 2008). "I got my children out minutes before the bombs fell". The Guardian. 5 Mart 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2017.
- ^ "Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge". Reuters. 9 Ağustos 2008. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2017.
- ^ "Russia opens new front, drives deeper into Georgia". Associated Press. 11 Ağustos 2008. 14 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Schwirtz, Michael; Barnard, Anne; Kramer, Andrew E. (11 Ağustos 2008). "Russian Forces Capture Military Base in Georgia". The New York Times. 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ Kramer, Andrew E.; Barry, Ellen (12 Ağustos 2008). "Russia, in Accord With Georgians, Sets Withdrawal". The New York Times. 9 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ Steven Lee Myers (13 Ağustos 2008). "Bush, Sending Aid, Demands That Moscow Withdraw". The New York Times. 29 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ "Report. Volume I" (PDF). Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in Georgia. Eylül 2009. s. 27. 7 Ekim 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After..." Reuters. 9 Ekim 2008. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Civilians in the line of fire" (PDF). Amnesty International. November 2008. 22 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Georgia Marks Anniversary of War". BBC News. 7 Ağustos 2009. 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ Эдуард Кокойты: мы там практически выровняли все (Rusça). Kommersant. 15 Ağustos 2008. 16 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages". RFE/RL. 30 Eylül 2008. 3 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Russia Endorses Six-Point Plan". Civil.Ge. 12 Ağustos 2008. 12 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2008.
- ^ Kunkle, Fredrick (18 Ağustos 2008). "Bush, European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia". The Washington Post. 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ağustos 2017.
- ^ "Statement by President of Russia Dmitry Medvedev". The Kremlin. 26 Ağustos 2008. 2 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Georgia breaks ties with Russia". BBC News. 29 Ağustos 2008. 6 Ekim 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Eylül 2014.
- ^ "Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU". RIA Novosti. 9 Ekim 2008. 12 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b "Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation". 29 Ağustos 2008. 3 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Abkhazia, S.Ossetia Formally Declared Occupied Territory". Civil.Ge. 28 Ağustos 2008. 3 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2018.
- ^ "Georgia opens new parliament in Kutaisi, far from the capital". Washington Post. 26 Mayıs 2012. 11 Aralık 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Mayıs 2012.
- ^ "Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election", Civil, 2 Ekim 2012, 7 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi
- ^ Berry, Lynn (7 Ocak 2008). "Georgia Leader: Country on Right Track". Fox News. 8 Ocak 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ekim 2008.
- ^ "Freedom in the World 2008" (PDF). Freedom House. 31 Ocak 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2011.
- ^ "Georgia". State.gov. 2 Nisan 2012. 21 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Eylül 2012.
- ^ "Shareholders and Board of Governors". European Bank for Reconstruction and Development. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2017.
- ^ "Georgia Resident Mission". Asian Development Bank. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Şubat 2017.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of France". mfa.gov.ge. 25 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Federal Republic of Germany". mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the State of Israel". mfa.gov.ge. 5 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Mart 2010.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Japan". Mfa.gov.ge. 3 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Visa Information for Foreign Citizens". Mfa.gov.ge. 30 Nisan 2009. 3 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009. (South Korea is on the list of the countries whose citizens do not need a visa to enter and stay on the territory of Georgia for 360 days)
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Democratic Socialist Republic of Sri Lanka". Mfa.gov.ge. 3 Eylül 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and the Republic of Turkey". mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Ministry of Foreign Affairs of Georgia – Relations between Georgia and Ukraine". mfa.gov.ge. 24 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Relations Between Georgia and the United States of America". usa.mfa.gov.ge. 23 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Bilateral Relations". mfa.gov.ge. 9 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "U.S. Announces New Military Assistance Program for Georgia". Civil.Ge. 1 Temmuz 2001. 12 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "Georgia's way to NATO". Mfa.gov.ge. 27 Mayıs 2010. 27 Ağustos 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2010.
- ^ "NDI Poll: Economy Still Top Concern for Georgians; Support for NATO and EU Stable" (PDF). National Democratic Institute. 16 Ocak 2017. 27 Şubat 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Lavrov: If Georgia Joins NATO, Relations Will Be Spoiled". Georgia Today. 26 Eylül 2019. 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.
- ^ "Russian FM Lavrov supports resumption of flights to Georgia as Georgians 'realised consequences' of Haziran 20". Agenda.ge. 26 Eylül 2019. 30 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2019.
- ^ "Europe | Bush praises Georgian democracy". BBC News. 10 Mayıs 2005. 19 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ Bush Heads to Europe for G – 8 Summit, The New York Times
- ^ EU, Georgia Sign ENP Action Plan, Civil Georgia, 2 Ekim 2006.
- ^ "EU/Georgia Association Agreement". EEAS. 13 Eylül 2016. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Visas: Council confirms agreement on visa liberalisation for Georgia". European Council – Council of the European Union. 20 Aralık 2016. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ "Visas: Council adopts regulation on visa liberalisation for Georgians". European Council – Council of the European Union. 27 Şubat 2017. 27 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2017.
- ^ a b c d e f g h "Georgia". Cia.gov. 14 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2016.
- ^ "Budget" (PDF). Ministry of Defence of Georgia. 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2017.
- ^ "Delta History". STC Delta. 5 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "Delta Products". STC Delta. 15 Temmuz 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ Collin, Matthew (9 Mart 2007). "Georgia to double troops in Iraq". BBC News. 22 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "MoD Releases Details on Georgian Troops Wounded in Mayıs 13 Helmand Attack". Civil Georgia. 14 Mayıs 2013. 19 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "Georgia deploying 750 soldiers to Afghanistan". Hurriyet Daily News. Agence France-Presse. 4 Ağustos 2010. 6 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ Mikheil Saakashvili (14 Aralık 2009). "Why Georgia sends troops to Afghanistan". The Daily Telegraph. 29 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ Ostroska, Jessica (16 Temmuz 2014). "Georgian Army ends mission in Helmand". Afghanistan International Security Assistance Force. 8 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "Georgian Soldier Killed in Afghanistan". 23 Eylül 2015. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "Georgian Troops End Mission in Helmand". Civil Georgia. 17 Temmuz 2014. 5 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Temmuz 2016.
- ^ "Georgian Soldier Succumbs to Injuries Suffered in Afghanistan". Civil Georgia. 8 Haziran 2015. 11 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Haziran 2015.
- ^ a b Mark McDonald, Knight Ridder Newspapers. "Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia | McClatchy". Mcclatchydc.com. 11 Ocak 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ "Georgia's National Police Corruption Project". NPR. 15 Eylül 2005. 27 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ Building security in the Republic of Georgia Andrew Stamer 1 Haziran 2007'de erişildi.
- ^ "Remarks by President Saakashvili at the CIS Summit in Tbilisi". President of Georgia. 3 Haziran 2005. 14 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2007.
- ^ "Security Notice". American Embassy Tbilisi. 15 Ağustos 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Aralık 2007.
- ^ "Georgia's public defender". Ombudsman.ge. 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ "Alternative report on the implementation by Georgia of the Framework Convention for the Protection of National Minorities in the region of Kvemo Kartli – Tbilisi, 2008 – s. 58–59" (PDF). 18 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ "US, Britain, call for probe into Mayıs 26 events in Georgia". News.Az. 28 Mayıs 2011. 1 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ Rachel Denber, Europe and Central Asia deputy director (26 Mayıs 2011). "Georgia: Police Used Excessive Force on Peaceful Protests | Human Rights Watch". Hrw.org. 2 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ "Tbilisi Mayor's Offers Protesters Alternative Venues for Rally". Civil.ge. 22 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ a b Misha, Dzhindzhikhashvili (26 Mayıs 2011). "Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal". ABC News. Associated Press. 22 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Aralık 2011.
- ^ "Audio, Video Recordings Implicate Protest Leaders to 'Plotting Violence'". Civil.ge. 25 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ Luke Harding in Moscow and agencies (9 Nisan 2009). "Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili". The Guardian. Birleşik Krallık. 6 Eylül 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ "PM Strongly Against of Marijuana Decriminalization". Civil Georgia. 4 Haziran 2015. 26 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Aralık 2016.
- ^ "Fighting back against Georgia's war on drugs". openDemocracy. 15 Aralık 2016. 13 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2017.
- ^ Berlin is Out, Tbilisi is In 5 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Forbes, September 2018
- ^ "Georgian Court Abolishes Fines For Marijuana Consumption". Radio Free Europe/Radio Liberty. 30 Temmuz 2018. 8 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2018.
- ^ Wayne, Shawn (30 Temmuz 2018). "Smoking Marijuana Legalized in Georgia". Georgia Today. 8 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Ağustos 2018.
- ^ 'Caucasus (region and mountains, Eurasia)' 27 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Encyclopædia Britannica
- ^ "CESWW – Definition of Central Eurasia". Cesww.fas.harvard.edu. 5 Ağustos 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2010.
- ^ a b c d e "Georgia:Geography". Cac-biodiversity.org. 11 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ Nana Bolashvili, Andreas Dittmann, Lorenz King, Vazha Neidze (eds.): National Atlas of Georgia, s. 138, Steiner Verlag, 2018,
- ^ [1] 1 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. National Atlas of Georgia, ss. VIII ve IX.
- ^ "Endemic Species of the Caucasus". Endemic-species-caucasus.info. 7 Ocak 2009. 12 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "Eucariota, Animalia, Chordata". Georgian Biodiversity Database. Institute of Ecology. 2015. 25 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2016.
- ^ "Caucasian Spiders " Checklists & Maps". Caucasus-spiders.info. 28 Mart 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2009.
- ^ "Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia". WWF. 15 Haziran 2020. 29 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2020.
- ^ Nakhutsrishvili, I.G. ["Flora of Spore Producing Plants of Georgia (Summary)"]. 888 ss., Tbilisi, Academy of Science of the Georgian SSR, 1986
- ^ a b "Cybertruffle's Robigalia – Observations of fungi and their associated organisms". cybertruffle.org.uk. 20 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2011.
- ^ Kirk, s.M., Cannon, s.F., Minter, D.W. ve Stalpers, J. "Dictionary of the Fungi". Edn 10. CABI, 2008
- ^ "Fungi of Georgia – potential endemics". cybertruffle.org.uk. 27 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2011.
- ^ "Georgia – a haven for biodiversity". IUCN, International Union for Conservation of Nature. 7 Aralık 2012. 30 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2019.
- ^ Dinerstein, Eric; Olson, David; Joshi, Anup; Vynne, Carly; Burgess, Neil D.; Wikramanayake, Eric; Hahn, Nathan; Palminteri, Suzanne; Hedao, Prashant; Noss, Reed; Hansen, Matt; Locke, Harvey; Ellis, Erle C; Jones, Benjamin; Barber, Charles Victor; Hayes, Randy; Kormos, Cyril; Martin, Vance; Crist, Eileen; Sechrest, Wes; Price, Lori; Baillie, Jonathan E. M.; Weeden, Don; Suckling, Kierán; Davis, Crystal; Sizer, Nigel; Moore, Rebecca; Thau, David; Birch, Tanya; Potapov, Peter; Turubanova, Svetlana; Tyukavina, Alexandra; de Souza, Nadia; Pintea, Lilian; Brito, José C.; Llewellyn, Othman A.; Miller, Anthony G.; Patzelt, Annette; Ghazanfar, Shahina A.; Timberlake, Jonathan; Klöser, Heinz; Shennan-Farpón, Yara; Kindt, Roeland; Lillesø, Jens-Peter Barnekow; van Breugel, Paulo; Graudal, Lars; Voge, Maianna; Al-Shammari, Khalaf F.; Saleem, Muhammad (2017). "An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm". BioScience. 67 (6): 534-545. doi:10.1093/biosci/bix014
. ISSN 0006-3568.
- ^ Grantham, H. S.; Duncan, A.; Evans, T. D.; Jones, K. R.; Beyer, H. L.; Schuster, R.; Walston, J.; Ray, J. C.; Robinson, J. G.; Callow, M.; Clements, T.; Costa, H. M.; DeGemmis, A.; Elsen, s. R.; Ervin, J.; Franco, s.; Goldman, E.; Goetz, S.; Hansen, A.; Hofsvang, E.; Jantz, s.; Jupiter, S.; Kang, A.; Langhammer, s.; Laurance, W. F.; Lieberman, S.; Linkie, M.; Malhi, Y.; Maxwell, S.; Mendez, M.; Mittermeier, R.; Murray, N. J.; Possingham, H.; Radachowsky, J.; Saatchi, S.; Samper, C.; Silverman, J.; Shapiro, A.; Strassburg, B.; Stevens, T.; Stokes, E.; Taylor, R.; Tear, T.; Tizard, R.; Venter, O.; Visconti, s.; Wang, S.; Watson, J. E. M. (2020). "Anthropogenic modification of forests means only 40%of remaining forests have high ecosystem integrity - Supplementary Material". Nature Communications. 11 (1). doi:10.1038/s41467-020-19493-3
. ISSN 2041-1723.
- ^ "Registry of Municipalities". National Agency of Public Registry. 2 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Ocak 2017.
- ^ "Government of Georgia – Abkhazia". Government.gov.ge. 17 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2011.
- ^ "Regions and territories: Abkhazia". BBC News. 8 Şubat 2011. 20 Nisan 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2011.
- ^ a b "Regions and territories: South Ossetia". BBC News. 8 Şubat 2011. 17 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ocak 2011.
- ^ "Human Rights in the Occupied Territories of Georgia". Osce.org. 16 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ "Russian Passportization". The New York Times. 15 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ Abkhazia, S. Ossetia Formally Declared Occupied Territory. 3 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Civil Georgia. 28 Ağustos 2008.
- ^ "Regions and territories: Ajaria". BBC News. 8 Şubat 2011. 2 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Ocak 2011.
- ^ "U.S. Energy Informationa Administration "World Hydroelectricity Installed Capacity"". Eia.doe.gov. 23 Kasım 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Ekim 2012.
- ^ "The World Bank in Georgia 1993–2007" (PDF). World Bank. 2009. 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Ağustos 2013.
- ^ World Bank Economy Rankings 15 Eylül 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi..
- ^ World Bank (2018). Doing Business 2019 (PDF). World Bank Publications. ss. 5, 11, 13. ISBN . 6 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Kasım 2018.
- ^ IMF Mission Press Statement at the Conclusion of a Staff Visit to Georgia. 1 Haziran 2007.
- ^ Central Bank Chief Reports on Inflation. Civil Georgia, Tbilisi. 10 Mayıs 2007.
- ^ Statement by IMF Staff Mission to Georgia 30 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Press Release No. 06/276. 15 Aralık 2006.
- ^ "Sweet Georgia. The Financial Times". Search.ft.com. 9 Mart 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Kasım 2010. Geçersiz
|ölü-url=evet
() - ^ "South Caucasus Pipleline". 28 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2017.
- ^ The Financial Times – Flat taxes could be a flash in the pan, IMF research says[]
- ^ Dünya Bankası, World Development Indicators 2008 18 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ Frequently Asked Questions: I. Macroeconomic Environment, investingeorgia.org 28 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Living conditions". GeoStat. 3 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2017.
- ^ "Networked Readiness Index 2016". World Economic Forum. 21 Aralık 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2016.
- ^ "Networked Readiness Index 2015". World Economic Forum. 25 Ocak 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2017.
- ^ "Georgian National Tourism Administration – Researches". Georgian National Tourism Administration. 28 Şubat 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ocak 2017.
- ^ Invest in Georgia: Tourism 26 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ "Russian Flight Ban Could Cost Georgia $300M, Experts Say". The Moscow Times. 24 Haziran 2019. 27 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2020.
- ^ "Statistical Yearbook of Georgia 2016". National Statistics Office of Georgia. 28 Aralık 2016. s. 195. 28 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2017.
- ^ "Roads Department of Georgia". Georoad.ge. 14 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2012.
- ^ "Georgian Railway". Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2012.
- ^ "Georgian Railway". Railway.ge. 7 Ekim 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2012.
- ^ "Georgian Railway". Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2012.
- ^ "Georgian Railway". Railway.ge. 6 Mayıs 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Haziran 2012.
- ^ "Baku-Tbilisi-Kars Railway Line Officially Launched". Radio Free Europe/Radio Liberty. 30 Ekim 2017. 1 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2017.
- ^ "Kutaisi's airport: Georgia's opportunity". Evolutsia.Net. 18 Ocak 2012. 29 Şubat 2012 tarihinde kaynağından arşivl
wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey, ne arasanız burada,hikayeler, makale, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, yukle, izle, telefon için, turk, türk, türkçe, turkce, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar, mobil, cep telefonu, telefon, android, ios, apple, samsung, iphone, xiomi, xiaomi, redmi, honor, oppo, nokia, sonya, mi, pc, web, computer, bilgisayar
Koordinatlar 42 02 N 43 52 E Gurcistan Gurcuce საქართველო sɑkʰɑrtʰvɛlɔ Karadeniz in dogu kiyisinda Guney Kafkasya da yer alan ulkedir Eski Sovyet cumhuriyetlerinden biri olan Gurcistan in kuzeyinde Rusya dogusunda Azerbaycan guneyinde Ermenistan ve guneybatisinda Turkiye yer alir Ulkenin bati sinirini Karadeniz belirler Gurcistanსაქართველო Gurcuce SakartveloBayrak ArmaSlogan ძალა ერთობაშია Dzala Ertobasia Guc birliktedirMilli mars თავისუფლება Tavisupleba Ozgurluk source source track track track track track track track track track track track track track Gurcistan tarafindan fiilen yonetilen alan koyu yesil renkle gosterilmistir iddia edilen ancak kontrol edilmeyen arazi acik yesil renkte gosterilmistir Baskent ve en buyuk sehirTiflis 41 43 K 44 47 D 41 717 K 44 783 D 41 717 44 783Resmi dil ler GurcuceTaninan bolgesel dil ler AbhazcaEtnik gruplar 2014 86 8 Gurculer 6 2 Azeriler 4 5 Ermeniler 2 8 digerDemonimGurcuHukumetUniter parlamenter cumhuriyet CumhurbaskaniSalome Zurabisvili Gurcistan Meclis Baskani BasbakanIrakli KobahidzeYasama organiGurcistan ParlamentosuTarihce DiaohiMO 12 yuzyil MO 8 yuzyil Kolhis ve IberyaMO 13 yuzyil MS 580 Egrisi Abhazya ve Tao Klarceti Kralliklari786 1008 Gurcistan Kralligi1008 Uc Tarafli Bolunme1463 1810 Rus Imparatorlugu nun egemenligi12 Eylul 1801 Gurcistan Demokratik Cumhuriyeti26 Mayis 1918 Kizil Ordu nun Gurcistan i Isgali25 Subat 1921 Sovyetler Birligi nden Ayrilma Ilani Taninmasi9 Nisan 1991 26 Aralik 1991Yuzolcumu Toplam69 700 km2 120 Nufus 2021 sayimi3 728 600 a 127 Yogunluk57 6 km2 137 GSYIH SAGP 2023 tahmini Toplam 58 23 milyar 110 Kisi basina 15 709 78 GSYIH nominal 2023 tahmini Toplam 16 16 milyar 126 Kisi basina 4 361 102 Gini 2018 36 4 ortaIGE 2022 0 802 cok yuksek 63 Para birimiLari GEL 1Zaman dilimiUTC 04 00 Trafik akisisagTelefon kodu995ISO 3166 koduInternet alan adi geResmi site Gov ge1 Abhazya ve Samacablo da Guney Osetya ayrica Rus rublesi kullanilmaktadir Bugunku Gurcistan da Klasik Cag boyunca Kolhis ve Iberya gibi birkac bagimsiz krallik kurulmustur Gurculer resmi olarak 4 yuzyilda Hristiyanligi benimsediler Gurcu Ortodoks Kilisesi erken Gurcu devletlerinin manevi ve politik birlesmesi uzerinde buyuk role sahiptir Birlesik Gurcistan Kralligi 12 ve erken 13 yuzyillarda Kral Kurucu Davit ve Kralice Tamar doneminde Altin Cagi na ulasti Bundan sonra krallik geriledi ve Mogollar Osmanli Imparatorlugu ve Iran hanedanliklari gibi bolgesel guclerin hegemonyasi altinda kalan devletlere bolundu 18 yuzyilin sonlarinda Dogu Gurcistan Kartli Kaheti Kralligi Rus Imparatorlugu ile bir ittifak antlasmasi imzaladi Ancak Rus Imparatorlugu 1801 yilinda Kartli Kaheti Kralligi ni ve 1810 yilinda Bati Gurcistan Imereti Kralligi ni ilhak etti Gurcistan uzerindeki Rus yonetimi Iran Osmanli ve Rus Imparatorlugu nun 19 yuzyil boyunca parca parca ilhak ettigi geriye kalan Gurcu bolgeleri ile yapilan cesitli baris antlasmalari sonucu kabul edildi Gurcistan Rus Ic Savasi sirasinda 1917 deki Rus Devrimi nin ardindan kisa bir sure boyunca Transkafkasya Federasyonu nun bir parcasi oldu ve daha sonra bagimsiz bir cumhuriyet olarak ortaya cikti 1921 yilinda Kizil Ordu Gurcistan i isgal etti ve iscilerin ve koylulerin Sovyetler hukumetini kurdu Sovyet Gurcistan yeni Transkafkasya Federasyonu na katildi ve 1922 yilinda Sovyetler Birligi nin kurucu cumhuriyetlerinden biri oldu 1936 da Transkafkasya Federasyonu dagildi ve Gurcistan bir Sovyet Cumhuriyeti olarak ortaya cikti 2 Dunya Savasi sirasinda neredeyse 700 000 Gurcu Kizil Ordu saflarinda Nazilere karsi savasti Etnik bir Gurcu olan Sovyet Lideri Josef Stalin in 1953 yilinda olumunden sonra Nikita Kruscev ve onun de Stalinizasyon politikasina karsi 1956 da neredeyse yuz ogrencinin oldugu protesto dalgalari ulkeye yayildi 1980 li yillarda bir bagimsizlik hareketi basladi ve buyudu Nisan 1991 de Gurcistan in Sovyetler Birligi nden ayrilmasi ile sonuclandi Daha sonraki donemin buyuk bir kisminda Gurcistan ic karisikliklar Abhazya ve Guney Osetya daki ayrilikci hareketler ve ekonomik krizle ugrasti Gurcistan 2003 yilindaki Gul Devrimi nin ardindan NATO ve Avrupa Birligi uyeligini hedefleyen guclu bir Bati yanlisi dis politika izledi ulkede bir dizi demokratik ve ekonomik reformlar yapildi Bu karisik sonuclari beraberinde getirdi ancak ulkenin kurumlarini guclendirdi Ulkenin Bati yanlisi politikasi Rusya ile iliskileri kotulestirdi Agustos 2008 de Rus Gurcu Savasi ve Gurcistan in Rusya ile gunumuzde de devam eden bolgesel anlasmazliklari ile sonuclandi Gurcistan 2008 Rusya Gurcistan Savasi ndan sonra kisitli uluslararasi taninmislik kazanmis Abhazya ve Guney Osetya olmak uzere iki de facto bagimsiz bolgeyi kapsamaktadir Dunyanin cogu devleti bu bolgeleri Gurcistan in Rusya tarafindan isgal altinda olan bolgeleri olarak kabul etmektedir Gurcistan sekuler uniter ve baskanli cumhuriyet olan bir temsili demokrasidir Gelismekte olan bir ulkedir ve 2022 yili itibariyla Insani Gelisme Endeksi nde 63 siradadir Ulke Birlesmis Milletler Avrupa Konseyi Dunya Ticaret Orgutu Karadeniz Ekonomik Isbirligi ve GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkinma Orgutu uyesidir NATO uyeligi ve ileride Avrupa Birligi ne uye olmak icin ugras vermektedir EtimolojiUlkenin adi buyuk ihtimalle Farscada kurt anlamina gelen gurg kelimesinden gelmektedir Fra Mauro haritasinda Gorgania yani Gurcistan Gurcistan kelimesi muhtemelen 11 ve 12 yuzyillarda Suryaniceye gurz an gurz iyan ve Arapcaya curcan curzan olarak gecen Gurculer anlamina gelen Partca ve Orta Farsca gurgan kelimesinden kaynaklaniyor Gezgin Jacques de Vitry dini temelli teorilere dayandirarak ismin kokenini Gurculer arasinda unlu olan Aziz Giorgi nin ismi ile acikliyor gezgin Jean Chardin ise Gurcistan kelimesinin Gurcistan daki gelismis tarim tekniklerinden etkilenen Yunanlar tarafindan Yunanca gewrgos ciftci kelimesinden geldigini dusunuyordu Prof Aleksandre Mikaberidze nin soyledigi gibi Gurcistan Gurculer kelimelerinin kokeninin bu asirlik aciklamalari kelimenin kokeninin Farsca gurg gurgan kurt kelimesi oldugunu dusunen bilim camiasi tarafindan reddediliyor Farsca kelime gurg gurgan ile baslayan kelime daha sonra Slav ve Bati Avrupa dilleri de dahil olmak uzere bircok baska dilde benimsendi Bu terimin kendi Gorgan kurtlarin ulkesi olarak anilan Hazar a yakin bolgenin antik Iran ismiyle olusturulmus olabilir Ne var ki soz konusu bu kaynaklarda Farsca Gurc گرج ile kurt anlaminda gelen gurg گرگ kelimesinin birbirine karistirildigi gorulmektedir Farsca Gurc kelimesi Turkce Gurcistan anlamina gelir Turkcede Gurcu olarak yerlesmis olan kelimenin asli ise Farsca Gurci dir گرجی ve Gurc ulkesinden olan demektir Gurc ulkeyi ifade ettigi halde bu kelimeden ayrica stan ستان sonekiyle Gurcstan گرجستان kelimesi turetilmistir Gurcstan kelimesi Turkcede Gurcistan biciminde yerlesmistir Farsca gurg گرگ kelimesinin bir anlami kurt olup Gurcu krali Vahtang Gorgasali nin adinin bu kelimeyle iliskili oldugu kabul edilir Ne var ki Latin harfli transliterasyonu uzerinden gurg گرگ ve gurg گرج kelimeleri birbirine karistirilmis ve Gurcistan in anlami kurtlarin ulkesi biciminde aktarilmistir Gurcistan in Gurcuce ismi Sakartvelo საქართველო Kartvelilerin ulkesi 9 yuzyildan itibaren kaydedilmistir ve genis kullanimiyla 13 yuzyila kadar tum Orta Cag Gurcistan Kralligi na atifta bulunur kelime merkez Gurcistan bolgesi Kartli den turetilmistir Etnik Gurculer tarafindan kullanilan oz tanimlama Kartvelebi dir ქართველები yani Kartveliler Gurcu kroniklerine gore Kartvelilerin atasi Kitabi Mukaddes teki Yafes in torunlarindan Kartlos tur Ancak bilim adamlari kelimenin eski zamanlarda baskin bir grup olarak ortaya cikan proto Gurcu kabilelerinden biri olan Kartlar dan turedigi konusunda hemfikirler Sakartvelo საქართველო adi iki bolumden olusmaktadir Kelimenin koku olan Kartvel i ქართველ ი orta dogu Gurcistan bolgesi Kartli nin veya Dogu Roma Imparatorlugu nun kaynaklarinda bilinen ismiyle Iberya nin yerlilerini belirtir Strabon Herodot Plutarkhos Homeros gibi Antik Yunan ve Titus Livius Tacitus gibi Romali yazarlar ulkenin dogusundakileri Iberler Bazi Eski Yunan kaynaklarinda Iberoi batisindakilerini de Kolhlar olarak adlandirmislardir Gurcuce cevre eki sa X o X in bir etnonim oldugu ve X in yasadigi alani belirten standart bir cografi adlandirmadir Bugun ulkenin tam ve resmi adi Gurcistan anayasasinda Gurcistan Gurcistan devletinin adidir seklinde belirtildigi uzere Gurcistan dir 1995 anayasasi yururluge girmeden once ulkenin adi Gurcistan Cumhuriyeti idi TarihTarih Oncesi Modern Gurcistan Paleolitik Cagdan beri Homo erectus yerlesim alaniydi Proto Gurcu kabileleri ilk olarak MO 12 yuzyilda yazili tarih sahnesine ciktilar Sarap yapimina dair simdiye dek bulunan en eski kalintilar 8 000 yillik sarap kuplerinin ortaya cikarildigi Gurcistan da bulunmustur Arkeolojik buluntular ve antik kaynaklar ayrica gostermektedir ki erken devlet ve siyasal olusumlar MO 7 yuzyil ve otesine giden ileri derece metalurji ve kuyumculuk teknikleriyle karakterize edilmektedir Erken metalurji Sulaveri Somu kulturu ile iliskili olarak MO 6 milenyum sirasinda Gurcistan da baslamistir Antik Donem Kolhis ve Iberya MO IV III yuzyillar Antik Cag baslica batida Kolhis ve doguda Iberya olmak uzere cesitli erken Gurcu devletlerinin ortaya cikisini gordu Kolhis Yunan mitolojisinde Apollonius un efsanesi Argonautika da Iason ve Argonotlarin Altin Post u aradigi ulkeydi Efsanedeki Altin Post un bolgedeki nehirlerden altin tozunu toplamak icin post kullanilmasi yonteminden kaynaklanabilecegi dusunulmektedir MO 4 yuzyilda bir kral ve aristokratik hiyerarsinin altinda kurulmus gelismis devlet organizasyonunun erken orneklerinden biri Iberya Kralligi kuruldu Roma Cumhuriyeti nin bugunku Gurcistan i kisa sureli ele gecirmesinden sonra bolge 700 yildan uzun bir sure boyunca Roma Pers jeopolitik dusmanligi ve savasinin oncelikli hedefi haline donustu Milattan sonra ilk yuzyillarda Mitraizm pagan inanclari ve Zerdustluk Gurcistan da yaygin olarak inanilan inanclardi MS 337 yilinda Kral III Mirian Hristiyanligi devlet dini olarak ilan etti ve edebiyatin sanatin gelismesine buyuk bir tesvik verdi ve sonucta birlesik Gurcu ulusunun olusumunda kilit bir rol oynadi Hristiyanligin kabulu MS 5 yuzyila kadar Iberya da dogu Gurcistan ikinci bir yerlesik din haline gelmis gibi gorunen ve orada yaygin olarak uygulanan Zerdustlugun yavas ama kesin bir sekilde gerilemesine yol acti Ortacaglardan Modern Caga Dogru Usguli deki Svaneti savunma kuleleri Yillar suren Roma Pers Savaslarina sahne olan erken Gurcu kralliklari Orta Caglarin basinda cesitli feodal bolgelere bolunduler Bu kalan Gurcu kralliklarina karsi 7 yuzyilda ortaya cikan Musluman istilalarini kolaylastirdi Tao Klarceti Kralligi ve gibi farkli Iberya kraliyet hanedanlarinin soylarinin devam etmeyisi ve Abbasilerin kendi ic savaslari ve Bizansla olan catismalari Bagrationi Hanedani nin buyuk bir sohretle guclenmesinin onunu acti Iberya nin guney bati bolgesine goc etmis Bagrationi Hanedani nin lideri Buyuk Asot Tao Klarceti nin basina gecti ve Iberya Prensligi ni 813 yilinda yeniden kurdu I Asot un ogullari ve torunlari uc ayri kola ayrildilar Surekli olarak hem birbirleri ile ve hem de komsu devletlerle savastilar Sonunda Kartli kolu galip geldi 888 yilinda IV Adarnase 550 yilindan beri durgun olan kraliyet otoritesini yeniden diriltti Iberya monarsisinin canlanmasina ragmen geriye kalan Gurcu topraklari Arap isgali altinda olan Tiflis ile birlikte birbirine rakip devletlere bolunmustu Egrisi Abhazya Kralligi 736 yilinda Bati Gurcistan a Mervan bin Muhammed liderliginde yapilan Arap istilasi I Leon ve Lazikali ve Iberyali muttefikleri tarafindan geri puskurtuldu I Leon daha sonra Mirian in kiz kardesi ile evlendi bir varis II Leon 770 lerde bu hanedan birligini kullanarak Lazika yi devraldi Arap istilacilara karsi kazanilan zafer ve yeni topraklar Abhazya prenslerine Bizans Imparatorlugu ndan daha fazla otonomi kazanma gucu verdi Yaklasik 778 yilinda II Leon Hazarlar in yardimiyla tam bagimsizligini kazandi ve Abhazya Krali olarak tac giydi Devletin bagimsizliginin kazanilmasindan sonra kilisenin bagimsizligi esas problem haline gelmisti 9 yuzyilin baslarinda Abhazya Kilisesi Konstantinopolis ile baglarini kopartti ve Mtsheta Katolikoslugu nun otoritesini tanidi Gurcuce okur yazarlik ve kulturel dil olarak Yunancanin yerini aldi Abhazya Kralligi 850 ve 950 yillari arasinda en mureffeh donemini yasadi III Demetre doneminde bir ic savas ve feodal isyanlar basladi ve III Teodos doneminde kralligi tamamiyla anarsiye surukledi Buyuk cogunlukla uvey babasi III Davit in diplomasisi ve fetihleri sayesinde Kral III Bagrat liderliginde Abhazya Kralligi ve dogu Gurcu devletlerinin tek bir Gurcu monarsisi catisi altinda birlesmesiyle ic karisiklik donemi son buldu Birlesik Gurcistan Kralligi Gelati Manastiri bir UNESCO Dunya Mirasi Alani Gurcistan Kralligi Imparatorlugu askeri gucunun zirvesindeyken 1184 1230 Feodalizmin gelisme donemi ve ortak dusmanlara karsi mucadele en az cesitli Gurcu devletlerinin ayni inanca olan bagliligi kadar Gurcistan feodal monarsisinin 11 yuzyilda Bagrationi Hanedani altinda manevi ve politik birlesmesi icin buyuk bir oneme sahipti Gurcistan Kralligi 12 ve 13 yuzyillarda gucunun doruguna ulasti Kurucu Davit 1089 1125 ve onun buyuk torunu Kralice Tamar 1184 1213 in hukumdarliklari arasindaki bu donem Gurcistan in Altin Cagi ya da Gurcu Ronesansi olarak bilinir Bati Avrupa daki benzerinden once gelen bu erken Gurcu Ronesansi etkileyici askeri zaferler bolgesel yayilma ve mimari edebiyat felsefe ve bilimde kulturel ronesans olarak karakterize edilir Gurcistan in Altin Cagi geride muazzam katedraller romantik siir ve edebiyat ve daha sonra bir milli destan olarak kabul edilecek Kaplan Postlu Sovalye epik siirini miras birakti Davit feodal lordlarin muhalefetini bastirdi ve yabanci isgalcilerle mucadele etmek icin elindeki gucunu merkezilestirdi 1121 yilinda Didgori Muharebesi nde kendinden kat kat buyuk Turk ordularini bozguna ugratti ve Tiflis i ozgurlestirdi Kralice Tamar ortacag Gurcu monarsisinin Altin Cagi na onderlik etti Gurcistan i kendi basina yoneten ilk kadin olarak Mepe mepeta Krallarin Krali unvaniyla anilir Gurcistan in ilk kadin hukumdari Tamar in 29 yillik saltanati Gurcistan tarihinin en basarili donemi olarak kabul edilir Tamar a krallar krali mepe mepeta unvani verildi Muhalefeti etkisiz hale getirmeyi basardi ve rakip devletler Selcuklu ve Bizansin cokusuyle birlikte basarili bir dis politika izledi Tamar seckin guclu bir orduyla birlikte Kafkasya yi ve bugunku Azerbaycan Ermenistan Turkiye nin dogusu ve ayni zamanda kuzey Iran in buyuk bir bolumunu hakimiyet altina alan bir imparatorlugu kurarak atalarinin basarilari uzerine yenilerini insa etti Tamarin 1213 yilinda olumunden sonraki yirmi yillik donemde Mogol istilalari ile krallik zayifladi Gurcistan Kralligi nin yeniden canlanisi Tiflis in 1226 yilinda Celaleddin Harezmsah tarafindan ele gecirilip harap edilmesiyle gecikti Ulkenin eski gucu ve Hristiyan kulturunu yeniden canlandirdigi icin Parlak olarak anilan II Demetre nin oglu V Giorgi tarafindan Mogollar kovuldu V Giorgi birlesik Gurcu devletinin buyuk krallarindan sonuncusuydu Onun olumunun ardindan farkli yerel yoneticiler 15 yuzyilda kralligin kesin bolunusune dek kendi saltanatlarini kurmak icin merkezi Gurcistan yonetimiyle savastilar Gurcistan daha sonra Timur un istilalari ile zayifladi Karakoyunlu ve Akkoyunlu Turkmenlerinin kralligin guney bolgelerine yaptigi surekli akinlarla birlikte istilalarin devam etmesi kralligin yeniden canlanisina zaman vermedi Uc Tarafli Bolunme Gurcu kralliklari ve prensliklerinin haritasi 1490 AD Gurcistan Kralligi nda 1466 yilinda ic karisikliklar ortaya cikti ve ulke uc bagimsiz krallik ve bes yari bagimsiz prenslige bolundu Komsu buyuk imparatorluklar bu ic bolunmeden yararlandilar 16 yuzyilin baslarindan 18 yuzyilin sonlarina kadar Safevi Iran Ardili Afsar ve Kacar hanedanlari ve Osmanlilar dogu ve bati Gurcistan da hakimiyet kurdular Bolgelerin yoneticileri kismen ozerk kaldi ve cesitli donemlerde ayaklanmalar cikardilar Ancak daha sonraki Osmanli ve Iran isgalleri yerel kralliklari ve bolgeleri zayiflatti Surekli Osmanli Iran Savaslari ve surgunlerin sonucunda Gurcistan in nufusu 18 yuzyilin sonunda 784 700 e dustu Dogu Gurcistan Safevi Gurcistan Kartli ve Kaheti kralliklarini kapsamaktaydi ve komsu rakip devlet Osmanli ile imzalanan 1555 Amasya Antlasmasi ndan beri Iran hakimiyeti altindaydi 1744 yilinda II Erekle Osmanli Iran Savaslari nda Iran a bagliligi ve basarilari sonucunda Nadir Sah tarafindan Kartli Krali olarak tanindi 1747 yilinda Nadir Sah in olumunun ardindan iki krallik da Iran hakimiyetinden kurtuldu ve Kral II Erekle nin liderliginde 1762 yilinda yeniden birlesti 1783 yilinda Rusya ve Dogu Gurcistan Kartli Kaheti Kralligi Georgiyevsk Antlasmasi ni imzaladilar Bu antlasma ile Gurcistan Iran a veya baska bir dis guce baglanmayacak ve dis iliskilerde bagliligi karsiliginda Gurcistan in toprak butunlugunu ve yonetici Bagrationi Hanedani nin surekliligini garanti eden Rusya nin sozde himayesi altinda olacakti Kral 1801 de Carlik Rusya tarafindan isgal edilen Kartli Kaheti Kralligi nin son krali Ancak Gurcistan i savunma sozune ragmen Rusya Iranlilar 1795 yilinda Tiflis i ele gecirip yagmaladiginda ve sehrin ahalisini katlettiginde hicbir yardimda bulunmadi Daha sonra 1796 da Kacar Iran a karsi baslatilan cezalandirici bir sefere ragmen bu donem 1801 de Rusya nin Georgiyevsk Antlasmasi ni ihlal etmesi ve Dogu Gurcistan i ilhak etmesiyle sonuclandi ardindan bunu kraliyet Bagrationi Hanedani nin yonetim haklarinin ve ayni zamanda Gurcu Ortodoks Kilisesi nin otosefalinin kaldirilmasi izledi Pyotr Bagration yonetim hakki kaldirilan Bagrationi Hanedani ndan bir prens Napolyon Savaslari nda Rusya Imparatorlugu ordusunu yoneten onde gelen bir generaldi Rus Imparatorlugu nda Gurcistan Pyotr Bagration Bagrationi Hanedani ndan bir Gurcu prensi 22 Aralik 1800 de Car I Pavel Kartli Kaheti Krali nin sozde daveti ile 8 Ocak 1811 de kesinlesen Gurcistan in Kartli Kaheti Rus Imparatorlugu na katilmasi ilanini imzaladi ve 12 Eylul 1801 yilinda Car I Aleksandr tarafindan onaylandi Bagrationi krallik ailesi kralliktan surgun edilmisti Sankt Peterburg daki Gurcu elcisi Prens Kurakin e sunulan protesto notu ile tepki verdi Mayis 1801 de Emperyal Rusya General Karl Knorring in gozetimi altinda Dogu Gurcistan daki yonetimi in baskanlik ettigi hukumete devretti Gurcistan asilleri Knorring in soylulari Sioni Katedrali nde topladigi ve Emperyal Rusya Taci uzerine yemin etmeye zorladigi 12 Nisan 1802 tarihine kadar kararnameyi kabul etmediler Yemin etmeyenler gecici olarak tutuklandilar 1805 yazinda Rus birlikleri Zagam yakinlarindaki Askerani Nehri nde 1804 1813 Rus Iran Savasi sirasinda Iran ordusunu yenilgiye ugratti ve simdi resmi olarak imparatorluk bolgesi olan Tiflis i yeni bir Iran isgalinden kurtardi Dogu Gurcistan uzerindeki Rus hakimiyeti 1813 Gulistan Antlasmasi ile Iran tarafindan resmi olarak kabul edildi Dogu Gurcistan in isgalini takiben Bati Gurcistan Imereti Kralligi I Aleksandr tarafindan isgal edilmisti Son Imereti krali ve Gurcu Bagrationi yoneticisi II Solomon halki isgalci Rusya ya karsi harekete gecirme ve yabanci devletlerin destegini saglama cabalarinin sonucsuz kalmasindan sonra 1815 yilinda surgunde oldu 1803 yilindan 1878 yilina kadar gerceklesen sayisiz Osmanli Rus savasinin sonucu olarak Gurcistan in daha once kaybedilmis birkac bolgesi Acara gibi geri kazanildi ve imparatorluga dahil oldu Guria Prensligi feshedilip 1829 yilinda imparatorluga katilirken Svaneti 1858 yilinda kademeli olarak isgal edildi Megrelya 1803 yilindan itibaren Rus Imparatorlugu vasali olmasina ragmen 1867 yilina dek imparatorluga katilmadi Bagimsizligin Ilani Gurcistan Demokratik Cumhuriyeti sinirlari ve modern Gurcistan sinirlari ile karsilastirmasi 1917 yili Rus Devriminden sonra baskanliginda Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti kuruldu Federasyon uc ulkeyi kapsamaktaydi Gurcistan Ermenistan ve Azerbaycan Osmanli nin dagilan Rusya Imparatorlugu nun Kafkasya bolgeleri uzerinde hak iddia etmesi uzerine Gurcistan 26 Mayis 1918 yilinda bagimsizligini ilan etti Mensevik parlamento secimlerini kazandi ve Noe Jordania basbakan oldu Sovyet isgaline ragmen Noe Jordania 1930 lar boyunca Fransa Birlesik Krallik Belcika ve Polonya tarafindan Gurcu Hukumeti nin mesru basbakani olarak tanindi Gurcistan ve Ermenistan arasindaki cogunlukla Ermeni nufusa sahip tartismali bolgeler uzerine patlak veren 1918 Gurcu Ermeni Savasi Ingiliz arabuluculugu ile sona erdi 1918 1919 yillari arasinda Gurcu general Giorgi Mazniasvili bagimsiz Gurcistan icin Karadeniz kiyisinda Tuapse den Soci ye kadar ve Adler icin hak iddia eden Moisev ve Denikin tarafindan yonetilen Beyaz Ordu ya karsi bir saldiriyi yonetti Ulkenin bagimsizligi cok uzun surmedi 1922 de Sovyetler Birligi tarafindan isgal edildi Sovyetler Birligi nde Gurcistan Rusya SFSC ye bagli 11 Kizil Ordu nun Tiflis deki askeri toreni 25 Subat 1921Anastas Mikoyan Josef Stalin ve Sergo Orconikidze Tiflis de 1925 Subat 1921 de Rus Ic Savasi sirasinda Kizil Ordu Gurcistan a ilerledi ve yerel Bolsevikleri iktidara getirdi Gurcu ordusu yenilmisti ve Sosyal Demokrat hukumeti ulkeyi terk etti 25 Subat 1921 de Kizil Ordu Tiflis e girdi ve nin basbakanlik yaptigi iscilerin ve koylulerin sovyetler hukumetini kurdu Gurcistan 1921 yilinda Ermenistan ve Azerbaycan ile birlikte 1922 yilinda Sovyetler Birligi nin kurucu uyelerinden biri olacagi Transkafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti ne dahil oldu Endustrilesmemis ve sosyal olarak geri kalmis gorulen Gurcistan da Bolseviklere karsi kayda deger bir muhalefet kalmisti ve bu 1924 Agustos Ayaklanmasi nda doruga ulasti Sovyet yonetimi resmi olarak ancak ayaklanma hizlica bastirildiginda kurulmus oldu Gurcistan birinci bes yillik plana dek SSCB nin endustrilesmemis bir parcasi olarak kalacak ancak birinci bes yillik plan ile birlikte tekstil urunlerinin buyuk merkezi haline gelecekti Daha sonra 1936 yilinda TSFSC dagildi ve Gurcistan bir birlik cumhuriyeti olarak ortaya cikti Gurcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Josef Stalin Gori de dogmus etnik bir Gurcu იოსებ ჯუღაშვილი Ioseb Cughasvili Bolsevikler arasinda onde gelen bir isimdi Stalin en yuksek mevkiye ulasacak ve Sovyetler Birligi ni 1920 lerden 5 Mart 1953 yilinda olumune dek yonetecekti 1941 Haziran ayinda Nazi Almanyasi Kafkas petrol alanlari ve cephane fabrikalarina ulasmak hedefi ile Sovyetler Birligi ni isgal etti Naziler Gurcistan a asla ulasamadi ancak neredeyse 700 000 Gurcu isgalcileri kovmak ve Berlin e ilerlemek icin Kizil Ordu saflarinda savasti Savasa katilanlardan neredeyse 350 000 Gurcu asker oldu Texel deki Gurcu Ayaklanmasi 2 Dunya Savasi nda Avrupa daki son muharebeydi Stalin in olumunden sonra Nikita Kruscev Sovyetler Birligi nin lideri oldu ve bir de Stalinizasyon politikasi uygulandi Buna Kruscev Raporu nun yayinlanmasinin uzerine neredeyse 100 ogrencinin oldugu 1956 isyanlarinin patlak verdigi Gurcistan disinda hicbir yerde bu kadar alenen ve siddetli bir karsitlik bulunmuyordu Sovyetler Birligi nin geri kalan donemi boyunca Gurcistan ekonomisi buyumeye devam etti ve giderek artan bariz yolsuzluklar sergilenmesine ve hukumetin halka yabancilasmasina ragmen onemli bir gelisme tecrube edildi Gurcu Komunist liderligi 1986 yilinda Perestroyka nin baslangiciyla birlikte degisikliklere ayak uydurmada yetersiz kaldi ve rutbeli Komunistler de dahil olmak uzere bircok Gurcu tek cozum yolunun mevcut Sovyet sisteminden ayrilmak olduguna karar verdi Yeniden bagimsizligin ilani 9 Nisan 1991 de Sovyetler Birligi nin dagilmasindan kisa bir sure once 31 Mart 1991 de yapilan referandumdan sonra bagimsizligini ilan etti 26 Mayis 1991 de Zviad Gamsahurdia bagimsiz Gurcistan in ilk Cumhurbaskani secildi Gamsahurdia Gurcu milliyetciligini canlandirdi ve Tiflis in Sovyetler Birligi altinda ozerk oblastlar olarak siniflandirilan Abhazya ve Guney Osetya gibi bolgeler uzerindeki otoritesini savunacagina soz verdi Agustos Ekim 1993 te Gurcistan Ic Savasi ve Abhazya Savasi Kisa sure sonra 22 Aralik 1991 den 6 Ocak 1992 ye kadar suren kanli bir darbeyle iktidardan indirildi Darbe Ulusal Muhafizlarin bir kismi ve Mhedrioni Suvari adli paramiliter bir orgut tarafindan kiskirtildi Ulke neredeyse 1995 yilina kadar suren siddetli bir ic savasin icine girdi Eduard Sevardnadze 1985 ten 1991 e kadar Sovyet Disisleri Bakani 1992 de Gurcistan a dondu ve darbenin liderleri olan ve ile birlikte Devlet Konseyi adli bir koalisyon hukumetine baskanlik etti Gurcistan in iki bolgesinde Abhazya ve Guney Osetya da yerel ayrilikcilar ile Gurcu nufusun cogunlugu arasinda artan anlasmazliklar etnik gruplar arasi yaygin siddet ve savaslara donustu Rusya tarafindan desteklenen Abhazya ve Guney Osetya Gurcistan in tartismali bolgelerde sadece bazi kisimlari kontrolde tutmasiyla Gurcistan dan de facto bagimsizlik elde etti 1995 yilinda Sevardnadze resmi olarak Gurcistan cumhurbaskani secildi Gul Devrimi 2003 Abhazya Savasi 1992 1993 sirasinda Abhaz ayrilikcilari ve Kuzey Kafkasyali gonulluler Cecenler dahil tarafindan yaklasik 230 000 ila 250 000 Gurcu Abhazya dan surgun edildi Yaklasik 23 000 Gurcu de Guney Osetya dan Tshinvali kacti ve bircok Oset aile Borcomi bolgesindeki evlerini terk etmek zorunda kaldi ve Rusya ya tasindi 2003 yilinda 2000 yilinda yeniden secimleri kazanan Sevardnadze Gurcu muhalefeti ve uluslararasi gozlemcilerin 2 Kasim parlamento secimlerinin sahtekarlikla golgelendigini iddia etmelerinin ardindan Gul Devrimi ile gorevden alindi Devrim Sevardnadze nin iktidar partisinin eski uyeleri ve liderleri olan Miheil Saakasvili Zurab Jvania ve Nino Burcanadze tarafindan yonetildi Miheil Saakasvili 2004 yilinda Gurcistan Devlet Baskani secildi Gul Devrimi nin ardindan ulkenin askeri ve ekonomik yeteneklerini guclendirmek icin bir dizi reform baslatildi Yeni hukumetin guneybatidaki Acara Ozerk Cumhuriyeti nde merkezi otoritesini yeniden saglamaya yonelik cabalari 2004 un baslarinda buyuk bir krize yol acti Acara daki basarisi Saakasvili yi ayrilikci Guney Osetya da cabalarini yogunlastirmaya tesvik etti ancak basarili olamadi Bu olaylar Gurcistan in Ikinci Cecen Savasi na karistigi yonundeki suclamalarin yani sira Rusya nin iki ayrilikci bolgeye acik yardimi ve destegiyle de kotulesen Rusya ile iliskilerin ciddi sekilde bozulmasina neden oldu Giderek zorlasan bu iliskilere ragmen Mayis 2005 te Gurcistan ve Rusya Batum ve Ahalkalaki deki Rus askeri uslerinin Sovyet doneminden kalma cekildigi ikili bir anlasmaya vardi Rusya 1999 Istanbul Zirvesi sirasinda Uyarlanmis Avrupa da Konvansiyonel Silahli Kuvvetler Antlasmasi nin kabul edilmesinin ardindan bosaltmak zorunda oldugu Abhazya daki Gudauta ussunden geri cekilmedigi halde Batum ve Ahalkalaki de bulunan uslerden tum personel ve techizati Aralik 2007 ye kadar geri cekti Rus Gurcu Savasi ve sonrasi Gurcistan Cumhurbaskani Miheil Saakasvili Rus Gurcu savasi sirasinda ABD Disisleri Bakani Condoleezza Rice ile ortak basin toplantisi duzenledi Gurcistan ve Rusya arasindaki gerilim Nisan 2008 de tirmanmaya basladi 1 Agustos 2008 de Gurcu baris guclerini tasiyan bir arabayi hedef alan bombali saldiri meydana geldi Guney Osetyali ayrilikcilar catismalarin baslamasina neden olan ve bes Gurcu askerini yaralayan bu olayi kiskirtmaktan sorumluydu Buna karsilik birkac Guney Osetyali milis vuruldu Guney Osetyali ayrilikcilar 1 Agustos ta Gurcu koylerini bombalamaya basladi Bu topcu saldirilari 1 Agustos tan itibaren Gurcu askerlerinin periyodik olarak karsi ates acmalarina neden oldu 30 Eylul 2009 da Avrupa Birligi sponsorlugundaki Gurcistan daki Catismaya Iliskin Bagimsiz Uluslararasi Gercek Bulma Misyonu aylar suren karsilikli provokasyonlar surmektekteyken Gurcistan in Tshinvali kasabasina ve cevresindeki bolgelere yonelik genis capli bir askeri operasyonuyla 7 8 Agustos 2008 gecesi acik catismalar basladi seklinde raporunda ifade etmektedir 7 Agustos 2008 gunu saat 19 00 civarinda Gurcistan Cumhurbaskani Miheil Saakasvili tek tarafli ateskes ilan etti ve baris gorusmeleri cagrisinda bulundu Ancak Gurcu koylerine Guney Osetya catisma bolgesinde yer alan yonelik artan saldirilara kisa sure sonra Gurcu birliklerinin silah sesleri eslik etti ve Gurcu askerleri daha sonra 8 Agustos gecesi sozde Guney Osetya Cumhuriyeti ne Tshinvali dogru harekete gectiler 8 Agustos sabahi Tshinvali nin merkezine ulastilar Bir Gurcu diplomat 8 Agustos ta Rus Kommersant gazetesine verdigi demecte Tiflis in Tshinvali nin kontrolunu ele gecirerek Gurcistan in Gurcu vatandaslarinin oldurulmesine musamaha etmeyecegini gostermek istedigini soyledi Rus askeri uzmani e gore Oset provokasyonu onceden planlanmis Rus askeri isgali icin bir bahane olarak ihtiyac duyulan Gurcu tepkisini tetiklemeyi amacliyordu Gurcu istihbaratina ve bazi Rus basininda cikan haberlere gore normal baris gucu olmayan Rus Ordusu nun bazi kisimlari Gurcistan in askeri harekatindan once Roki Tuneli uzerinden Guney Osetya topraklarina tasinmisti 2016 itibariyla Abhazya daki Rus Askeri Usleri Rusya Gurcistan i Guney Osetya ya saldirmakla sucladi ve 8 Agustos 2008 de barisi uygulama bahanesiyle Gurcistan a buyuk capli bir kara hava ve deniz saldirisi baslatti Gurcistan icindeki hedeflere yonelik Rus hava saldirilari da baslatildi Ayrilikci Abhaz gucleri Gurcistan in elindeki Kodori Gecidi ne saldirarak 9 Agustos ta ikinci bir cephe acti Tshinvali 10 Agustos ta Rus ordusu tarafindan ele gecirildi Rus gucleri Gurcistan in Zugdidi Senaki Poti ve Gori sehirlerini ateskes anlasmasinin muzakerelerinin ardindan sonuncusu isgal etti Rus Karadeniz Filosu Gurcistan kiyilarini ablukaya aldi Guney Osetyali militanlar Guney Osetya daki Gurculere karsi bir etnik temizlik yuruttuler ve savas sona erdikten sonra Tshinvali civarindaki Gurcu koylerini yok ettiler Savas 192 000 kisiyi yerinden etti ve bircogu savastan sonra evlerine donebilse de bir yil sonra yaklasik 30 000 etnik Gurcu yerinden edildi Sozde Guney Osetya lideri Eduard Kokoity Kommersant ta yayinlanan bir roportajda Gurculerin geri donmesine izin vermeyecegini soyledi Fransa Cumhurbaskani Nicolas Sarkozy 12 Agustos 2008 de bir ateskes anlasmasini muzakere etti 17 Agustos ta Rusya Devlet Baskani Dmitri Medvedev Rus kuvvetlerinin ertesi gun Gurcistan dan cekilmeye baslayacagini duyurdu Rusya Abhazya ve Guney Osetya yi 26 Agustos ta ayri cumhuriyetler olarak tanidi Rusya nin tanimasina cevaben Gurcistan hukumeti Rusya ile diplomatik iliskilerini kesti Rus gucleri Abhazya ve Guney Osetya sinirindaki tampon bolgeleri 8 Ekim de terk etti ve Gurcistan daki tampon bolgelere gonderildi Savastan bu yana Gurcistan Abhazya ve Guney Osetya nin Gurcistan in isgal altindaki topraklari oldugunu belirtiyor SiyasetGurcistan Cumhurbaskani nin devlet baskani ve Basbakan in hukumetin basi oldugu temsili demokratik bir parlamenter cumhuriyettir Yurutme yetkisine Gurcistan Kabinesi sahiptir Kabine Basbakan tarafindan baskanlik edilen ve Cumhurbaskani tarafindan atanan bakanlardan olusur Salome Zurabisvili 2018 Gurcistan cumhurbaskanligi secimlerinde oylarin 59 52 sini kazandiktan sonra su anki Gurcistan Cumhurbaskani olmustur Irakli Garibasvili 2021 den beri Gurcistan Basbakanidir Gurcistan Cumhurbaskani Salome Zurabisvili Isvicre Ulusal Konseyi Baskani Marina Carobbio Guscetti ile Tiflis te gorusmekteykenKutaisi deki Gurcistan parlamento binasi Yasama yetkisi Gurcistan Parlamentosuna aittir Parlamento tek kamarali ve milletvekili olarak bilinen 150 uyesi vardir bunlarin 73 u tek uyeli bolgeleri temsil etmek uzere cok sayida kisi ve 77 si partileri orantili temsille temsil etmek uzere secilmektedir Milletvekilleri dort yillik donemler icin secilir 26 Mayis 2012 de Saakasvili gucu merkezilestirmek ve bazi siyasi kontrolu Abhazya ya yakinlastirmak amaciyla batidaki Kutaisi sehrinde yeni bir Parlamento binasinin acilisini yapti Ekim 2012 secimleri Baskan Saakasvili nin ertesi gun kabul ettigi muhalefetteki Gurcu Hayali Demokratik Gurcistan koalisyonunun zaferiyle sonuclandi Gurcistan daki siyasi ozgurlugun derecesine iliskin farkli gorusler mevcuttur Saakasvili 2008 yilinda ulkenin Avrupa demokrasisi olma yolunda ilerledigine inaniyordu Freedom House Gurcistan i kismen ozgur bir ulke olarak listeliyor Parlamento 2012 parlamento secimlerine hazirlik olarak 27 Aralik 2011 tarihinde sivil toplum kuruluslari STK lar ve Venedik Komisyonu ndan gelen bircok tavsiyeyi iceren yeni bir secim yasasini kabul etti Bununla birlikte yeni kanun Venedik Komisyonu nun tek mandali secim bolgelerini boyut olarak karsilastirilabilir olacak sekilde yeniden olusturarak oylarin esitligini guclendirmeye yonelik birincil tavsiyesini ele almadi 28 Aralik ta Parlamento kampanya ve siyasi parti finansmanini duzenlemek icin Siyasi Birlikler Yasasini degistirdi Yerel ve uluslararasi gozlemciler siyasi rusveti belirleme kriterlerinin belirsizligi ve hangi kisi ve kuruluslarin yasaya tabi olacagi da dahil olmak uzere cesitli degisikliklerle ilgili endiselerini dile getirdiler Mart 2012 itibariyla Parlamento bu endiseleri gidermek icin baska degisiklikleri tartisiyordu Dis Iliskiler Tiflis te bir NATO destekcisi poster Gurcistan dogrudan komsulariyla Ermenistan Azerbaycan ve Turkiye iyi iliskiler surdurmekte Gurcistan Birlesmis Milletler Avrupa Konseyi Dunya Ticaret Orgutu Karadeniz Ekonomik Isbirligi Orgutu Avrupa Guvenlik ve Isbirligi Teskilati GUAM Demokrasi ve Ekonomik Kalkinma Orgutu Avrupa Imar ve Kalkinma Bankasi ve Asya Kalkinma Bankasi uyesidir Gurcistan ayrica Fransa Almanya Israil Japan Japonya Guney Kore Sri Lanka Turkiye Ukrayna Amerika Birlesik Devletleri ve diger bircok ulke ile siyasi ekonomik ve askeri iliskileri surdurmektedir Ozellikle onerilen AB ve NATO uyeligi ABD nin askeri yardim programi ve Baku Tiflis Ceyhan boru hattinin insasi yoluyla Gurcistan da artan ABD ve Avrupa Birligi etkisi Tiflis in Moskova ile iliskilerini sik sik gerginlestirdi Gurcistan in Irak taki koalisyon guclerindeki varligini artirma karari onemli bir girisimdi Gurcistan su anda NATO nun tam uyesi olmak icin calisiyor Agustos 2004 te Gurcistan Bireysel Ortaklik Eylem Plani resmi olarak NATO ya sunuldu 29 Ekim 2004 tarihinde NATO nun Kuzey Atlantik Konseyi Gurcistan in Bireysel Ortaklik Eylem Plani ni onayladi ve Gurcistan Avrupa Atlantik Entegrasyonunun ikinci asamasina gecti 2005 yilinda Gurcistan Cumhurbaskani nin karariyla Basbakan baskanligindaki bolumler arasi Bireysel Ortaklik Eylem Planini uygulamak icin bir devlet komisyonu kuruldu Komisyon Bireysel Ortaklik Eylem Planinin uygulanmasini koordine etmek ve kontrol etmekle gorevlendirildi 14 Subat 2005 tarihinde Gurcistan ile NATO arasinda Baris Icin Ortaklik irtibat subayinin atanmasina iliskin anlasma yururluge girmis ve bu suretle Gurcistan a Guney Kafkasya dan bir irtibat subayi atanmistir 2 Mart 2005 tarihinde ev sahibi ulkenin NATO kuvvetlerine ve NATO personeline destek ve transit gecisinin saglanmasi konusunda anlasma imzalandi 6 9 Mart 2006 da IPAP uygulama ara degerlendirme ekibi Tiflis e geldi 13 Nisan 2006 da Bireysel Ortaklik Eylem Plani nin uygulanmasina iliskin degerlendirme raporunun tartisilmasi 26 1 formatinda NATO Genel Merkezi nde yapildi 2006 yilinda Gurcistan parlamentosu Gurcistan in NATO ya entegrasyonu icin cagrida bulunan tasariyi oybirligiyle oyladi Gurcistan daki Gurculerin ve politikacilarin cogunlugu NATO uyeligini desteklemektedir Eylul 2019 da Rusya Disisleri Bakani Sergey Lavrov NATO nun sinirlarimiza yaklasmasi Rusya icin bir tehdittir dedi Yalnizca Tiflis yonetimindeki topraklari kapsayan toplu savunma ile ilgili sartla NATO Gurcistan uyeligini kabul ederse yani Gurcu topraklari Abhazya ve Guney Osetya haric her ikisi de su anda Rusya tarafindan desteklenen taninmayan ayrilikci cumhuriyetlerdir Bir savas baslatmayacagiz ancak bu tur bir davranis NATO ile ve ittifaka girmeye istekli ulkelerle iliskilerimizi zayiflatacaktir George W Bush ulkeyi ziyaret eden ilk ABD baskani oldu Tiflis Uluslararasi Havalimani na giden cadde o zamandan beri George W Bush Caddesi olarak adlandiriliyor 2 Ekim 2006 tarihinde Gurcistan ve Avrupa Birligi Avrupa Komsuluk Politikasi kapsaminda kabul edilen Gurcistan Avrupa Birligi Eylem Plani metnine iliskin ortak bir bildiri imzaladi Eylem Plani 14 Kasim 2006 da Bruksel deki AB Gurcistan Isbirligi Konseyi toplantisinda resmi olarak onaylandi Haziran 2014 te AB ve Gurcistan 1 Temmuz 2016 da yururluge giren bir Ortaklik Anlasmasi imzaladi 13 Aralik 2016 da AB ve Gurcistan Gurcistan vatandaslari icin vize serbestligi konusunda anlasmaya vardi 27 Subat 2017 de Konsey AB ye seyahat eden Gurculer icin herhangi bir 180 gunluk sure icinde 90 gunluk kalis suresi icin vize serbestlestirme yonetmeligini kabul etti Ordu Gurcu yapimi Didgori 2 2011 de bir askeri gecit toreni sirasinda Gurcistan ordusu ya da diger adiyla Gurcistan Savunma Kuvvetleri GSK Kara Kuvvetleri ve Hava Kuvvetleri olarak iki bolumden olusur GSK in misyonu ve islevleri Gurcistan Anayasasi na Gurcistan Savunma ve Ulusal Askeri Strateji Yasasi na ve Gurcistan in imzaladigi uluslararasi anlasmalara dayanmaktadir ve Savunma Bakanligi nin rehberligi ve yetkisi altinda uygulanir Gurcistan in 2017 askeri butcesi 2016 yilina gore 78 milyon artisla 748 milyonlaridir Askeri butcenin en buyuk kismi 62 5 i zirhli kuvvetlere hazir olma ve guc gelistirme icin tahsis edilmistir Gurcistan Sovyetler Birligi nden bagimsizligini kazandiktan sonra kendi savunma sanayisini gelistirmeye basladi tarafindan yapilan urunlerin ilk sergisi 1999 da yapildi STC Delta su anda zirhli araclar topcu sistemleri havacilik sistemleri kisisel koruma ekipmanlari ve kucuk silahlar dahil olmak uzere cesitli askeri techizat uretmektedir Irak Savasi nin sonraki donemlerinde Gurcistan in Cok Uluslu Guc te gorev yapan 2 000 e kadar askeri vardi Gurcistan ayrica Afganistan da NATO liderligindeki Uluslararasi Guvenlik Yardim Gucu ne katildi 2013 teki 1 560 askerle o zamanlar NATO disindaki en buyuk ve kisi basina en fazla asker katkisi yapan ulkeydi 11 000 den fazla Gurcu askeri Afganistan da rotasyona tabi tutuldu 2015 itibariyla Afganistan da 31 Gurcu askerin cogu Helmand operasyonu sirasinda oldu ve 35 i ampute dahil 435 i yaralandi Kolluk Kuvvetleri Gurcistan Devriye Polisi tarafindan kullanilan bir Skoda Octavia Polis Otosu Gurcistan da kanun yaptirimi Gurcistan Icisleri Bakanligi tarafindan yurutulur ve saglanir Son yillarda Gurcistan Icisleri Bakanligi nin Devriye Polis Departmani artik polisin daha once ozel bagimsiz devlet kurumlari tarafindan yerine getirilen pek cok gorevi ustlendigi radikal bir donusum gecirdi Polis tarafindan yerine getirilen yeni gorevler arasinda sinir guvenligi gumruk islevleri ve sozlesmeli guvenlik hukumleri bulunmaktadir ikinci islev ozel guvenlik polisi tarafindan gerceklestirilir Ulusal guvenlik adina toplanan istihbarat artik Gurcistan Istihbarat Servisi nin gorev alani olmustur 2005 yilinda Baskan Miheil Saakasvili yolsuzluk nedeniyle Gurcistan Ulusal Polisi nin tum trafik polislerini yaklasik 30 000 polis memuru kovdu Daha sonra acemi erler etrafinda yeni bir kuvvet olusturuldu ABD Disisleri Bakanligi nin Uluslararasi Narkotik ve Yasa Uygulama Isleri Burosu egitim cabalarina yardim saglamis ve danismanlik sifatiyla hareket etmeye devam etmektedir Yeni Patruli kuvveti yaygin yolsuzlukla suclanan trafik polisinin yerini almak uzere ilk olarak 2005 yazinda tanitildi Polis 2004 yilinda 022 su anda 112 Acil telefon numarasi hizmetini baslatmistir Insan Haklari Gurcistan da insan haklari ulkenin anayasasi tarafindan guvence altina alinmistir Gurcistan Parlamentosu tarafindan bu tur haklarin uygulanmasini saglamak icin secilen bagimsiz bir insan haklari savunucusu bulunmaktadir Gurcistan Ulusal Azinliklarin Korunmasina Iliskin Cerceve Sozlesmesi ni 2005 yilinda onaylamistir Hosgoru STK si uygulanmasina iliskin alternatif raporunda Azeri okullarinin sayisindaki hizli bir dususten ve Azeri okullarina Azerice konusmayan mudur atama vakalarindan soz etmektedir Hukumet 26 Mayis 2011 tarihinde Nino Burcanadze liderligindeki protestoculari Rustaveli Bulvari ni bagimsizlik gunu yuruyusu icin acmayi reddetmelerinin ardindan goz yasartici gaz ve plastik mermilerle dagittigi icin gosteri izinleri ve alternatif bir mekan secmeleri teklif edilmesine ragmen asiri guc kullandigi iddiasiyla elestirildi Insan haklari aktivistleri protestolarin bariscil oldugunu savunurken hukumet bircok protestocunun maskeli olduguna ve agir sopalarla ve molotofkokteylleriyle silahlandirildigina dikkat cekti Gurcu muhalefet lideri Nino Burcanadze darbe planlamakla ilgili suclamalarin temelsiz oldugunu ve protestocularin eylemlerinin mesru oldugunu soyledi Gurcistan bagimsizligindan bu yana uyusturucuya karsi sert politikalar surdurdu ve esrar kullanimi icin bile uzun cezalar verdi Bu insan haklari aktivistlerinden elestiri aldi ve protestolara yol acti Sivil toplum kuruluslarindan gelen davalara yanit olarak 2018 de Gurcistan Anayasa Mahkemesi marihuana tuketimi ozgur kisilik hakki tarafindan korunan bir eylemdir ve Esrarin yalnizca kullanicinin sagligina zarar verebilmesi sonuctan kullanicinin kendini sorumlu tutar Bu tur eylemlerin sorumlulugu halk icin tehlikeli sonuclara yol acmaz seklinde hukmetti Bu kararla Gurcistan esrarin cocuklarin yaninda kullanilmasinin hala yasak olmasina ragmen dunyada esrari yasallastiran ilk ulkelerden biri oldu CografyaGurcistan in Koppen iklim siniflandirma haritasi Gurcistan cogunlukla Guney Kafkasya da yer alirken ulkenin da Kuzey Kafkasya da bulunmaktadir Ulke 41 ve 44 K enlemleri ile 40 ve boylamlari arasinda yer alir ve 67 900 km 26 216 sq mi alana sahiptir Cok daglik bir ulkedir Lihi Siradaglari ulkeyi dogu ve bati kisimlarina ayirir Tarihsel olarak Gurcistan in bati kismi Kolhis olarak bilinirken dogu platosuna Iberya deniyordu Karmasik bir cografi ortam nedeniyle daglar Svaneti nin kuzey bolgesini Gurcistan in geri kalanindan da izole eder Buyuk Kafkas Siradaglari Gurcistan in kuzey sinirini olusturur Siradaglardan Rusya topraklarina giden ana yollar Sida Kartli ile Kuzey Osetya arasindaki Roki Tuneli nden ve Gurcu Hevi bolgesinde Daryal Bogazi ndan gecmektedir Roki Tuneli 2008 Rus Gurcu Savasi nda Rus ordusu icin hayati oneme sahipti cunku Kafkas Daglari ndan gecen tek dogrudan yoldu Ulkenin guney kismi Kucuk Kafkas Daglari ile sinirlanmistir Buyuk Kafkas Siradaglari deniz seviyesinden 5 000 metre yukseklige ve daha fazlasina ulasan en yuksek zirveler ile Kucuk Kafkas Daglari ndan cok daha yuksektir Gurcistan daki en yuksek dag 5 068 metre ile Shara Dagi dir ve ikinci en yuksek dag deniz seviyesinden 5 059 m yukseklikteki Janga Dagi dir Diger onemli zirveler arasinda Kazbek Dagi 5 047 m Sota Rustaveli 4 860 m Tetnuldi 4 858 m Usba 4 700 m 15 420 ft ve Ailama 4 547 m yukseklikteki bulunmaktadir Belirtilen zirvelerden sadece Kazbek volkanik kokenlidir Kazbek ve Shara arasindaki bolgede Ana Kafkasya Siradaglari boyunca yaklasik 200 km 124 mil mesafe cok sayida buzul vardir Bugun Kafkasya da bulunan 2 100 buzulun yaklasik 30 u Gurcistan da bulunuyor Kuzeydogu Gurcistan daki Tuseti bolgesi Kucuk Kafkas Daglari terimi genellikle Lihi Siradaglari ile Buyuk Kafkas Siradaglari na baglanan guney Gurcistan in daglik yayla alanlarini tanimlamak icin kullanilir Alan iki ayri alt bolgeye ayrilabilir Buyuk Kafkas Siradaglari na paralel uzanan Kucuk Kafkas Daglari ve Kucuk Kafkas Daglari nin hemen guneyinde yer alan Guney Gurcistan Volkanik Yaylasi Genel olarak bolge cesitli birbirine bagli dag siralari buyuk olcude volkanik kokenli ve yuksekligi 3 400 metreyi asmayan platolar ile karakterize edilebilir Bolgenin one cikan ozellikleri arasinda Tabatskuri ve Paravani gibi goller maden suyu ve kaplicalar bulunmaktadir Gurcistan daki iki buyuk nehir Rioni ve Mtkvari dir Guney Gurcistan Volkanik Yaylasi yuksek sismik aktiviteye sahip genc ve dengesiz bir jeolojik bolgedir ve Gurcistan da kaydedilen en onemli depremlerden bazilarini yasamistir Krubera magarasi dunyanin bilinen en derin magarasidir Abhazya da nin nde yer almaktadir 2001 yilinda bir Rus Ukraynali ekip 1 710 metrelik dunya magara derinlik rekorunu burada kirmisti 2004 yilinda Ukraynali bir ekip speleoloji tarihinde ilk kez 2 000 metrelik isareti gectiginde uc seferin her birinde nufuz derinligi artirildi Ekim 2005 te magaranin bilinen derinligini daha da artiran CAVEX ekibi tarafindan kesfedilmemis bir bolum bulundu Bu kesif magaranin 2 140 metre olan bilinen derinligini dogruladi Gurcistan Ulusal Atlasi ulkenin kapsamli bir portresini veriyor Atlas Gurcistan in onur konugu oldugu Frankfurt Kitap Fuari 2018 de tanitildi Ingilizce dilinde hazirlanan bu ilk Gurcistan Ulusal Atlasi na birkac yillik hazirlik calismalari sirasinda 100 den fazla bilim insani ve haritaci katkida bulundu 200 un uzerinde genis formatli tematik harita ve rakamlar fiziki ve beseri cografyadan ekonomi ve politikaya kadar ulkeyle ilgili tum konular hakkinda bilgi icermektedir Ayrintili icindekiler tablosu iki dillidir Ingilizce Almanca ve metinlerin ve haritalarin kolayca bulunmasina yardimci olur Topografya Gurcistan fiziki haritasi Ulkenin sinirlari icindeki manzara oldukca cesitlidir Bati Gurcistan in manzarasi alcak bataklik ormanlari batakliklar ve iliman yagmur ormanlarindan ucsuz bucaksiz kar ve buzullara kadar cesitlilik gosterirken ulkenin dogu kesiminde kucuk yari kurak ovalar bile bulunuyor Ormanlar Gurcistan topraklarinin yaklasik 40 ini kaplarken alpin subalpin bolgesi arazinin yaklasik 10 unu olusturmaktadir Bati Gurcistan in deniz seviyesinin altinda kalan bolgelerinde dogal yasam alanlarinin cogu arazinin tarimsal gelisimi ve kentlesme nedeniyle son 100 yilda ortadan kayboldu Kolhis Ovasi ni kaplayan ormanlarin buyuk cogunlugu milli parklara ve rezervlere dahil edilen bolgeler ornegin Paliastomi Golu alani disinda su anda neredeyse yok Su anda orman ortusu genellikle alcakta kalan alanlarin disinda kalmaktadir ve cogunlukla dag eteklerinde ve daglarda yer almaktadir Bati Gurcistan ormanlari esas olarak deniz seviyesinden 600 metre yuksekligin altinda yaprak doken agaclardan olusur ve mese gurgen kayin karaagac disbudak ve kestane gibi turler icerir Simsir gibi yaprak dokmeyen turler de bircok bolgede bulunabilir Gurcistan in 4000 yuksek rakim bitkisinin yaklasik 1000 i bu ulkeye ozgudur Vardzia magara kenti ve Kura Nehri vadisi Acara daki Mesheti Siradaglari nin bati orta yamaclari ve Megrelya ve Abhazya daki cesitli yerler iliman yagmur ormanlari ile kaplidir Deniz seviyesinden 600 1 000 metre yukseklikte yaprak doken orman bitki yasamini olusturan hem hem de igne yaprakli turlerle karisir Bolge agirlikli olarak kayin ladin ve koknar ormanlarindan olusur 1 500 1 800 metreden sonra orman buyuk olcude igne yaprakli hale gelir Agac ortusu genellikle yaklasik 1 800 metrede biter ve cogu bolgede deniz seviyesinden 3 000 metre yukseklige kadar uzanan Alpin bolgesi gorulur Ucsuz bucaksiz kar ve buzul bolgesi 3 000 metrelik cizginin uzerindedir Dogu Gurcistan in manzarasi Lihi Siradaglari nin dogusundaki bolge batidakinden oldukca farklidir ancak batidaki Kolhis Ovasi na benzer sekilde Kura ve Alazani nehir ovalari dahil olmak uzere Dogu Gurcistan in tum alcak alanlarinin neredeyse tamami tarimsal amaclarla ormansizlastirilmistir Ayrica bolgenin nispeten daha kuru iklimi nedeniyle alcak duzluklerin bir kismi ozellikle Kartli ve guneydogu Kaheti hicbir zaman ormanlarla kapli degildi Dogu Gurcistan in genel manzarasi daglarla ayrilmis cok sayida vadi ve bogazdan olusur Bati Gurcistan in aksine bolgedeki ormanlarin yaklasik yuzde 85 i yaprak doken ormandir Igne yaprakli ormanlar yalnizca nda ve en bati bolgelerde hakimdir Yaprak doken agac turleri arasinda kayin mese ve gurgen baskindir Diger yaprak doken turler arasinda birkac cesit akcaagac disbudak ve findik bulunur Yukari Alazani Nehri Vadisi porsuk ormanlari icerir Deniz seviyesinden 1 000 metrenin uzerindeki yuksek rakimlarda ozellikle Tuseti Hevsureti ve Hevi bolgelerinde cam ve hus ormanlari hakimdir Genel olarak Gurcistan in dogusundaki ormanlar deniz seviyesinden 500 2 000 metre yuksekte bulunur ve daglik bolge 2 000 2 300 ile 3 000 3 500 metre arasinda degisir Geriye kalan tek buyuk alcak ormanlar Kaheti nin Alazani Vadisi nde kaliyor Ucsuz bucaksiz kar ve buzul bolgesi dogu Gurcistan in cogu bolgesinde 3 500 metrelik cizginin uzerinde yer almaktadir Iklim Gurcistan in iklimi ulkenin kucuklugu goz onune alindiginda son derece cesitlidir Kabaca ulkenin dogu ve bati kisimlarina karsilik gelen iki ana iklim bolgesi vardir Buyuk Kafkas Siradaglari Gurcistan in iklimini yumusatmada onemli bir rol oynar ve ulkeyi kuzeyden gelen daha soguk hava kutlelerinin girmesine karsi korur Kucuk Kafkas Daglari bolgeyi guneyden gelen kuru ve sicak hava kutlelerinin etkisinden kismen korumaktadir Batum un Karadeniz kiyisi Bati Gurcistan Bati Gurcistan in cogu yillik yagis miktari 1 000 4 000 mm arasinda degisen nemli subtropikal bolgenin kuzey cevresi icinde yer almaktadir Yagis sonbahar aylarinda ozellikle yogun olabilmesine ragmen yagislar yil boyunca esit olarak dagilma egilimindedir Bolgenin iklimi yukseklige gore onemli olcude degisir ve bati Gurcistan in alcak bolgelerinin cogu yil boyunca nispeten ilikken etek ve daglik alanlar Buyuk ve Kucuk Kafkas Daglari dahil serin yagisli yazlar ve karli kislar yasar kar ortusu cogu bolgede 2 metreyi asiyor Acara Kobuleti nin dogusundaki Mtirala Dagi yagmur ormanlarinin yilda yaklasik 4 500 mm yagis aldigi Kafkasya nin en yagisli bolgesidir Dogu Gurcistan nemli subtropikalden kitaya gecis iklimine sahiptir Bolgenin hava durumu hem dogudan gelen kuru Hazar hava kutleleri hem de batidan gelen nemli Karadeniz hava kutlelerinden etkilenir Karadeniz den nemli hava kutlelerinin nufuzu ulkenin dogu ve bati kisimlarini ayiran siradaglar Lihi ve Mesheti tarafindan genellikle engellenir Yillik yagis bati Gurcistan inkinden onemli olcude daha azdir ve 400 1 600 mm arasinda degismektedir En yagisli donemler genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarinda meydana gelirken kis ve yaz aylari en kurak donemdir Dogu Gurcistan in cogu sicak yazlar ozellikle deniz seviyesinin altinda olan bolgelerde ve nispeten soguk kislar yasar Ulkenin bati kesimlerinde oldugu gibi 1 500 metrenin uzerindeki iklim kosullarinin alcakta bulunan bolgelere gore onemli olcude daha soguk oldugu dogu Gurcistan da yukseklik onemli bir rol oynamaktadir 2 000 metrenin uzerinde uzanan bolgeler yaz aylarinda bile sik sik don yasar Kazbek dag manzarasiBiyocesitlilik Gurcu coban kopegi Yuksek peyzaj cesitliligi ve dusuk enlemi nedeniyle Gurcistan 648 omurgali turu dunya capinda bulunan turlerin 1 inden fazlasi dahil olmak uzere yaklasik 5 601 hayvan turune ev sahipligi yapmaktadir ve bu turlerin cogu endemiktir Ormanlarda kahverengi ayilar kurtlar vasaklar ve kafkas leoparlari gibi bir dizi buyuk etobur yasar Bayagi sulun Kolhis Sulunu olarak da bilinir Gurcistan in endemik bir kusudur ve dunyanin geri kalaninda onemli bir av kusu olarak yaygin sekilde tanitilmistir Omurgasiz hayvan turlerinin sayisinin cok yuksek oldugu dusunulmektedir ancak veriler cok sayida yayina dagitilmistir Ornegin Gurcistan in orumcek kontrol listesi 501 turu icermektedir Rioni Nehri nesli tukenmekte olan pic mersinbaliginin ureme populasyonunu icerebilir Gurcistan dan liken olusturan turler de dahil olmak uzere 6 500 den biraz fazla mantar turu kaydedilmistir ancak bu sayi tam olmaktan uzaktir Henuz kaydedilmemis turler de dahil olmak uzere Gurcistan da meydana gelen gercek toplam mantar turu sayisi simdiye kadar dunya capindaki tum mantarlarin yalnizca yaklasik yuzde yedisinin kesfedildigi genel kabul goren tahmin goz onune alindiginda muhtemelen cok daha yuksek olacaktir Mevcut bilgi miktari hala cok kucuk olmasina ragmen Gurcistan a ozgu mantar turlerinin sayisini tahmin etmek icin ilk caba gosterilmis ve 2 595 tur gecici olarak ulkenin olasi endemikleri olarak belirlenmistir Gurcistan dan mantarlarla baglantili olarak 1 729 bitki turu kaydedilmistir Dunya Doga ve Dogal Kaynaklari Koruma Birligi ne gore Gurcistan da 4 300 damarli bitki turu var Gurcistan dort ekolojik bolgeye ev sahipligi yapmaktadir Kafkasya karma ormanlari Euxine Kolsik yaprak doken ormanlar ve Gurcistan 2018 Orman Manzarasi Butunluk Endeksi nde ortalama 7 79 10 puanla 172 ulke arasinda kuresel olarak 31 siradaydi Nehirler Hazar Denizi havzasina akan nehirler Mtkvari Kura 1515 km Tergi 623 km Alazani 351 km Karadeniz havzasina akan nehirler Coruh 438 km Rioni 327 km Enguri 213 km Rioni Nehri Alazani Nehri Coruh Nehri Kura NehriGoller Paravani Hozapini Paliastomi Tabatskuri Bazaleti Paravani Golu Bazaleti Golu Sagamo GoluDaglari Shara 5068 m Kazbeg 5047 m Rustavi 4960 m Tetnults 4852 m ve Usba 4700 m Shara Dagi Kazbek Dagi Usba Dagi Kafkas DaglariIdari BolgelerHer ikisi de Gurcistan merkezi hukumetinin kontrolu disinda olan tartismali Abhazya ve Tshinvali Bolgesi Guney Osetya bolgelerini vurgulayan Gurcistan haritasi Gurcistan 9 bolge 1 sehir ve 2 ozerk cumhuriyete ayrilmistir Bunlar sirasiyla 67 bolgeye ve 12 kendi kendini yoneten sehre bolunmustur Gurcistan biri bagimsizligini ilan eden iki resmi ozerk bolge icermektedir Gurcistan icinde resmi olarak ozerk olan fiilen bagimsiz Abhazya bolgesi 1999 da bagimsizligini ilan etti Ayrica resmi olarak ozerk olmayan baska bir bolge de bagimsizlik ilan etti Guney Osetya ifadesi Rus Kuzey Osetya ile siyasi baglari ima ettigi icin Guney Osetya Gurcistan tarafindan resmi olarak Tshinvali bolgesi olarak biliniyor Gurcistan Sovyetler Birligi nin bir parcasiyken bu bolge Guney Osetya Ozerk Oblasti olarak adlandirildi Ozerklik statusu 1990 da iptal edildi Gurcistan in bagimsizligindan bu yana fiilen ayri Guney Osetya ya yeniden ozerklik verilmesi icin teklifler yapildi ancak 2006 da bolgede taninmayan bir referandum bagimsizlik oyu ile sonuclandi Hem Abhazya da hem de Guney Osetya da cok sayida kisiye Rus pasaportu verilmisti bazilari Rus yetkililer tarafindan zorunlu pasaportlastirma surecinden gecti Bu Rusya nin bolgenin bagimsizligini tanidigi 2008 Guney Osetya savasi sirasinda Rusya nin Gurcistan i isgalinin gerekcesi olarak kullanildi Gurcistan bu bolgelerin Rusya tarafindan isgal edildigini ifade etmektedir Her iki cumhuriyet de asgari uluslararasi taninirlik elde etti Yerel diktator Aslan Abasidze yonetimindeki Acara Rusya ile yakin baglarini surdurdu ve Batum da bir Rus askeri ussunun kurulmasina izin verdi 2004 te Miheil Saakasvili nin secilmesiyle Abasidze ile Gurcistan hukumeti arasinda gerginlikler yukseldi ve Acara da gosteriler duzenlenmesine ve Abasidze nin istifasina ve ardindan kacmasina neden oldu Bolge ozerkligini koruyor ve Acara nin merkezi Gurcistan hukumeti ile yeniden baglantisinin bir isareti olarak Gurcistan Anayasa Mahkemesi Tiflis ten Batum a tasindi Abhazya Samegrelo Zemo Svaneti Guria Acara Samtshe Cavaheti Imereti Raca Lechumi ve Kvemo Svaneti Sida Kartli Kvemo Kartli Mtsheta Mtianeti Tiflis Kaheti Bolge Merkezi Alan km2 Nufus style width 85px YogunlukAbhazya Sohum 8 660 242 862yaklasik 28 04Acara Batum 2 880 333 953 115 95Guria Ozurgeti 2 033 113 350 55 75Imereti Kutaisi 6 475 533 906 82 45Kaheti Telavi 11 311 318 583 28 16Kvemo Kartli Rustavi 6 072 423 986 69 82Mtsheta Mtianeti Mtsheta 6 786 94 573 13 93Raca Lechumi ve Kvemo Svaneti Ambrolauri 4 990 32 089 6 43Samegrelo Zemo Svaneti Zugdidi 7 440 330 761 44 45Samtshe Cavaheti Ahaltsihe 6 413 160 504 25 02Sida Kartli Gori 5 729 300 382yaklasik 52 43Tiflis Tiflis 720 1 108 717 1 539 88EkonomiGurcistan Demiryollari Avrupa ile Orta Asya arasindaki en kisa yol olan Karadeniz ile Hazar Denizi ni birbirine baglayan hayati bir arterdir Arkeolojik arastirmalar Gurcistan in buyuk olcude Karadeniz de ve daha sonra tarihi Ipek Yolu uzerindeki konumu nedeniyle antik caglardan beri bircok toprak ve imparatorluk ile ticaret yaptigini gostermektedir Kafkas Daglari nda altin gumus bakir ve demir cikarilmistir Gurcu sarap yapimi cok eski bir gelenek ve ulke ekonomisinin onemli bir dalidir Ulkenin oldukca buyuk hidroelektrik kaynaklari bulunmaktadir Gurcistan in modern tarihi boyunca ulkenin iklimi ve topografyasi nedeniyle tarim ve turizm baslica ekonomik sektorler olmustur 20 yuzyilin buyuk bolumunde Gurcistan ekonomisi Sovyet komuta ekonomisi modeli icindeydi 1991 de SSCB nin cokusunden bu yana Gurcistan serbest piyasa ekonomisine gecis icin tasarlanmis buyuk bir yapisal reform baslatti Diger tum Sovyet sonrasi devletlerde oldugu gibi Gurcistan da ciddi bir ekonomik cokusle karsi karsiya kaldi Guney Osetya ve Abhazya daki ic savas ve askeri catismalar krizi siddetlendirdi Tarim ve sanayi uretimi azaldi 1994 e gelindiginde gayri safi yurtici hasila 1989 dakinin dortte birine geriledi Bati dan ilk mali yardim 1995 te Dunya Bankasi ve Uluslararasi Para Fonu Gurcistan a 206 milyon ABD dolari ve Almanya 50 milyon DM verdiginde geldi 21 yuzyilin baslarindan beri Gurcistan ekonomisinde gozle gorulur olumlu gelismeler gozlemlendi 2007 de Gurcistan in reel GSYIH buyume orani yuzde 12 ye ulasti ve Gurcistan i Dogu Avrupa nin en hizli buyuyen ekonomilerinden biri haline getirdi Dunya Bankasi Gurcistan i is yapma kolayligi acisindan bir yil icinde 112 siradan 18 siraya yukseldigi icin dunyanin bir numarali ekonomik reformcusu olarak nitelendirdi Gurcistan Dunya Bankasi nin 2019 Doing Business raporunda konumunu 6 siraya yukseltti Ulke 12 6 gibi yuksek bir issizlik oranina ve Avrupa ulkelerine kiyasla oldukca dusuk bir medyan gelire sahiptir Sarap uretimi Gurcu ekonomisinin geleneksel bir parcasidir 2006 yilinda Gurcistan in en buyuk ticaret ortaklarindan biri olan Rusya ya Gurcu sarabi ithalatina getirilen yasak ve mali baglantilarin kopmasi IMF Misyonu tarafindan bir dis sok olarak tanimlandi Ayrica Rusya Gurcistan icin gaz fiyatini artirdi Ayni donemde Gurcistan Ulusal Bankasi ulkede devam eden enflasyonun esas olarak Rusya nin ekonomik ambargosu da dahil olmak uzere dis nedenlerden kaynaklandigini belirtti Gurcu yetkililer 2007 yilindaki ambargo nedeniyle olusan cari acigin dogrudan yabanci yatirimlarin buyuk girisinin yarattigi yuksek doviz geliri ve turist gelirlerindeki artisla finanse edilmesini bekliyorlardi Ulke ayrica uluslararasi piyasa menkul kiymetlerinde saglam bir krediye sahiptir Gurcistan kuresel ticaret agina daha entegre hale geliyor 2015 ithalati ve ihracati sirasiyla GSYIH nin 50 ve 21 ini olusturuyor Gurcistan in ana ithalati yakitlar araclar makineler ve parcalar tahil ve diger gidalar ve ilaclardir Baslica ihracat urunleri araclar demir alasimlari gubre findik hurda metal altin bakir cevheridir Gurcistan Batum ve Poti limanlari Baku Tiflis Kars demiryolu Baku den baslayip Tiflis uzerinden Ceyhan a ulasan bir petrol boru hatti olan Baku Tiflis Ceyhan boru hatti BTC ve paralel bir gaz boru hatti olan Guney Kafkasya Boru Hatti ile uluslararasi bir ulasim koridoruna donusmektedir Saakasvili yonetimi iktidara geldiginden beri vergi tahsilatini iyilestirmeyi amaclayan bir dizi reform gerceklestirdi Diger seylerin yani sira 2004 yilinda sabit bir gelir vergisi getirildi Sonuc olarak butce gelirleri dort kat artti ve bir zamanlarin buyuk bir butce acigi butce fazlasina donustu 2001 yili itibariyla nufusun yuzde 54 u ulusal yoksulluk sinirinin altinda yasarken 2006 yilinda yoksulluk yuzde 34 e 2015 te yuzde 10 1 e dusmustur 2023 yilinda kisi basina dusen ortalama gelir 19 673 idi lt 2023 hesaplamalari Gurcistan in nominal GSYIH sini 209 86 milyar olarak gosteriyor Gurcistan ekonomisi tarim sektorunden yuzde 9 2 uzaklasarak 2016 itibariyla GSYIH nin yuzde 68 3 unu temsil eden hizmet sektorune daha fazla yaklasmaktadir Telekomunikasyon altyapisi ile ilgili olarak Gurcistan bir ulkenin bilgi ve iletisim teknolojilerinin gelismislik duzeyini belirleyen bir gosterge olan Dunya Ekonomik Forumu nun nde NRI sinir komsulari arasinda son sirada yer almaktadir Gurcistan 2015 NRI siralamasinda 60 sirada iken 2016 da 58 sirada yer aldi Turizm Gurcistan in en cok ziyaret edilen kayak merkezi Gudauri Turizm Gurcistan ekonomisinin giderek daha onemli bir parcasi olmaktadir 2016 yilinda 2 714 773 turist ulkeye yaklasik 2 16 milyar ABD dolari kazandirmistir Hukumete gore Gurcistan da farkli iklim bolgelerinde 103 tatil koyu bulunmaktadir Turistik cazibe merkezleri arasinda dordu UNESCO Dunya Mirasi Alani olarak taninan 2 000 den fazla maden suyu kaynagi 12 000 den fazla tarihi ve kulturel anit Kutaisi deki Bagrati Katedrali ve Gelati Manastiri Mtsheta nin tarihi anitlari ve Yukari Svaneti bulunmaktadir Diger turistik yerler Uplistsihe Ananuri Kalesi Kilisesi Signagi ve Kazbek Dagi dir 2018 de Rusya dan 1 4 milyondan fazla turist Gurcistan i ziyaret etti Ulasimს 1 otoyolunda bulunan ve otoyolu gosteren yesil bir yon isareti Bugun Gurcistan da ulasim demiryolu karayolu feribot ve hava yolu ile saglanmaktadir Isgal altindaki bolgeler haric toplam yol uzunlugu 20 553 kilometre ve demiryollari 1 576 km dir Kafkasya ve Karadeniz kiyisinda bulunan Gurcistan komsu Azerbaycan dan Avrupa Birligi ne enerji ithalatinin gectigi kilit bir ulkedir Geleneksel olarak ulke Avrupa Rusyasi ile Yakin Dogu ve Turkiye arasinda onemli bir kuzey guney ticaret yolu uzerinde bulunmaktaydi Son yillarda Gurcistan ulasim aglarinin modernizasyonu icin buyuk miktarlarda yatirim yapti Yeni otoyollarin insasina oncelik verildi ve bu nedenle Tiflis gibi buyuk sehirler yollarinin kalitesinin carpici bicimde arttigini gordu buna ragmen sehirler arasi rotalarin kalitesi hala zayiftir ve bugune kadar sadece bir otoyol standardi yol ს 1 insa edilmistir Gurcu demiryollari Karadeniz ve Hazar Denizi ni birbirine baglayan guzergahin en buyuk bolumunu olusturdugundan Kafkasya icin onemli bir ulasim arterini temsil etmektedir Buna karsilik bu son yillarda komsu Azerbaycan dan Avrupa Birligi Ukrayna ve Turkiye ye artan enerji ihracatindan yararlanmalarina olanak saglamistir Yolcu hizmetleri devlete ait Gurcistan Demiryollari tarafindan yurutulurken nakliye operasyonlari bir dizi lisansli operatorler tarafindan yurutulmektedir 2004 yilindan bu yana Gurcistan Demiryollari saglanan hizmeti yolculari icin daha verimli ve konforlu hale getirmeyi amaclayan bir filo yenileme ve yonetsel yeniden yapilandirma programi uyguluyor Demiryollari icin altyapi gelistirme de gundemde ust siralarda yer aldi ve kilit Tiflis demiryolu kavsaginin yakin gelecekte buyuk capta yeniden yapilanmaya girmesi bekleniyor Ek projeler arasinda 30 Ekim 2017 de acilan ve Kafkasya nin cogunu standart hatli demiryolu ile Turkiye ye baglayan ekonomik acidan onemli Baku Tiflis Kars demiryolunun insaati da yer aliyor Batum limani Gurcistan da hava ve deniz tasimaciligi gelismekte olup birincisi yolcular tarafindan ikincisi ise yuk tasimaciligi icin kullanilmaktadir Gurcistan halihazirda dort uluslararasi havalimanina sahiptir bunlardan en buyugu cok sayida buyuk Avrupa sehrine baglanti sunan Georgian Airways in merkezi olan Tiflis Uluslararasi Havalimani dir Ulkedeki diger havalimanlari buyuk olcude gelismemis veya planlanmis trafikten yoksundur ancak son zamanlarda bu iki sorunu da cozmek icin caba harcanmistir Gurcistan in Karadeniz kiyisinda en buyugu ve en yogun olani Batum Limani olmak uzere cok sayida liman bulunmaktadir Batum sehrin kendi bir sahil beldesi iken liman Kafkasya da onemli bir kargo terminalidir ve genellikle komsu Azerbaycan tarafindan Avrupa ya enerji sevkiyati yapmak icin bir gecis noktasi olarak kullanilmaktadir Tarifeli ve kiralik yolcu feribot hizmetleri Gurcistan i Bulgaristan Romanya Turkiye ve Ukrayna ya baglamaktadir Gurcu dilinin Kafkas dilleri arasinda dagilimi Turuncu DemografiGurcistan nufusu etnik cesitlilik gostermesiyle dikkati ceker 4 483 200 1 Ocak 2013 kisiden olusan ulke nufusun yaklasik 83 8 ini Gurculer Lazlar Megreller Svanlar olusturur Diger buyuk etnik gruplar Azerbaycan Turkleri 6 5 Ermeniler 5 7 Ruslar 1 5 Abhazlar ve Osetlerdir Ulkede Asuriler Cecenler Cinliler Gurcistan Yahudileri Yunanlar Kabardeyler Kurtler Tatarlar Turkler Zazalar ve Ukraynalilar gibi daha kucuk gruplar yasar Gurcistan Yahudi cemaati yeryuzundeki en eski Yahudi cemaatlerinden biridir Gurcistan nufusu dilsel dagilim acisindan da cok cesitlilik gosterir Guney Kafkas dilleri ailesinden Gurcuce Megrelce Svanca ve Lazca konusan nufus cogunlugu olusturur Megrel Svan ve Laz dilleri konusan nufusunun yani sira Gurcu olmayan nufus da kendi dillerinin yani sira Gurcuce konusur Gurcistan in resmi dili Gurcuce dir Abhazya Ozerk Cumhuriyeti nde Abhazca da resmi dil kabul edilmistir Guney Kafkas dillerini konusan nufusun orani 83 8 dir buna Gurcuce Megrelce Lazca ve Svanca dahildir Kalan nufusun 6 5 i Azerice 5 7 si Ermenice ve 4 5 i baska dilleri konusur Sovyetler Birligi nin 1990 larin basinda dagilmasi sirasinda Abhazya ve Guney Osetya olarak adlandirilan bolgede ayrilikci yonetimler ortaya cikti Abhazya nufusunun 46 sini 1989 nufus sayimi olusturan Gurcu nufusu tamamen goc ettirildi ve bu nufusun ancak kucuk bir bolumu Abhazya nin Gali bolgesine geri donebildi Guney Osetya daki catismalar sirasinda Osetlerin bir kismi Kuzey Osetya ya goc etmek zorunda kaldi Bugun Gurcistan da yasayan Oset nufusun buyuk cogunlugu ayrilikci Guney Osetya bolgesinde yasar 1944 yilinda Gurcistan dan goc ettirilen Mesheti Turklerine Ahiska Turkleri Gurcistan parlamentosunun 2007 de aldigi kararla ulkeye geri donme hakki tanindi Gurcu kimligini kabul sarti ile Ancak herhangi geri donus gerceklesmedi Etnik Gurcu nufusunun yaklasik 5 inin yurt disina goc ettigi tahmin edilmektedir 2006 istatistiklerine gore Gurcistan en buyuk gocu Turkiye ve Cin den almistir Gurcistan nufusunun buyuk cogunlugu Ortodoks Hristiyan dir ve nufusun 81 9 u Gurcistan Ortodoks Kilisesi ne baglidir Dinsel azinliklar basinda Muslumanlar 9 9 Ermeni Apostolikler 3 9 Rus Ortodokslar 2 Katolikler 0 8 gelir Ayrica baska dinlere mensup kucuk gruplar vardir Din Gelati Manastiri Dogu Ortodoks Hristiyanlik Gurcistan da 83 4 taraftarla en yaygin olan dini inanistir ve nufusun cogu Gurcu Ortodoks Kilisesi ne baglidir Gurcu Ortodoks Kilisesi dunyanin en eski Hristiyan Kiliselerinden biridir ve havari Aziz Andreas tarafindan kuruldugunu iddia etmektedir 4 yuzyilin ilk yarisinda Hristiyanlik Kapadokyali Azize Nino nun misyonerlik calismalarinin ardindan Iberya nin bugunku Kartli veya dogu Gurcistan devlet dini olarak kabul edildi Kilise Orta Cag in baslarinda otosefallik kazandi Rusya nin ulkedeki hakimiyeti sirasinda otosefallik kaldirilmis 1917 de restore edilmis ve 1989 da Istanbul Ekumenik Patrikligi tarafindan tamamen taninmistir Gurcu Ortodoks Kilisesi nin ozel statusu resmi olarak Gurcistan Anayasasi ve 2002 Konkordatosu nda taninmaktadir ancak dini kurumlar devletten ayridir ve her vatandasin din hakki vardir Gurcistan da din 2014 nufus sayimi Dogu Ortodoks Kilisesi 83 4 Islam 10 7 Ermeni Apostolik Kilisesi 2 9 Katolik Kilisesi 0 5 Digerleri 2 5 Gurcistan daki dini azinliklar arasinda Muslumanlar 10 7 Ermeni Hristiyanlar 2 9 ve Roma Katolikleri 0 5 bulunmaktadir Bunun yani sira 2014 nufus sayimina kaydedilenlerin 0 7 si kendilerini diger dinlerin mensubu olarak belirtti 1 2 reddetti ya da dinini belirtmedi ve 0 5 herhangi bir inanca bagli olmadigini belirtti Islam hem Azeri Sii Muslumanlar guneydogu Gurcistan da hem Acara daki Gurcu Sunni Muslumanlar hem de Laz Sunni Muslumanlar ve Turkiye siniri boyunca Sunni Mesheti Turkleri tarafindan temsil edilmektedir Abhazya da Abhaz nufusunun azinlik bir kesimi yeniden canlanan Abhaz pagan inancinin yani sira Sunni Musluman dir Ayrica ulkenin 1578 de Osmanlilar tarafindan ele gecirilmesini saglayan Lala Mustafa Pasa nin Kafkasya Seferini takiben Gurcistan a yerlesmis Musluman Rum ve Musluman Ermeni azinliklar bulunmaktadir Gurcu Yahudileri nin tarihi MO 6 yuzyila kadar dayanmaktadir Israil e yuksek duzeyde goc nedeniyle Gurcu Yahudileri nin nufusu son on yilda azalmistir Gurcistan daki uzun dini hosgoru gecmisine ragmen Yehova nin Sahitleri gibi geleneksel olmayan inanclara karsi daha sonra gorevinden alinan Ortodoks rahip Basil Mkalavisvili nin takipcileri tarafindan dini ayrimcilik ve siddet ornekleri olmustur Geleneksel dini organizasyonlara ek olarak Gurcistan da toplumun sekuler ve ateist kesimleri 0 5 ve dine bagli ancak aktif olarak inanclarini uygulamayan bireylerin onemli bir bolumu bulunmaktadir Egitim Tiflis Devlet UniversitesiGurcistan daki Yuksek Ogretim Kurumlari Gurcistan in egitim sistemi 2004 yilindan bu yana tartismali olsa da kapsamli bir modernizasyondan gecmistir Gurcistan da egitim 6 14 yas arasi tum cocuklar icin zorunludur Okul sistemi ilkokul alti yil 6 12 yas temel uc yil 12 15 yas seviyesi ve orta ogretim uc yil 15 18 yas seviyesi veya alternatif olarak mesleki calismalar iki yil olmak uzere ayrilir Ortaokul sertifikasina sahip ogrencilerin yuksek ogretime erisimi vardir Yalnizca Birlesik Ulusal Sinavlari gecen ogrenciler sinavlarda alinan puanlarin siralamasina gore devlet tarafindan akredite edilmis bir yuksek ogrenim kurumuna kayit olabilir Bu kurumlarin cogu uc egitim seviyesi sunar bir Lisans Programi uc ila dort yil bir Yuksek Lisans Programi iki yil ve bir Doktora Programi uc yil Ayrica uc ila alti yil suren tek seviyeli bir yuksek ogrenim programini temsil eden bir Sertifikali Uzman Programi da vardir 2016 itibariyla 75 yuksek ogretim kurumu Gurcistan Egitim ve Bilim Bakanligi tarafindan akredite edilmistir Brut birincil kayit orani 2012 2014 doneminde yuzde 117 ile Avrupa da Isvec ten sonra en yuksek ikinci kayit oldu Tiflis ozellikle 1918 de Birinci Gurcu Cumhuriyeti nin kurulusu Gurcuce dilinde modern egitim kurumlarinin kurulmasini sagladigindan beri Gurcu egitim sisteminin ana damari haline geldi Tiflis basta 1918 de Tiflis Tip Enstitusu olarak kurulan ve 1918 de kurulan ve Kafkasya bolgesinin tamaminda en eski universite olmaya devam eden Tiflis Devlet Universitesi TSU olmak uzere Gurcistan daki bircok buyuk yuksek ogretim kurumuna ev sahipligi yapmaktadir 35 000 den fazla ogrencinin kayitli oldugu TSU daki ogretim uyesi ve personel isbirlikciler sayisi yaklasik 5 000 dir Gurcistan in ana ve en buyuk teknik universitesi olan Gurcistan Teknik Universitesi nin yani sira ve Tiflis Ozgur Universitesi de Tiflis te bulunuyor KulturAntik Kolhis suvari kupeleri Gurcistan Ulusal Muzesi Gurcu kulturu Kolhis ve Iberya medeniyetleri ile olusumundan itibaren binlerce yil icinde gelismistir 11 yuzyilda klasik edebiyat sanat felsefe ve mimaride bir ronesans ve altin cag yasamistir Gurcu kulturu Antik Yunanistan Roma Imparatorlugu Bizans Imparatorlugu cesitli Iran imparatorluklarindan ozellikle Ahamenis Part Sasani Safevi ve Kacar imparatorluklari ve daha sonra 19 yuzyildan itibaren Rus Imparatorlugundan etkilenmistir Gurcu geleneksel savas dansi Horumi Gurcu dili ve sair Sota Rustaveli nin Klasik Gurcu edebiyati 19 yuzyilda uzun bir kargasa doneminden sonra yeniden canlandi ve modern cagin Grigol Orbeliani Nikoloz Baratasvili Ilia Cavcavadze Akaki Tsereteli Vaja Psavela gibi romantik yazarlari ve romancilarini yetistirdi Gurcu dili geleneksel kayitlara gore MO 3 yuzyilda Iberya Krali I Parnavaz tarafindan icat edilen uc benzersiz yazi bicimi ile yazilmaktadir Gurcistan folkloru geleneksel muzigi danslari tiyatrosu sinemasi ve sanatiyla unludur 20 yuzyilin onemli ressamlari arasinda Niko Pirosmani Lado Gudiasvili Elene Ahvlediani onemli bale koreograflari arasinda George Balanchine ve Nino Ananiasvili onemli sairler arasinda Galaktion Tabidze ve ve onemli tiyatro ve yonetmenler arasinda Tengiz Abuladze Giorgi Danelia ve bulunmaktadir Mimari ve sanat Eski Tiflis Gurcistan daki mimari bircok yonden Avrupa ve Asya nin bir karisimidir Gurcistan mimarisi bircok medeniyetten etkilenmistir Kaleler kuleler tahkimatlar ve kiliseler icin birkac farkli mimari tarz bulunmaktadir Yukari Svaneti surlari ve Hevsureti deki Satili kale kasabasi Orta Cag Gurcu kale mimarisinin en guzel orneklerinden bazilaridir Gurcistan in diger mimari yonleri arasinda Tiflis teki Haussmann tarzindaki Rustaveli Bulvari ve Eski Sehir Bolgesi bulunmaktadir kaynak belirtilmeli Gurcu kilise sanati klasik kubbe stilini orijinal bazilika stiliyle birlestiren ve Gurcu capraz kubbe stili olarak bilinen stili olusturan Gurcu Hristiyan mimarisinin en dikkat cekici yonlerinden biridir 9 yuzyilda Gurcistan da capraz kubbe mimarisi gelisti ondan once cogu Gurcu kilisesi bazilikaldi Gurcu kilise mimarisinin diger ornekleri Gurcistan disinda bulunabilir Bulgaristan daki Backovo Manastiri 1083 te Gurcu ordu komutani Grigorol Bakuriani tarafindan insa edilmistir Yunanistan daki Iviron Manastiri 10 yuzyilda Gurculer tarafindan insa edilmistir ve Kudus teki Kutsal Hac Manastiri 9 yuzyilda Gurculer tarafindan yaptirilmistir 19 yuzyilin sonlari ve 20 yuzyilin baslarindaki en unlu Gurcu sanatcilarindan biri ilkelci ressam Niko Pirosmani idi Medya Gurcistan daki televizyon dergi ve gazetelerin tumu hem devlete ait olan hem de reklam abonelik ve diger satisla ilgili gelirlere bagli olan kar amaci gutmeyen sirketler tarafindan isletilmektedir Gurcistan Anayasasi ifade ozgurlugunu garanti eder Gecis halindeki bir ulke olarak Gurcistan medya sistemi donusum icerisindedir kaynak belirtilmeli Gurcistan in medya ortami sektoru etkileyen uzun vadeli siyasallasma ve kutuplasmaya ragmen Guney Kafkasya daki en ozgur ve en cesitli ortam olmaya devam ediyor Kamu yayincisini kontrol etmeye yonelik siyasi mucadele 2014 te de onu bir yonsuz birakmistir Gurcu hanelerinin buyuk bir yuzdesinin televizyonu ve cogunun en az bir radyosu vardir Gurcistan in medya sirketlerinin cogu baskent ve en buyuk sehir olan Tiflis te bulunuyor Muzik Gurcu halk sarkicilari Gurcistan oncelikli olarak polifoninin erken gelisimi ile bilinen bir antik muzik gelenegine sahiptir Gurcu polifonisi uc vokal bolume mukemmel besliye dayanan benzersiz bir ayar sistemine ve paralel besli ve uyumsuzluklar bakimindan zengin bir armonik yapiya dayanmaktadir Gurcistan da uc tur polifoni gelistirildi Svaneti de komplike bir versiyon Kaheti bolgesinde bir bas arka plan uzerinde bir diyalog ve bati Gurcistan da uc parcali kismen dogaclama bir versiyon Gurcu halk sarkisi Cakrulo Voyager 2 de 20 Agustos 1977 de uzaya gonderilen Voyager Altin Plaklarinda yer alan 27 muzik bestesinden biriydi Mutfak Sag ustten sola ve asagiya Acara ya ozgu Hacapuri Hinkali Imereti ye ozgu Hacapuri Phali Curchela Sotis puri Mcadi Satsivi Gurcu mutfagi ve sarabi yuzyillar boyunca gelenekleri her doneme uyarlayarak gelisti En sira disi yemek geleneklerinden biri ayni zamanda arkadaslariniz ve ailenizle sosyallesmenin bir yolu olan supra yani Gurcu sofrasidir Supra nin basi tamada olarak bilinir O son derece felsefi konusmalari yonetir ve ayrica herkesin eglenmesini saglar Gurcistan in cesitli tarihi bolgeleri kendine has yemekleriyle bilinir Ornegin dogu daglik Gurcistan dan Hinkali etli manti ve esas olarak Imereti Samegrelo ve Acara dan Hacapuri bunlardan bazilaridir Geleneksel Gurcu yemeklerinin yani sira diger ulkelerin yemekleri Rusya dan Yunanistan dan ve son zamanlarda Cin den gelen gocmenler tarafindan Gurcistan a getirildi Sarap Arkeoloji Gurcistan ve cevresindeki verimli vadilerin ve yamaclarin asma yetistiriciligine ve neolitik sarap uretimine Gurcuce ღვინო gvino ev sahipligi yaptigini gostermektedir Kvevri kil kavanozlarini kullanarak eski geleneksel Gurcu sarap yapimi yontemi 2013 yilinda UNESCO tarafindan UNESCO Somut Olmayan Kulturel Miras Listeleri ne eklendi Gurcistan daki sarap uretiminin kapsamli tarihi ve onemli ekonomik rolu nedeniyle sarap gelenegi ulkenin ulusal kimligiyle ic ice ve ayrilmaz bir parca olarak kabul edilir Gurcistan in 19 yuzyildaki bagcilik merkezlerinden biri olan Muhrani Sarayi ismini verdigi sarabi uretmek icin yakin zamanda restore edildi Gurcistan in Karadeniz den etkilenen iliman iklimi ve nemli havasi asma yetistiriciligi icin en iyi kosullari saglamaktadir Uzum baglarindaki toprak o kadar yogun bir sekilde islenir ki uzum baglari olgunlastiklarinda sonunda meyve agaclarinin govdelerine sarkar Bu yetistirme yontemine maglari denir En iyi bilinen Gurcu sarap bolgeleri arasinda Kaheti Telavi ve Kvareli nin mikro bolgelerine ayrilmistir Kartli Imereti Raca Lechumi ve Kvemo Svaneti Acara ve Abhazya bulunmaktadir Gurcu sarabi son zamanlarda Rusya ile iliskilerde tartismali bir konu olmustur Rusya ile olan siyasi gerilimler 2006 Rus Gurcu sarabi ambargosuna katkida bulundu Rusya Gurcistan in sahte sarap urettigini iddia etti Bu resmi bir nedendi ancak Rusya nin ekonomik baglari siyasi amaclar icin kullanmasi nedeniyle Rusya ile olan ekonomik iliskilerin istikrarsizligi iyi biliniyor Sahtecilik sorunlari yabanci ureticilerin yanlis etiketlemesinden ve Gurcistan disinda uretilen ve Gurcistan da uretildigi iddiasiyla Rusya ya ithal edilen saraplarin uzerindeki sahte Gurcu Sarabi etiketlerinden kaynaklanmaktadir Sahte sarap sevkiyati esas olarak hicbir denetim ve duzenlemenin yapilmadigi Rus isgali altindaki Abhazya ve Guney Osetya da Rusya tarafindan yonetilen gumruk kontrol noktalari araciligiyla gerceklestirildi Spor Gurcistan Romanya maci 2011 Ragbi Dunya Kupasi Gurcistan daki en populer sporlar futbol basketbol ragbi gures judo ve halterdir Tarihsel olarak Gurcistan beden egitimi ile unludur Romalilar eski Iberya nin egitim tekniklerini gordukten sonra Gurculerin fiziksel niteliklerine hayran kalmistirlar Gures Gurcistan icin tarihsel olarak onemli bir spor olmaya devam ediyor ve bazi tarihciler Grekoromen tarzi guresin bircok Gurcu unsurunu icerdigini dusunuyor Gurcistan da en populer gures tarzlarindan biri Kaheti tarzidir Gecmiste bugun yaygin olarak kullanilmayan birkac baska stil vardi Ornegin Gurcistan in Hevsureti bolgesi uc farkli gures tarzina sahiptir 19 yuzyil Gurcistan indaki diger populer sporlar polo ve daha sonra yerini ragbi birligine birakan geleneksel bir Gurcu oyunu olan Lelo idi Rustavi International Motorpark ta Efsaneler araba yarisi Kafkasya bolgesindeki ilk ve tek yaris pisti Gurcistan da bulunuyor Ilk olarak 1978 yilinda insa edilen Rustavi International Motorpark 20 milyon dolara mal olan toplam yeniden yapilanma sonrasinda 2012 yilinda yeniden acilmistir Pist FIA Grade 2 gereksinimlerini karsiliyor ve su anda Legends araba yarisi serisine ve Formula Alfa yarismalarina ev sahipligi yapiyor Basketbol her zaman Gurcistan da onemli sporlardan biriydi ve Gurcistan da ve gibi cok unlu Sovyetler Birligi milli basketbol takimi uyeleri vardi Dinamo Tiflis 1962 deki prestijli Euroleague yarismasini kazandi Gurcistan in NBA de bes oyuncusu vardi Tornike Sengelia ve gunumuzde Golden State Warriors pivotu Zaza Paculia Diger onemli basketbolcular iki kez Euroleague sampiyonu olan ve Euroleague oyunculari Manucar Markoisvili ve Viktor Sanikidzedir Spor son yillarda ulkede populerligini yeniden kazaniyor Gurcistan milli basketbol takimi 2011 den beri son uc turnuvada EuroBasket e katilmaya hak kazandi Turkce Gurcuce Dergiler Pirosmani Cveneburi dergi Halk danslari 2005 ten beri Poti kentinde duzenlenen Karadeniz Ulkeleri Arasi Cocuk Halk Danslari Festivali ne her yil yuzlerce kisi gelmektedir Bu festivale katilan ulkeler Gurcistan Rusya Turkiye Ukrayna Ingusya Bulgaristan Turkiye adina 2006 yilinda Anadolu Atesi adli halk ve modern dans grubu gitmis ve festival yarisma olmamasina ragmen En Begenilen Dans Grubu veya ulke unvanini almistir Bursa Buyuksehir Belediyesi tarafindan 2008 yilinda 22 si duzenlenen Uluslararasi Altin Karagoz Halk Danslari Yarismasi nda Altin Karagoz odulunu Gurcistan kazandi Gurcistan da oynanan halk danslari Acaruli Acara Ozerk Cumhuriyeti nde oynanir Acaruli Davluri Ceyrani Karacoheli Kartuli Kazbeguri Hancluri Hevsuruli Simdi ve Honga Osetce simd hongae Oset oyunlari Horumi Kintouri Mtiuluri Partsa Samaia PerhuliIs saatleri resmi tatil gunleri ve resmi tatil olmayan onemli bayram gunlerGurcistan da calisma saatleri 9 00 18 00 veya 10 00 19 00 arasindadir Gurcistan ile Turkiye arasinda yazin 1 saat ve kisin 2 saat fark vardir Yilbasi 31 Aralik gecesi 1 Ocak Noel Bayrami 7 Ocak Ortodoks Yilbasi 14 Ocak Ortodoks resmi tatil yok Vaftiz Gunu 19 Ocak Anneler Gunu 3 Mart Kadinlar Gunu 8 Mart Bagimsizlik Gunu 9 Nisan Sevgililer Gunu 15 Nisan resmi tatil yok Paskalya Bayrami Nisan Mayis arasinda pazar gunu her yil degismektedir ancak mutlaka pazar gunu Oluleri Anma Gunu Paskalya nin ikinci gun her yil degismektedir ancak mutlaka pazartesi gunu Cumhuriyet Bayrami 26 Mayis Havariler Petre ve Pavle Peter ve Paul Gunu 12 Temmuz resmi tatil yok Anayasa Kabul Gunu 24 Agustos Aziz Meryem Ana Gunu 28 Agustos Mtsheta sehrinde Svetitshoveli Kilisesi Gunu 14 Ekim Aziz Giorgi Gunu 23 Kasim Aziz Barbara Gunu 17 Aralik resmi tatil yok Devlet baskanlariZviad Gamsahurdia 1 Devlet Baskani Eduard Sevardnadze 2 Devlet Baskani Mihail Saakasvili 3 Devlet Baskani Giorgi Margvelasvili 4 Devlet Baskani Salome Zurabisvili Devlet BaskaniNotlar Abhazya Ozerk Cumhuriyeti nde Gurcuce საქართველოს რესპუბლიკაKaynakca Madde 8 Gurcistan Anayasasi Abhazya Ozerk Cumhuriyeti nde ayrica Abhazca Constitution of Georgia PDF Parliament of Georgia 10 Aralik 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi a b Arsivlenmis kopya 8 Subat 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Subat 2022 a b c d e f Uluslararasi Para Fonu 2023 GYSIH Tahminleri Dunya Ekonomi Tahmini Uluslararasi Para Fonu 10 Ekim 2023 Arsivlenmesi gereken baglantiya sahip kaynak sablonu iceren maddeler link GINI index World Bank estimate Georgia data worldbank org Dunya Bankasi 20 Temmuz 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Mart 2020 a b Human Development Report 2023 2024 PDF Ingilizce Birlesmis Milletler Kalkinma Programi 13 Mart 2024 13 Mart 2024 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის საბოლოო შედეგები PDF National Statistics Office of Georgia 28 Nisan 2016 28 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 29 Nisan 2016 a b c d Nijman Jan 2020 Geography Realms Regions and Concepts 20 bas Wiley ISBN 978 1119607410 The Law of Georgia on Occupied Territories 431 IIs PDF 23 Ekim 2008 24 Haziran 2014 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2015 Ingilizce 2006 2009 Disisleri Politikasi 3 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi s 9 10 Gurcistan Disisleri Bakanligi The Pilgrims derivation of the name Georgia Georgica Autumn 1937 nos 4 amp 5 208 209 Hock Hans Henrich Zgusta Ladislav 1997 Historical Indo European and Lexicographical Studies Walter de Gruyter s 211 ISBN 978 3110128840 a b c d Mikaberidze Alexander 2015 Historical Dictionary of Georgia 2 Rowman amp Littlefield s 3 ISBN 978 1442241466 Boeder Winfried Bublitz Wolfram von Roncador Manfred Vater Heinz 2002 Philology typology and language structure Peter Lang s 65 ISBN 978 0820459912 The Russian designation of Georgia Gruziya also derives from the Persian gurg Rapp Jr Stephen H 2014 The Sasanian World through Georgian Eyes Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature Ashgate Publishing s 21 ISBN 978 1472425522 F Steingass A Comprehensive Persian English Dictionary Beyrut 1975 s 1078 1083 Steingass Francis Joseph A Comprehensive Persian English dictionary including the Arabic words and phrases to be met with in Persian literature London Routledge amp K Paul 1892 13 Kasim 2022 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Aralik 2022 1967 Gyula Moravcsik Ed De Administrando Imperio translated by R J H Jenkins Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies David Braund 1994 A History of Colchis and Transcaucasian Iberia 550 BC AD 562 Oxford University Press ss 17 18 ISBN 978 0198144731 Rapp Stephen H 2003 Studies in Medieval Georgian Historiography Early Texts And Eurasian Contexts ss 419 423 Peeters Publishers 90 429 1318 5 Article 2 1 Constitution of Georgia Legislative Herald of Georgia Georgia is the name of the state of Georgia a b Phoenix The Peoples of the Hills Ancient Ararat and Caucasus by Charles Burney David Marshall Lang Phoenix Press New Ed edition 31 Aralik 2001 Keys David 28 Aralik 2003 Now that s what you call a real vintage professor unearths 8 000 year old wine The Independent 25 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Evidence of ancient wine found in Georgia a vintage quaffed some 6 000 years BC Euronews 21 Mayis 2015 24 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Mayis 2015 Thomas Stollner Irina Gambaschidze 2014 The Gold Mine of Sakdrisi and Earliest Mining and Metallurgy in the Transcausus and the Kura Valley System 18 Kasim 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Christianity and the Georgian Empire early history Library of Congress March 1994 webpage LCweb2 ge0015 5 Subat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi David Marshall Lang 1997 Lives and Legends of the Georgian Saints 2 bas ISBN 978 0913836293 Armenia Azerbaijan and Georgia Christianity and the Georgian Empire DIANE Publishing 1 April 1996 s 158 Mikaberidze Alexander 2015 Historical Dictionary of Georgia 2 bas Rowman amp Littlefield ss 527 529 ISBN 978 1 4422 4146 6 1 Mayis 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Aralik 2017 Georgia iii Iranian elements in Georgian art and archeology 17 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Nisan 2015 Cyril Toumanoff 1967 Studies in Christian Caucasian History ss 83 84 377 Sketches of Georgian Church History by Theodore Edward Dowling Dr Stephen H Rapp Jr The Sasanian World through Georgian Eyes Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature 16 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Ashgate Publishing Ltd 28 Eylul 2014 1472425529 p 160 Ronald Grigor Suny The Making of the Georgian Nation 1994 0 253 20915 3 p 22 Suny 1994 s 29 Smith Graham Vivien Law 1998 Nation building in the post Soviet borderlands Cambridge University Press s 56 ISBN 978 0 521 59968 9 Alexei Zverev Ethnic Conflicts in the Caucasus Graham Smith Edward A Allworth Vivien A Law et al ss 56 58 Abkhaz by W Barthold V Minorsky in the The Georgian Abkhaz State summary by George Anchabadze in Paul Garb Arda Inal Ipa Paata Zakareishvili editors Aspects of the Georgian Abkhaz Conflict Cultural Continuity in the Context of Statebuilding Volume 5 26 28 Agustos 2000 Rapp 2007 s 145 David Marshall Lang 1976 Modern History of Soviet Georgia Londra Greenwood Press s 29 ISBN 978 0837181837 Ivana Markova Alex Gillespie Ed 2011 Trust and Conflict Representation Culture and Dialogue Cultural Dynamics of Social Representation s 43 ISBN 978 0415593465 Howard Aronson Dodona Kiziria 1999 Georgian Literature and Culture Slavica s 119 ISBN 978 0893572785 Suny Ronald Grigor 1996 Armenia Azerbaijan and Georgia DIANE Publishing s 184 ISBN 978 0 7881 2813 4 21 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Aralik 2017 The Knight in the Panther Skin occupies a unique position as the Georgian national epic Gurcuce Javakhishvili Ivane 1982 k art veli eris istoria The History of the Georgian Nation vol 2 ss 184 187 Press a b Eastmond s 109 Imagining history at the crossroads Persia Byzantium and the architects of the written Georgian past Volume 2 p 652 University of Michigan 1997 1997 ISBN 9780591308280 Erisim tarihi 25 Eylul 2016 Eastmond s 93 95 Rene Grousset Rene 1991 The Empire of the Steppes s 260 Mikaberidze Alexander 2015 Historical Dictionary of Georgia 2 bas Rowman amp Littlefield s xxxi ISBN 978 1442241466 ჯაოშვილი ვახტანგ 1984 საქართველოს მოსახლეობა XVIII XX საუკუნეებში დემოგრაფიულ გეოგრაფიული გამოკვლევა 1 bas მეცნიერება s 72 Ronald Grigor Suny The Making of the Georgian Nation 1994 s 55 Georgievskij traktat Treaty of Georgievsk Rusca 24 Temmuz 1783 1 Mayis 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Subat 2015 Relations between Tehran and Moscow 1797 2014 19 Subat 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Mayis 2015 2009 Burnham Robert Ed Peter Bagration The Best Georgian General of the Napoleonic Wars The Napoleon Series 16 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi erisim tarihi 19 Subat 2019 Gvosdev 2000 s 85 Avalov 1906 s 186 Gvosdev 2000 s 86 Lang 1957 s 249 Lang 1957 s 251 Lang 1957 s 247 Lang 1957 s 252 Timothy C Dowling Russia at War From the Mongol Conquest to Afghanistan Chechnya and Beyond 8 Subat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi pp 728 ABC CLIO 2 Aralik 2014 1598849484 1994 The Making of the Georgian Nation 2nd edition s 64 0253209153 Allen F Chew An Atlas of Russian History Eleven Centuries of Changing Borders 1970 s 74 Stefan Talmon 1998 Recognition of Governments in International Law ss 289 290 Oxford University Press 0 19 826573 5 Shirokov I V Tarasov A A 2010 Nasha malenkaya Hosta Istoricheskij ocherk Rusca Sochi 20 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Subat 2014 Knight Amy Beria Stalin s First Lieutenant Princeton University Press Princeton New Jersey s 237 978 0 691 01093 9 Ethnic tensions War in the Caucasus is Stalin s legacy 20 Haziran 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi The Independent 17 Agustos 2008 Georgian World War II hero s remains return home Agenda ge 30 Eylul 2015 21 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Ekim 2020 Government of Georgia About Georgia gov ge 21 Agustos 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2016 a b c Georgia Abkhazia and South Ossetia www pesd princeton edu Encyclopedia Princetoniensis 4 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 16 Mart 2019 Georgia Abchasia Violations of the laws of war and Russia s role in the conflict Hrw org March 1995 20 Subat 2001 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Aralik 2016 Russia The Ingush Ossetian conflict in the Prigorodnyi region Human Rights Watch Helsinki May 1996 13 Mayis 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Temmuz 2007 EurasiaNet Eurasia Insight Georgia s Rose Revolution Momentum and Consolidation Eurasianet org 5 Agustos 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 არჩევნების ისტორია Tabula 17 Agustos 2016 7 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Kasim 2017 Gurcuce Gorshkov Nikolai 19 Eylul 2002 Duma prepares for Georgia strike BBC News 29 Eylul 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Temmuz 2009 Russia Georgia strike deal on bases Civil Georgia Tbilisi 30 Mayis 2005 13 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Russia s retention of Gudauta base An unfulfilled CFE treaty commitment 5 Subat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Socor Vladirmir The Jamestown Foundation 22 Mayis 2006 Russia Hands Over Batumi Military Base to Georgia Civil Georgia Tbilisi 13 Kasim 2007 14 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Temmuz 2009 a b Brian Whitmore 12 Eylul 2008 Is The Clock Ticking For Saakashvili RFE RL 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Russia criticised over Abkhazia BBC News 24 Nisan 2008 15 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Russia says UN Abkhazian refugee resolution counterproductive RIA Novosti 16 Mayis 2008 9 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Countdown in the Caucasus Seven days that brought Russia and Georgia to war Financial Times 26 Agustos 2008 20 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b Marc Champion Andrew Osborn 16 Agustos 2008 Smoldering Feud Then War The Wall Street Journal 18 Subat 2021 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Aralik 2020 Luke Harding 19 Kasim 2008 Georgia calls on EU for independent inquiry into war The Guardian 13 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Aralik 2017 a b c Roy Allison 2008 Russia resurgent Moscow s campaign to coerce Georgia to peace PDF 84 6 1145 1171 doi 10 1111 j 1468 2346 2008 00762 x ISSN 0020 5850 23 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Jean Rodrigue Pare 13 Subat 2009 The Conflict Between Russia and Georgia Parliament of Canada 2 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Georgia started unjustified war BBC News 30 Eylul 2009 20 Nisan 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Subat 2019 EU Report Independent Experts Blame Georgia for South Ossetia War Der Spiegel 21 Eylul 2009 2 Eylul 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 18 Subat 2019 Saakashvili Appeals for Peace in Televised Address Civil Ge 7 Agustos 2008 19 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 The Goals Behind Moscow s Proxy Offensive in South Ossetia The Jamestown Foundation 8 Agustos 2008 26 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Georgian conflict puts U S in middle Chicago Tribune 9 Agustos 2008 16 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Peter Finn 17 Agustos 2008 A Two Sided Descent into Full Scale War The Washington Post 6 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Allenova Olga 8 Agustos 2008 Pervaya mirotvorcheskaya vojna Rusca Kommersant 23 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Pavel Felgenhauer 14 Agustos 2008 The Russian Georgian War was Preplanned in Moscow 20 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Chivers C J 15 Eylul 2008 Georgia Offers Fresh Evidence on War s Start The New York Times 16 Haziran 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 SMI rossijskie vojska voshli v Yuzhnuyu Osetiyu eshe do nachala boevyh dejstvij Rusca NEWSru com 11 Eylul 2008 2 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Kasim 2015 Russian Federation Legal Aspects of War in Georgia Library of Congress 16 Temmuz 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b Harding Luke 11 Agustos 2008 I got my children out minutes before the bombs fell The Guardian 5 Mart 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Mayis 2017 Abkhaz separatists strike disputed Georgia gorge Reuters 9 Agustos 2008 24 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Temmuz 2017 Russia opens new front drives deeper into Georgia Associated Press 11 Agustos 2008 14 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Schwirtz Michael Barnard Anne Kramer Andrew E 11 Agustos 2008 Russian Forces Capture Military Base in Georgia The New York Times 22 Haziran 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Kramer Andrew E Barry Ellen 12 Agustos 2008 Russia in Accord With Georgians Sets Withdrawal The New York Times 9 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Steven Lee Myers 13 Agustos 2008 Bush Sending Aid Demands That Moscow Withdraw The New York Times 29 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Report Volume I PDF Independent International Fact Finding Mission on the Conflict in Georgia Eylul 2009 s 27 7 Ekim 2009 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Amnesty International Satellite Images Reveal Damage to South Ossetian Villages After Reuters 9 Ekim 2008 22 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Civilians in the line of fire PDF Amnesty International November 2008 22 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Georgia Marks Anniversary of War BBC News 7 Agustos 2009 8 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Eduard Kokojty my tam prakticheski vyrovnyali vse Rusca Kommersant 15 Agustos 2008 16 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Rights Groups Say South Ossetian Militias Burning Georgian Villages RFE RL 30 Eylul 2008 3 Eylul 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Russia Endorses Six Point Plan Civil Ge 12 Agustos 2008 12 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Agustos 2008 Kunkle Fredrick 18 Agustos 2008 Bush European Leaders Urge Quick Withdrawal From Georgia The Washington Post 30 Haziran 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Agustos 2017 Statement by President of Russia Dmitry Medvedev The Kremlin 26 Agustos 2008 2 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Georgia breaks ties with Russia BBC News 29 Agustos 2008 6 Ekim 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Eylul 2014 Russia hands over control of Georgian buffer zones to EU RIA Novosti 9 Ekim 2008 12 Ekim 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi a b Resolution of the Parliament of Georgia on the Occupation of the Georgian Territories by the Russian Federation 29 Agustos 2008 3 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Abkhazia S Ossetia Formally Declared Occupied Territory Civil Ge 28 Agustos 2008 3 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Aralik 2018 Georgia opens new parliament in Kutaisi far from the capital Washington Post 26 Mayis 2012 11 Aralik 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Mayis 2012 Saakashvili Concedes Defeat in Parliamentary Election Civil 2 Ekim 2012 7 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Berry Lynn 7 Ocak 2008 Georgia Leader Country on Right Track Fox News 8 Ocak 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 17 Ekim 2008 Freedom in the World 2008 PDF Freedom House 31 Ocak 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2011 Georgia State gov 2 Nisan 2012 21 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Eylul 2012 Shareholders and Board of Governors European Bank for Reconstruction and Development 28 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Subat 2017 Georgia Resident Mission Asian Development Bank 28 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Subat 2017 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and the Republic of France mfa gov ge 25 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and the Federal Republic of Germany mfa gov ge 24 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and the State of Israel mfa gov ge 5 Eylul 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 28 Mart 2010 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and Japan Mfa gov ge 3 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Visa Information for Foreign Citizens Mfa gov ge 30 Nisan 2009 3 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 South Korea is on the list of the countries whose citizens do not need a visa to enter and stay on the territory of Georgia for 360 days Ministry of Foreign Affairs of Georgia Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Mfa gov ge 3 Eylul 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and the Republic of Turkey mfa gov ge 24 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Ministry of Foreign Affairs of Georgia Relations between Georgia and Ukraine mfa gov ge 24 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Relations Between Georgia and the United States of America usa mfa gov ge 23 Temmuz 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Bilateral Relations mfa gov ge 9 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 U S Announces New Military Assistance Program for Georgia Civil Ge 1 Temmuz 2001 12 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Georgia s way to NATO Mfa gov ge 27 Mayis 2010 27 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Kasim 2010 NDI Poll Economy Still Top Concern for Georgians Support for NATO and EU Stable PDF National Democratic Institute 16 Ocak 2017 27 Subat 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Lavrov If Georgia Joins NATO Relations Will Be Spoiled Georgia Today 26 Eylul 2019 27 Eylul 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 1 Ocak 2021 Russian FM Lavrov supports resumption of flights to Georgia as Georgians realised consequences of Haziran 20 Agenda ge 26 Eylul 2019 30 Eylul 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Eylul 2019 Europe Bush praises Georgian democracy BBC News 10 Mayis 2005 19 Aralik 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Bush Heads to Europe for G 8 Summit The New York Times EU Georgia Sign ENP Action Plan Civil Georgia 2 Ekim 2006 EU Georgia Association Agreement EEAS 13 Eylul 2016 28 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Visas Council confirms agreement on visa liberalisation for Georgia European Council Council of the European Union 20 Aralik 2016 28 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 Visas Council adopts regulation on visa liberalisation for Georgians European Council Council of the European Union 27 Subat 2017 27 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Subat 2017 a b c d e f g h Georgia Cia gov 14 Kasim 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Mayis 2016 Budget PDF Ministry of Defence of Georgia 2 Subat 2017 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2017 Delta History STC Delta 5 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Delta Products STC Delta 15 Temmuz 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Collin Matthew 9 Mart 2007 Georgia to double troops in Iraq BBC News 22 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 MoD Releases Details on Georgian Troops Wounded in Mayis 13 Helmand Attack Civil Georgia 14 Mayis 2013 19 Haziran 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Georgia deploying 750 soldiers to Afghanistan Hurriyet Daily News Agence France Presse 4 Agustos 2010 6 Mayis 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Mikheil Saakashvili 14 Aralik 2009 Why Georgia sends troops to Afghanistan The Daily Telegraph 29 Nisan 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Ostroska Jessica 16 Temmuz 2014 Georgian Army ends mission in Helmand Afghanistan International Security Assistance Force 8 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Georgian Soldier Killed in Afghanistan 23 Eylul 2015 11 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Georgian Troops End Mission in Helmand Civil Georgia 17 Temmuz 2014 5 Agustos 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Temmuz 2016 Georgian Soldier Succumbs to Injuries Suffered in Afghanistan Civil Georgia 8 Haziran 2015 11 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 8 Haziran 2015 a b Mark McDonald Knight Ridder Newspapers Firing of traffic police force stands as a symbol of hope in Georgia McClatchy Mcclatchydc com 11 Ocak 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 Georgia s National Police Corruption Project NPR 15 Eylul 2005 27 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 Building security in the Republic of Georgia Andrew Stamer 1 Haziran 2007 de erisildi Remarks by President Saakashvili at the CIS Summit in Tbilisi President of Georgia 3 Haziran 2005 14 Haziran 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2007 Security Notice American Embassy Tbilisi 15 Agustos 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Aralik 2007 Georgia s public defender Ombudsman ge 21 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 Alternative report on the implementation by Georgia of the Framework Convention for the Protection of National Minorities in the region of Kvemo Kartli Tbilisi 2008 s 58 59 PDF 18 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 US Britain call for probe into Mayis 26 events in Georgia News Az 28 Mayis 2011 1 Haziran 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 Rachel Denber Europe and Central Asia deputy director 26 Mayis 2011 Georgia Police Used Excessive Force on Peaceful Protests Human Rights Watch Hrw org 2 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 Tbilisi Mayor s Offers Protesters Alternative Venues for Rally Civil ge 22 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 a b Misha Dzhindzhikhashvili 26 Mayis 2011 Georgian Police Say 2 Killed in Protest Dispersal ABC News Associated Press 22 Ocak 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 24 Aralik 2011 Audio Video Recordings Implicate Protest Leaders to Plotting Violence Civil ge 25 Ekim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 Luke Harding in Moscow and agencies 9 Nisan 2009 Thousands gather for street protests against Georgian president Mikheil Saakashvili The Guardian Birlesik Krallik 6 Eylul 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 PM Strongly Against of Marijuana Decriminalization Civil Georgia 4 Haziran 2015 26 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 25 Aralik 2016 Fighting back against Georgia s war on drugs openDemocracy 15 Aralik 2016 13 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 14 Ocak 2017 Berlin is Out Tbilisi is In 5 Agustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Forbes September 2018 Georgian Court Abolishes Fines For Marijuana Consumption Radio Free Europe Radio Liberty 30 Temmuz 2018 8 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2018 Wayne Shawn 30 Temmuz 2018 Smoking Marijuana Legalized in Georgia Georgia Today 8 Agustos 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 9 Agustos 2018 Caucasus region and mountains Eurasia 27 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Encyclopaedia Britannica CESWW Definition of Central Eurasia Cesww fas harvard edu 5 Agustos 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 6 Agustos 2010 a b c d e Georgia Geography Cac biodiversity org 11 Mayis 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 Nana Bolashvili Andreas Dittmann Lorenz King Vazha Neidze eds National Atlas of Georgia s 138 Steiner Verlag 2018 978 3 515 12057 9 1 1 Agustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi National Atlas of Georgia ss VIII ve IX Endemic Species of the Caucasus Endemic species caucasus info 7 Ocak 2009 12 Nisan 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Eucariota Animalia Chordata Georgian Biodiversity Database Institute of Ecology 2015 25 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 7 Haziran 2016 Caucasian Spiders Checklists amp Maps Caucasus spiders info 28 Mart 2009 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Mayis 2009 Dramatic Double Sturgeon Discovery in Georgia WWF 15 Haziran 2020 29 Haziran 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Haziran 2020 Nakhutsrishvili I G Flora of Spore Producing Plants of Georgia Summary 888 ss Tbilisi Academy of Science of the Georgian SSR 1986 a b Cybertruffle s Robigalia Observations of fungi and their associated organisms cybertruffle org uk 20 Eylul 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Temmuz 2011 Kirk s M Cannon s F Minter D W ve Stalpers J Dictionary of the Fungi Edn 10 CABI 2008 Fungi of Georgia potential endemics cybertruffle org uk 27 Eylul 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 27 Temmuz 2011 Georgia a haven for biodiversity IUCN International Union for Conservation of Nature 7 Aralik 2012 30 Haziran 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Haziran 2019 Dinerstein Eric Olson David Joshi Anup Vynne Carly Burgess Neil D Wikramanayake Eric Hahn Nathan Palminteri Suzanne Hedao Prashant Noss Reed Hansen Matt Locke Harvey Ellis Erle C Jones Benjamin Barber Charles Victor Hayes Randy Kormos Cyril Martin Vance Crist Eileen Sechrest Wes Price Lori Baillie Jonathan E M Weeden Don Suckling Kieran Davis Crystal Sizer Nigel Moore Rebecca Thau David Birch Tanya Potapov Peter Turubanova Svetlana Tyukavina Alexandra de Souza Nadia Pintea Lilian Brito Jose C Llewellyn Othman A Miller Anthony G Patzelt Annette Ghazanfar Shahina A Timberlake Jonathan Kloser Heinz Shennan Farpon Yara Kindt Roeland Lilleso Jens Peter Barnekow van Breugel Paulo Graudal Lars Voge Maianna Al Shammari Khalaf F Saleem Muhammad 2017 An Ecoregion Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm BioScience 67 6 534 545 doi 10 1093 biosci bix014 ISSN 0006 3568 Grantham H S Duncan A Evans T D Jones K R Beyer H L Schuster R Walston J Ray J C Robinson J G Callow M Clements T Costa H M DeGemmis A Elsen s R Ervin J Franco s Goldman E Goetz S Hansen A Hofsvang E Jantz s Jupiter S Kang A Langhammer s Laurance W F Lieberman S Linkie M Malhi Y Maxwell S Mendez M Mittermeier R Murray N J Possingham H Radachowsky J Saatchi S Samper C Silverman J Shapiro A Strassburg B Stevens T Stokes E Taylor R Tear T Tizard R Venter O Visconti s Wang S Watson J E M 2020 Anthropogenic modification of forests means only 40 of remaining forests have high ecosystem integrity Supplementary Material Nature Communications 11 1 doi 10 1038 s41467 020 19493 3 ISSN 2041 1723 Registry of Municipalities National Agency of Public Registry 2 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 23 Ocak 2017 Government of Georgia Abkhazia Government gov ge 17 Temmuz 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Temmuz 2011 Regions and territories Abkhazia BBC News 8 Subat 2011 20 Nisan 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ocak 2011 a b Regions and territories South Ossetia BBC News 8 Subat 2011 17 Subat 2011 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ocak 2011 Human Rights in the Occupied Territories of Georgia Osce org 16 Haziran 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 Russian Passportization The New York Times 15 Kasim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 Abkhazia S Ossetia Formally Declared Occupied Territory 3 Eylul 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Civil Georgia 28 Agustos 2008 Regions and territories Ajaria BBC News 8 Subat 2011 2 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ocak 2011 U S Energy Informationa Administration World Hydroelectricity Installed Capacity Eia doe gov 23 Kasim 2010 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 30 Ekim 2012 The World Bank in Georgia 1993 2007 PDF World Bank 2009 23 Temmuz 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 14 Agustos 2013 World Bank Economy Rankings 15 Eylul 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi World Bank 2018 Doing Business 2019 PDF World Bank Publications ss 5 11 13 ISBN 978 1464813269 6 Kasim 2018 tarihinde kaynagindan arsivlendi PDF Erisim tarihi 2 Kasim 2018 IMF Mission Press Statement at the Conclusion of a Staff Visit to Georgia 1 Haziran 2007 Central Bank Chief Reports on Inflation Civil Georgia Tbilisi 10 Mayis 2007 Statement by IMF Staff Mission to Georgia 30 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Press Release No 06 276 15 Aralik 2006 Sweet Georgia The Financial Times Search ft com 9 Mart 2008 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2 Kasim 2010 Gecersiz olu url evet yardim South Caucasus Pipleline 28 Eylul 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Eylul 2017 The Financial Times Flat taxes could be a flash in the pan IMF research says olu kirik baglanti Dunya Bankasi World Development Indicators 2008 18 Nisan 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Frequently Asked Questions I Macroeconomic Environment investingeorgia org 28 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Living conditions GeoStat 3 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2017 Networked Readiness Index 2016 World Economic Forum 21 Aralik 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 21 Aralik 2016 Networked Readiness Index 2015 World Economic Forum 25 Ocak 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2017 Georgian National Tourism Administration Researches Georgian National Tourism Administration 28 Subat 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 26 Ocak 2017 Invest in Georgia Tourism 26 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Russian Flight Ban Could Cost Georgia 300M Experts Say The Moscow Times 24 Haziran 2019 27 Ekim 2020 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 12 Aralik 2020 Statistical Yearbook of Georgia 2016 National Statistics Office of Georgia 28 Aralik 2016 s 195 28 Ekim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Kasim 2017 Roads Department of Georgia Georoad ge 14 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2012 Georgian Railway Railway ge 6 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2012 Georgian Railway Railway ge 7 Ekim 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2012 Georgian Railway Railway ge 6 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2012 Georgian Railway Railway ge 6 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2012 Baku Tbilisi Kars Railway Line Officially Launched Radio Free Europe Radio Liberty 30 Ekim 2017 1 Kasim 2017 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 3 Kasim 2017 Kutaisi s airport Georgia s opportunity Evolutsia Net 18 Ocak 2012 29 Subat 2012 tarihinde kaynagindan arsivl